Lexipedia

451 — LPNP

Lescha federala davart la protecziun da la natira e da la patria (LPNP) dal 1. da fanadur 1966 (versiun dal 1. d’avust 2025)

Rumantsch è ina lingua naziunala, ma ina lingua parzialmain uffiziala da la Confederaziun, numnadamain en la correspundenza cun persunas da lingua rumantscha. La translaziun d’in decret federal serva a l’infurmaziun, n’ha dentant nagina validitad legala.

L’Assamblea federala da la Confederaziun svizra,

sa basond sin l’artitgel 78 alinea 4 da la Constituziun federala 1 ,
en execuziun dal Protocol da Nagoya dals 29 d’october 2010 2 davart l’access a resursas geneticas e davart la repartiziun equilibrada e gista dals avantatgs che resultan da lur utilisaziun tenor la Convenziun davart la diversitad biologica (Protocol da Nagoya),
suenter avair gì invista da la missiva dal Cussegl federal dals 12 da november 1965 3 , 4

concluda:

Intent

Art. 15

En il rom da la cumpetenza da la Confederaziun tenor l’artitgel 78 alineas 2–5 da la Constituziun federala ha questa lescha l’intent:6

  1. da schanegiar e da proteger il maletg genuin da la cuntrada e dals lieus, ils lieus istorics sco er ils monuments natirals e culturals da la Svizra sco er da promover il mantegniment e la tgira da tals;
  2. da sustegnair ils chantuns en l’adempliment da lur incumbensas en il sectur da la protecziun da la natira, da la protecziun da la patria sco er da la tgira da monuments e da garantir la collavuraziun cun tals;
  3. da sustegnair las stentas d’organisaziuns ch’èn activas en il sectur da la protecziun da la natira, da la protecziun da la patria u da la tgira da monuments;
  4. 7 da proteger la flora e la fauna indigena sco er lur diversitad biologica e lur spazi da viver natiral;
  5. 8 da promover il mantegniment da la diversitad biologica e l’utilisaziun persistenta da sias parts integralas tras la repartiziun equilibrada e gista dals avantatgs che resultan da l’utilisaziun da las resursas geneticas;
  6. 9 da promover l’instrucziun e la perscrutaziun sco er la scolaziun e la furmaziun supplementara da spezialists en il sectur da la protecziun da la natira, da la protecziun da la patria e da la tgira da monuments.

Secziun 1 Protecziun da la natira, protecziun da la patria e tgira da monuments tar l’adempliment d’incumbensas federalas10

Adempliment d’incumbensas federalas

Art. 2

Sut l’adempliment d’ina incumbensa federala en il senn da l’artitgel 24sexies alinea 2 da la Constituziun federala11 sto vegnir chapì en emprima lingia:12

  1. 13 la planisaziun, la construcziun e la midada dad ovras e da stabiliments tras la Confederaziun, tras sias instituziuns e tras ses manaschis sco edifizis e stabiliments da l’administraziun federala, vias naziunalas, edifizis e stabiliments da las Viafiers federalas svizras;
  2. l’emissiun da concessiuns e da permissiuns, sco talas per construir e per manar stabiliments da traffic ed implants da transport (inclusiv l’approvaziun dals plans), ovras e stabiliments per transportar energia, liquids u gas u per transmetter novitads sco er l’emissiun da permissiuns da runcar;
  3. la concessiun da contribuziuns a planisaziuns, ad ovras ed a stabiliments, sco meglieraziuns, sanaziuns d’edifizis agriculs, correcziuns dals curs d’aua, stabiliments da la protecziun da las auas e stabiliments da traffic.

Decisiuns d’autoritads chantunalas concernent projects che vegnan realisads probablamain mo cun contribuziuns tenor l’alinea 1 litera c han il medem status d’adempliment sco las incumbensas federalas. 14

Obligaziuns da la Confederaziun e dals chantuns15

Art. 3

Cun ademplir las incumbensas federalas procuran la Confederaziun, sias instituziuns e ses manaschis sco er ils chantuns ch’il maletg genuin da la cuntrada e dals lieus, ils lieus istorics sco er ils monuments natirals e culturals vegnian schanegiads e ch’els vegnian, nua che l’interess general vi dad els predominescha, mantegnids senza restricziuns. 16

Els adempleschan questa obligaziun cun:

  1. concepir e mantegnair correspundentamain ils agens edifizis e stabiliments u desister dal tuttafatg d’als construir (art. 2 lit. a);
  2. emetter concessiuns e permissiuns mo sut cundiziuns u pretensiuns ubain las refusar (art. 2 lit. b);
  3. conceder contribuziuns mo sut cundiziuns u las refusar (art. 2 lit. c);

Questa obligaziun vala independentamain da l’impurtanza da l’object en il senn da l’artitgel 4. Ina mesira na dastga betg ir pli lunsch che quai che la protecziun da l’object e da ses conturns pretenda.

... 17

Classificaziun dals objects

Art. 4

Concernent il maletg genuin da la cuntrada e dals lieus, dals lieus istorics sco er dals monuments natirals e culturals tenor l’artitgel 24sexies alinea 2 da la Constituziun federala18 ston vegnir distinguids:

  1. objects d’impurtanza naziunala;
  2. objects d’impurtanza regiunala e locala.

Inventaris da la Confederaziun cun objects d’impurtanza naziunala

Art. 5

Il Cussegl federal fa – suenter avair consultà ils chantuns – inventaris d’objects d’impurtanza naziunala; el po sa basar sin inventaris existents d’instituziuns statalas e d’organisaziuns ch’èn activas en il sectur da la protecziun da la natira, da la protecziun da la patria u da la tgira da monuments.19 Ils princips ch’èn decisivs per tscherner ils objects ston vegnir explitgads en ils inventaris. Ultra da quai ston els cuntegnair almain:

  1. la descripziun precisa dals objects;
  2. ils motivs per sia impurtanza naziunala;
  3. ils eventuals privels;
  4. las mesiras da protecziun existentas;
  5. la protecziun che duai vegnir cuntanschida;
  6. las propostas da meglieraziun.

Ils inventaris n’èn betg definitivs. Els ston vegnir examinads e rectifitgads regularmain; il Cussegl federal decida suenter avair consultà ils chantuns, sch’ils objects vegnan incrits, midads u stritgads da l’inventari. Ils chantuns pon pretender da sai anor in’examinaziun.

Impurtanza da l’inventari

Art. 6

Cun inscriver in object d’impurtanza naziunala en in inventari federal vegni mussà ch’el ha merità spezialmain da vegnir mantegnì senza restricziuns, en mintga cas però da vegnir schanegià uschè bain sco pussaivel applitgond mesiras da restituziun u mesiras da cumpensaziun adequatas. 20

En cas ch’ina incumbensa federala vegn ademplida, dastga vegnir tratga en consideraziun ina deviaziun dal mantegniment senza restricziuns en il senn dals inventaris mo, sche tscherts interess equivalents u superiurs ch’èn er d’impurtanza naziunala s’opponan a quest mantegniment.

Expertisa da la cumissiun

Art. 721

Sche la Confederaziun è responsabla per ademplir ina incumbensa federala, giuditgescha tut tenor la responsabladad l’Uffizi federal d’ambient (UFAM), l’Uffizi federal da cultura u l’Uffizi federal da vias, sch’igl è necessari ch’ina cumissiun tenor l’artitgel 25 alinea 1 fetschia in’expertisa. Sch’il chantun è cumpetent, decida il servetsch chantunal tenor l’artitgel 25 alinea 2 davart questa dumonda. 22

Sch’in object ch’è inscrit en in inventari federal tenor l’artitgel 5 po vegnir donnegià considerablamain cun ademplir l’incumbensa federala u sch’i sa tschentan en quest connex dumondas fundamentalas, fa la cumissiun in’expertisa per mauns da l’autoritad da decisiun. En quella expertisa inditgescha la cumissiun, sche l’object duai vegnir mantegnì senza restricziuns u co ch’el è da schanegiar.

L’expertisa è ina da las basas, a las qualas l’autoritad da decisiun sa referescha per considerar tut ils interess. 23

Expertisa facultativa

Art. 824

En cas impurtants po ina cumissiun far da sai anor en mintga stadi da la procedura sia expertisa, sche objects duain vegnir schanegiads u mantegnids senza restricziuns. Ella fa quai però uschè baud sco pussaivel. Sin dumonda ston tut ils documents necessaris vegnir mess a disposiziun ad ella.

Autras expertisas

Art. 925

Il servetsch federal cumpetent po er dumandar il post chantunal spezialisà (art. 25 al. 2), la cumissiun chantunala ch’è cumpetenta per la protecziun da la natira, per la protecziun da la patria u per la tgira da monuments u in auter organ designà dal chantun da far in’expertisa; ultra da quai po el envidar organisaziuns ch’èn activas en il sectur da la protecziun da la natira, da la protecziun da la patria u da la tgira da monuments ad ina consultaziun.

Posiziun dals chantuns

Art. 1026

En ils cas previs en ils artitgels 7, 8 e 9 sto adina er vegnir dumandada la posiziun da las regenzas chantunalas. Quellas envidan las vischnancas pertutgadas da prender posiziun.

Resalva concernent ils stabiliments militars

Art. 11

En cas d’edifizis e da stabiliments militars ch’èn exceptads tenor l’artitgel 126 alinea 4 da la Lescha militara dals 3 da favrer 1995 27 da l’obligaziun da dumandar ina permissiun è l’autoritad federala cumpetenta liberada da l’expertisa obligatorica. 28 Ella n’è er betg obligada da furnir documents per l’expertisa facultativa.

Dretg da far recurs da las vischnancas e da las organisaziuns

1. Autorisaziun da far recurs
Art. 1229

Il dretg da far recurs cunter disposiziuns da las autoritads chantunalas u da las autoritads federalas han:

  1. las vischnancas;
  2. las organisaziuns che sa deditgeschan a la protecziun da la natira, a la protecziun da la patria, a la tgira da monuments u a finamiras sumegliantas, sut las suandantas premissas:1.l’organisaziun è activa sin plaun naziunal,2.ella persequitescha finamiras puramain idealas; eventualas activitads commerzialas ston gidar a cuntanscher las finamiras idealas.

Las organisaziuns n’han nagin dretg da far recurs cunter disposiziuns che sa refereschan ad edifizis d’abitar cun ina surfatscha d’auzada da main che 400 m2 entaifer las zonas da construcziun; il dretg da far recurs resta applitgabel en cas d’edifizis d’abitar:

  1. ch’èn situads entaifer maletgs da lieus d’impurtanza naziunala u sch’ils projects pertutgan directamain lieus istorics u monuments culturals u sch’els duain vegnir realisads en la vischinanza directa da tals; u
  2. ch’èn situads entaifer biotops d’impurtanza naziunala, regiunala u locala.30

Il dretg da far recurs han las organisaziuns mo per contestaziuns en secturs dal dretg che furman almain dapi 10 onns l’object da lur finamira statutara.

Il Cussegl federal designescha las organisaziuns che han il dretg da far recurs.

Cumpetent per far il recurs è l’organ executiv suprem da l’organisaziun.

Per lur territori d’activitad local pon las organisaziuns autorisar lur sutorganisaziuns chantunalas ed interchantunalas, ch’èn giuridicamain autonomas, da far protesta en general e da far recurs en il cas singul.

2. Recurs inadmissibels cunter la decisiun davart la concessiun d’ina contribuziun federala
Art. 12a31

Il recurs cunter la decisiun da conceder ina contribuziun federala è inadmissibel, sch’igl è gia vegnì decidì en in auter lieu – ademplind ina incumbensa federala – cun ina disposiziun tenor l’artitgel 12 alinea 1 davart la planisaziun, davart l’ovra u davart il stabiliment.

3. Communicaziun da la disposiziun
Art. 12b32

L’autoritad communitgescha a las vischnancas ed a las organisaziuns sias disposiziuns tenor l’artitgel 12 alinea 1 cun ina communicaziun en scrit u cun ina publicaziun en il Fegl uffizial federal u en l’organ da publicaziun chantunal. L’exposiziun publica dura per regla 30 dis.

Sch’il dretg federal u il dretg chantunal prevesa ina procedura da protesta, ston er vegnir publitgadas las dumondas tenor l’alinea 1.

4. Perdita da la legitimaziun da far recurs
Art. 12c33

Vischnancas ed organisaziuns che n’han betg fatg recurs pon sa participar a l’ulteriur andament da la procedura mo pli sco partida, sche la disposiziun vegn midada uschia ch’ella chaschuna in pregiudizi per talas. Per expropriaziuns vala la Lescha federala dals 20 da zercladur 1930 34 davart l’expropriaziun.

Sch’ina vischnanca u in’organisaziun n’è betg sa participada ad ina procedura da protesta tenor il dretg federal u tenor il dretg chantunal, na po ella betg pli far recurs.

Sch’ina organisaziun n’ha betg fatg las contestaziuns admessas cunter in plan d’utilisaziun cun caracter da disposiziun u sche las contestaziuns èn vegnidas refusadas cun vigur legala, na dastga l’organisaziun betg pli far valair questas contestaziuns en ina procedura che suonda.

Ils alineas 2 e 3 valan er per protestas e per recurs tenor il dretg chantunal cunter plans d’utilisaziun.

5. Cunvegnas tranter ils petents e las organisaziuns
Art. 12d35

Sch’ils petents e las organisaziuns fan cunvegnas davart obligaziuns che concernan fatgs dal dretg public, valan quellas exclusivamain sco pretensiuns cuminaivlas a l’autoritad. Quella resguarda il resultat en sia disposiziun u en sia decisiun. Ella renunzia a quai, sch’il resultat demussa mancanzas tenor l’artitgel 49 da la Lescha federala dals 20 da december 1968 36 davart la procedura administrativa.

Las cunvegnas tranter ils petents e las organisaziuns concernent prestaziuns finanzialas u autras prestaziuns n’èn betg admessas, sch’ellas èn destinadas:

  1. a far valair obligaziuns dal dretg public, en spezial cundiziuns d’autoritads;
  2. a mesiras ch’il dretg public na prevesa betg u che na stattan en nagin connex cun il project;
  3. ad indemnisar ina renunzia d’applitgar meds legals u in auter cumportament processual.

L’autoritad da recurs n’entra betg en in recurs, sche quel è abusiv u sche l’organisaziun ha pretendì prestaziuns inadmissiblas en il senn da l’alinea 2.

6. Cumenzament anticipà da las lavurs da construcziun
Art. 12e37

Cun las lavurs da construcziun poi vegnir cumenzà avant che la procedura è terminada, uschenavant ch’il resultat da la procedura na po betg influenzar las lavurs.

7. Custs da procedura
Art. 12f38

Sche l’organisaziun perda la procedura, la vegnan adossads ils custs da la procedura da recurs davant las autoritads federalas.

Dretg da far recurs dals chantuns e da l’uffizi federal cumpetent

Art. 12g39

Ils chantuns han il dretg da far recurs cunter disposiziuns d’autoritads federalas tenor l’artitgel 12 alinea 1.

L’uffizi federal cumpetent ha il dretg da far recurs cunter disposiziuns chantunalas tenor l’artitgel 12 alinea 1; el po applitgar ils meds legals dal dretg federal e dal dretg chantunal.

Secziun 2 Sustegn da la protecziun da la natira, da la protecziun da la patria e da la tgira da monuments tras la Confederaziun ed atgnas mesiras da la Confederaziun40

Agids finanzials per mantegnair objects degns da vegnir protegids

Art. 1341

La Confederaziun po sustegnair la protecziun da la natira, la protecziun da la patria e la tgira da monuments cun conceder als chantuns – en il rom dals credits deliberads e sin basa da cunvegnas da program – agids finanzials globals per mantegnair, per acquistar, per tgirar, per perscrutar e per documentar cuntradas, maletgs da lieus, lieus istorics sco er monuments natirals e culturals degns da vegnir protegids.

Excepziunalmain po ella conceder agids finanzials sin basa d’ina disposiziun per quels projects che pretendan en il cas singul in’examinaziun tras la Confederaziun.

L’autezza dals agids finanzials sa drizza tenor l’impurtanza dals objects che duain vegnir protegids e tenor l’efficacitad da las mesiras.

Agids finanzials vegnan concedids mo, sche las mesiras èn economicas e sch’ellas vegnan exequidas en moda professiunala.

Las mesiras da protecziun e da mantegniment ordinadas constitueschan restricziuns da la proprietad da dretg public (art. 702 dal Cudesch civil svizzer; CCS 42 ). Ellas obligheschan il proprietari dal bain immobigliar respectiv e ston – sin annunzia dal chantun – vegnir inscrittas en il register funsil. Il Cussegl federal regla ils cas ch’èn exceptads da l’obligaziun d’inscripziun.

Contribuziuns ad organisaziuns

Art. 1443

La Confederaziun po pajar contribuziuns als custs d’organisaziuns da la protecziun da la natira, da la protecziun da la patria e da la tgira da monuments d’impurtanza naziunala per lur activitads ch’èn d’interess public.

Perscrutaziun, scolaziun, lavur da publicitad

Art. 14a44

La Confederaziun po pajar contribuziuns:

  1. a projects da perscrutaziun;
  2. a la scolaziun ed a la furmaziun supplementara da las persunas spezialisadas;
  3. a la lavur da publicitad.

Sche quai è en l’interess naziunal, po ella realisar sezza talas activitads u las laschar realisar sin agens custs.

Acquist e preservaziun d’objects degns da vegnir protegids

Art. 15

Tras in contract u, sche quai n’è betg pussaivel, tras in’expropriaziun po la Confederaziun acquistar u segirar cuntradas natiralas, lieus istorics u monuments natirals e culturals d’impurtanza naziunala. El po surdar l’administraziun a chantuns, a vischnancas u ad organisaziuns. 45

La Lescha federala dals 20 da zercladur 1930 46 davart l’expropriaziun è applitgabla.

Mesiras preventivas

Art. 16

Sch’in privel direct smanatscha ina cuntrada natirala en il senn da l’artitgel 15, in lieu istoric u in monument cultural d’impurtanza naziunala, po il Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun u il Departament federal da l’intern 47 metter in tal object – cun agid da mesiras a temp limità – sut la protecziun da la Confederaziun ed ordinar las mesiras da segirezza necessarias per ses mantegniment. 48

Metter a disposiziun las contribuziuns

Art. 16a49

L’Assamblea federala deliberescha cun in conclus federal simpel credits d’impegn 50 a temp limità per garantir contribuziuns.

La finanziaziun dals secturs da la protecziun da la patria e da la tgira da monuments sa drizza tenor l’artitgel 27 da la Lescha federala dals 11 da december 2009 51 davart la promoziun da la cultura. 52

Restituziun da contribuziuns

Art. 1753

Sch’in object n’è pli degn da vegnir protegì, po la contribuziun pajada vegnir pretendida enavos dal tuttafatg u per part.

Expertisas spezialas

Art. 17a54

Il Cussegl federal definescha ils cas, en ils quals ina cumissiun po far – cun il consentiment dal chantun – expertisas, saja quai da sai anor u sin dumonda da terzas persunas.

Secziun 3 Protecziun da la fauna e da la flora indigena

Protecziun da spezias d’animals e da plantas

Art. 18

Cun mantegnair spazis da viver gronds avunda (biotops) e cun prender autras mesiras adattadas èsi da prevegnir che spezias indigenas d’animals e da plantas morian or. Questas mesiras ston tegnair quint dals interess agriculs e forestals ch’èn degns da vegnir protegids.

En spezial ston vegnir protegids rivas, regiuns da channaida e palids, biotops da guaud rars, saivs vivas, chagliom, tschispets sitgs ed ulteriurs lieus che adempleschan ina funcziun da cumpensaziun ecologica u che porschan fitg bunas premissas per biocenosas. 55

Sch’i n’è betg pussaivel d’evitar, tegnend quint da tut ils interess, che las intervenziuns tecnicas disturbian biotops degns da vegnir protegids, sto il chaschunader prender mesiras spezialas per la meglra protecziun pussaivla, per il restabiliment ubain per in’autra cumpensaziun adequata da quests biotops. 56

Tar il cumbat cunter parasits, en spezial cun substanzas toxicas, stoi vegnir fatg attenziun che spezias d’animals e da plantas degnas da vegnir protegidas na vegnian betg periclitadas.

En lieus adattads po la Confederaziun promover la recolonisaziun da spezias ch’èn mortas or u ch’èn periclitadas da murir or en Svizra en la natira.

La legislaziun federala davart la chatscha e davart la protecziun dals utschels sco er davart la pestga resta resalvada.

Biotops d’impurtanza naziunala

Art. 18a57

Il Cussegl federal designescha – suenter avair tadlà ils chantuns – ils biotops d’impurtanza naziunala. El fixescha la situaziun da quests biotops e determinescha las finamiras da protecziun.

Ils chantuns ordineschan la protecziun ed il mantegniment dals biotops d’impurtanza naziunala. Els prendan ad ura las mesiras cunvegnentas e procuran che quellas vegnian exequidas.

Il Cussegl federal po – suenter avair tadlà ils chantuns – fixar termins per ordinar las mesiras da protecziun. Sch’in chantun n’ordinescha betg ad ura las mesiras da protecziun malgrà in’admoniziun, po il Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun 58 prender las mesiras necessarias ed adossar al chantun ina part commensurada dals custs.

Biotops d’impurtanza regiunala e locala e cumpensaziun ecologica

Art. 18b59

Ils chantuns procuran per la protecziun e per il mantegniment dals biotops d’impurtanza regiunala e locala.

En territoris che vegnan duvrads intensivamain entaifer ed ordaifer ils abitadis procuran ils chantuns per ina cumpensaziun ecologica cun chagliom, cun saivs vivas, cun surplantaziuns da las rivas u cun in’autra vegetaziun natirala che correspunda al lieu. En quest reguard ston vegnir observads ils interess da l’utilisaziun agricula.

Posiziun dals proprietaris dals bains immobigliars e dals cultivaturs

Art. 18c60

La protecziun ed il mantegniment dals biotops duain vegnir cuntanschids sche pussaivel sin basa da cunvegnas cun ils proprietaris dals bains immobigliars e cun ils cultivaturs sco er tras in’utilisaziun agricula e forestala adattada.

Ils proprietaris dals bains immobigliars u ils cultivaturs han il dretg da vegnir indemnisads adequatamain, sch’els restrenschan l’utilisaziun vertenta en l’interess da la finamira da protecziun u sch’els furneschan ina prestaziun senza in gudogn economic correspundent.

Sch’in proprietari d’in bain immobigliar tralascha l’utilisaziun ch’è necessaria per cuntanscher la finamira da protecziun, sto el tolerar l’utilisaziun da terzas persunas ordinada da las autoritads.

Uschenavant che l’acquist da terren è necessari per cuntanscher la finamira da protecziun, han ils chantuns il dretg d’expropriaziun. En lur prescripziuns executivas pon els declerar la Lescha federala dals 20 da zercladur 1930 61 davart l’expropriaziun sco applitgabla. En quest cas decida la regenza chantunala davart protestas ch’èn restadas dispitaivlas. Sch’il territori da l’object da protecziun s’extenda sin plirs chantuns, è applitgabla la Lescha federala davart l’expropriaziun.

Finanziaziun

Art. 18d62

La Confederaziun conceda als chantuns en il rom dals credits deliberads e sin basa da cunvegnas da program indemnisaziuns globalas per proteger e per mantegnair biotops d’impurtanza naziunala, regiunala e locala sco er per la cumpensaziun ecologica.

Excepziunalmain po ella conceder sin basa d’ina disposiziun indemnisaziuns per projects che pretendan en il cas singul in’examinaziun tras la Confederaziun.

L’autezza da las indemnisaziuns sa drizza tenor l’impurtanza dals objects che duain vegnir protegids e tenor l’efficacitad da las mesiras.

Indemnisaziuns vegnan concedidas mo, sche las mesiras èn economicas e sch’ellas vegnan exequidas en moda professiunala.

La Confederaziun surpiglia ils custs per designar ils biotops d’impurtanza naziunala.

Rimnar plantas selvadias e tschiffar animals; obligaziun da dumandar ina permissiun

Art. 19

Per rimnar plantas selvadias e per tschiffar animals selvadis per intents commerzials dovri ina permissiun da l’autoritad chantunala cumpetenta. Quella po limitar la permissiun a tschertas spezias, a tschertas cuntradas, a tschertas stagiuns, a tschertas quantitads u ad auters criteris e scumandar il rimnar u il tschiffar organisà sco er la reclama per quai. Exceptads èn l’utilisaziun ordinaria agricula e forestala sco er il rimnar bulieus, pumaraida, ervas da té ed ervas medicinalas en ina dimensiun usitada al lieu, nun ch’i sa tractia da spezias protegidas.

Protecziun da plantas raras e d’animals rars

Art. 20

Il Cussegl federal po scumandar dal tuttafatg u per part da cleger, da chavar ora, da strair ora, da manar davent, d’offrir, da vender, da cumprar u da destruir plantas raras. Medemamain po el prender mesiras correspundentas per proteger spezias d’animals periclitadas u autramain degnas da vegnir protegidas. 63

Ils chantuns pon decretar tals scumonds per ulteriuras spezias.

Il Cussegl federal po ultra da quai colliar cun cundiziuns, limitar u scumandar per motivs da la protecziun da las spezias da metter en circulaziun, sco er d’importar, d’exportar u da laschar transportar tras la Svizra plantas u products da plantas. 64

Vegetaziun da las rivas

Art. 2165

La vegetaziun da las rivas (effectivs da channa e da schervettas, vegetaziuns da las zonas umidas sco er autras societads natiralas da plantas en il sectur da las rivas) na dastga ni vegnir runcada ni vegnir cuvrida ni vegnir manada en in’autra moda a la piriziun.

Sche las relaziuns permettan quai, procuran ils chantuns che la vegetaziun da la riva vegnia emplantada là, nua ch’ella manca, ubain che almain las premissas vegnian stgaffidas per ch’ella possia prosperar. 66

Permissiuns excepziunalas

Art. 22

L’autoritad chantunala cumpetenta po permetter excepziuns en tscherts territoris per rimnar e per chavar ora plantas protegidas e per tschiffar animals per motivs scientifics sco er per motivs da scolaziun e da guariziun.

Ella po permetter d’allontanar la vegetaziun da las rivas per projects liads al lieu en ils cas permess da Lescha federala dals 21 da zercladur 1991 67 davart la correcziun dals curs d’aua u da la Lescha federala dals 24 da schaner 1991 68 davart la protecziun da las auas. 69

Sch’in auter decret dat ad in’autoritad federala la cumpetenza da decider davart in project, conceda questa autoritad la permissiun excepziunala. ... 70 . 71

Spezias estras d’animals e da plantas: obligaziun da dumandar ina permissiun

Art. 2372

La colonisaziun da spezias, da sutspezias e da razzas d’animals e da plantas d’auters pajais u d’auters lieus dovra la permissiun dal Cussegl federal. Exceptads da quai èn clasiras, ierts e parcs sco er manaschis agriculs e forestals.

Secziun 3a Palids e cuntradas da palì da bellezza particulara e d’impurtanza naziunala

Protecziun da las palids

Art. 23a

Per proteger palids da bellezza particulara e d’impurtanza naziunala valan ils artitgels 18 a , 18 c e 18 d.

Noziun e cunfinaziun da cuntradas da palì

Art. 23b

Ina cuntrada da palì è ina cuntrada natirala ch’è caracterisada en ina moda speziala da palids. Sia part libra da palids stat en ina stretga relaziun ecologica, visuala, culturala ed istorica cun las palids.

Ina cuntrada da palì è da bellezza particulara e d’impurtanza naziunala, sch’ella:

  1. è unica en ses gener; u
  2. tutga tar las cuntradas da palì las pli preziusas d’ina gruppa da cuntradas da palì cumparegliablas.

Resguardond l’urbanisaziun e l’utilisaziun existenta designescha il Cussegl federal las cuntradas da palì da bellezza particulara e d’impurtanza naziunala ch’èn degnas da vegnir protegidas e determinescha lur situaziun. En quest connex collavura el stretgamain cun ils chantuns che consulteschan da lur vart ils proprietaris dals bains immobigliars pertutgads.

La Confederaziun finanziescha la designaziun da las cuntradas da palì da bellezza particulara e d’impurtanza naziunala.

Protecziun da las cuntradas da palì

Art. 23c

Sco finamira da protecziun generala vala il mantegniment da quellas caracteristicas natiralas e culturalas da las cuntradas da palì che determineschan lur bellezza particulara e lur impurtanza naziunala. Il Cussegl federal fixescha las finamiras da protecziun che tegnan quint da la particularitad da las cuntradas da palì.

Ils chantuns procuran per la concretisaziun e per l’execuziun da las finamiras da protecziun. Els prendan ad ura las mesiras ch’èn cunvegnentas per proteger e per mantegnair las cuntradas da palì. Ils artitgels 18 a alinea 3 e 18 c èn applitgabels tenor il senn.

La Confederaziun conceda als chantuns en il rom dals credits deliberads e sin basa da cunvegnas da program indemnisaziuns globalas per las mesiras da protecziun e da mantegniment. 73

Excepziunalmain po ella conceder sin basa d’ina disposiziun indemnisaziuns per projects che pretendan en il cas singul in’examinaziun tras la Confederaziun. 74

L’autezza da las indemnisaziuns sa drizza tenor l’efficacitad da las mesiras. 75

Indemnisaziuns vegnan concedidas mo, sche las mesiras èn economicas e sch’ellas vegnan exequidas en moda professiunala. 76

Furmaziun ed utilisaziun da las cuntradas da palì

Art. 23d

Igl è admess da furmar e da duvrar las cuntradas da palì, sche quai na cuntrafa betg al mantegniment da las particularitads ch’èn tipicas per las cuntradas da palì.

Sut la premissa da l’alinea 1 èn admess spezialmain:

  1. l’utilisaziun agricula e forestala;
  2. il mantegniment e la renovaziun d’edifizis e da stabiliments construids legalmain;
  3. mesiras per proteger ils umans cunter eveniments da la natira;
  4. ils indrizs d’infrastructura ch’èn necessaris per applitgar ils bustabs a–c.

Secziun 3b Parcs d’impurtanza naziunala

Noziun e categorias

Art. 23e

Parcs d’impurtanza naziunala èn territoris che han ina natira ed ina cuntrada da gronda valur.

Els vegnan dividids en las categorias:

  1. parc naziunal;
  2. parc natiral regiunal;
  3. parc natiral d’aventura.

Parc naziunal

Art. 23f

In parc naziunal è in territori pli grond che porscha spazis da viver intacts a la fauna ed a la flora indigena e che serva al svilup natiral da la cuntrada.

En quest rom serva el er:

  1. a la recreaziun;
  2. a l’educaziun ambientala;
  3. a la perscrutaziun scientifica, en spezial da la flora e da la fauna indigena sco er dal svilup natiral da la cuntrada.

El sa cumpona:

  1. d’ina zona centrala, en la quala la natira vegn surlaschada a sasezza ed a la quala la publicitad ha mo in access limità;
  2. d’ina zona periferica, en la quala la cuntrada da cultura vegn cultivada en ina moda che respecta la natira ed è protegida cunter intervenziuns dischavantagiusas.

Parc natiral regiunal

Art. 23g

In parc natiral regiunal è in territori pli grond, populà per part, ch’è caracterisà spezialmain da particularitads da sia natira e da sia cuntrada cultivada e dal qual ils edifizis e stabiliments s’integreschan en il maletg da la cuntrada ed en il maletg dals lieus.

En il parc natiral regiunal vegn:

  1. mantegnida ed augmentada la qualitad da la natira e da la cuntrada;
  2. rinforzada l’economia che vegn exequida en moda persistenta e promovida la commerzialisaziun da ses products e da ses servetschs.

Parc natiral d’aventura

Art. 23h

In parc natiral d’aventura è in territori che sa chatta en la vischinanza d’in territori fermamain populà, che porscha spazis da viver intacts a la fauna ed a la flora indigena e che pussibilitescha a la publicitad da far experientschas en la natira.

En quest rom serva el er a l’educaziun ambientala.

El sa cumpona:

  1. d’ina zona centrala, en la quala la natira vegn surlaschada a sasezza ed a la quala la publicitad ha mo in access limità;
  2. d’ina zona transitorica, en la quala igl è pussaivel da far experientschas en la natira e la quala serva sco zona da plimatsch cunter influenzas nuschaivlas per la zona centrala.

Sustegn d’iniziativas regiunalas

Art. 23i

Ils chantuns sustegnan stentas regiunalas per installar e per mantegnair parcs d’impurtanza naziunala.

Els procuran che la populaziun en las vischnancas pertutgadas possia cooperar en moda adequata.

Label da parc e da products

Art. 23j

La Confederaziun conceda a l’instituziun purtadra d’in parc sin dumonda dals chantuns in label da parc, sch’il parc:

  1. vegn segirà a lunga vista cun mesiras cunvegnentas;
  2. ademplescha las pretensiuns tenor l’artitgel 23f, 23g u 23h u tenor ils artitgels 23e, 23i alinea 2 e 23l literas a e b.

L’instituziun purtadra d’in parc cun label da parc conceda a las persunas ed als manaschis, che produceschan en il parc products en moda persistenta u che furneschan servetschs, sin dumonda in label da products per caracterisar quests products e quests servetschs.

Ils labels da parc e da products vegnan concedids a temp limità.

Agids finanzials

Art. 23k

En il rom dals credits deliberads e sin basa da cunvegnas da program conceda la Confederaziun als chantuns agids finanzials globals per installar, per manar e per segirar la qualitad da parcs d’impurtanza naziunala:

  1. sch’ils parcs adempleschan las pretensiuns tenor l’artitgel 23j alinea 1 literas a e b;
  2. sche las mesiras pretendiblas per gidar sasez e las autras pussaivladads da finanziaziun na bastan betg;
  3. sche las mesiras èn economicas e vegnan exequidas en moda professiunala.

L’autezza dals agids finanzials sa drizza tenor l’efficacitad da las mesiras.

Prescripziuns dal Cussegl federal

Art. 23l

Il Cussegl federal decretescha prescripziuns davart:

  1. las pretensiuns per conceder labels da parc e da products a parcs d’impurtanza naziunala, en spezial davart la grondezza dal territori, davart las utilisaziuns admessas, davart las mesiras da protecziun e davart la garanzia dals parcs a lunga vista;
  2. la concessiun e l’utilisaziun dals labels da parc e da products;
  3. la conclusiun da cunvegnas da program e la controlla da l’efficacitad dals agids finanzials globals da la Confederaziun;
  4. il sustegn da la perscrutaziun scientifica davart parcs d’impurtanza naziunala.

Parc naziunal existent en il chantun Grischun

Art. 23m

Per il parc naziunal existent en il chantun Grischun vala la Lescha dals 19 da december 1980 77 davart il Parc naziunal.

La Confederaziun po conceder a la fundaziun «Parc naziunal svizzer» il label da parc gia avant in eventual engrondiment cun ina zona periferica tenor l’artitgel 23 f alinea 3 litera b.

Ses eventual engrondiment cun ina zona periferica vegn promovì tenor l’artitgel 23 k .

Secziun 3c Resursas geneticas

Duair da diligenza

Art. 23n78

Tgi che – tenor il Protocol da Nagoya – utilisescha resursas geneticas u obtegna directamain avantatgs da l’utilisaziun da quellas (utilisader), sto agir cun tut la diligenza pretendida tenor las circumstanzas per garantir:

  1. che l’access a las resursas geneticas haja gì lieu en moda legala; e
  2. ch’i sajan vegnidas fixadas en moda consensuala cundiziuns davart la repartiziun equilibrada e gista dals avantatgs resultads.

Betg suttamessas al duair da diligenza èn las resursas geneticas che:

  1. derivan d’in pajais che n’è betg part contractanta dal Protocol da Nagoya;
  2. derivan d’in pajais, nua ch’i mancan prescripziuns naziunalas davart l’access e davart la repartiziun dals avantatgs;
  3. derivan d’in territori ch’è situà ordaifer ils cunfins da la giurisdicziun naziunala d’ina part contractanta dal Protocol da Nagoya;
  4. èn cumpigliadas d’ina regulaziun internaziunala speziala tenor l’artitgel 4 dal Protocol da Nagoya per lur utilisaziun specifica;
  5. èn resursas geneticas umanas;
  6. na vegnan betg utilisadas sco bains da commerzi u da consum en il senn dal Protocol da Nagoya.

L’utilisaziun da resursas geneticas tenor l’alinea 1 cumpiglia la realisaziun d’activitads da perscrutaziun e da svilup vi da la cumposiziun genetica u biochemica da resursas geneticas inclusiv l’applicaziun da la biotecnologia.

L’access tenor l’alinea 1 litera a è legal, sch’el correspunda tenor il Protocol da Nagoya a las prescripziuns naziunalas davart l’access e davart la repartiziun dals avantatgs da quellas parts contractantas dal Protocol da Nagoya che mettan a disposiziun las resursas.

Sche las pretensiuns tenor l’alinea 1 literas a e b n’èn betg ademplidas, sto l’utilisader procurar per l’adempliment posteriur ubain desister d’utilisar las resursas geneticas pertutgadas u d’obtegnair avantatgs directs da lur utilisaziun. Per situaziuns d’urgenza po il Cussegl federal prevair che las pretensiuns per resursas geneticas, ch’èn organissems patogens u nuschaivels, possian vegnir ademplidas cun retard.

Il Cussegl federal regla tge infurmaziuns davart las resursas geneticas utilisadas che ston vegnir registradas e dadas vinavant ad utilisaders successivs.

Obligaziun d’annunzia

Art. 23o79

L’observaziun dal duair da diligenza sto vegnir annunziada al UFAM avant l’autorisaziun d’admissiun al martgà ubain, sch’ina tala n’è betg necessaria, avant la commerzialisaziun da products, dals quals il svilup sa basa sin l’utilisaziun da resursas geneticas.

Infurmaziuns en connex cun l’observaziun dal duair da diligenza pon vegnir tramessas vinavant al Center internaziunal d’infurmaziun tenor l’artitgel 14 dal Protocol da Nagoya ed ad autoritads naziunalas cumpetentas da las parts contractantas dal Protocol da Nagoya. Il num da la persuna che ha fatg l’annunzia, il product che duai vegnir commerzialisà, la resursa genetica utilisada, la data da l’access a quella sco er sia funtauna vegnan rendids accessibels a la publicitad.

Il Cussegl federal designescha ils posts ch’èn cumpetents per examinar l’observaziun da l’obligaziun d’annunzia. El po prevair excepziuns da l’obligaziun d’annunzia, sche l’examinaziun u l’observaziun da l’obligaziun d’annunzia vegn garantida en in’autra moda.

Enconuschientschas tradiziunalas

Art. 23p

Ils artitgels 23 n e 23 o valan er per enconuschientschas tradiziunalas da cuminanzas indigenas e domiciliadas al lieu che sa refereschan a resursas geneticas, nun che questas enconuschientschas tradiziunalas sajan gia accessiblas libramain a la publicitad.

Resursas geneticas en Svizra

Art. 23q

Il Cussegl federal po far dependent l’access a resursas geneticas en Svizra d’ina annunzia u d’ina permissiun sco er supplementarmain d’ina cunvegna che regla l’utilisaziun da las resursas geneticas e la repartiziun dals avantatgs che resultan da quai.

La Confederaziun po sustegnair il mantegniment e l’utilisaziun persistenta da las resursas geneticas.

Secziun 4 Disposiziuns penalas

Delicts

Art. 2480

Cun in chasti da detenziun fin 1 onn u cun in chasti pecuniar vegn chastià, tgi che fa intenziunadamain e senza autorisaziun il suandant:81

  1. 82 destruescha u donnegia grevamain in monument natiral u cultural protegì da questa lescha, in lieu istoric protegì, ina cuntrada natirala protegida u in biotop protegì;
  2. runca, cuvra u maina en in’autra moda a la piriziun la vegetaziun da las rivas;
  3. 83 destruescha u donnegia grevamain objects natirals u antiquitads da valur scientifica che sa chattan en il terren84 (art. 724 al. 1 CCS85);
  4. 86 ...

Sch’il delinquent agescha per negligientscha, importa la multa fin a 40 000 francs. 87

Surpassaments

Art. 24a88

Cun ina multa fin a 20 000 francs vegn chastià, tgi che:

  1. n’ademplescha betg ina cundiziun u ina pretensiun ch’è vegnida liada a la concessiun d’ina contribuziun federala renviond a questa disposiziun penala;
  2. 89 cuntrafa ad ina prescripziun executiva ch’è vegnida decretada sin basa dals artitgels 16, 18, 18a, 18b, 18c, 19, 20, 23c, 23de 25a e da la quala il surpassament è vegnì declerà sco chastiabel;
  3. commetta nunautorisadamain in act, per il qual è necessaria ina permissiun tenor ils artitgels 19, 22 alinea 1 u 23.

Cun ina multa fin a 100 000 francs vegn chastià, tgi che resista intenziunadamain a far las indicaziuns tenor l’artitgel 23 o ubain fa intenziunadamain indicaziuns faussas; sch’il delinquent agescha per negligientscha, vegn el chastià cun ina multa fin a 40 000 francs. Il derschader po ordinar la publicaziun da la sentenzia. 90

Applicaziun per persunas giuridicas e per societads commerzialas

Art. 24b91

Ils artitgels 6 e 7 da la Lescha federala dals 22 da mars 1974 92 davart il dretg penal administrativ èn applitgablas.

Confiscaziun

Art. 24c93

L’artitgel 69 dal Cudesch penal 94 davart la confiscaziun d’objects u d’avantatgs da facultad ch’èn vegnids acquistads tras in malfatg è applitgabel.

Persecuziun penala

Art. 24d95

La persecuziun penala è chaussa dals chantuns.

... 96

Restabiliment dal stadi legal

Art. 24e97

Tge che donnegia in monument natiral u cultural protegì da questa lescha, in lieu istoric protegì, ina cuntrada natirala protegida, in biotop protegì u ina vegetaziun da las rivas protegida po vegnir obligà – independentamain d’ina procedura penala:

  1. d’eliminar las mesiras ch’èn vegnidas prendidas illegalmain;
  2. da surpigliar ils custs che resultan tras l’eliminaziun dal donn;
  3. da prestar ina cumpensaziun adequata, sch’il restabiliment n’è betg pussaivel.

Secziun 5 Execuziun, organisaziun ed infurmaziun98

Cumpetenzas executivas dals chantuns

Art. 24f99

Ils chantuns exequeschan questa lescha, nun che l’execuziun saja attribuida a la Confederaziun. Els decreteschan las prescripziuns necessarias.

Surveglianza e coordinaziun tras la Confederaziun

Art. 24g100

La Confederaziun surveglia l’execuziun da questa lescha.

Ella coordinescha las mesiras executivas dals chantuns e dals servetschs federals pertutgads.

Cumpetenzas executivas da la Confederaziun

Art. 24h101

L’autoritad federala che exequescha in’autra lescha federala u in contract internaziunal è – ademplind questa incumbensa – cumpetenta er per exequir questa lescha. Avant che prender ina decisiun lascha ella vegnir a pled ils chantuns pertutgads. Il UFAM, l’Uffizi federal da cultura, l’Uffizi federal da vias ed ils ulteriurs servetschs federals pertutgads coopereschan a l’execuziun tenor ils artitgels 62 a e 62 b da la Lescha federala dals 21 da mars 1997 102 davart l’organisaziun da la regenza e da l’administraziun.

Sche la procedura tenor l’alinea 1 n’è betg adattada per tschertas incumbensas, regla il Cussegl federal l’execuziun tras ils servetschs federals pertutgads.

La Confederaziun exequescha las prescripziuns davart resursas geneticas (art. 23 n –23 q ); ella po engaschar ils chantuns per tschertas incumbensas parzialas.

Las autoritads executivas da la Confederaziun resguardan las mesiras ch’ils chantuns han prendì a favur da la protecziun da la natira e da la patria.

Organisaziun103

Art. 25104

Il Cussegl federal nominescha ina u pliras cumissiuns consultativas per la protecziun da la natira, per la protecziun da la patria e per la tgira da monuments.

Ils chantuns designeschan posts spezialisads per la protecziun da la natira, per la protecziun da la patria e per la tgira da monuments.

Infurmaziun e cussegliaziun

Art. 25a105

La Confederaziun ed ils chantuns procuran per l’infurmaziun e per la cussegliaziun da las autoritads e da la publicitad concernent l’impurtanza e concernent il stadi da la natira e da la cuntrada.

Ella ed els recumondan mesiras da protecziun e da mantegniment adattadas.

Secziun 6 Disposiziuns finalas106

Restituziun da palids e da cuntradas da palì

Art. 25b107

Ils chantuns designeschan ils stabiliments, ils edifizis e las midadas dal terren ch’èn vegnids fatgs suenter il 1. da zercladur 1983 en palids ed en cuntradas da palì da bellezza particulara e d’impurtanza naziunala, che cuntrafan a las finamiras da protecziun e che n’èn betg vegnids permess cun vigur legala sin basa da zonas d’utilisaziun che correspundan a la Lescha dals 22 dal zercladur 1979 108 davart la planisaziun dal territori.

En la cuntrada da palì da Rothenthurm designeschan ils chantuns Sviz e Zug ils stabiliments, ils edifizis e las midadas dal terren ch’èn vegnids fatgs suenter il 1. da zercladur 1983 e che crodan sut la disposiziun transitorica da l’artitgel 24 sexies alinea 5 da la Constituziun federala 109 .

La restituziun dal stadi oriund vegn ordinà da quella autoritad chantunala u federala che fiss responsabla per decider davart la permissiun u davart l’execuziun da projects correspundents. En connex cun la restituziun dal stadi oriund sto vegnir resguardà il princip da proporziunalitad.

Disposiziun transitorica da la midada dals 21 da mars 2014

Art. 25d111

Ils artitgels 23 n e 23 o èn applitgabels per causals che sa refereschan a l’access a resursas geneticas che ha gì lieu suenter l’entrada en vigur da questas disposiziuns.

Disposiziun transitorica da la midada dals 27 da settember 2024

Art. 25e112

Ina procedura vegn terminada tenor il dretg vertent, sche l’autoritad da permissiun ha decidì davart la dumonda da construcziun da questa procedura avant l’entrada en vigur da la midada dals 27 da settember 2024.

Entrada en vigur113

Art. 26

Il Cussegl federal fixescha il termin che questa lescha entra en vigur. El decretescha las prescripziuns executivas necessarias. Data da l’entrada en vigur: 1. da schaner 1967 114