Lexipedia

700 — LPT

Lescha federala davart la planisaziun dal territori (Lescha davart la planisaziun dal territori, LPT) dals 22 da zercladur 1979 (versiun dal 1. d’avrigl 2026)

Rumantsch è ina lingua naziunala, ma ina lingua parzialmain uffiziala da la Confederaziun, numnadamain en la correspundenza cun persunas da lingua rumantscha. La translaziun d’in decret federal serva a l’infurmaziun, n’ha dentant nagina validitad legala.

L’Assamblea federala da la Confederaziun svizra,

sa basond sin ils art. 22 quater e 34 sexies da la Constituziun federala 1 , 2
suenter avair gì invista da la missiva dal Cussegl federal dals 27 da favrer 1978 3 ,

concluda:

1. titel Introducziun

Art. 1 Finamiras

La Confederaziun, ils chantuns e las vischnancas procuran ch’il terren vegnia utilisà cun mesira e ch’il territori da construcziun vegnia separà dal territori betg surbajegiabel. 4 Els accordeschan ina cun l’autra lur activitads che han in effect sin il territori e realiseschan in urden da la colonisaziun che sa drizza tenor il svilup dal pajais che vegn giavischà. En quest connex resguardan els las relaziuns natiralas sco er ils basegns da la populaziun e da l’economia.

Cun mesiras da la planisaziun dal territori sustegnan els en spezial las stentas:

  1. da proteger las basas da viver natiralas sco il terren, l’aria, l’aua, il guaud e la cuntrada;
  2. 5 da diriger il svilup da l’abitadi vers l’intern, resguardond ina qualitad d’abitar adequata;
  3. 6 da stgaffir abitadis cumpacts;
  4. 7 da stgaffir e da mantegnair las premissas territorialas per l’economia;
  5. da promover la vita sociala, economica e culturala en las singulas regiuns e da s’engaschar per ina decentralisaziun adequata da la colonisaziun e da l’economia;
  6. da garantir che la Svizra haja ina basa da provediment suffizienta;
  7. da garantir la defensiun generala;
  8. 8 da promover l’integraziun da persunas estras sco er la coesiun sociala.
Art. 2 Obligaziun da planisaziun

La Confederaziun, ils chantuns e las vischnancas elavuran las planisaziuns ch’èn necessarias per lur incumbensas che han in effect sin il territori ed accordeschan questas planisaziuns ina cun l’autra.

Els resguardan las consequenzas territorialas da lur ulteriura activitad.

Las autoritads incaricadas cun incumbensas da planisaziun sa stentan da laschar a las autoritads sutordinadas la libertad necessaria da decider che quellas dovran per ademplir lur incumbensas.

Art. 3 Princips da planisaziun

Las autoritads incaricadas cun lavurs da planisaziun observan ils suandants princips.

La cuntrada sto vegnir schanegiada. En spezial duain:

  1. 9 star a disposiziun a l’agricultura avunda surfatschas cultivablas adattadas, en spezial surfatschas cun culturas alternantas;
  2. abitadis, edifizis e stabiliments s’integrar en la cuntrada;
  3. vegnir tegnidas avertas las rivas dals lais e dals flums e vegnir facilitads l’access public e l’utilisaziun publica;
  4. vegnir conservadas cuntradas quasi-natiralas e territoris da recreaziun;
  5. ils guauds pudair ademplir lur funcziuns.

Ils abitadis ston vegnir concepids tenor ils basegns da la populaziun, e lur extensiun sto vegnir limitada. En spezial duain:

  1. 10 ils lieus d’abitar e da lavur vegnir repartids en moda cunvegnenta e vegnir planisads prioritarmain en territoris ch’èn accessibels adequatamain er cun meds da transport publics;
  2. 11 vegnir prendidas mesiras per utilisar meglier las surfatschas nunduvradas u sutduvradas en zonas da construcziun sco er las pussaivladads da densifitgar la surfatscha d’abitadi;
  3. zonas d’abitar vegnir schanegiadas uschè bain sco pussaivel d’influenzas nuschaivlas u mulestusas sco impestaziun da l’aria, canera e vibraziuns;
  4. vegnir mantegnidas u stgaffidas vias da velos e sendas da peduns;
  5. esser garantidas premissas favuraivlas per il provediment cun rauba e cun servetschs;
  6. ils abitadis cuntegnair bleras surfatschas verdas e bostgs.

Per ils edifizis e stabiliments publics e ch’èn d’interess public ston vegnir determinads lieus adequats. En spezial duain:

  1. vegnir resguardads basegns regiunals e vegnir eliminadas inegualitads disturbantas;
  2. implants sco scolas, indrizs da temp liber u servetschs publics esser bain cuntanschibels per la populaziun;
  3. consequenzas negativas per la basa da viver natirala, per la populaziun e per l’economia vegnir evitadas u minimisadas tut en tut.

Las utilisaziuns dal sutterren, en spezial las utilisaziuns d’aua sutterrana, da materias primas, d’energia e da spazis surbajegiabels, ston vegnir coordinadas a temp ina cun l’autra sco er cun las utilisaziuns sur terra e cun ils interess opposts. 12

Art. 4 Infurmaziun e cooperaziun

Las autoritads incaricadas cun incumbensas da planisaziun infurmeschan la populaziun davart las finamiras e l’andament da las planisaziuns tenor questa lescha.

Ellas procuran che la populaziun possia cooperar en moda adequata a planisaziuns.

Ils plans tenor questa lescha èn publics.

Art. 5 Cumpensaziun ed indemnisaziun

Il dretg chantunal regla ina cumpensaziun adequata per avantatgs e per dischavantatgs considerabels che resultan tras planisaziuns tenor questa lescha. Las pretensiuns minimalas sa drizzan tenor ils alineas 1 bis −1 sexies . 13

Ils avantatgs da planisaziun che resultan tras ina nova attribuziun duraivla da terren ad ina zona da construcziun, vegnan cumpensads cun ina tariffa d’almain 20 pertschient. La cumpensaziun sto vegnir pajada, cura ch’il bain immobigliar vegn surbajegià u alienà. 14

Il retgav vegn utilisà per mesiras tenor l’alinea 2 u per ulteriuras mesiras da la planisaziun dal territori tenor l’artitgel 3, en spezial tenor ils alineas 2 litera a e 3 litera a bis . 15

Per calcular la taxa sto l’import che vegn duvrà entaifer in termin adequat per acquistar in edifizi agricul cumpensatoric destinà a la cultivaziun persunala, vegnir deducì da l’avantatg che resulta tras la planisaziun en il rom d’ina enzonaziun. 16

Il dretg chantunal po desister d’incassar la taxa:

  1. sch’ina communitad stuess pajar la taxa; u
  2. sch’il retgav previsibel da la taxa stat en ina relaziun disfavuraivla cun las expensas per l’incassament.17

En cas d’ina taglia sin il gudogn tras la vendita da bains immobigliars sto la taxa pajada vegnir deducida dal gudogn sco part da las spesas. 18

Sche planisaziuns chaschunan restricziuns da la proprietad che sumeglian in’expropriaziun, vegn quai indemnisà cumplainamain.

Ils chantuns pon prescriver ch’il pajament d’indemnisaziuns en cas da restricziuns da la proprietad stoppian vegnir menziunadas en il register funsil.

2. titel Mesiras da la planisaziun dal territori

1. chapitel Plans directivs dals chantuns

Art. 6 Basas

… 19

Preparond lur plans directivs elavuran ils chantuns las basas, en las qualas els fixeschan tge territoris ch’èn:20

  1. adattads per l’agricultura;
  2. spezialmain bels, prezius u d’impurtanza per la recreaziun u sco basa da viver natirala;
  3. 21 adattads per la producziun d’electricitad or d’energias regenerablas;
  4. periclitads considerablamain da privels da la natira u d’influenzas nuschaivlas.

En las basas descrivan ils chantuns er il stadi ed il svilup vertent:22

  1. 23 da lur territori d’abitadi;
  2. 24 dal traffic;
  3. 25 dal provediment, en spezial cun electricitad or d’energias regenerablas;
  4. 26 dals edifizis e stabiliments publics;
  5. 27 da lur surfatschas cultivablas.

Els resguardan ils concepts ed ils plans sectorials da la Confederaziun, ils plans directivs dals chantuns vischins sco er concepts regiunals da svilup e plans regiunals.

Art. 7 Collavuraziun tranter las autoritads

Ils chantuns collavuran cun las autoritads da la Confederaziun e dals chantuns vischins, uschenavant che lur incumbensas sa tutgan.

Sch’ils chantuns na s’accordan betg in cun l’auter u cun la Confederaziun davart la dumonda, co che activitads che han in effect sin il territori duain vegnir coordinadas ina cun l’autra po vegnir pretendida la procedura da rectificaziun (art. 12).

Ils chantuns da cunfin tschertgan la collavuraziun cun las autoritads regiunalas da l’exteriur vischin, uschenavant che lur mesiras pon avair in effect che surpassa il cunfin.

Art. 828 Cuntegn minimal dals plans directivs

Mintga chantun fa in plan directiv che fixescha almain:

  1. il svilup previs da ses territori;
  2. co che las activitads che han in effect sin il territori vegnan coordinadas ina cun l’autra en vista al svilup giavischà;
  3. l’urari ed ils meds ch’èn previs per ademplir las incumbensas.

Projects cun effects considerabels sin il territori e sin l’ambient ston avair ina basa en il plan directiv. Nagina basa en il plan directiv na dovran en spezial projects per l’utilisaziun d’energias regenerablas senza effects considerabels sin il territori e sin l’ambient, er sch’i sa tracta d’implants d’interess naziunal tenor ils artitgels 12 alinea 2 e 13 alinea 1 da la Lescha d’energia dals 30 da settember 2016 29 (LEn). 30

Projects per l’utilisaziun d’energias regenerablas pon vegnir planisads e permess independentamain da la determinaziun d’in territori u d’in traject d’aua tenor l’artitgel 8 b da questa lescha e tenor l’artitgel 10 alinea 1 LEn. 31

Art. 8a32 Cuntegn dal plan directiv en il sectur da l’abitadi

En il sectur da l’abitadi fixescha il plan directiv en spezial il suandant:

  1. la dimensiun totala da la surfatscha d’abitadi, la repartiziun da tala en il chantun e la moda e maniera da coordinar lur engrondiment sin plaun regiunal;
  2. la coordinaziun da l’abitadi cun il traffic sco er la garanzia d’ina accessibladad raziunala che permetta da spargnar surfatschas;
  3. la moda e maniera d’effectuar in svilup da l’abitadi d’auta qualitad vers l’intern;
  4. la moda e maniera da garantir che las zonas da construcziun correspundian a las pretensiuns da l’artitgel 15; e
  5. la moda e maniera da rinforzar la renovaziun da l’abitadi.

… 33

Art. 8b34 Plan directiv en il sectur da l’energia

Il plan directiv designescha ils territoris ed ils trajects d’auas ch’èn adattads per l’utilisaziun d’energias regenerablas.

Art. 9 Vigur lianta ed adattaziun

Ils plans directivs èn liants per las autoritads.

Sche las relaziuns èn sa midadas, sch’i sa tschentan novas incumbensas u sch’ina soluziun – tut en tut – meglra è pussaivla, vegnan ils plans directivs revedids ed adattads, sche quai è necessari.

Ils plans directivs vegnan per regla examinads totalmain mintga 10 onns e revedids, sche quai è necessari.

Art. 10 Cumpetenza e procedura

Ils chantuns reglan la cumpetenza e la procedura.

Els reglan, co che las vischnancas, co che auters purtaders d’incumbensas che han in effect sin il territori sco er co che organisaziuns da la protecziun da l’ambient, da la natira e da la patria che han il dretg da far recurs tenor l’artitgel 55 da la Lescha federala dals 7 d’october 1983 35 davart la protecziun da l’ambient e tenor l’artitgel 12 da la Lescha federala dal 1. da fanadur 1966 36 davart la protecziun da la natira e la patria coopereschan tar l’elavuraziun dals plans directivs. 37

Art. 11 Approvaziun dal Cussegl federal

Il Cussegl federal approvescha ils plans directivs e lur adattaziuns, sch’els correspundan a questa lescha, en spezial sch’els resguardan adequatamain las incumbensas da la Confederaziun e dals chantuns vischins che han in effect sin il territori.

Per la Confederaziun e per ils chantuns vischins daventan plans directivs pir liants, cur ch’els èn vegnids approvads dal Cussegl federal.

Art. 12 Rectificaziun

Sch’il Cussegl federal na po betg approvar plans directivs u parts da tals, ordinescha el – suenter avair tadlà las parts participadas – ina tractativa da reconciliaziun.

Per la durada da la tractativa da reconciliaziun ordinescha el ch’i na vegnia fatg nagut che pudess influenzar en moda negativa ses resultat.

Sch’i na dat nagina reconciliaziun, decida il Cussegl federal il pli tard 3 onns suenter ch’el ha ordinà la tractativa da reconciliaziun.

2. chapitel Mesiras spezialas da la Confederaziun

Art. 13 Concepts e plans sectorials

La Confederaziun elavura las basas per pudair ademplir sias incumbensas che han in effect sin il territori; ella fa ils concepts ed ils plans sectorials necessaris ed als accordescha in cun l’auter.

Ella collavura cun ils chantuns ed als renda enconuschent a temp ses concepts, ses plans sectorials e ses projects da construcziun.

3. chapitel Plans d’utilisaziun

1. secziun Cuntegn ed intent

Art. 14 Noziun

Ils plans d’utilisaziun reglan l’utilisaziun admessa dal terren.

Els differenzieschan en spezial tranter zonas da construcziun, d’agricultura e da protecziun.

Art. 1538 Zonas da construcziun

Las zonas da construcziun ston vegnir determinadas uschia, ch’ellas correspundan al basegn probabel per 15 onns.

Zonas da construcziun surdimensiunadas ston vegnir reducidas.

La situaziun e la grondezza da las zonas da construcziun ston vegnir coordinadas sin plaun intercommunal, observond las finamiras ed ils princips da la planisaziun dal territori. En spezial ston vegnir mantegnidas las surfatschas cun culturas alternantas e schanegiadas la natira e la cuntrada.

Da nov po terren vegnir attribuì a la zona da construcziun:

  1. sch’el è adattà per vegnir surbajegià;
  2. sch’el vegn probablamain duvrà, rendì accessibel e surbajegià entaifer 15 onns, er en cas che las reservas d’utilisaziun internas en las zonas da construcziun existentas vegnan mobilisadas en moda consequenta;
  3. sche l’attribuziun na fragmentescha betg las surfatschas cultivablas;
  4. sche la disponibladad dal terren è garantida sin plaun giuridic; e
  5. sche l’attribuziun permetta da realisar il plan directiv.

En cas d’enzonaziuns e da midadas da zona pon ils chantuns designar en zonas da construcziun territoris, nua che las disposiziuns d’odur correspundan vinavant a l’utilisaziun oriunda, uschia che manaschis agriculs ed artisanals existents pon vegnir mantegnids e renovads sco er adattads a favur dal bainstar dals animals. 39

La Confederaziun ed ils chantuns elavuran ensemen directivas tecnicas per l’attribuziun da terren a las zonas da construcziun, cunzunt per la calculaziun dal basegn da zonas da construcziun.

Art. 15a40 Promoziun da la disponibladad da terren da construcziun

En collavuraziun cun las vischnancas prendan ils chantuns las mesiras ch’èn necessarias per che las zonas da construcziun vegnian utilisadas tenor lur destinaziun, en spezial mesiras dal dretg funsil sco regruppaments dal terren (art. 20).

Il dretg chantunal prevesa che l’autoritad cumpetenta po fixar in termin per surbajegiar in bain immobigliar, sche l’interess public giustifitgescha quai, e ch’ella po ordinar tschertas mesiras, sch’il termin scada senza ch’il bain immobigliar saja vegnì surbajegià.

Art. 1641 Zonas d’agricultura

Zonas d’agricultura servan a garantir a lunga vista la basa da provediment alimentar dal pajais, a mantegnair la cuntrada ed il territori da recreaziun u a la cumpensaziun ecologica e duain vegnir tegnidas libras per gronda part da surbajegiadas en correspundenza cun lur differentas funcziuns. Ellas cumpiglian terren:

  1. ch’è adattà per la cultivaziun agricula u per l’orticultura productiva e che vegn duvrà per ademplir las differentas incumbensas da l’agricultura; u
  2. che duai vegnir cultivà da l’agricultura en l’interess general.

Uschenavant sco pussaivel vegnan determinadas surfatschas colliadas pli grondas.

En lur planisaziuns tegnan ils chantuns adequatamain quint da las differentas funcziuns da las zonas d’agricultura.

En zonas d’agricultura han l’agricultura e ses basegns la precedenza envers las utilisaziuns betg agriculas. 42

Il Cussegl federal fixescha, en tge cas che facilitaziuns da las disposiziuns da la Lescha dals 7 d’october 1983 43 davart la protecziun da l’ambient èn admissiblas ordaifer las zonas da construcziun areguard las immissiuns d’odurs e da canera che derivan da l’agricultura, per garantir la precedenza da l’agricultura. 44

Art. 16a45 Edifizis e stabiliments confurms a la zona d’agricultura

Confurms a la zona èn edifizis e stabiliments che vegnan duvrads per la cultivaziun agricula u per l’orticultura productiva. Resalvada resta ina circumscripziun pli stretga da la confurmitad da la zona en il rom da l’artitgel 16 alinea 3.

Edifizis e stabiliments ch’èn necessaris per producir e per transportar energia or da biomassa u per stabiliments da cumpostar che stattan en connex cun quai èn confurms a la zona sin in manaschi agricul e n’èn betg suttamess a l’obligaziun da planisaziun, sche:

  1. la biomassa elavurada ha in stretg connex cun l’agricultura u cun l’economia forestala dal manaschi al lieu u dals manaschis vischins;
  2. i vegnan utilisadas quantitads da substrat da maximalmain 45 000 tonnas per onn; e
  3. ils edifizis e stabiliments vegnan duvrads mo per l’intent permess.46

Edifizis e stabiliments che servan a l’augment intern d’in manaschi agricul u d’in manaschi che appartegna ad in’orticultura productiva, èn confurms a la zona. En cas d’ina tegnida d’animals vegn la dimensiun admissibla da l’augment intern fixada sin basa da la contribuziun da garanzia u sin basa dal potenzial da substanza sitga. 47 Il Cussegl federal regla ils detagls. 48

Edifizis e stabiliments che surpassan in augment intern pon vegnir permess sco confurms a la zona, sch’els duain vegnir construids en in territori da la zona d’agricultura ch’è vegnì deliberà per quest intent dal chantun en ina procedura da planisaziun.

Art. 16abis49 Edifizis e stabiliments per tegnair ed utilisar chavals

Edifizis e stabiliments ch’èn necessaris per tegnair chavals vegnan permess sco confurms a la zona sin in manaschi agricul existent en il senn da la Lescha federala dals 4 d’october 1991 50 davart il dretg funsil puril, sche quest manaschi dispona d’ina basa da pavel che deriva principalmain dal manaschi sez e sch’el ha pastgiras per tegnair ils chavals.

Per utilisar ils chavals tegnids sin il manaschi pon vegnir permessas plazzas cun cuvrida dira.

Installaziuns che stattan en in connex direct cun l’utilisaziun dals chavals, sco locals per sellas u gardarobas, vegnan permessas.

Il Cussegl federal regla ils detagls.

Art. 16b52 Scumond d’utilisaziun ed allontanament51

Edifizis e stabiliments che na vegnan betg pli utilisads confurm a la zona e per ils quals in’utilisaziun en il senn dals artitgels 24–24 e n’è betg admissibla, na dastgan betg pli vegnir duvrads. 53 Il scumond croda, uschè svelt ch’els pon puspè vegnir duvrads confurm a la zona.

Sche la permissiun cuntegna in termin u sch’ella è vegnida concedida cun ina cundiziun schlianta, ston ils edifizis e stabiliments vegnir allontanads, cur che la permissiun scada, ed il stadi da pli baud sto puspè vegnir restabilì. 54

Art. 17 Zonas da protecziun

Las zonas da protecziun cumpiglian:

  1. auals, flums, lais e lur rivas;
  2. cuntradas spezialmain bellas sco er cuntradas che han ina valur per la scienza natirala u per l’istorgia culturala;
  3. maletgs da lieus impurtants, lieus istorics sco er monuments natirals e culturals;
  4. spazis da viver per animals e per plantas degns da vegnir protegids.

Empè da determinar zonas da protecziun po il dretg chantunal prevair autras mesiras adattadas.

Art. 18 Ulteriuras zonas ed ulteriurs territoris

Il dretg chantunal po prevair ulteriuras zonas d’utilisaziun.

El po cuntegnair prescripziuns davart territoris, dals quals l’utilisaziun n’è anc betg determinada u en ils quals ina tscherta utilisaziun vegn permessa pir pli tard.

L’areal da guaud è circumscrit e protegì da la legislaziun forestala.

Art. 18a56 Implants solars e sanaziuns energeticas55

En zonas da construcziun ed en zonas d’agricultura na dovran implants solars, ch’èn adattads suffizientamain als tetgs u a las fatschadas, betg ina permissiun da construcziun tenor l’artitgel 22 alinea 1. 57 Tals projects ston mo vegnir annunziads a l’autoritad cumpetenta.

Il dretg chantunal po:

  1. 58 determinar tscherts tips da zonas da construcziun, nua che l’aspect estetic è main impurtant e nua ch’er auters implants solars e sanaziuns energeticas èn admissibels senza permissiun da construcziun;
  2. prevair in’obligaziun da dumandar ina permissiun da construcziun en tips da zonas da protecziun cleramain determinads.

En zonas da construcziun èn structuras che permettan da generar energia solara sur ed a l’ur d’areals da plazzas da parcar cun 15 u dapli plazzas da parcar, da princip confurmas a la zona. En lur planisaziun dal territori pon las vischnancas determinar areals da plazzas da parcar, en ils quals talas structuras n’èn betg admessas u èn admessas mo sut tschertas premissas. Ellas pon declerar talas structuras, sin tut ils areals da plazzas da parcar cun main che 15 plazzas da parcar u sin ina part da quels, da princip sco confurmas a la zona. 59

Per installar implants solars sin monuments culturals e natirals d’impurtanza chantunala u naziunala dovri adina ina permissiun da construcziun. Ils implants solars na dastgan betg disturbar substanzialmain tals monuments.

En tut ils ulteriurs cas han ils interess d’utilisar l’energia solara sin edifizis existents u novs da princip la precedenza envers ils interess estetics.

Art. 18b60 Ovras idraulicas

Ovras idraulicas cun ina prestaziun installada da maximalmain 10 MW na dovran nagina basa en il plan directiv tenor l’artitgel 8 alinea 2.

Las ovras idraulicas e lur stabiliments d’avertura na dovran nagina basa en in plan d’utilisaziun.

Art. 19 Avertura

Il terren è avert, sche l’access suffizient per l’utilisaziun correspundenta è avant maun e sch’ils conducts per l’aua, per l’energia sco er per l’aua persa èn uschè datiers ch’in attatg po vegnir realisà senza custs e lavur considerabels.

La communitad sto render accessiblas las zonas da construcziun entaifer il termin previs en il program d’avertura; en cas da basegn po ella far quai en etappas. Il dretg chantunal regla la participaziun finanziala dals proprietaris dals bains immobigliars. 61

Sche la communitad n’avra betg zonas da construcziun entaifer il termin fixà, èsi da permetter als proprietaris dals bains immobigliars d’avrir sezs lur terren tenor ils plans approvads da la communitad u da pajar anticipadamain l’avertura tras la communitad tenor las disposiziuns dal dretg chantunal. 62

Art. 20 Regruppament dal terren

Il regruppament dal terren po vegnir ordinà ed er realisà d’uffizi, sch’ils plans d’utilisaziun pretendan quai.

2. secziun Effects generals63

Art. 21 Vigur lianta ed adattaziun

Plans d’utilisaziun èn liants per mintgin.

Sche las relaziuns èn sa midadas considerablamain, vegnan ils plans d’utilisaziun revedids ed adattads, sche quai è necessari.

Art. 22 Permissiun da construcziun

Edifizis e stabiliments dastgan vegnir construids u midads mo cun la permissiun da l’autoritad.

La premissa per ina permissiun è:

  1. ch’ils edifizis e stabiliments correspundian a l’intent da la zona d’utilisaziun; e
  2. ch’il terren saja avert.

Las ulteriuras premissas dal dretg federal e dal dretg chantunal restan resalvadas.

Art. 23 Excepziuns entaifer las zonas da construcziun

Excepziuns entaifer las zonas da construcziun regla il dretg chantunal.

2a. secziun Permissiuns excepziunalas ordaifer las zonas da construcziun64

Art. 2466 Edifizis e stabiliments liads al lieu65

En divergenza da l’artitgel 22 alinea 2 litera a pon permissiuns vegnir concedidas per construir edifizis e stabiliments e per midar lur intent, sche:

  1. l’intent dals edifizis e stabiliments pretenda in lieu ordaifer las zonas da construcziun; e
  2. nagins interess predominants na s’opponan a quai.

Il Cussegl federal po admetter sanaziuns energeticas che n’èn betg regladas en autras disposiziuns. 67

Art. 24bis68 Cumbinaziun da stabiliments d’infrastructura e d’indrizs da telefonia mobila

Uschenavant sco pussaivel ston stabiliments d’infrastructura vegnir cumbinads. Il Cussegl federal fixescha, sut tge premissas che indrizs da telefonia mobila sin stabiliments d’infrastructura existents u novs valan sco liads al lieu, cun resalva da l’artitgel 24 alinea 1 litera b.

Indrizs da telefonia mobila pon vegnir permess ordaifer las zonas da construcziun, sche quai ha – sin basa d’ina consideraziun cumplessiva dals interess – cleramain dapli avantatgs ch’in lieu entaifer las zonas da construcziun.

Adattaziuns, renovaziuns ed engrondiments d’indrizs da telefonia mobila existents ordaifer las zonas da construcziun valan sco liads al lieu.

Art. 24ter69 Implants solars che n’èn betg d’interess naziunal

Ils implants solars che n’èn betg d’interess naziunal e che sa chattan sin surfatschas libras ordaifer la zona da construcziun ed ordaifer la surfatscha utilisada da l’agricultura, valan sco liads al lieu, sche:

  1. els vegnan construids en territoris pauc sensibels u en territoris gia engrevgiads cun auters edifizis e stabiliments; e
  2. la lavur ed ils custs per l’avertura dals bains immobigliars pertutgads e per la colliaziun dals implants cun la rait electrica stattan en proporziun cun la prestaziun da l’implant.

Ils implants solars ch’èn situads entaifer surfatschas utilisadas da l’agricultura, valan sco liads al lieu, sch’els:

  1. ultra da producir electricitad na pregiuditgeschan betg ils interess da l’agricultura ed han avantatgs per la producziun agricula; u
  2. servan a la perscrutaziun agricula ed ad experiments da l’agricultura.

Cura ch’ils implants vegnan mess definitivamain ord funcziun, ston els vegnir demontads e la situaziun oriunda sto vegnir restabilida.

Resguardond il basegn d’augmentar la producziun tenor l’artitgel 2 da la Lescha federala d’energia dals 30 da settember 2016 70 regla il Cussegl federal ils detagls, particularmain er la garanzia finanziala da las mesiras tenor l’alinea 3.

Art. 24quater71 Ulteriurs edifizis e stabiliments per l’utilisaziun d’energias regenerablas

Stabiliments per l’utilisaziun d’energia or da biomassa sco er stabiliments per transfurmar energias regenerablas en idrogen, en metan u en auters idrocarbons sintetics ston vegnir admess er ordaifer las zonas da construcziun, uschenavant che quai para cunvegnent per garantir in provediment segir cun energia regenerabla.

Il Cussegl federal regla, sut tge premissas che tals stabiliments en territoris pauc sensibels u gia engrevgiads, èn liads al lieu. Per quest intent dat el spezialmain paisa a:

  1. l’avertura existenta, particularmain a colliaziuns da gas existentas: en cas da stabiliments per l’utilisaziun da l’energia or da biomassa;
  2. la vischinanza locala cun in stabiliment per la producziun d’electricitad regenerabla: en cas da stabiliments per transfurmar energia regenerabla en idrogen u en idrocarbons.

El po determinar, a partir da tge grondezza e da tge impurtanza ch’igl exista in’obligaziun da planisaziun per ils edifizis e stabiliments.

Art. 24quinquies72 Edifizis e stabiliments per raits termicas

Raits termicas che gidan a reducir il consum d’energias betg regenerablas pon, sche necessari, vegnir permessas ordaifer las zonas da construcziun. Il Cussegl federal regla ils detagls.

Art. 24a73 Midadas da l’intent senza mesiras architectonicas ordaifer las zonas da construcziun

Sche la midada da l’intent d’in edifizi u d’in stabiliment ordaifer las zonas da construcziun na pretenda naginas mesiras architectonicas en il senn da l’artitgel 22 alinea 1, sto la permissiun vegnir concedida:

  1. sch’i na resultan qua tras naginas novas consequenzas per il territori, per l’avertura e per l’ambient; e
  2. sch’ella n’è betg inadmissibla tenor in auter decret federal.

La permissiun excepziunala sto vegnir concedida cun la resalva ch’i vegnia disponì da nov d’uffizi, sche las relaziuns èn sa midadas.

Art. 24b74 Manaschis accessorics betg agriculs ordaifer las zonas da construcziun

Sche manaschis agriculs en il senn da la Lescha federala dals 4 d’october 1991 75 davart il dretg funsil puril na pon betg exister vinavant senza in’entrada supplementara, pon vegnir permessas mesiras architectonicas per endrizzar in manaschi accessoric betg agricul sumegliant en edifizis e stabiliments existents. 76 La pretensiun tenor l’artitgel 24 litera a na sto betg esser ademplida.

Independentamain da l’exigenza d’ina entrada supplementara pon vegnir permess manaschis accessorics cun ina stretga relaziun objectiva cun il manaschi agricul; per quels pon vegnir permess engrondiments moderads, sch’i na stat betg a disposiziun avunda plazza u sch’i stat a disposiziun memia pauca plazza en ils edifizis e stabiliments existents. 77

En centers da gestiun temporars dastgan mesiras architectonicas vegnir permessas mo en ils edifizis e stabiliments existents e mo per manaschis accessorics da restauraziun. 78

Per evitar distorsiuns da concurrenza ston manaschis accessorics betg agriculs satisfar a las medemas pretensiuns e cundiziuns generalas legalas sco manaschis industrials en situaziuns cumparegliablas en las zonas da construcziun. 79

Il manaschi accessoric dastga vegnir manà mo da l’administratur dal manaschi agricul respectivamain dal partenari da vita. Il persunal che lavura per gronda part u exclusivamain per il manaschi accessoric, dastga vegnir engaschà mo per manaschis accessorics tenor l’alinea 1 bis . En mintga cas sto la lavur che resulta en questa part dal manaschi vegnir prestada per la part la pli gronda da la famiglia da l’administratur. 80

L’existenza dal manaschi accessoric sto vegnir menziunada en il register funsil.

Manaschis accessorics betg agriculs furman ina part integrala dal manaschi agricul e suttastattan al scumond da la partiziun reala e da fragmentar parcellas tenor ils artitgels 58–60 da la Lescha federala dals 4 d’october 1991 davart il dretg funsil puril.

Las disposiziuns da la Lescha federala dals 4 d’october 1991 davart il dretg funsil puril concernent ils mastergns accessorics betg agriculs na vegnan betg applitgadas per ils manaschis accessorics.

Art. 24c82 Edifizis e stabiliments tenor il dretg anteriur81

Edifizis e stabiliments ordaifer las zonas da construcziun che pon vegnir duvrads confurm a l’intent, ma che n’èn betg pli confurms a la zona vegnan da princip protegids en lur situaziun sco tala.

Cun la permissiun da l’autoritad cumpetenta dastgan tals edifizis e stabiliments vegnir renovads, midads per part, engrondids moderadamain u reconstruids, sch’els èn vegnids construids u midads legalmain. 83

Quai vala er per edifizis d’abitar agriculs sco er per edifizis d’economia ch’èn vegnids construids legalmain vi da la chasa d’abitar agricula u ch’èn vegnids midads legalmain, avant ch’il bain immobigliar respectiv è daventà part dal territori betg surbajegiabel en il senn dal dretg federal. Il Cussegl federal decretescha prescripziuns per evitar consequenzas negativas per l’agricultura. 84

Midadas da l’apparientscha ston esser necessarias per in’utilisaziun moderna per intents d’abitar u per ina sanaziun energetica ubain ston avair la finamira da meglierar l’integraziun en la cuntrada. 85

En mintga cas resalvada resta la cumpatibilitad cun ils giavischs relevants da la planisaziun dal territori. 86

Art. 24cbis87 Edifizis en territoris abitads sparpagliads

En territoris cun abitadis tradiziunalmain sparpagliads, ch’èn determinads en il plan directiv chantunal ed en ils quals la colonisaziun permanenta duai vegnir rinforzada en vista al svilup territorial giavischà, pon ils chantuns permetter:

  1. midadas da l’utilisaziun d’edifizis existents, che cuntegnan abitaziuns, a favur d’intents d’abitar betg agriculs, sche quests edifizis vegnan duvrads suenter la midada durant l’entir onn;
  2. midadas da l’utilisaziun d’edifizis u da cumplexs d’edifizis existents, che cuntegnan abitaziuns, a favur da la mastergnanza locala pitschna; sco mastergnanza locala pitschna valan en spezial chascharias, manaschis ch’elavuran lain, lavuratoris mecanics, serrarias, butias da commerzi en detagl, ustarias; la part che vegn duvrada da la mastergnanza na dastga per regla betg occupar dapli che la mesadad da l’edifizi u dal cumplex d’edifizis.

Permissiuns tenor quest artitgel dastgan vegnir concedidas mo, sche:

  1. l’edifizi na vegn betg pli duvrà per l’intent anteriur che correspunda a la zona u ch’è lià al lieu, u i vegn garantì ch’el vegn mantegnì per quest intent;
  2. la nova utilisaziun n’ha betg per consequenza in edifizi cumpensatoric nunnecessari;
  3. l’apparientscha exteriura e la structura architectonica fundamentala na vegnan betg midadas essenzialmain;
  4. igl è mo necessari d’engrondir minimalmain l’avertura existenta e tut ils custs d’infrastructura, che resultan en connex cun l’utilisaziun permessa, vegnan adossads al proprietari;
  5. la cultivaziun agricula dals bains immobigliars vischins n’è betg periclitada; e
  6. nagins interess predominants na s’opponan a quai.

Per edifizis ch’eran abitads il 1. da schaner 1980 durant l’entir onn e ch’èn protegids en lur existenza tenor l’artitgel 24 c , po vegnir permess in access en territoris abitads sparpagliads tenor l’alinea 1, sch’ils edifizis vegnan abitads durant l’entir onn. L’access sto vegnir restrenschì ad in minimum e na dastga betg sigillar il terren. Per motivs da segirezza po vegnir permessa en lieus fitg spundivs ina cuvrida sigillada sin l’entir traject u sin parts da tal.

Art. 24d89 Utilisaziun per intents d’abitar betg agriculs, edifizis e stabiliments degns da vegnir protegids88

En edifizis d’abitar agriculs ch’èn mantegnids en lur substanza, dastgan vegnir permessas utilisaziuns per intents d’abitar betg agriculs. 90

… 91

La midada cumpletta da l’intent d’edifizis e da stabiliments renconuschids sco degns da vegnir protegids po vegnir admessa, sche:92

  1. quels èn vegnids mess sut protecziun da l’autoritad cumpetenta; e
  2. lur mantegniment permanent na po betg vegnir garantì autramain.

Permissiuns tenor quest artitgel dastgan vegnir concedidas mo, sche:93

  1. l’edifizi u il stabiliment na vegn betg pli duvrà per l’intent vertent, è adattà per l’utilisaziun previsa e na pretenda nagin edifizi cumpensatoric che n’è betg necessari;
  2. 94 las caracteristicas essenzialas da l’apparientscha exteriura, da la structura architectonica fundamentala e dals conturns vegnan mantegnidas;
  3. in engrondiment mo minimal da l’avertura existenta è necessari e tut ils custs d’infrastructura che resultan en connex cun la midada cumpletta da l’intent dals edifizis e stabiliments pon vegnir adossads a lur proprietaris;
  4. la cultivaziun agricula dal bain immobigliar vischin n’è betg periclitada;
  5. nagins interess predominants na s’opponan a quai.
Art. 24e95 Tegnair animals sco hobi

En edifizis betg abitads u en parts d’edifizis betg abitadas, ch’èn mantegnids en lur substanza, vegnan permessas mesiras architectonicas, sch’ellas servan als abitants d’in edifizi d’abitar vischin a tegnair animals sco hobi e sch’ellas garanteschan ch’ils animals pon vegnir tegnids confurm a lur natira.

En il rom da l’alinea 1 vegnan permess novs stabiliments al liber, sch’els èn necessaris per tegnair ils animals confurm a lur natira. En l’interess da tegnair ils animals confurm a lur natira pon tals stabiliments avair dimensiuns pli grondas che las mesiras minimalas legalas, sche quai è cumpatibel cun las exigenzas relevantas da la planisaziun dal territori e sch’ils stabiliments vegnan construids da maniera reversibla.

Ils stabiliments al liber pon vegnir duvrads per s’occupar dals animals sco hobi, sche quai na chaschuna naginas midadas architectonicas e sch’i na resultan naginas novas consequenzas per il spazi e per l’ambient.

Clasiras che servan a la pasculaziun e che na chaschunan nagins dischavantatgs per la cuntrada vegnan permess er, sch’ils animals vegnan tegnids en la zona da construcziun.

Las permissiuns tenor quest artitgel dastgan vegnir concedidas mo, sche las premissas da l’artitgel 24 d alinea 3 èn ademplidas.

Il Cussegl federal regla ils detagls. El fixescha en spezial, en tge relaziun che las pussaivladads da far midadas tenor quest artitgel stattan envers quellas tenor l’artitgel 24 c . El po prevair, che la tegnida d’animals pitschens sco hobi na vala betg sco engrondiment da l’utilisaziun per intents d’abitar, e che edifizis accessorics pitschens ch’èn vegnids destruids tras forza superiura, dastgan puspè vegnir reconstruids. 96

3. secziun Cumpetenza e procedura

Art. 25 Cumpetenzas chantunalas

Ils chantuns reglan las cumpetenzas e las proceduras.

Per tut las proceduras per construir, per midar u per midar l’intent d’edifizis e da stabiliments fixeschan els ils termins e lur effects. 97

L’autoritad chantunala cumpetenta decida tar tut ils projects da construcziun ordaifer las zonas da construcziun, sch’els èn confurms a la zona u sch’i po vegnir concedida ina permissiun excepziunala per els. 98

… 99

Il dretg sin restabiliment dal stadi legal surannescha suenter 30 onns. Il termin è observà, sche l’autoritad cumpetenta intervegn per l’emprima giada avant la scadenza da quest termin. Il dretg n’è betg surannabel, sche bains polizials, en spezial l’urden public, la quietezza, la segirezza u la sanadad, èn periclitads. 100

Art. 25a101 Princips da la coordinaziun

Sche la construcziun u la midada d’in edifizi u stabiliment dovra disposiziuns da pliras autoritads, sto vegnir designada in’autoritad che procura per ina coordinaziun suffizienta.

L’autoritad ch’è responsabla per la coordinaziun:

  1. po prender las mesiras ch’èn necessarias per manar la procedura;
  2. procura per in’exposiziun publica cuminaivla da tut ils documents da dumonda;
  3. procura che tut las autoritads chantunalas e federalas participadas inoltreschian posiziuns cumplessivas davart il project;
  4. procura per ina coordinaziun dal cuntegn sco er sche pussaivel per ina communicaziun cuminaivla u simultana da las disposiziuns.

Las disposiziuns na dastgan cuntegnair naginas cuntradicziuns.

Quests princips èn applitgabels confurm al senn per la procedura dal plan d’utilisaziun.

Art. 26 Approvaziun dals plans d’utilisaziun tras in’autoritad chantunala

In’autoritad chantunala approvescha ils plans d’utilisaziun e lur adattaziuns.

Ella examinescha, sche quels correspundan als plans directivs chantunals ch’èn approvads dal Cussegl federal.

Sch’ils plans d’utilisaziun èn vegnids approvads da l’autoritad chantunala, daventan els liants.

Art. 27 Zonas da planisaziun

Sche plans d’utilisaziun ston vegnir adattads u sch’els n’èn betg anc avant maun, po l’autoritad cumpetenta determinar zonas da planisaziun per territoris circumscrits detagliadamain. Entaifer las zonas da planisaziun na dastga vegnir fatg nagut che pudess engrevgiar la planisaziun d’utilisaziun.

Zonas da planisaziun dastgan vegnir determinadas per maximalmain 5 onns; il dretg chantunal po prevair ina prolungaziun.

Art. 27a102 Disposiziuns restrictivas dals chantuns per construir ordaifer las zonas da construcziun

Il dretg chantunal po prevair disposiziuns restrictivas tar ils artitgels 16 a alinea 2, 24 b , 24 c , 24 d e 24 e .

3. titel Contribuziuns federalas

Art. 29 Contribuziuns ad indemnisaziuns per mesiras da protecziun

La Confederaziun po pajar contribuziuns ad indemnisaziuns per mesiras da protecziun spezialmain impurtantas tenor l’artitgel 17.

Art. 29a104 Contribuziuns a projects

En collavuraziun cun ils chantuns, cun las citads e cun las vischnancas po la Confederaziun promover projects che servan duraivlamain a meglierar la qualitad d’abitar e la coesiun sociala en zonas d’abitar.

L’Uffizi federal da svilup dal territori coordinescha questa promoziun cun ils servetschs federals pertutgads e garantescha in’evaluaziun sistematica da las experientschas fatgas.

Art. 30 Premissa per autras contribuziuns

Pajaments da contribuziuns previsas tenor autras leschas federalas a mesiras che han in effect sin il territori collia la Confederaziun cun la cundiziun che questas mesiras correspundian als plans directivs approvads.

4. titel Organisaziun

Art. 31 Posts spezialisads chantunals

Ils chantuns designeschan in post spezialisà per la planisaziun dal territori.

Art. 32 Post spezialisà da la Confederaziun

Il post spezialisà da la Confederaziun è l’Uffizi federal da svilup dal territori 105 .

5. titel Protecziun giuridica

Art. 33 Dretg chantunal

Plans d’utilisaziun vegnan exponids publicamain.

Il dretg chantunal prevesa almain in med legal cunter disposiziuns e cunter plans d’utilisaziun che sa basan sin questa lescha e sin sias disposiziuns executivas chantunalas e federalas.

El garantescha:

  1. 106 la legitimaziun almain en la medema dimensiun sco per recurs en chaussas da dretg public al Tribunal federal;
  2. l’examinaziun cumpletta tras almain in’autoritad da recurs.

Per contestar disposiziuns d’autoritads chantunalas, per las qualas vegn applitgà l’artitgel 25 a alinea 1, ston vegnir previsas instanzas da meds legals unitaras. 107

Art. 34108 Dretg federal

Per ils meds legals ad autoritads federalas valan las disposiziuns generalas da la giurisdicziun federala.

Chantuns e vischnancas han il dretg da recurrer cunter decisiuns da las ultimas instanzas chantunalas concernent:

  1. indemnisaziuns sco consequenza da restricziuns da la proprietad (art. 5);
  2. la confurmitad a la zona d’edifizis e da stabiliments ordaifer las zonas da construcziun;
  3. permissiuns en il senn dals artitgels 24–24d109 e 37a.110

L’Uffizi federal d’agricultura ha il dretg da far recurs cunter decisiuns davart projects che dovran surfatschas cun culturas alternantas. 111

6. titel Disposiziuns finalas

Art. 35 Termins per plans d’utilisaziun112

Ils chantuns procuran che:

  1. 113 …
  2. ils plans d’utilisaziun vegnian fatgs a temp, sajan però avant maun il pli tard 8 onns suenter l’entrada en vigur da questa lescha.

… 114

Ils plans d’utilisaziun ch’èn valaivels il mument che questa lescha entra en vigur restan en vigur tenor il dretg chantunal fin a l’approvaziun tras l’autoritad cumpetenta. 115

Art. 36 Mesiras introductivas dals chantuns

Ils chantuns decreteschan las prescripziuns ch’èn necessarias per applitgar questa lescha.

Uschè ditg ch’il dretg chantunal na designescha naginas autras autoritads, han las regenzas chantunalas il dretg da prender regulaziuns provisoricas, en spezial da determinar zonas da planisaziun (art. 27) e da decretar disposiziuns restrictivas per construir ordaifer las zonas da construcziun (art. 27 a ). 116

Uschè ditg ch’i na dat naginas zonas da construcziun e ch’il dretg chantunal na prevesa nagut auter, vala il territori per gronda part surbajegià sco zona da construcziun provisorica.

Art. 37 Zonas d’utilisaziun temporaras

Sche territoris ch’èn adattads spezialmain per l’agricultura, cuntradas u lieus che han ina impurtanza speziala èn periclitads directamain e sche las mesiras necessarias na vegnan betg prendidas entaifer in termin fixà dal Cussegl federal, po il Cussegl federal determinar zonas d’utilisaziun temporaras. Entaifer talas zonas na dastga vegnir fatg nagut che pudess influenzar negativamain la planisaziun d’utilisaziun.

Uschespert ch’ils plans d’utilisaziun èn avant maun, abolescha il Cussegl federal las zonas d’utilisaziun temporaras.

Art. 37a117 Edifizis e stabiliments commerzials esters a la zona ordaifer zonas da construcziun

Il Cussegl federal regla las premissas, sut las qualas èn admissiblas midadas d’intent d’edifizis e da stabiliments che vegnan duvrads commerzialmain, ch’èn vegnids construids avant il 1. da schaner 1980 e ch’èn daventads dapi lura inconfurms a la zona sco consequenza da las midadas dals plans d’utilisaziun.

Art. 38118 Disposiziun transitorica da la midada dals 17 da december 2010

Ils chantuns pertutgads adattan lur plans directivs entaifer in termin da 3 onns suenter l’entrada en vigur da questa midada a sias exigenzas e procuran che las vischnancas pertutgadas prendian mesiras adattadas entaifer la medema perioda, en spezial ch’ellas fixeschian contingents annuals, ch’ellas fixeschian quotas d’emprimas abitaziuns, ch’ellas determineschian zonas d’utilisaziun spezialas u ch’ellas incasseschian taxas directivas.

Suenter la scadenza da quest termin na dastgan vegnir permessas naginas abitaziuns secundaras uschè ditg, fin ch’ils chantuns e las vischnancas han prendì las mesiras necessarias.

Art. 38a119 Disposiziuns transitoricas da la midada dals 15 da zercladur 2012

Entaifer 5 onns dapi l’entrada en vigur da la midada dals 15 da zercladur 2012 adattan ils chantuns lur plans directivs a las pretensiuns dals artitgels 8 ed 8 a alinea 1.

Fin ch’il Cussegl federal n’ha betg approvà questas adattaziuns dal plan directiv, na dastga il chantun respectiv betg engrondir la surfatscha totala da las zonas da construcziun ch’èn vegnidas determinadas cun vigur legala.

Suenter la scadenza dal termin tenor l’alinea 1 na dastga il chantun respectiv determinar naginas novas zonas da construcziun, uschè ditg ch’il Cussegl federal n’ha betg approvà l’adattaziun dal plan directiv.

Entaifer 5 onns dapi l’entrada en vigur da la midada dals 15 da zercladur 2012 reglan ils chantuns la cumpensaziun adequata d’avantatgs e da dischavantatgs considerabels tenor las pretensiuns da l’artitgel 5.

Suenter la scadenza dal termin tenor l’alinea 4 na dastga il chantun respectiv determinar naginas novas zonas da construcziun, uschè ditg ch’el na dispona betg d’ina cumpensaziun adequata tenor las pretensiuns da l’artitgel 5. Il Cussegl federal designescha quests chantuns, suenter ch’els han pudì vegnir a pled.

Art. 39 Referendum ed entrada en vigur

Questa lescha è suttamessa al referendum facultativ.

Il Cussegl federal fixescha l’entrada en vigur. Data da l’entrada en vigur: 1. da schaner 1980 120