170.050

Lescha davart la responsabladad dal stadi

(LRS)

dals 05-12-2006 (versiun dals 01-01-2025)

Preambel

Il cussegl grond dal chantun Grischun[1],

sa basond sin ils art. 26 e 31 da la constituziun chantunala[2],

suenter avair gì invista da la missiva da la regenza dals 22 d'avust 2006[3],

concluda:

1. Disposiziuns generalas

Art. 1 Champ d'applicaziun

A questa lescha èn suttamess:

1. il chantun, las regiuns e las vischnancas sco er las ulteriuras corporaziuns da dretg public e lur instituts autonoms (instituziuns publicas);
2. ils organs da questas instituziuns publicas;
3. las persunas ch'èn en il servetsch da questas instituziuns publicas, tar l'execuziun da lur activitads uffizialas.

Resalvadas restan las disposiziuns dal dretg d'obligaziuns[4] concernent la responsabladad per activitads commerzialas sco er las disposiziuns spezialas da responsabladad d'autras leschas.

Per pretensiuns d'indemnisaziun da procedura penala vers il chantun vegnan applitgadas las disposiziuns davart la responsabladad dal stadi mo, sche la pretensiun n'è betg vegnida giuditgada en ina procedura penala. *

Uschenavant che questa lescha na cuntegna naginas prescripziuns, èn applitgablas las disposiziuns dal chapitel dal dretg d'obligaziuns davart las obligaziuns che resultan d'acts illegals (art. 41 ss.). *

Art. 2 Noziuns

Sco organs (art. 1 al. 1 lit. b) valan las autoritads da questas instituziuns publicas sco er las dretgiras.

Sco persunas ch'èn en il servetsch da questas instituziuns publicas (art. 1 al. 1 lit. c) valan:

1. tut las persunas ch'èn en ina relaziun da lavur cun questas instituziuns publicas;
2. persunas, a las qualas questas instituziuns publicas han delegà l'adempliment d'incumbensas.

2. Responsabladad da las instituziuns publicas

Art. 3 Donns chaschunads illegalmain

Las instituziuns publicas stattan bunas per in donn che vegn chaschunà illegalmain a terzas persunas tras lur organs e tras persunas ch'èn en lur servetsch tar l'execuziun da lur activitads uffizialas.

Art. 4 Donns chaschunads legalmain

Las instituziuns publicas stattan bunas per in donn che vegn chaschunà legalmain a terzas persunas, sch'i vegn chaschunà in donn sproporziunadamain grond a singulas u a paucas persunas e sch'i na po betg vegnir spetgà che la persuna donnegiada stettia sezza buna per il donn.

La responsabladad da las instituziuns publicas per in agir legal croda, e quai en spezial sche:

1. las instituziuns publicas han agì en moda commerziala;
2. la persuna donnegiada è stada il motiv per il donn tras ses agen agir.

Nua ch'igl existan regulaziuns da leschas spezialas, han quellas la precedenza.

Art. 5 Satisfacziun

Sche las premissas correspundentas èn dadas (art. 49 DO[5]), han las instituziuns publicas er da surpigliar prestaziuns da satisfacziun.

Art. 6 Cumpetenza e procedura 1. dretgiras civilas *

Dretgs che resultan da questa lescha, ma che na vegnan betg motivads cun il cumportament da la Dretgira superiura u da las persunas che lavuran per tala, vegnan giuditgads da la dretgira civila a la sedia da la communitad accusada. *

Cun sia inoltraziun a l'autoritad da mediaziun fixescha la partida accusanta, en tge lingua uffiziala chantunala che proceduras cunter il chantun, cunter sias corporaziuns da dretg public u cunter ses instituts autonoms vegnan manadas. Sche la lingua da procedura divergescha da la lingua uffiziala regiunala, po l'uffizi da mediaziun cumpetent vegnir cumplettà cun ina commembra u in commember d'in auter uffizi da mediaziun sin nominaziun da la dretgira regiunala locala cumpetenta, e la dretgira regiunala cumpetenta po vegnir cumplettada cun ina commembra u in commember en uffizi principal d'ina autra dretgira regiunala sin nominaziun da la Dretgira superiura. Las commembras cumplettantas ed ils commembers cumplettants han las abilitads linguisticas necessarias. *

Dal rest sa drizzan la procedura davant l'autoritad da mediaziun e davant la dretgira regiunala sco er il recurs a la Dretgira superiura tenor il Cudesch da procedura civila svizzer[6]. *

Art. 6a * 2. Dretgira da giustia

Dretgs che resultan da questa lescha e che vegnan motivads cun il cumportament da la Dretgira superiura u da las persunas che lavuran per tala, vegnan giuditgads da la Dretgira da giustia sco suletta instanza chantunala.

Las partidas ston preschentar a la dretgira en las scrittiras giuridicas ils fatgs ch'èn la basa da lur dumondas ed inditgar ils meds da cumprova. Pli tard pon fatgs vegnir resguardads mo pli sut las premissas da l'artitgel 229 alinea 1 ed alinea 2 dal Cudesch da procedura civila svizzer[7].

Dal rest sa drizza la procedura tenor la Lescha davart la giurisdicziun administrativa[8].

Art. 7 Reducziun ed exclusiun dal dretg

Sche la persuna donnegiada avess pudì impedir, reducir u far bun il donn cun applitgar meds legals u giuridics, ma ha tralaschà quai, decida la dretgira tenor liber appreziar, sche ed en tge dimensiun ch'il plant duai vegnir protegì.

Sch'ina disposiziun, sch'ina decisiun u sch'ina sentenzia vegn midada en la procedura da meds legals u en la procedura da surveglianza, stattan las instituziuns publicas bunas mo en cas d'intenziun u da greva negligientscha da l'instanza bassa.

Per donns che resultan pervia d'infurmaziuns faussas stattan las instituziuns publicas bunas mo en cas d'intenziun u da greva negligientscha.

Per donns che resultan or da la procedura da legislaziun n'exista nagina responsabladad dal stadi.

Art. 8 Surannaziun

Il dretg sin l'indemnisaziun surannescha suenter in onn a partir dal di che la persuna donnegiada è vegnida a savair dal donn u da la persuna che sto pajar l'indemnisaziun, en mintga cas dentant suenter la scadenza da diesch onns dapi il di che l'acziun donnegianta ha gì lieu.

Sch'il plant vegn deducì d'in act chastiabel, per il qual il dretg penal prescriva ina surannaziun pli lunga, vala questa surannaziun er per la pretensiun civila.

Art. 9 Pliras instituziuns publicas

Sche pliras instituziuns publicas han donnegià communablamain ed illegalmain ina terza persuna, stattan ellas bunas en moda solidara.

Art. 9a * Cumpetenza e procedura en cas d'autras responsabladads dal stadi

La cumpetenza e la procedura per far valair auters dretgs da responsabladad dal stadi che n'èn betg reglads en questa lescha sa drizzan tenor l'artitgel 6, uschenavant ch'il dretg spezial na prevesa nagut auter.

3. Responsabladad dals organs e da las persunas ch'èn en lur servetsch

Art. 10 Exclusiun dal dretg direct da purtar plant

Il dretg direct da la terza persuna donnegiada da purtar plant cunter ils organs fallibels e cunter las persunas falliblas è exclus.

Art. 11 Donnegiar las instituziuns publicas

Ils organs e las persunas ch'èn en il servetsch da las instituziuns publicas stattan buns envers quellas per il donn ch'els ed ellas chaschunan cun violar intenziunadamain u per greva negligientscha lur obligaziun uffiziala tar l'execuziun da lur activitads uffizialas. *

… *

Art. 12 Donns che vegnan chaschunads communablamain

Per donns che vegnan chaschunads communablamain stattan ils organs da las instituziuns publicas e las persunas ch'èn en lur servetsch buns communablamain.

Ils dretgs vegnan fatgs valair a norma da la culpa.

Art. 13 Reducziun da la pretensiun d'indemnisaziun, renunzia

La pretensiun d'indemnisaziun po vegnir reducida u i po vegnir renunzià dal tuttafatg a tala, sche la persuna ch'è obligada da star buna vegniss en las stretgas en cas ch'ella stuess indemnisar l'entir donn.

Art. 14 Cumpetenza e procedura

Dretgs che resultan da questa lescha cunter persunas ch'èn en il servetsch da la Dretgira superiura vegnan giuditgads da la Dretgira da giustia sco suletta instanza chantunala en la procedura da plant giudizial administrativ. *

Dretgs che resultan da questa lescha cunter organs da las instituziuns publicas e cunter persunas ch'èn en lur servetsch vegnan giuditgads da la Dretgira superiura sco suletta instanza chantunala en la procedura da plant giudizial administrativ, nun che la Dretgira da giustia saja cumpetenta en chaussa. *

… *

Art. 15 Surannaziun

Il dretg da prender regress surannescha suenter la scadenza d'in onn dapi che la responsabladad è vegnida eruida tras ina sentenzia giudiziala u tras in'enclegientscha giudiziala, en mintga cas dentant suenter la scadenza da tschintg onns dapi la constataziun u dapi la renconuschientscha da la responsabladad.

Art. 15a * Cumpetenza e procedura en cas d'autras responsabladads dal stadi

La cumpetenza e la procedura per far valair – envers organs da las instituziuns publicas ed envers persunas ch'èn en lur servetsch – auters dretgs da responsabladad dal stadi che n'èn betg reglads en questa lescha sa drizzan tenor l'artitgel 14 alinea 1^bis, uschenavant ch'il dretg spezial na prevesa nagut auter.

4. Disposiziuns finalas

Art. 16 Aboliziun da relaschs

Cun l'entrada en vigur da questa lescha vegn abolida la lescha davart la responsabladad da las autoritads, dals funcziunaris e da las corporaziuns da dretg public dals 29 d'october 1944[9].

Art. 18 Dretg transitoric

Per las proceduras ch'èn pendentas il mument che questa lescha entra en vigur vala la procedura tenor il dretg vertent.

Sche proceduras èn pendentas il mument che la midada da questa lescha entra en vigur e sch'il dretg nov prevesa in'autra cumpetenza per tractar talas, vegnan ellas cuntinuadas da las dretgiras ch'èn cumpetentas tenor il dretg nov, e quai tenor il nov dretg processual. *

Dretgs che resultan da questa lescha e che vegnan motivads cun il cumportament da la Dretgira chantunala u da la Dretgira administrativa ubain da las persunas che lavuran per talas, vegnan giuditgads – suenter l'entrada en vigur da la midada da questa lescha – da la Dretgira da giustia tenor il nov dretg processual. *

Art. 19 Referendum ed entrada en vigur

Questa lescha è suttamessa al referendum facultativ[11].

La regenza fixescha il termin da l'entrada en vigur[12].

Egress

-

Tabella da las modificaziuns - tenor conclus

Conclus	Entrada en vigur	Element	Modificaziun	Publicaziun en la CUL
05-12-2006	01-05-2007	relasch	emprima versiun	-
16-06-2010	01-01-2011	Art. 1 al. 3	midada	2010, 2402
16-06-2010	01-01-2011	Art. 1 al. 4	integraziun	2010, 2402
16-06-2010	01-01-2011	Art. 11 al. 2	integraziun	2010, 2402
16-06-2010	01-01-2011	Art. 14 al. 2	midada	2010, 2402
13-01-2015	01-01-2016	Art. 1 al. 1, a)	midada	2015-005
02-02-2016	01-01-2017	Art. 1 al. 1, a)	midada	2016-001
14-06-2022	01-01-2025	Art. 6	midada dal titel	2023-008
14-06-2022	01-01-2025	Art. 6 al. 1	midada	2023-008
14-06-2022	01-01-2025	Art. 6 al. 2	midada	2023-008
14-06-2022	01-01-2025	Art. 6 al. 3	integraziun	2023-008
14-06-2022	01-01-2025	Art. 6a	integraziun	2023-008
14-06-2022	01-01-2025	Art. 9a	integraziun	2023-008
14-06-2022	01-01-2025	Art. 11 al. 1	midada	2023-008
14-06-2022	01-01-2025	Art. 11 al. 2	aboliziun	2023-008
14-06-2022	01-01-2025	Art. 14 al. 1	midada	2023-008
14-06-2022	01-01-2025	Art. 14 al. 1bis	integraziun	2023-008
14-06-2022	01-01-2025	Art. 14 al. 2	aboliziun	2023-008
14-06-2022	01-01-2025	Art. 15a	integraziun	2023-008
14-06-2022	01-01-2025	Art. 18 al. 2	integraziun	2023-008
14-06-2022	01-01-2025	Art. 18 al. 3	integraziun	2023-008

Tabella da las modificaziuns - tenor element

Element	Conclus	Entrada en vigur	Modificaziun	Publicaziun en la CUL
relasch	05-12-2006	01-05-2007	emprima versiun	-
Art. 1 al. 1, a)	13-01-2015	01-01-2016	midada	2015-005
Art. 1 al. 1, a)	02-02-2016	01-01-2017	midada	2016-001
Art. 1 al. 3	16-06-2010	01-01-2011	midada	2010, 2402
Art. 1 al. 4	16-06-2010	01-01-2011	integraziun	2010, 2402
Art. 6	14-06-2022	01-01-2025	midada dal titel	2023-008
Art. 6 al. 1	14-06-2022	01-01-2025	midada	2023-008
Art. 6 al. 2	14-06-2022	01-01-2025	midada	2023-008
Art. 6 al. 3	14-06-2022	01-01-2025	integraziun	2023-008
Art. 6a	14-06-2022	01-01-2025	integraziun	2023-008
Art. 9a	14-06-2022	01-01-2025	integraziun	2023-008
Art. 11 al. 1	14-06-2022	01-01-2025	midada	2023-008
Art. 11 al. 2	16-06-2010	01-01-2011	integraziun	2010, 2402
Art. 11 al. 2	14-06-2022	01-01-2025	aboliziun	2023-008
Art. 14 al. 1	14-06-2022	01-01-2025	midada	2023-008
Art. 14 al. 1bis	14-06-2022	01-01-2025	integraziun	2023-008
Art. 14 al. 2	16-06-2010	01-01-2011	midada	2010, 2402
Art. 14 al. 2	14-06-2022	01-01-2025	aboliziun	2023-008
Art. 15a	14-06-2022	01-01-2025	integraziun	2023-008
Art. 18 al. 2	14-06-2022	01-01-2025	integraziun	2023-008
Art. 18 al. 3	14-06-2022	01-01-2025	integraziun	2023-008