Lescha davart l'organisaziun giudiziala[1]

(LOG)

dals 14-06-2022 (versiun dals 01-05-2026)

Preambel

Il Cussegl grond dal chantun Grischun[2],

sa basond sin l'art. 31 al. 1 da la Constituziun chantunala[3],

suenter avair gì invista da la missiva da la Regenza dals 22 da favrer 2022[4],

concluda:

1. Introducziun

Art. 1 Object

Questa lescha regla l'organisaziun da las dretgiras e da las autoritads da mediaziun sco er il status giuridic da l'engaschament da las commembras e dals commembers da las autoritads giudizialas.

Per la cumissiun d'expropriaziun e per l'Autoritad da mediaziun per dumondas da l'assicuranza sociala vala ella mo, uschenavant ch'il dretg spezial na prevesa nagut auter.

Las cumpetenzas da las dretgiras e da las autoritads da mediaziun, las proceduras, la capacitad da processar e la represchentanza legala sco er las prescripziuns cumplementaras tar questa lescha èn chaussa da la legislaziun davart la giurisdicziun civila, penala ed administrativa.

2. Disposiziuns cuminaivlas

2.1. Organisaziun generala

Art. 2 Sedia

La Dretgira superiura, la Dretgira chantunala da mesiras repressivas e l'Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad han lur sedia a Cuira.

Las dretgiras regiunalas, ils uffizis da mediaziun e las autoritads da mediaziun per dumondas da locaziun han lur sedia per regla en la chapitala da la regiun respectivamain en il lieu fixà da la cumissiun administrativa da la dretgira regiunala.

Las autoritads giudizialas pon manar las tractativas en in auter lieu che lur sedia, sche las circumstanzas giustifitgeschan quai.

Art. 3 Constituziun e conclus

Cun resalva da las cumpetenzas da l'organ electoral sa constitueschan las dretgiras sezzas.

Ils organs directivs da las dretgiras voteschan ed elegian en moda averta. Sch'ina commembra u in commember pretenda dentant da votar u d'eleger cun scrutini, sto quest giavisch vegnir ademplì. En cas da paritad da las vuschs decida la presidenta u il president; en cas d'elecziuns vegn tratga la sort.

Las commembras ed ils commembers dals organs directivs da las dretgiras pon sa participar sin via electronica a votaziuns ed ad elecziuns. La Dretgira superiura regla ils detagls en in'ordinaziun suenter avair tadlà las dretgiras regiunalas.

Art. 4 Access al register central da persunas e d'objects

Las autoritads giudizialas han access a las datas ch'ellas dovran per ademplir lur incumbensas legalas.

L'access a las datas po avair lieu tras ina procedura d'invista.

Dal rest valan las disposiziuns da la Lescha davart ils registers d'abitantas e d'abitants e davart ulteriurs registers da persunas e d'objects[5].

Art. 5 Custs da procedura, chastis pecuniars e multas

Per lur activitad incasseschan las autoritads giudizialas custs da procedura da las partidas tenor las prescripziuns da procedura e tenor las ordinaziuns da taxas decisivas.

Ils chastis pecuniars e las multas che vegnan pronunziads da las dretgiras van a la cassa da la dretgira ch'è cumpetenta en emprima instanza.

Art. 6 Finanzas e contabilitad

Mintga dretgira maina las finanzas e la contabilitad tenor ils princips dal dretg chantunal da finanzas.

Il preventiv ed il quint annual da la Dretgira superiura e da las dretgiras regiunalas cumpiglian er las entradas e las expensas da las autoritads da mediaziun ch'èn affiliadas ad ellas.

La Dretgira superiura decretescha in'ordinaziun che regla la cumpetenza da las dretgiras regiunalas e da las autoritads da mediaziun da decider davart ils credits sco er ulteriurs detagls davart lur finanzas e davart lur contabilitad. L'emprim ston vegnir tadlads il departament ch'è cumpetent per las finanzas, la Controlla da finanzas, las dretgiras regiunalas e las autoritads da mediaziun.

En cunvegnientscha cun il departament ch'è cumpetent per las finanzas po la Dretgira superiura surdar a l'Administraziun da finanzas cunter indemnisaziun incumbensas da finanzas e da contabilitad.

Art. 7 Collavuraturas e collavuraturs da las autoritads giudizialas

Las autoritads giudizialas disponan da las collavuraturas e dals collavuraturs ch'ellas dovran per liquidar las fatschentas en moda speditiva ed en auta qualitad.

La Dretgira superiura dumonda il Cussegl grond per ils meds finanzials necessaris per las collavuraturas ed ils collavuraturs da la Dretgira superiura, da la Dretgira da giustia e da las ulteriuras autoritads giudizialas. L'emprim taidla ella las autoritads pertutgadas.

La Dretgira superiura attribuescha las plazzas da las collavuraturas e dals collavuraturs da la Dretgira superiura, da la Dretgira da giustia e da las ulteriuras autoritads giudizialas a las classas da funcziun tenor il dretg chantunal da persunal. Avant la classificaziun da las plazzas consultescha ella l'Uffizi chantunal da persunal e taidla las autoritads pertutgadas.

L'engaschament e la disditga da las collavuraturas e dals collavuraturs sco er l'execuziun dals dretgs e da las obligaziuns che resultan dal contract da lavur da dretg public èn chaussa da l'autoritad giudiziala, per la quala las collavuraturas ed ils collavuraturs lavuran.

2.2. Procedura

Art. 8 Lingua da procedura

Las linguas da procedura da las autoritads giudizialas sa drizzan tenor la Lescha da linguas dal chantun Grischun[6].

Art. 9 Direcziun da la procedura

Las parsuras ed ils parsuras ubain las derschadras ed ils derschaders ch'ellas ed els han designà, mainan la procedura sco derschadras u derschaders d'instrucziun fin a la decisiun finala e pronunzian, sche necessari, decisiuns preventivas.

Ellas ed els stritgan la procedura sco liquidada, sche l'interess giuridicamain relevant vi da la decisiun scada durant la procedura en spezial pervia da retratga, pervia da renconuschientscha u pervia d'enclegientscha.

Art. 10 Abilitad da concluder

Per far tractativas valaivlas e per prender conclus valaivels ston las autoritads giudizialas esser occupadas cumplettamain.

Art. 11 Votaziun

Cura che la decisiun vegn prendida, è mintga commembra e commember da las autoritads giudizialas obligà da vuschar.

Las autoritads giudizialas fan las votaziuns en moda averta.

En cas da paritad da las vuschs decida la parsura u il parsura.

Art. 12 Decisiuns circularas

Las dretgiras pon decider sin via circulara.

Decisiuns circularas ston vegnir prendidas unanimamain. Mintga derschadra e derschader po pretender ina tractativa a bucca.

Art. 13 Documents da las decisiuns

Las decisiuns da las autoritads da mediaziun vegnan suttascrittas da la parsura u dal parsura.

Las decisiuns da las dretgiras vegnan suttascrittas da la parsura u dal parsura e da l'actuara u da l'actuar. Observond las prescripziuns dal dretg federal po l'urden da gestiun reglar autramain las suttascripziuns.

Art. 14 Actuariat

Las actuaras ed ils actuars coopereschan a las proceduras giudizialas tenor las instrucziuns da la parsura u dal parsura. En il process da decisiun han ellas ed els vusch consultativa.

Las autoritads giudizialas pon surdar ulteriuras incumbensas a las actuaras ed als actuars.

Art. 15 Secret d'uffizi

Fatgs, dals quals las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas sco er lur collavuraturas e collavuraturs survegnan enconuschientscha en ina procedura giudiziala u en ina procedura da mediaziun, èn da tegnair secrets.

Il secret d'uffizi vala er per expertas ed experts, per interpretas ed interprets sco er per ulteriuras persunas che vegnan engaschadas da las autoritads giudizialas per proceduras giudizialas u per proceduras da mediaziun. La parsura u il parsura sto far attent questas persunas a l'obligaziun da discreziun sco er a las consequenzas en cas ch'ellas violeschan questa obligaziun.

Persunas tenor l'alinea 1 e l'alinea 2 dastgan s'exprimer mo davart fatgs, dals quals ellas han survegnì enconuschientscha en ina procedura giudiziala u en ina procedura da mediaziun, u consegnar actas da talas proceduras mo, sche la Dretgira superiura las ha deliberadas dal secret d'uffizi. Resalvadas restan obligaziuns uffizialas da denunzia, d'annunzia e da cooperaziun sco er dretgs uffizials da denunzia, d'annunzia e da cooperaziun.

2.3. Publicitad

Art. 16 Tractativas giudizialas

Il termin e l'object da las tractativas giudizialas ston vegnir rendids accessibels a la publicitad en moda adattada.

Las tractativas giudizialas èn publicas, cun excepziun da las tractativas.

La parsura u il parsura excluda la publicitad dal tuttafatg u per part da las tractativas:

sch'i existan prescripziuns legalas divergentas;
sche quai è necessari per motivs impurtants, en spezial per proteger l'urden public e la morala publica u l'interess degn da vegnir protegì d'ina persuna pertutgada.

Registraziuns visualas e sonoras da las tractativas giudizialas èn scumandadas.

Las partidas sco er las represchentantas legalas ed ils represchentants legals ston cumparair a las tractativas en vestgadira correcta che respecta la dignitad da la dretgira.

Art. 17 Decisiuns giudizialas

Las dretgiras rendan accessiblas lur decisiuns a la publicitad en ina furma adequata.

La Dretgira superiura publitgescha per regla sias decisiuns. Sch'ella na decida betg unanimamain davart dumondas giuridicas d'impurtanza fundamentala, po ina commembra u in commember da la Dretgira superiura, ch'è participada u participà a la decisiun, pretender d'integrar l'opiniun minoritara motivada en l'agiunta d'ina decisiun.

Las dretgiras regiunalas publitgeschan decisiuns d'interess public.

Art. 18 Infurmaziun

La Dretgira superiura decretescha in'ordinaziun che regla, co che las autoritads giudizialas infurmeschan la publicitad.

En questa ordinaziun po ella reglar l'admissiun sco er ils dretgs e las obligaziuns da las rapportadras e dals rapportaders da dretgira e prevair sancziuns en cas da cuntravenziuns.

2.4. Status giuridic da l'engaschament da las commembras e dals commembers da las autoritads giudizialas

Art. 19 Commembras e commembers da las autoritads giudizialas

L'activitad da giurisdicziun vegn exequida da las commembras e dals commembers da las autoritads giudizialas en uffizi principal ed en uffizi accessoric.

Commembras e commembers da las autoritads giudizialas en uffizi principal èn:

las derschadras superiuras ordinarias ed extraordinarias ed ils derschaders superiurs ordinaris ed extraordinaris;
las derschadras regiunalas ordinarias ed extraordinarias ed ils derschaders regiunals ordinaris ed extraordinaris che lavuran en in pensum parzial u cumplain fixà ordavant;
las mediaturas ed ils mediaturs.

Commembras e commembers da las autoritads giudizialas en uffizi accessoric èn:

la presidenta u il president sco er las ulteriuras commembras ed ils ulteriurs commembers da la Dretgira da giustia e lur substituziuns;
las derschadras regiunalas ed ils derschaders regiunals che lavuran en in pensum parzial che dependa da la chargia da lavur;
las substituziuns da las mediaturas e dals mediaturs;
las ulteriuras commembras ed ils ulteriurs commembers da las autoritads da mediaziun per dumondas da locaziun e lur substituziuns;
las commembras ed ils commembers da l'Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad e lur substituziuns.

Art. 20 Sarament u empermischun solenna

Avant ch'entrar en uffizi fan las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas in sarament u in'empermischun solenna ch'ellas ed els adempleschian conscienziusamain lur obligaziuns.

Il sarament u l'empermischun solenna fan:

la presidenta u il president da la Dretgira superiura, la vicepresidenta u il vicepresident da la Dretgira superiura sco er las ulteriuras commembras ed ils ulteriurs commembers da la Dretgira superiura davant il Cussegl grond;
la presidenta u il president da la Dretgira da giustia, las ulteriuras commembras ed ils ulteriurs commembers da la Dretgira da giustia sco er las duas substitutas u ils dus substituts davant il Cussegl grond;
las presidentas ed ils presidents da las dretgiras regiunalas davant la Dretgira superiura (dretgira collectiva);
las commembras ed ils commembers da las dretgiras regiunalas davant la presidenta u il president da la dretgira regiunala respectiva;
las commembras ed ils commembers da l'Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad sco er lur substituziuns davant la presidenta u il president da la Dretgira superiura;
las commembras ed ils commembers dals uffizis da mediaziun e da las autoritads da mediaziun per dumondas da locaziun sco er lur substituziuns davant la presidenta u il president da la dretgira regiunala, a la quala ellas ed els èn affiliads.

Il sarament e l'empermischun solenna han la suandanta formulaziun: "Vus sco presidenta elegida / president elegì (derschadra elegida / derschader elegì, commembra elegida / commember elegì) da la Dretgira superiura (da la Dretgira da giustia / da la dretgira regiunala / da l'autoritad da mediaziun) engirais davant Dieu (empermettais) d'ademplir tut las obligaziuns da Voss uffizi tenor meglier savair e pudair." – "Jau engir (jau empermet)."

Art. 21 Salarisaziun 1. derschadras superiuras e derschaders superiurs

En cas d'in pensum cumplain importa il salari annual, inclusiv il 13. salari mensil:

per la presidenta u il president da la Dretgira superiura 107 pertschient dal maximum da la classa da salari la pli auta tenor il dretg chantunal da persunal;
per la vicepresidenta u il vicepresident e per las ulteriuras commembras ed ils ulteriurs commembers da la cumissiun administrativa 105 pertschient dal maximum da la classa da salari la pli auta tenor il dretg chantunal da persunal;
per las derschadras superiuras restantas ed ils derschaders superiurs restants 103 pertschient dal maximum da la classa da salari la pli auta tenor il dretg chantunal da persunal.

Sch'ina derschadra superiura u in derschader superiur lavura en in pensum parzial, vegn il salari pajà en proporziun dal grad d'occupaziun.

Art. 22 2. ulteriuras commembras ed ulteriurs commembers da las autoritads giudizialas en uffizi principal

La Dretgira superiura attribuescha las plazzas da las ulteriuras commembras e dals ulteriurs commembers da las autoritads giudizialas en uffizi principal a las classas da funcziun tenor il dretg chantunal da persunal. Avant la classificaziun da las plazzas consultescha ella l'Uffizi chantunal da persunal.

Il salari da las ulteriuras commembras e dals ulteriurs commembers da las autoritads giudizialas en uffizi principal correspunda al maximum da la classa da funcziun decisiva.

Sche las ulteriuras commembras ed ils ulteriurs commembers da las autoritads giudizialas en uffizi principal lavuran en in pensum parzial, vegn il salari pajà en proporziun dal grad d'occupaziun.

Art. 23 3. commembras e commembers da las autoritads giudizialas en uffizi accessoric

Las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas en uffizi accessoric vegnan salarisads per l'activitad giudiziala en furma:

d'ina diaria u d'ina indemnisaziun da cooperaziun, sch'ellas ed els èn participads ad ina decisiun circulara;
d'in supplement, sch'ellas ed els mainan ina procedura.

Il dretg da salarisaziun resulta tras l'attribuziun d'ina fatschenta. Sch'ina fatschenta scroda u sch'ina commembra u in commember d'ina autoritad giudiziala en uffizi accessoric na po betg cooperar per motivs persunals, sto la salarisaziun vegnir reducida.

La Dretgira superiura decretescha in'ordinaziun che regla l'autezza da la diaria, da l'indemnisaziun da cooperaziun e dals supplements sco er ils ulteriurs detagls da la salarisaziun da las commembras e dals commembers da las autoritads giudizialas en uffizi accessoric. Ella po divergiar da las tariffas previsas en l'artitgel 70 da la Lescha davart la relaziun da lavur da las collavuraturas e dals collavuraturs dal chantun Grischun[7].

Art. 24 Vacanzas

Las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas en uffizi principal survegnan mintga onn tuttina bleras vacanzas sco las collavuraturas ed ils collavuraturs chantunals da la medema gruppa da vegliadetgna.

Sin l'onn chalendar suandant dastgan vegnir transferids maximalmain 10 dis da vacanzas.

Ina indemnisaziun finanziala da dis da vacanzas betg retratgs è exclusa.

Art. 25 Demissiun

Las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas pon sa retrair en scrit da l'uffizi da derschadra u da derschader per la fin da mintga mais, observond in termin da 6 mais. Demissiuns parzialas èn admissiblas mo sut las premissas previsas en questa lescha.

La decleraziun da demissiun vegn drizzada:

da las commembras e dals commembers da la Dretgira superiura sco er da la Dretgira da giustia a la cumissiun dal Cussegl grond ch'è cumpetenta per la giustia;
da las commembras e dals commembers da las dretgiras regiunalas e da l'Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad a la Dretgira superiura;
da las commembras e dals commembers dals uffizis da mediaziun e da las autoritads da mediaziun per dumondas da locaziun a la dretgira regiunala respectiva.

Art. 26 Qualificaziun

Las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas èn qualifitgads per l'uffizi da derschadra u da derschader.

Las commembras ed ils commembers da las dretgiras en uffizi principal han terminà ina scolaziun da giurisprudenza ed han per regla acquistà la patenta d'advocata u d'advocat, las mediaturas ed ils mediaturs han terminà ina scolaziun da giurisprudenza e per regla ina scolaziun da mediaziun.

Per eleger las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas ston las linguas da procedura da l'autoritad giudiziala respectiva vegnir resguardadas commensuradamain.

La Dretgira superiura po decretar las disposiziuns executivas necessarias.

Art. 27 Perdita da la qualificaziun

Sch'ina commembra u in commember d'ina autoritad giudiziala perda dal tuttafatg u per part l'abilitad d'exequir l'uffizi da derschadra u da derschader durant la durada d'uffizi pervia da la restricziun da la sanadad corporala, spiertala u psichica, finescha quest uffizi:

en cas d'ina incapacitad da lavurar che pertutga la plazza da lavur, sche la commembra u il commember n'ha betg exequì l'activitad giudiziala durant totalmain 12 mais;
en ils ulteriurs cas, sche la commembra u il commember d'ina autoritad giudiziala po retrair ina renta d'invaliditad tenor la Lescha federala davart l'assicuranza d'invaliditad[8], premess che questa renta saja vegnida fatga valair a temp, il pli tard dentant 24 mais suenter l'entrada da l'incapacitad da lavurar cumplaina u parziala.

Art. 28 Incumpatibilitad 1. occupaziun accessorica

Las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas na dastgan exequir naginas occupaziuns accessoricas che pudessan disfavurisar l'execuziun da l'uffizi, l'independenza u la reputaziun da l'autoritad giudiziala, a la quala ellas ed els appartegnan.

Las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas na dastgan en spezial:

betg represchentar persunas davant l'autoritad giudiziala, a la quala ellas ed els appartegnan;
betg represchentar persunas en proceduras che ston vegnir giuditgadas – en cas d'in recurs – da l'autoritad giudiziala, a la quala ellas ed els appartegnan;
betg lavurar per in'autoritad, nua che l'autoritad giudiziala, a la quala ellas ed els appartegnan, sto giuditgar ils acts e las decisiuns en cas da dispita. Excepziuns pon vegnir previsas tras lescha.

Las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas en uffizi principal na dastgan ultra da quai en spezial:

betg exequir in auter uffizi u in'autra activitad da gudogn, sch'ellas ed els exequeschan l'activitad giudiziala en in pensum cumplain. Excepziuns pon vegnir previsas u permessas tras lescha;
betg exequir in auter uffizi u in'autra activitad da gudogn che dat – ensemen cun l'activitad giudiziala ch'ellas ed els exequeschan en in pensum parzial – dapli ch'in pensum cumplain. Excepziuns pon vegnir previsas u permessas tras lescha.

Occupaziuns accessoricas dovran ina permissiun, sche:

ellas cuntegnan la pussaivladad d'ina incumpatibilitad;
i sa tracta d'in auter uffizi u d'ina autra activitad da gudogn che dat – ensemen cun l'uffizi da derschadra u da derschader – dapli ch'in pensum cumplain;
i vegn duvrà temp da lavur per questas occupaziuns.

La Dretgira superiura decretescha in'ordinaziun che regla ils detagls davart las occupaziuns accessoricas ch'èn scumandadas e che dovran ina permissiun sco er davart la procedura da permissiun.

Art. 29 2. cun la persuna

Las suandantas persunas na dastgan betg appartegnair a medem temp a la medema autoritad giudiziala sco commembras e commembers:

persunas ch'èn maridadas ina cun l'autra;
persunas ch'èn parentas ina cun l'autra en lingia directa u fin il terz grad en lingia laterala;
persunas ch'èn quinadas ina cun l'autra en lingia directa u fin il terz grad en lingia laterala.

Ils motivs d'exclusiun per persunas maridadas ina cun l'autra valan confurm al senn per partenadis registrads e per communitads da vita facticas.

Ils motivs d'exclusiun tenor l'alinea 1 litera c na valan betg vinavant suenter la schliaziun da la lètg, dal partenadi registrà u da la communitad da vita factica.

Elegida è quella persuna ch'era fin ussa en uffizi u che survegn la maioritad da las vuschs en cas d'ina nova elecziun il medem mument. En cas d'ina elecziun taciturna decida la sort davart la precedenza.

Art. 30 Temp da lavur 1. commembras e commembers da las autoritads giudizialas en uffizi principal

Il temp da lavur emnil per las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas en uffizi principal importa 42 uras en cas d'in pensum cumplain.

Sche las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas en uffizi principal lavuran en in pensum parzial, sa reducescha lur temp da lavur tenor il grad d'occupaziun.

Las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas en uffizi principal èn dispensads da la registraziun dal temp da lavur.

Art. 31 2. commembras e commembers da las autoritads giudizialas en uffizi accessoric

Il temp da lavur da las commembras e dals commembers da las autoritads giudizialas en uffizi accessoric sa drizza tenor la chargia da lavur.

Ellas ed els ston registrar lur temp da lavur, sche quai è necessari per lur salarisaziun.

Art. 32 Obligaziun d'infurmaziun 1. relaziuns d'interess

Il mument da l'entrada en uffizi infurmeschan las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas la Dretgira superiura davart:

occupaziuns da gudogn principalas ed accessoricas;
activitads en gremis da direcziun e da surveglianza da corporaziuns, d'instituts e da fundaziuns da dretg privat e public;
funcziuns permanentas da direcziun e da cussegliaziun da persunas e da gruppas d'interess;
la cooperaziun a cumissiuns ed ad auters organs da la Confederaziun, dals chantuns e da las vischnancas.

Las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas infurmeschan la Dretgira superiura al cumenzament da l'onn d'uffizi, sche lur situaziun è sa midada areguard ina u pliras da las activitads tenor l'alinea 1.

La Dretgira superiura procura che las obligaziuns da transparenza vegnian observadas. Ella maina in register davart las relaziuns d'interess e publitgescha quel. Il secret professiunal resta resalvà.

Art. 33 2. procedura penala

Las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas ston infurmar immediatamain l'autoritad da surveglianza davart proceduras penalas che vegnan avertas cunter ellas ed els durant la durada d'uffizi, che pudessan vegnir inscrittas en il register penal ed esser visiblas sin l'extract privat.

Art. 34 Domicil

Il pli tard cura ch'ellas ed els entran en uffizi, prendan las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas domicil en il chantun.

Art. 35 Limita da vegliadetgna

Las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas en uffizi principal dastgan exequir l'uffizi da derschadra u da derschader fin maximalmain la fin da l'onn ch'ellas ed els cumpleneschan il 68. onn da vegliadetgna.

Las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas en uffizi accessoric dastgan exequir l'uffizi da derschadra u da derschader fin maximalmain la fin da l'onn ch'ellas ed els cumpleneschan il 70. onn da vegliadetgna.

Art. 36 Regulaziuns cumplementaras

Sch'i n'existan naginas disposiziuns divergentas e sche quai è cumpatibel cun l'independenza giudiziala, valan las regulaziuns dal dretg chantunal da persunal confurm al senn per la relaziun d'engaschament da las commembras e dals commembers da las autoritads giudizialas.

3. Autoritads giudizialas

3.1. Dretgira superiura

3.1.1. Organisaziun generala

Art. 37 Partiziuns

La dretgira collectiva nominescha partiziuns per l'activitad da giurisdicziun. Ella po sutdivider questas partiziuns en chombras.

La cumposiziun da las partiziuns e d'eventualas chombras sto vegnir communitgada publicamain.

Art. 38 Cumposiziun

La Dretgira superiura decida per regla en ina cumposiziun da trais derschadras e derschaders.

Davart dumondas giuridicas d'impurtanza fundamentala decida la Dretgira superiura en ina cumposiziun da tschintg derschadras e derschaders.

Sch'in med legal è evidentamain inadmissibel u evidentamain motivà u nunmotivà, decida la parsura u il parsura en cumpetenza da derschadra singula respectivamain da derschader singul.

Sin ordinaziun da la parsura u dal parsura decida la Dretgira superiura en ina cumposiziun da trais davart fatschentas, per las qualas è previsa ina cumpetenza da derschadra singula u da derschader singul, ed en ina cumposiziun da tschintg davart fatschentas, per las qualas è previsa ina cumposiziun da trais.

Per tscherts secturs po la lescha prevair ina cumposiziun da tschintg ubain ina cumpetenza da derschadra singula u da derschader singul.

Art. 39 Substituziun

Las derschadras ed ils derschaders èn obligads da far substituziun en autras partiziuns.

Sche la Dretgira superiura na po betg vegnir occupada cumplettamain per motivs d'impediment u da recusaziun, designescha la cumissiun dal Cussegl grond ch'è cumpetenta per la giustia ina substituziun or dal circul da las commembras e dals commembers da las dretgiras regiunalas en uffizi principal; la substituziun sto manar la procedura en las medemas linguas sco la commembra u il commember che duai vegnir remplazzà.

Art. 40 Administraziun giudiziala 1. dretgira collectiva

A la dretgira collectiva appartegnan las commembras ed ils commembers ordinaris.

Ella ha las suandantas incumbensas:

decretar ordinaziuns giudizialas;
deliberar – per mauns dal Cussegl grond – il preventiv, il quint annual ed il rapport da gestiun da la Dretgira superiura sco er da las autoritads giudizialas che stattan sut sia surveglianza;
deliberar – per mauns dal Cussegl grond – propostas, cun las qualas la Regenza duai vegnir incumbensada d'elavurar projects da lescha u projects constituziunals che pertutgan l'administraziun giudiziala;
nominar las partiziuns ed eventualas chombras;
nominar las parsuras ed ils parsuras da las partiziuns e d'eventualas chombras e reglar las substituziuns;
eleger las ulteriuras commembras ed ils ulteriurs commembers da la cumissiun administrativa sco er las ulteriuras persunas che ston vegnir elegidas da la Dretgira superiura;
coordinar la giurisdicziun tranter las partiziuns;
proponer la destituziun da l'uffizi da commembras e commembers da la Dretgira superiura;
engaschar e relaschar las collavuraturas ed ils collavuraturs en plazza fixa;
deliberar consultaziuns;
ulteriuras incumbensas che vegnan delegadas ad ella tras lescha u tras ordinaziun.

Ils conclus da la dretgira collectiva èn valaivels, sche almain dus terzs da las commembras e dals commembers da la dretgira collectiva coopereschan a la sesida u a la procedura da circulaziun.

Art. 41 2. cumissiun administrativa

A la cumissiun administrativa appartegnan la presidenta u il president, la vicepresidenta u il vicepresident sco er maximalmain trais ulteriuras commembras ed ulteriurs commembers da la Dretgira superiura. Cun occupar la cumissiun administrativa ston las linguas chantunalas vegnir resguardadas commensuradamain.

Las ulteriuras commembras ed ils ulteriurs commembers da la cumissiun administrativa vegnan elegids mintgamai suenter las elecziuns da renovaziun per 4 onns or dal circul da las derschadras e dals derschaders ordinaris. Ina reelecziun è admissibla ina giada.

La cumissiun administrativa ademplescha tut las incumbensas da l'administraziun giudiziala che n'èn betg attribuidas ad in auter organ. Ella ha cunzunt las suandantas incumbensas:

prender decisiuns da surveglianza ierarchica cunter commembras e commembers da la Dretgira superiura, nun ch'il Cussegl grond saja cumpetent en chaussa;
exequir la surveglianza e la surveglianza suprema da las autoritads giudizialas sco er da lur commembras e commembers, nun che la dretgira collectiva saja cumpetenta en chaussa e premess che questas incumbensas na vegnian betg delegadas en l'urden da gestiun ad in auter gremi u al presidi;
prender decisiuns areguard il dretg da persunal, nun che la dretgira collectiva saja cumpetenta en chaussa;
exequir il dretg da surpigliar obligaziuns en il rom dal preventiv approvà, nun che questa cumpetenza da far expensas saja delegada en l'urden da gestiun al presidi ubain a la secretaria generala u al secretari general.

Ils conclus da la cumissiun administrativa èn valaivels, sche almain dus terzs da las commembras e dals commembers da la cumissiun administrativa coopereschan a la sesida u a la procedura da circulaziun.

Art. 42 3. presidi

La presidenta u il president:

represchenta la Dretgira superiura vers anora;
presidiescha la dretgira collectiva e la cumissiun administrativa;
prepara las fatschentas per la dretgira collectiva e per la cumissiun administrativa;
exequescha las decisiuns dals organs directivs da las dretgiras;
ademplescha ulteriuras incumbensas che vegnan delegadas ad ella u ad el tras lescha u tras ordinaziun.

Sche la presidenta u il president è impedì, vegn ella u el represchentà da la vicepresidenta u dal vicepresident. Ad ella u ad el cumpetan las incumbensas e las cumpetenzas presidialas.

Art. 43 Urden da gestiun

La Dretgira superiura decretescha in urden da gestiun che regla sia organisaziun e la gestiun da sias fatschentas.

3.1.2. Derschadras e derschaders

Art. 44 Cumposiziun

La Dretgira superiura sa cumpona d'ina presidenta u d'in president, d'ina vicepresidenta u d'in vicepresident sco er da las ulteriuras commembras e dals ulteriurs commembers en uffizi principal ch'èn necessaris per liquidar las fatschentas en moda speditiva ed en auta qualitad. Il volumen total da plazzas importa almain 11 equivalents a temp cumplain.

Il Cussegl grond fixescha il volumen total da plazzas mintgamai avant las elecziuns da renovaziun. El na sto betg observar il grad d'occupaziun minimal da 50 pertschient d'ina plazza.

Sche la Dretgira superiura n'è betg en cas da dumagnar la chargia da lavur ordinaria cun il volumen total da plazzas fixà a chaschun da las elecziuns da renovaziun, auza il Cussegl grond la dotaziun en la dimensiun necessaria.

Sch'ina derschadra superiura u in derschader superiur demissiunescha u na sa metta betg pli a disposiziun per ina reelecziun, examinescha il Cussegl grond, sch'i po vegnir desistì dal tuttafatg u per part da reoccupar la plazza.

Art. 45 Dumber e grad d'occupaziun

Avant l'elecziun fixescha il Cussegl grond – sin proposta da la Dretgira superiura – il dumber da derschadras superiuras e derschaders superiurs sco er lur grad d'occupaziun.

Sco presidenta u president e sco vicepresidenta u vicepresident pon vegnir elegidas mo persunas ch'exequeschan l'uffizi da derschadra u da derschader cun in grad d'occupaziun d'almain 80 pertschient d'ina plazza. Las ulteriuras derschadras superiuras ed ils ulteriurs derschaders superiurs lavuran cun in grad d'occupaziun d'almain 50 pertschient d'ina plazza, uschenavant che la lescha na prevesa betg insatge auter.

Suenter avair tadlà la Dretgira superiura po il Cussegl grond divider plazzas, per las qualas naginas commembras e nagins commembers en uffizi na sa mettan a disposiziun per ina reelecziun, en plazzas parzialas cun in grad d'occupaziun d'almain 50 pertschient d'ina plazza. Quest proceder vala confurm al senn per elecziuns cumplementaras e substitutivas sco er per demissiuns parzialas.

Art. 46 Midada dal grad d'occupaziun en consequenza d'ina naschientscha u d'ina adopziun

Las commembras ed ils commembers da la Dretgira superiura che daventan geniturs en consequenza d'ina naschientscha u d'ina adopziun, han il dretg d'ina reducziun dal grad d'occupaziun per maximalmain 20 pertschient d'ina plazza. Il grad d'occupaziun na dastga betg crudar sut 50 pertschient d'ina plazza.

Il dretg d'ina reducziun sto vegnir fatg valair il pli tard 6 mais suenter la constituziun da la relaziun da figlialanza.

Sch'ina commembra u in commember reducescha il grad d'occupaziun, po la Dretgira superiura auzar – cun lur consentiment – il grad d'occupaziun d'ina u da pliras autras commembras ubain d'in u da plirs auters commembers en la dimensiun correspundenta.

Sch'ils pertschients da plazzas che vegnan libers pervia da la midada dal grad d'occupaziun na pon betg vegnir occupads entaifer la dretgira, stgaffescha il Cussegl grond ina nova plazza da derschadra u da derschader ed occupescha questa plazza.

L'occupaziun po vegnir cumenzada en ina dimensiun reducida, uschespert ch'ina autra commembra u in auter commember ha extendì u cumenzà da nov sia activitad en la dimensiun da la reducziun, il pli tard dentant l'emprim di dal mais suenter la scadenza dad 1 onn dapi la constituziun da la relaziun da figlialanza.

Art. 47 Midada dal grad d'occupaziun durant la durada d'uffizi

Durant la durada d'uffizi po la Dretgira superiura midar il grad d'occupaziun da las derschadras superiuras e dals derschaders superiurs cun il consentiment da la persuna pertutgada fin maximalmain la fin da la durada d'uffizi. Il volumen total da plazzas na dastga betg vegnir surpassà.

La Dretgira superiura sto dumandar in'elecziun cumplementara, sch'ina plazza cun in grad d'occupaziun d'almain 50 pertschient d'ina plazza vegn libra pervia da la midada dal grad d'occupaziun d'ina u da pliras commembras respectivamain d'in u da plirs commembers. La dumonda da la Dretgira superiura cuntegna las decleraziuns da demissiun parziala ch'èn necessarias per la midada dals grads d'occupaziun.

Sch'il volumen total da plazzas vegn sutpassà per main che 50 pertschient d'ina plazza en consequenza da midadas dals grads d'occupaziun, prenda la Dretgira superiura las mesiras necessarias per pudair garantir er vinavant che las fatschentas vegnian liquidadas en moda speditiva ed en auta qualitad. Ils custs per questas mesiras na dastgan betg esser pli auts ch'ils respargns che la Dretgira superiura cuntanscha tras la midada dal grad d'occupaziun d'ina u da pliras commembras respectivamain d'in u da plirs commembers.

Art. 48 Procedura electorala 1. princip

En scrutinis separads elegia il Cussegl grond la presidenta u il president, la vicepresidenta u il vicepresident sco er las ulteriuras commembras ed ils ulteriurs commembers da la Dretgira superiura.

Exclus è il suandant:

la reelecziun directa sco presidenta u president, sch'ella u el ha exequì questa funcziun durant l'entira durada d'uffizi precedenta;
l'elecziun da la presidenta u dal president en uffizi sco vicepresidenta u vicepresident;
la reelecziun directa sco vicepresidenta u vicepresident, sch'ella u el ha exequì questa funcziun durant l'entira durada d'uffizi precedenta.

La maioritad che sto vegnir cuntanschida per in'elecziun vegn calculada tenor la Lescha davart ils dretgs politics en il chantun Grischun[9]. Dal rest sa drizza la procedura electorala tenor l'Urden da gestiun dal Cussegl grond[10], uschenavant che questa lescha na prevesa betg insatge auter.

Art. 49 2. examen da qualificaziun

La cumissiun dal Cussegl grond ch'è cumpetenta per la giustia examinescha las qualificaziuns persunalas e professiunalas da las candidatas e dals candidats. Ella po involver la Dretgira superiura u auters organs. Ella po suttametter l'examen da qualificaziun a la cundiziun che la candidatura vegnia inoltrada fin ad in tschert termin.

La cumissiun dal Cussegl grond ch'è cumpetenta per la giustia po examinar las qualificaziuns persunalas e professiunalas da las commembras e dals commembers da la Dretgira superiura che sa mettan a disposiziun per ina reelecziun. Sch'ella ha l'intenziun da classifitgar sco inadattà ina commembra u in commember da la Dretgira superiura che sa metta a disposiziun per ina reelecziun, sto ella communitgar quai a la persuna pertutgada a temp, avant la scadenza da la durada d'uffizi e dar a la Dretgira superiura la pussaivladad da prender posiziun.

La cumissiun infurmescha il Cussegl grond, sch'ella è da l'avis ch'ina persuna na saja betg adattada. Ella transmetta al Cussegl grond las posiziuns da la persuna pertutgada sco er da la Dretgira superiura per laschar prender enconuschientscha.

Art. 50 3. elecziun cumplementara ed elecziun substitutiva

Sch'ina plazza sto vegnir occupada da nov u sche betg tut las commembras ed ils commembers da la Dretgira superiura en uffizi na sa mettan a disposiziun per ina reelecziun, publitgescha la cumissiun dal Cussegl grond ch'è cumpetenta per la giustia uffizialmain la plazza.

En la publicaziun da la plazza che sto vegnir occupada vegn inditgada la fracziun che po far valair matematicamain questa plazza.

Art. 51 4. reelecziun

Las commembras ed ils commembers da la Dretgira superiura communitgeschan a la cumissiun dal Cussegl grond ch'è cumpetenta per la giustia ed a la Dretgira superiura in onn e mez avant la scadenza da la durada d'uffizi, ch'ellas ed els veglian midar lur grad d'occupaziun en cas d'ina reelecziun.

La Dretgira superiura infurmescha la cumissiun dal Cussegl grond ch'è cumpetenta per la giustia davart proceduras da surveglianza ierarchica ch'ella ha realisà u avert cunter commembras e commembers da la Dretgira superiura durant la durada d'uffizi.

Las fracziuns pon interrogar las commembras ed ils commembers che sa mettan a disposiziun per ina reelecziun, davart chaussas da l'administraziun giudiziala, uschenavant che talas pertutgan lur qualificaziun.

Art. 52 Elecziun da derschadras e derschaders extraordinaris 1. circumstanzas extraordinarias

Derschadras e derschaders extraordinaris pon vegnir elegids:

per la durada da l'impediment, sch'ina derschadra u in derschader è previsiblamain impedì durant plirs mais d'exequir l'uffizi pervia da la restricziun da la sanadad corporala, spiertala u psichica u per auters motivs;
per maximalmain 2 onns, sche la Dretgira superiura n'è betg pli en cas da liquidar dispitas giuridicas entaifer in termin adequat pervia d'ina chargia da lavur extraordinariamain gronda u sch'igl è da temair ch'in tal stadi resultia pervia d'in augment extraordinari da la chargia da lavur.

Art. 53 2. premissas persunalas e professiunalas

Las regulaziuns davart l'obligaziun da domicil, davart la limita da vegliadetgna e davart il proporz da fracziun na valan betg per las derschadras ed ils derschaders extraordinaris.

Las commembras ed ils commembers da las dretgiras regiunalas e da las autoritads da mediaziun sco er las actuaras ed ils actuars èn elegibels sco derschadras e derschaders extraordinaris.

Per las derschadras ed ils derschaders extraordinaris valan dal rest las medemas premissas persunalas e professiunalas sco per las derschadras ed ils derschaders ordinaris.

Art. 54 3. cumpetenza e procedura

La cumissiun dal Cussegl grond ch'è cumpetenta per la giustia ha la cumpetenza definitiva per l'elecziun da derschadras e derschaders extraordinaris.

Cun l'elecziun da derschadras e derschaders extraordinaris fixescha ella il dumber da derschadras e derschaders extraordinaris, lur grad d'occupaziun e la durada da la relaziun d'occupaziun. In credit posteriur n'è betg necessari.

La procedura da l'elecziun da derschadras e derschaders extraordinaris po vegnir introducida sin dumonda da la Dretgira superiura u d'uffizi.

En cas d'urgenza temporala poi vegnir desistì da publitgar uffizialmain plazzas extraordinarias, sch'ina occupaziun da buna qualitad è garantida.

Dal rest valan l'artitgel 48 alinea 3 e l'artitgel 50 confurm al senn per la procedura da l'elecziun da derschadras e derschaders extraordinaris.

3.1.3. Actuariat

Art. 55 Cumposiziun e cundiziuns d'engaschament

La Dretgira superiura engascha il dumber necessari d'actuaras e d'actuars tenor las disposiziuns dal dretg chantunal da persunal. Ella fixescha il grad d'occupaziun.

Sco actuara u actuar po vegnir engaschada ina persuna che ha terminà ina scolaziun da giurisprudenza e che posseda per regla ina patenta d'advocata u d'advocat.

Art. 56 Occupaziuns accessoricas

Las actuaras ed ils actuars na dastgan exequir naginas occupaziuns accessoricas che pudessan disfavurisar l'execuziun da l'uffizi, l'independenza u la reputaziun da la Dretgira superiura.

En spezial na dastgan ellas ed els:

betg represchentar partidas en proceduras che ston vegnir giuditgadas d'ina partiziun da la Dretgira superiura, a la quala ellas ed els èn attribuids;
betg represchentar partidas en proceduras che ston vegnir giuditgadas – en cas d'in recurs – d'ina partiziun da la Dretgira superiura, a la quala ellas ed els èn attribuids;
betg lavurar per in'autoritad, nua che la partiziun da la Dretgira superiura, a la quala ellas ed els èn attribuids, sto giuditgar ils acts e las decisiuns en cas da dispita.

Per activitads da gudogn independentas e dependentas dovri la permissiun da la Dretgira superiura.

Occupaziuns accessoricas gratuitas ston vegnir annunziadas a la Dretgira superiura.

Art. 57 Actuaras ed actuars ad hoc

La presidenta u il president sco er las parsuras ed ils parsuras da las partiziuns decidan, sch'i duajan vegnir incumbensads actuaras ed actuars ad hoc.

Sche lur pensum a la Dretgira superiura importa passa 40 pertschient d'ina plazza, valan per ellas ed els las medemas disposiziuns areguard las occupaziuns accessoricas sco per las actuaras ed ils actuars ordinaris.

3.1.4. Secretariat general

Art. 58 Incumbensas

La secretaria generala u il secretari general presidiescha l'administraziun giudiziala da la Dretgira superiura. Ella u el è cumpetent per las finanzas e per la contabilitad sco er per l'infrastructura da la Dretgira superiura.

La secretaria generala u il secretari general sa participescha a las sesidas da la dretgira collectiva e da la cumissiun administrativa cun vusch consultativa. Sut la direcziun da la presidenta u dal president prepara ella u el las fatschentas da la dretgira collectiva e da la cumissiun administrativa e realisescha quellas ensemen cun la presidenta u il president.

3.2. Dretgira chantunala da mesiras repressivas

Art. 59 Cumposiziun e posiziun

La Dretgira chantunala da mesiras repressivas sa cumpona almain da trais derschadras singulas u derschaders singuls. *

Sin proposta da la Dretgira superiura fixescha il Cussegl grond mintgamai avant il cumenzament da la perioda d'uffizi il dumber total da derschadras singulas e derschaders singuls da la Dretgira chantunala da mesiras repressivas. *

Sche la Dretgira chantunala da mesiras repressivas na vegn betg da liquidar la chargia da lavur ordinaria cun il dumber da derschadras singulas e derschaders singuls fixà per la perioda d'uffizi respectiva, auza il Cussegl grond il dumber da derschadras singulas e derschaders singuls en la dimensiun necessaria sin proposta da la Dretgira superiura. *

La Dretgira da mesiras repressivas è independenta en la giurisdicziun ed è obligada mo al dretg.

En reguard administrativ è ella integrada en ina dretgira regiunala. Là dispona ella d'ina adressa da consegna, po far diever da l'infrastructura da la dretgira regiunala designada e consultar sias collavuraturas e ses collavuraturs.

Art. 60 Designaziun

Sin proposta da la Dretgira superiura designescha il Cussegl grond las commembras ed ils commembers da la Dretgira chantunala da mesiras repressivas per ina durada da 4 onns or dal circul da las commembras e dals commembers da las dretgiras regiunalas en uffizi principal.

La cumposiziun da la Dretgira chantunala da mesiras repressivas sto vegnir annunziada a l'autoritad da surveglianza e vegnir publitgada uffizialmain.

Art. 61 Substituziun

Sche la Dretgira chantunala da mesiras repressivas na po betg vegnir occupada per motivs d'impediment u da recusaziun, designescha la Dretgira superiura la substituziun or dal circul da las commembras e dals commembers da las dretgiras regiunalas en uffizi principal che presidieschan ina chombra penala e che n'appartegnan betg a la Dretgira chantunala da mesiras repressivas. *

3.3. Dretgira da giustia

Art. 62 Cumposiziun e posiziun

La Dretgira da giustia sa cumpona d'ina presidenta u d'in president, da duas ulteriuras commembras u commembers sco er da duas substitutas u substituts.

La Dretgira da giustia è independenta en la giurisdicziun ed è obligada mo al dretg.

Ella po nominar in secretariat ed in actuariat.

La Dretgira da giustia designescha sia sedia en l'urden da gestiun. La sedia sto esser situada en il chantun Grischun.

La sedia e la cumposiziun da la Dretgira da giustia ston vegnir publitgadas uffizialmain.

Art. 63 Premissas persunalas e professiunalas

Las commembras ed ils commembers da la Dretgira da giustia na dastgan:

betg appartegnair ad in'autra autoritad giudiziala dal chantun Grischun;
betg pratitgar sco advocatas u advocats en il chantun Grischun.

Per las commembras ed ils commembers da la Dretgira da giustia valan dal rest las medemas premissas persunalas e professiunalas sco per las derschadras ed ils derschaders extraordinaris da la Dretgira superiura.

Art. 64 Elecziun

En scrutinis separads elegia il Cussegl grond la presidenta u il president, las ulteriuras commembras ed ils ulteriurs commembers sco er las substitutas ed ils substituts da la Dretgira da giustia.

Elecziuns substitutivas durant la durada d'uffizi èn pussaivlas.

L'artitgel 48 fin l'artitgel 51 valan confurm al senn per la procedura electorala.

Art. 65 Cumposiziun

La Dretgira da giustia decida per regla en ina cumposiziun da trais derschadras e derschaders.

Sch'in med legal è evidentamain inadmissibel u evidentamain motivà u nunmotivà, decida la parsura u il parsura en cumpetenza da derschadra singula respectivamain da derschader singul.

Art. 66 Substituziun

Sche la Dretgira da giustia na po – per motivs da recusaziun u d'impediment – betg vegnir cumplettada cun ina substituziun elegida, designescha la cumissiun dal Cussegl grond ch'è cumpetenta per la giustia ina substituziun per il temp fin che la procedura penala è terminada cun vigur legala u fin ch'il motiv da l'impediment croda previsiblamain davent.

La substituziun sto ademplir las medemas premissas persunalas e professiunalas sco la commembra u il commember che duai vegnir remplazzà.

Art. 67 Administraziun giudiziala

La presidenta u il president maina la Dretgira da giustia, surveglia sia gestiun e represchenta la dretgira vers anora.

Ella u el suttametta al Cussegl grond il preventiv sco er il quint annual ed il rapport da gestiun per l'approvaziun.

En il Cussegl grond represchenta la presidenta u il president da la Dretgira da giustia il preventiv sco er il quint annual ed il rapport da gestiun da la Dretgira da giustia.

Art. 68 Urden da gestiun

La Dretgira da giustia decretescha in urden da gestiun che regla sia organisaziun e la gestiun da sias fatschentas.

3.4. Dretgiras regiunalas

3.4.1. Organisaziun generala

Art. 69 Chombras

Mintga dretgira regiunala nominescha ina chombra civila ed ina chombra penala e communitgescha publicamain lur cumposiziun.

Art. 70 Cumposiziun

Las dretgiras regiunalas decidan per regla en ina cumposiziun da trais derschadras e derschaders.

Davart dumondas giuridicas d'impurtanza fundamentala decidan ellas en ina cumposiziun da tschintg derschadras e derschaders.

Sch'ina inoltraziun è evidentamain inadmissibla u evidentamain nunmotivada, decida la parsura u il parsura en cumpetenza da derschadra singula respectivamain da derschader singul.

Sin ordinaziun da la parsura u dal parsura decidan las dretgiras regiunalas en ina cumposiziun da trais davart fatschentas, per las qualas è previsa ina cumpetenza da derschadra singula u da derschader singul, ed en ina cumposiziun da tschintg davart fatschentas, per las qualas è previsa ina cumposiziun da trais.

Per tscherts secturs po la lescha prevair ina cumposiziun da tschintg ubain ina cumpetenza da derschadra singula u da derschader singul.

Art. 71 Substituziun

Las derschadras ed ils derschaders èn obligads da far substituziun en l'autra chombra.

Sch'ina dretgira regiunala na po betg vegnir occupada cumplettamain per motivs d'impediment u da recusaziun, la po la Dretgira superiura cumplettar cun commembras e commembers d'ina autra dretgira regiunala u declerar in'autra dretgira regiunala sco cumpetenta.

Art. 72 Administraziun giudiziala 1. dretgira collectiva

A la dretgira collectiva da la dretgira regiunala respectiva appartegnan las commembras ed ils commembers ordinaris.

Ella ha las suandantas incumbensas:

nominar las chombras;
nominar las parsuras ed ils parsuras da las chombras e las substituziuns;
eleger las vicepresidentas ed ils vicepresidents en uffizi accessoric;
eleger l'ulteriura commembra u l'ulteriur commember da la cumissiun administrativa.

Ils conclus da la dretgira collectiva èn valaivels, sche almain dus terzs da las commembras e dals commembers da la dretgira collectiva coopereschan a la sesida u a la procedura da circulaziun.

Art. 73 2. cumissiun administrativa

A la cumissiun administrativa appartegnan la presidenta u il president, la vicepresidenta u il vicepresident sco er in'ulteriura commembra u in ulteriur commember.

L'ulteriura commembra u l'ulteriur commember vegn elegì mintgamai suenter las elecziuns da renovaziun per 4 onns or dal circul da las commembras e dals commembers da la dretgira regiunala respectiva. Elecziuns substitutivas èn pussaivlas.

La cumissiun administrativa ha las suandantas incumbensas:

decretar l'urden da gestiun;
deliberar il preventiv ed il quint annual per mauns da la Dretgira superiura;
coordinar la giurisdicziun tranter las chombras;
prender decisiuns da surveglianza ierarchica cunter commembras e commembers da la dretgira regiunala, nun ch'il Cussegl grond saja cumpetent en chaussa;
survegliar l'Uffizi da mediaziun e l'Autoritad da mediaziun per dumondas da locaziun sco er lur commembras e commembers, nun che questa incumbensa vegnia delegada en l'urden da gestiun al presidi;
eleger las persunas che ston vegnir elegidas da la dretgira regiunala, nun che la dretgira collectiva saja cumpetenta en chaussa;
engaschar e relaschar las collavuraturas ed ils collavuraturs en plazza fixa;
ulteriuras incumbensas che vegnan delegadas ad ella tras lescha u tras ordinaziun.

Ils conclus da la cumissiun administrativa èn valaivels, sche almain duas commembras e commembers da la cumissiun administrativa coopereschan a la sesida u a la procedura da circulaziun.

Art. 74 3. presidi

La presidenta u il president ademplescha tut las incumbensas da l'administraziun giudiziala che n'èn betg attribuidas ad in auter organ.

La presidenta u il president ha en spezial las suandantas incumbensas:

represchentar la dretgira regiunala vers anora;
presidiar la cumissiun administrativa;
preparar las fatschentas per la cumissiun administrativa;
prender decisiuns areguard il dretg da persunal, nun che la cumissiun administrativa saja cumpetenta en chaussa;
exequir il dretg da surpigliar obligaziuns en il rom dal preventiv approvà;
exequir las ordinaziuns da surveglianza da la Dretgira superiura;
exequir ils conclus da la dretgira collectiva, da la cumissiun administrativa sco er dal presidi.

Sche la presidenta u il president è impedì, vegn ella u el represchentà da la vicepresidenta u dal vicepresident. Ad ella u ad el cumpetan las incumbensas e las cumpetenzas presidialas.

Art. 75 Actuariat

Las actuaras ed ils actuars na dastgan betg esser il medem mument derschadras u derschaders en uffizi accessoric a la medema dretgira.

Sche lur pensum ad ina dretgira regiunala importa passa 40 pertschient d'ina plazza, valan per ellas ed els las medemas disposiziuns areguard las occupaziuns accessoricas sco per las actuaras ordinarias ed ils actuars ordinaris da la Dretgira superiura.

La presidenta u il president decida, sch'i duajan vegnir incumbensads actuaras ed actuars ad hoc.

Art. 76 Urden da gestiun

Mintga dretgira regiunala decretescha in urden da gestiun che regla la repartiziun da las fatschentas sin las chombras e la furmaziun dals collegis giuditgants.

L'urden da gestiun po cuntegnair ulteriuras regulaziuns davart l'organisaziun e davart la gestiun da las fatschentas.

L'urden sto vegnir approvà da la Dretgira superiura.

3.4.2. Derschadras e derschaders

Art. 77 Cumposiziun

Las dretgiras regiunalas sa cumponan da las commembras e dals commembers en uffizi principal ed accessoric ch'èn necessaris per liquidar las fatschentas en moda speditiva ed en auta qualitad.

Ad ina dretgira regiunala appartegnan per regla ina presidenta u in president en uffizi principal, ina vicepresidenta u in vicepresident en uffizi principal sco er otg derschadras e derschaders en uffizi accessoric. Ina dretgira regiunala sa cumpona almain d'ina presidenta u d'in president en uffizi principal, d'ina vicepresidenta u d'in vicepresident en uffizi accessoric e da set derschadras e derschaders en uffizi accessoric.

Sin proposta da la Dretgira superiura fixescha il Cussegl grond il volumen total da plazzas per mintga dretgira regiunala mintgamai avant las elecziuns da renovaziun.

Sch'ina dretgira regiunala n'è betg en cas da dumagnar la chargia da lavur ordinaria cun il volumen total da plazzas fixà a chaschun da las elecziuns da renovaziun, auza il Cussegl grond la dotaziun en la dimensiun necessaria sin proposta da la Dretgira superiura.

Sch'ina derschadra regiunala u in derschader regiunal en uffizi principal demissiunescha u na sa metta betg pli a disposiziun per ina reelecziun, examinescha il Cussegl grond sin proposta da la Dretgira superiura, sch'i po vegnir desistì dal tuttafatg u per part da reoccupar la plazza.

Art. 78 Dumber e grad d'occupaziun

Avant l'elecziun fixescha il Cussegl grond – sin proposta da la Dretgira superiura – il dumber da derschadras regiunalas e derschaders regiunals en uffizi principal sco er lur grad d'occupaziun.

Sco presidenta u president da la dretgira regiunala pon per regla vegnir elegidas mo persunas ch'exequeschan l'uffizi da derschadra u da derschader cun in grad d'occupaziun d'almain 80 pertschient d'ina plazza. Quest grad d'occupaziun minimal na vala betg per la presidenta u il president da la Dretgira regiunala Bernina.

Art. 79 Midada dal grad d'occupaziun en consequenza d'ina naschientscha u d'ina adopziun

Las commembras ed ils commembers da las dretgiras regiunalas en uffizi principal che daventan geniturs en consequenza d'ina naschientscha u d'ina adopziun, han il dretg d'ina reducziun dal grad d'occupaziun per maximalmain 20 pertschient d'ina plazza. Il grad d'occupaziun na dastga betg crudar sut 50 pertschient d'ina plazza.

Il dretg d'ina reducziun sto vegnir fatg valair il pli tard 6 mais suenter la constituziun da la relaziun da figlialanza.

Sch'ina commembra u in commember en uffizi principal reducescha il grad d'occupaziun, po la dretgira regiunala pertutgada auzar – cun lur consentiment – il grad d'occupaziun d'ina u da pliras autras commembras en uffizi principal ubain d'in u da plirs auters commembers en uffizi principal en la dimensiun correspundenta.

Art. 80 Midada dal grad d'occupaziun durant la durada d'uffizi

Durant la durada d'uffizi pon las dretgiras regiunalas midar il grad d'occupaziun da las commembras e dals commembers en uffizi principal cun il consentiment da la persuna pertutgada fin maximalmain la fin da la durada d'uffizi. Il volumen total da plazzas na dastga betg vegnir midà.

Art. 81 Procedura electorala

Las commembras ed ils commembers da las dretgiras regiunalas en uffizi principal communitgeschan a la Dretgira superiura ed a la dretgira regiunala, a la quala ellas ed els appartegnan, in onn e mez avant la scadenza da la durada d'uffizi, ch'ellas ed els veglian midar lur grad d'occupaziun en cas d'ina reelecziun.

La Dretgira superiura examinescha la qualificaziun da las candidatas e dals candidats. Ella communitgescha publicamain, sch'ella è da l'avis che candidatas e candidats admess a l'elecziun na sajan betg adattads.

En scrutinis separads elegian las votantas ed ils votants da la regiun respectiva:

la presidenta u il president en uffizi principal;
la vicepresidenta u il vicepresident en uffizi principal;
las derschadras ed ils derschaders en uffizi principal;
las ulteriuras derschadras ed ils ulteriurs derschaders.

Las dretgiras regiunalas elegian las vicepresidentas ed ils vicepresidents en uffizi accessoric per ina durada da 4 onns or dal circul da las derschadras e dals derschaders en uffizi accessoric. Elecziuns substitutivas èn pussaivlas.

Art. 82 Elecziun da derschadras e derschaders extraordinaris 1. circumstanzas extraordinarias

Derschadras e derschaders extraordinaris pon vegnir elegids:

per la durada da l'impediment, sch'igl è avant maun ina situaziun extraordinaria en il senn da l'artitgel 52 alinea 1 litera a ch'ina dretgira regiunala n'è betg en cas da dumagnar cun las derschadras ed ils derschaders en uffizi principal ed en uffizi accessoric;
per maximalmain 2 onns, sch'igl è avant maun ina situaziun extraordinaria en il senn da l'artitgel 52 alinea 1 litera b ch'ina dretgira regiunala n'è betg en cas da dumagnar cun las derschadras ed ils derschaders en uffizi principal ed en uffizi accessoric.

Art. 83 2. premissas persunalas e professiunalas

Las regulaziuns davart l'obligaziun da domicil e davart la limita da vegliadetgna na valan betg per las derschadras ed ils derschaders extraordinaris.

Las commembras ed ils commembers da la Dretgira superiura, d'autras dretgiras regiunalas, da las autoritads da mediaziun sco er las actuaras ed ils actuars èn elegibels sco derschadras e derschaders extraordinaris.

Per las derschadras ed ils derschaders extraordinaris valan dal rest las medemas premissas persunalas e professiunalas sco per las commembras ed ils commembers da las dretgiras regiunalas en uffizi principal.

Art. 84 3. cumpetenza e procedura

La cumissiun dal Cussegl grond ch'è cumpetenta per la giustia ha la cumpetenza definitiva per l'elecziun da derschadras e derschaders extraordinaris.

La procedura da l'elecziun da derschadras e derschaders extraordinaris po vegnir introducida sin dumonda da la Dretgira superiura u d'uffizi.

En cas d'urgenza temporala poi vegnir desistì da publitgar uffizialmain plazzas extraordinarias, sch'ina occupaziun da buna qualitad è garantida.

Dal rest valan l'artitgel 48 alinea 3, l'artitgel 49 alinea 1 e l'artitgel 50 confurm al senn per la procedura da l'elecziun da derschadras e derschaders extraordinaris.

4. Autoritads da mediaziun

4.1. Uffizi da mediaziun

Art. 85 Dumber e posiziun

Sco autoritad da mediaziun exista en mintga regiun in uffizi da mediaziun.

L'Uffizi da mediaziun sa cumpona d'ina mediatura u d'in mediatur e d'ina substituta u d'in substitut. Las commembras ed ils commembers dals uffizis da mediaziun pon lavurar en pliras regiuns.

L'Uffizi da mediaziun è independent areguard la materia ed areguard la giurisdicziun ed è obligà mo al dretg.

En reguard administrativ è el integrà en la dretgira regiunala da la regiun respectiva.

La Dretgira superiura decretescha in'ordinaziun che regla l'organisaziun e la gestiun da las fatschentas dals uffizis da mediaziun.

Art. 86 Elecziun

La dretgira regiunala elegia ina mediatura u in mediatur ed ina substituta u in substitut per ina durada da 4 onns.

Elecziuns substitutivas durant la durada d'uffizi èn pussaivlas.

La dretgira regiunala publitgescha uffizialmain las plazzas ch'èn d'occupar, sche naginas commembras e nagins commembers en uffizi na sa mettan a disposiziun per ina reelecziun.

La cumposiziun da l'Uffizi da mediaziun sto vegnir communitgada publicamain.

Art. 87 Substituziun

Sche la mediatura u il mediatur na po betg vegnir remplazzà tras la substituta u il substitut per motivs da recusaziun, designescha la dretgira regiunala la substituziun or dal circul da las commembras e dals commembers d'in auter uffizi da mediaziun.

Sche la mediatura u il mediatur na po betg vegnir remplazzà tras la substituta u il substitut per motivs d'impediment, designescha la dretgira regiunala ina substituziun per il temp fin ch'il motiv da l'impediment croda previsiblamain davent. L'artitgel 35 n'è betg applitgabel. Per la substituziun valan dal rest las medemas regulaziuns sco per il remplazzament d'ina commembra u d'in commember.

4.2. Autoritad da mediaziun per dumondas da locaziun

Art. 88 Dumber e posiziun

Per dispitas che resultan tras la locaziun e tras la fittanza da locals d'abitar e da fatschenta ha mintga regiun in'autoritad da mediaziun.

L'Autoritad da mediaziun per dumondas da locaziun sa cumpona:

da la mediatura u dal mediatur da la regiun respectiva (presidi);
da mintgamai ina represchentanza da la partida da las locatarias e dals locataris sco er da la partida da las locaturas e dals locaturs;
da mintgamai ina substituta u in substitut da la partida da las locatarias e dals locataris sco er da la partida da las locaturas e dals locaturs.

L'Autoritad da mediaziun per dumondas da locaziun è independenta areguard la materia ed areguard la giurisdicziun ed è obligada mo al dretg.

En reguard administrativ è ella integrada en la dretgira regiunala da la regiun respectiva.

La Dretgira superiura decretescha in'ordinaziun che regla l'organisaziun e la gestiun da las fatschentas da las autoritads da mediaziun per dumondas da locaziun.

Art. 89 Elecziun

La dretgira regiunala elegia la represchentanza e la substituziun da la partida da las locatarias e dals locataris sco er da la partida da las locaturas e dals locaturs per ina durada da 4 onns.

Elecziuns substitutivas durant la durada d'uffizi èn pussaivlas.

Las organisaziuns da las locatarias e dals locataris sco er da las locaturas e dals locaturs suttamettan a la dretgira regiunala propostas per l'elecziun da lur represchentanza. Sch'ellas n'inoltreschan naginas propostas entaifer il termin fixà, designescha la dretgira regiunala las represchentanzas pariteticas.

La cumposiziun da l'Autoritad da mediaziun per dumondas da locaziun sto vegnir communitgada publicamain.

Art. 90 Substituziun

Sche l'Autoritad da mediaziun per dumondas da locaziun na po – per motivs da recusaziun – betg vegnir cumplettada cun ina substituziun elegida, designescha la dretgira regiunala la substituziun or dal circul da las commembras e dals commembers d'ina autra autoritad da mediaziun per dumondas da locaziun.

Sche l'Autoritad da mediaziun per dumondas da locaziun na po – per motivs d'impediment – betg vegnir cumplettada cun ina substituziun elegida, nominescha e saramentescha la dretgira regiunala ina substituziun per il temp fin ch'il motiv da l'impediment croda previsiblamain davent. L'artitgel 35 n'è betg applitgabel. Per la substituziun valan dal rest las medemas regulaziuns sco per il remplazzament d'ina commembra u d'in commember.

Art. 91 Servetsch da cussegliaziun

L'Autoritad da mediaziun per dumondas da locaziun deleghescha l'activitad da cussegliaziun tenor l'artitgel 201 alinea 2 dal Cudesch da procedura civila svizzer[11] a la parsura u al parsura d'ina autra autoritad da mediaziun per dumondas da locaziun.

Sche naginas persunas tenor l'alinea 1 n'èn prontas da surpigliar questa incumbensa, po l'Autoritad da mediaziun per dumondas da locaziun delegar l'activitad da cussegliaziun a terzas persunas u engaschar insatgi per quest intent.

4.3. Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad

Art. 92 Dumber e posiziun

Per dispitas tenor la Lescha d'egualitad exista in'autoritad chantunala da mediaziun.

L'Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad sa cumpona:

d'ina parsura u d'in parsura;
da mintgamai ina represchentanza da la partida da las patrunas e dals patruns sco er da la partida da las lavurantas e dals lavurants;
da mintgamai ina substituta u in substitut da la partida da las patrunas e dals patruns sco er da la partida da las lavurantas e dals lavurants.

L'Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad è independenta areguard la materia ed areguard la giurisdicziun ed è obligada mo al dretg.

Per las tractativas da mediaziun po l'Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad nizzegiar las localitads che stattan a disposiziun als uffizis da mediaziun per las tractativas da mediaziun.

En reguard administrativ è l'Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad integrada en la Dretgira superiura. Là dispona ella d'ina adressa da consegna.

Art. 93 Elecziun

La Dretgira superiura elegia las commembras ed ils commembers da l'Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad per ina durada da 4 onns.

Las organisaziuns da las patrunas e dals patruns sco er da las lavurantas e dals lavurants suttamettan a la Dretgira superiura propostas electoralas per lur represchentanza. Sch'ellas n'inoltreschan naginas propostas entaifer il termin fixà, designescha la Dretgira superiura las represchentanzas pariteticas.

La cumposiziun da l'Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad sto vegnir communitgada publicamain.

Art. 94 Substituziun

Sche l'Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad na po – per motivs da recusaziun u d'impediment – betg vegnir cumplettada cun ina substituziun elegida, designescha e saramentescha la Dretgira superiura ina substituziun per il temp fin che la procedura penala è terminada cun vigur legala u fin ch'il motiv da l'impediment croda previsiblamain davent.

La substituziun sto ademplir las medemas premissas persunalas e professiunalas sco la commembra u il commember che duai vegnir remplazzà.

Art. 95 Servetsch da cussegliaziun

L'Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad deleghescha l'activitad da cussegliaziun tenor l'artitgel 201 alinea 2 dal Cudesch da procedura civila svizzer[12] a terzas persunas u engascha insatgi per quest intent.

5. Surveglianza e surveglianza suprema

5.1. Disposiziuns generalas

Art. 96 Cuntegn da la surveglianza

La surveglianza da las autoritads giudizialas pertutga sulettamain l'administraziun giudiziala. En dumondas da la giurisdicziun na dastgan vegnir fatgas naginas prescripziuns e dadas naginas instrucziuns a las autoritads giudizialas.

La surveglianza procura che las autoritads giudizialas ageschian en moda legala, adequata e spargnusa en il sectur da l'administraziun giudiziala. Cunter stadis cuntraris a l'urden intervegn ella d'uffizi u sin basa d'in recurs.

Art. 97 Recurs da surveglianza

Mintgina e mintgin po inoltrar a l'autoritad da surveglianza in recurs da surveglianza cunter violaziuns da l'obligaziun d'uffizi d'autoritads giudizialas u da lur commembras e commembers, uschenavant che la violaziun da dretg che vegn pretendida pertutga il sectur da l'administraziun giudiziala e na po betg vegnir fatga valair cun in auter med legal.

La procedura sa drizza tenor la Lescha davart la giurisdicziun administrativa[13].

Art. 98 Obligaziuns da cooperaziun

Las autoritads giudizialas èn obligadas da dar a l'autoritad da surveglianza sco er a l'experta u a l'expert independent che quella ha incumbensà, las infurmaziuns necessarias sco er invista da las actas ed access a las localitads, uschenavant che quai è necessari per ademplir lur incumbensa.

Las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas èn obligads da cooperar a la constataziun dals fatgs. L'obligaziun da cooperar scroda, sch'ina commembra u in commember d'ina autoritad giudiziala sa faschess culpaivel tras quai.

5.2. Surveglianza ierarchica

5.2.1. Instruments da la surveglianza ierarchica

Art. 99 Responsabladad disciplinara 1. mesiras disciplinaras

Cunter commembras e commembers da las autoritads giudizialas che han violà culpaivlamain lur obligaziun d'uffizi po vegnir prendida ina da las suandantas mesiras disciplinaras:

reprimanda;
multa fin 10 000 francs;
destituziun da l'uffizi.

Las mesiras disciplinaras sa drizzan en spezial tenor la grevezza da la violaziun da l'obligaziun d'uffizi, tenor la culpa, tenor ils motivs, tenor il cumportament d'enfin qua sco er tenor la posiziun e tenor la responsabladad da la commembra u dal commember da l'autoritad giudiziala.

Ina destituziun da l'uffizi po vegnir ordinada mo, sch'ina commembra u in commember d'ina autoritad giudiziala:

ha violà durant la durada d'uffizi grevamain las obligaziuns d'uffizi, e quai intenziunadamain u per greva negligientscha;
è vegnì sentenzià durant la durada d'uffizi cun vigur legala pervia d'in crim che sa basa sin in act che n'è betg cumpatibel cun l'activitad giudiziala.

Art. 100 2. surannaziun

La persecuziun disciplinara surannescha entaifer 2 onns suenter che l'autoritad da surveglianza ha survegnì enconuschientscha dal cas che sto vegnir chastià disciplinarmain, en mintga cas dentant 5 onns suenter ch'il cas che sto vegnir chastià disciplinarmain è capità.

Sch'ina procedura penala vegn introducida pervia dals fatgs ch'èn la basa da la procedura disciplinara, cumenza la surannaziun da la persecuziun cura che la decisiun penala ha survegnì vigur legala.

Sche l'emprima instanza ha pronunzià ina decisiun da surveglianza ierarchica avant la scadenza da la surannaziun da la persecuziun, s'extingua la surannaziun.

Art. 101 Extrada

En cas da dispita constatescha l'autoritad da surveglianza ch'ina commembra u in commember da l'autoritad giudiziala è extrà da l'uffizi tras lescha, sch'ella u el:

ha demissiunà cun vigur legala;
n'è betg vegnì reelegì;
ha pers l'abilitad d'ademplir l'uffizi da derschadra u da derschader;
ha pers il dretg da votar;
ha prendì domicil en in auter chantun, sch'in domicil entaifer il chantun è ina premissa d'elegibladad;
ha cuntanschì la limita da vegliadetgna, fin a la quala l'uffizi da derschadra u da derschader dastga vegnir exequì maximalmain;
surpiglia in uffizi ch'è incumpatibel cun l'uffizi da derschadra u da derschader, sche quest act sto vegnir valità sco renunzia a l'uffizi da derschadra u da derschader.

5.2.2. Cumpetenza e procedura

Art. 102 Cumpetenza 1. Cussegl grond

Il Cussegl grond decida davart la destituziun da l'uffizi d'ina commembra u d'in commember d'ina dretgira ed – en cas da dispita – davart l'extrada d'ina commembra u d'in commember d'ina dretgira tras lescha.

En las proceduras tenor l'alinea 1 po il Cussegl grond er ordinar autras mesiras disciplinaras sco er decider davart il mument da la terminaziun da la relaziun d'engaschament e davart autras pretensiuns dal dretg d'engaschament, sche quellas èn dispitaivlas.

Art. 103 2. Dretgira superiura

Uschenavant ch'il Cussegl grond n'è betg cumpetent en chaussa, decida la Dretgira superiura davart chaussas da surveglianza ierarchica envers:

sias commembras e ses commembers;
las commembras ed ils commembers da las dretgiras regiunalas;
las commembras ed ils commembers da l'Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad.

Art. 104 3. Dretgira da giustia

Uschenavant ch'il Cussegl grond n'è betg cumpetent en chaussa, decida la Dretgira da giustia davart chaussas da surveglianza ierarchica envers sias commembras e ses commembers.

Art. 105 4. dretgiras regiunalas

Uschenavant ch'il Cussegl grond n'è betg cumpetent en chaussa, decidan las dretgiras regiunalas davart chaussas da surveglianza ierarchica envers:

lur commembras e commembers;
las commembras ed ils commembers da las autoritads da mediaziun che stattan sut lur surveglianza.

Ellas communitgeschan lur decisiuns da surveglianza ierarchica a la Dretgira superiura.

Art. 106 Procedura 1. proceduras da surveglianza ierarchica davant il Cussegl grond

Las proceduras da surveglianza ierarchica che ston vegnir manadas dal Cussegl grond pon vegnir introducidas:

sin dumonda da la Dretgira superiura;
sin dumonda d'ina commembra u d'in commember d'ina dretgira per sa deliberar da la renfatscha d'avair commess ina violaziun da l'obligaziun d'uffizi che po avair per consequenza ina destituziun da l'uffizi;
d'uffizi, sch'i èn avant maun indizis motivads per ina violaziun da l'obligaziun d'uffizi che pudess avair per consequenza ina destituziun da l'uffizi u sche l'extrada è dispitaivla tras lescha.

Per las proceduras da surveglianza ierarchica che ston vegnir manadas dal Cussegl grond valan dal rest confurm al senn las disposiziuns davart la destituziun da l'uffizi da commembras e commembers dal Cussegl grond u da la Regenza.

Art. 107 2. ulteriuras proceduras da surveglianza ierarchica

Las ulteriuras proceduras da surveglianza ierarchica pon vegnir introducidas:

sin dumonda da la cumissiun dal Cussegl grond ch'è cumpetenta per la giustia;
sin dumonda da l'autoritad giudiziala, a la quala la persuna pertutgada appartegna;
sin dumonda d'ina commembra u d'in commember d'ina autoritad giudiziala per sa deliberar da la renfatscha d'avair commess ina violaziun da l'obligaziun d'uffizi;
d'uffizi, sch'i èn avant maun indizis motivads ch'ina obligaziun d'uffizi saja vegnida violada.

Cun l'examinaziun disciplinara pon vegnir incumbensads expertas ed experts independents.

Mesiras preventivas pon vegnir ordinadas, sche la violaziun d'obligaziuns d'uffizi è vegnida fatga valair vardaivlamain e sch'il funcziunament da l'autoritad giudiziala pertutgada è periclità.

Uschenavant che las autoritads giudizialas n'han betg sezzas la cumpetenza da decider, han ellas il status da partida en las proceduras che pertutgan ellas sezzas.

Sch'ina procedura penala è vegnida introducida envers ina commembra u in commember d'ina autoritad giudiziala pervia dals fatgs ch'èn la basa da la procedura da surveglianza ierarchica, sto la procedura da surveglianza ierarchica vegnir sistida. D'ina sistida poi vegnir desistì en cas excepziunals.

Las commembras ed ils commembers da las autoritads giudizialas pon vegnir obligads da sa suttametter ad ina controlla tras la media u il medi da confidenza.

Proceduras da surveglianza ierarchica èn gratuitas. En cas da levsenn pon vegnir incassads custs da procedura.

Dal rest sa drizzan la procedura da surveglianza ierarchica e silsuenter la procedura da recurs tenor la Lescha davart la giurisdicziun administrativa[14].

Art. 108 3. mediaziun extragiudiziala

Cun la finamira da chattar in'enclegientscha po l'autoritad da surveglianza engaschar in'experta neutrala u in expert neutral sco mediatura extragiudiziala u mediatur extragiudizial.

La mediatura extragiudiziala u il mediatur extragiudizial po registrar cumprovas. Expertisas dastgan vegnir procuradas mo cun il consentiment da l'autoritad da surveglianza.

L'autoritad da surveglianza integrescha l'enclegientscha sco part integrala en ses conclus, sche quella è legitima.

5.3. Surveglianza dals organs

5.3.1. Instruments da la surveglianza dals organs

Art. 109 Controlla da las fatschentas

Las autoritads giudizialas mainan ina controlla permanenta da tut las proceduras giuridicas introducidas e davart il gener da la liquidaziun.

Art. 110 Obligaziun da rapportar

Las autoritads giudizialas suttamettan a l'autoritad da surveglianza mintga onn in rapport davart lur gestiun.

Il rapport da gestiun da las dretgiras regiunalas tracta er l'activitad da las autoritads da mediaziun che stattan sut lur surveglianza. Il rapport da gestiun da la Dretgira superiura cumpiglia tut las autoritads giudizialas.

Ils rapports da gestiun infurmeschan almain davart la giurisdicziun e davart la statistica dals cas.

Art. 111 Finanzas e contabilitad

La Dretgira superiura controllescha ed approvescha il preventiv ed il quint annual da las dretgiras regiunalas.

Per mauns dal Cussegl grond controllescha la Controlla chantunala da finanzas il preventiv ed il quint annual da la Dretgira superiura e da la Dretgira da giustia sco er ils preventivs ed ils quints annuals da las dretgiras regiunalas suenter lur approvaziun.

Art. 112 Directivas ed execuziun d'uffizi

L'autoritad da surveglianza po ordinar a l'autoritad giudiziala survegliada d'ademplir ina incumbensa.

Sche questa directiva na vegn betg resguardada, po l'autoritad da surveglianza incumbensar in'autra autoritad giudiziala u ina terza persuna d'ademplir l'incumbensa.

Uschenavant ch'i na resulta betg in privel dal retard, smanatscha ella a l'autoritad giudiziala cun l'execuziun d'uffizi, concedind in termin adequat.

Ils custs che resultan a l'autoritad da surveglianza tras l'execuziun d'uffizi ston vegnir surpigliads da l'autoritad giudiziala negligenta.

Art. 113 Examinaziun administrativa

Tras in'examinaziun administrativa po l'autoritad da surveglianza laschar sclerir in'experta u in expert independent fatschentas da l'administraziun giudiziala che pretendan ina intervenziun d'uffizi.

La persuna incumbensada è liada mo vi da la lescha e vi da l'incarica.

Ella po registrar cumprovas. Expertisas dastga ella procurar mo cun il consentiment da l'autoritad da surveglianza. Las registraziuns da las cumprovas sa drizzan tenor la Lescha davart la giurisdicziun administrativa[15].

La persuna incumbensada resumescha ils resultats da l'examinaziun en in rapport e formulescha propostas per l'ulteriur proceder. Ella surdat il rapport sco er las actas d'examinaziun a l'autoritad da surveglianza.

5.3.2. Purtaders da la surveglianza e da la surveglianza suprema

Art. 114 Cussegl grond

Il Cussegl grond ha la surveglianza da la Dretgira superiura e da la Dretgira da giustia sco er la surveglianza suprema da las ulteriuras autoritads giudizialas.

Art. 115 Dretgira superiura

La Dretgira superiura è l'organ directiv suprem entaifer la giustia.

Ella ha la surveglianza da las dretgiras regiunalas, da la Dretgira chantunala da mesiras repressivas e da l'Autoritad da mediaziun per dumondas d'egualitad sco er la surveglianza suprema da las autoritads da mediaziun che vegnan survegliadas da las dretgiras regiunalas.

Art. 116 Cumissiun administrativa extendida da la Dretgira superiura 1. incumbensas

La cumissiun administrativa extendida ha l'intent da promover il barat d'infurmaziuns tranter las autoritads giudizialas e da garantir ina integraziun suffizienta da las autoritads giudizialas survegliadas en fatschentas da la surveglianza giudiziala.

Avant che prender in conclus sto la Dretgira superiura suttametter almain las suandantas fatschentas da la surveglianza giudiziala a la cumissiun administrativa extendida per la deliberaziun:

ordinaziuns da la Dretgira superiura davart fatschentas da la surveglianza giudiziala;
concepts davart la surveglianza e davart il controlling;
directivas che sa drizzan a tuttas u a tschertas categorias d'autoritads giudizialas;
mesiras per la garanzia da la qualitad;
mesiras per la furmaziun supplementara.

Davart las fatschentas che vegnan suttamessas ad ella po la cumissiun administrativa extendida deliberar posiziuns per mauns da la Dretgira superiura.

Art. 117 2. cumposiziun e conclus

A la cumissiun administrativa extendida appartegnan las commembras ed ils commembers da la cumissiun administrativa da la Dretgira superiura sco er tschintg commembras e commembers da las dretgiras regiunalas.

Las presidentas ed ils presidents da las dretgiras regiunalas elegian las tschintg commembras e commembers da la cumissiun administrativa extendida or dal circul da las commembras e dals commembers da las dretgiras regiunalas en uffizi principal, e quai mintgamai suenter las elecziuns da renovaziun per ina durada da 4 onns. En quest connex ston ellas ed els tegnair quint d'ina represchentanza adequata da las dretgiras regiunalas pitschnas, mesaunas e grondas sco er da las particularitads linguisticas e regiunalas. Elecziuns substitutivas èn pussaivlas.

La cumissiun administrativa extendida vegn presidiada da la presidenta u dal president da la Dretgira superiura.

Mintga commembra e commember da la cumissiun administrativa extendida po pretender che la parsura u il parsura convocheschia ina sesida u tractandeschia fatschentas da la surveglianza giudiziala.

La cumissiun administrativa extendida sa raduna almain duas giadas per onn.

Ils conclus da la cumissiun administrativa extendida èn valaivels, sche almain la maioritad da las commembras e dals commembers da la cumissiun administrativa extendida è preschenta a la sesida.

Art. 118 3. secretaria generala u secretari general

La secretaria generala u il secretari general sa participescha a las sesidas da la cumissiun administrativa extendida cun vusch consultativa.

Sut la direcziun da la parsura u dal parsura prepara ella u el las fatschentas da la cumissiun administrativa extendida.

Art. 119 Dretgiras regiunalas

Las dretgiras regiunalas surveglian las autoritads da mediaziun ch'èn affiliadas ad ellas.

6. Disposiziuns finalas

Art. 120 Emprima elecziun da las derschadras superiuras e dals derschaders superiurs

En scrutinis separads elegia il Cussegl grond la presidenta u il president, la vicepresidenta u il vicepresident sco er las ulteriuras commembras ed ils ulteriurs commembers da la Dretgira superiura per l'emprima giada fin il pli tard il december 2023. L'entrada en uffizi è il 1. da schaner 2025.

Per occupar las plazzas da derschadras e derschaders a la Dretgira superiura, per las qualas commembras e commembers da la Dretgira chantunala u da la Dretgira administrativa en uffizi candideschan, valan l'artitgel 49 alinea 2 ed alinea 3 sco er l'artitgel 51 confurm al senn.

Per occupar las plazzas da derschadras e derschaders a la Dretgira superiura, per las qualas naginas commembras e nagins commembers da la Dretgira chantunala u da la Dretgira administrativa en uffizi na candideschan, valan l'artitgel 49 alinea 1 ed alinea 3 sco er l'artitgel 50.

La maioritad che sto vegnir cuntanschida per in'elecziun vegn calculada tenor la Lescha davart ils dretgs politics en il chantun Grischun[16]. Dal rest sa drizza la procedura electorala tenor l'Urden da gestiun dal Cussegl grond[17], uschenavant che questa lescha na prevesa betg insatge auter.

Art. 121 Emprima elecziun da las derschadras e dals derschaders da giustia

Il Cussegl grond elegia las commembras ed ils commembers da la Dretgira da giustia per l'emprima giada fin il pli tard il zercladur 2024. L'entrada en uffizi è il 1. da schaner 2025.

Art. 122 Disposiziuns transitoricas

Ils contracts da lavur ch'existan tranter la Dretgira chantunala u la Dretgira administrativa e lur collavuraturas e collavuraturs il mument che questa lescha entra en vigur, ston vegnir transferids entaifer 6 mais a la Dretgira superiura sco nova patruna.

Las ulteriuras cumpetenzas, valurs da facultad ed obligaziuns da la Dretgira chantunala e da la Dretgira administrativa vegnan transferidas – cun l'entrada en vigur da questa lescha – senza indemnisaziun a la Dretgira superiura.

La qualificaziun da las commembras e dals commembers da las autoritads giudizialas, che sa mettan a disposiziun per ina reelecziun, sa drizza tenor las reglas che valevan il mument da l'ultima elecziun avant l'entrada en vigur da questa lescha. Las ulteriuras regulaziuns concernent il status giuridic da l'engaschament da las commembras e dals commembers da las autoritads giudizialas valan a partir da l'entrada en vigur da questa lescha.

Sch'il termin da 6 mais per far valair il dretg d'ina reducziun dal grad d'occupaziun en consequenza d'ina naschientscha u d'ina adopziun n'è betg anc scadì avant l'entrada en vigur da questa lescha, po quest dretg vegnir fatg valair entaifer maximalmain 6 mais suenter l'entrada en vigur da questa lescha.

Proceduras ch'èn pendentas davant la Dretgira chantunala u davant la Dretgira administrativa il mument che questa lescha entra en vigur, vegnan surdadas a la Dretgira superiura, cura che questa lescha entra en vigur.

Egress

2023-008

Tabella da las modificaziuns - tenor conclus

Conclus	Entrada en vigur	Element	Modificaziun	Publicaziun en la CUL
14-06-2022	01-01-2025	relasch	emprima versiun	2023-008
20-10-2025	01-05-2026	Art. 59 al. 1	midada	2026-008
20-10-2025	01-05-2026	Art. 59 al. 1^bis	integraziun	2026-008
20-10-2025	01-05-2026	Art. 59 al. 1^ter	integraziun	2026-008
20-10-2025	01-05-2026	Art. 61 al. 1	midada	2026-008

Tabella da las modificaziuns - tenor element

Element	Conclus	Entrada en vigur	Modificaziun	Publicaziun en la CUL
relasch	14-06-2022	01-01-2025	emprima versiun	2023-008
Art. 59 al. 1	20-10-2025	01-05-2026	midada	2026-008
Art. 59 al. 1^bis	20-10-2025	01-05-2026	integraziun	2026-008
Art. 59 al. 1^ter	20-10-2025	01-05-2026	integraziun	2026-008
Art. 61 al. 1	20-10-2025	01-05-2026	midada	2026-008