496.000

Lescha davart la protecziun da la natira e da la patria en il chantun Grischun

(lescha chantunala davart la protecziun da la natira e da la patria, LNPGR)

dals 19-10-2010 (versiun dals 01-01-2025)

Preambel

Il cussegl grond dal chantun Grischun[1],

sa basond sin l'art. 31 al. 1 e sin l'art. 81 al. 3 da la constituziun chantunala[2],

suenter avair gì invista da la missiva da la regenza dals 11 da matg 2010[3],

concluda:

1. Disposiziuns generalas

Art. 1 Intent

Questa lescha vul:

1. mantegnair la cuntrada inclusiv sia particularitad e sia diversitad sco er sviluppar ella en moda persistenta;
2. mantegnair la biodiversitad;
3. mantegnair e tgirar l'ierta istoric-culturala, en spezial maletgs da lieus, gruppas d'edifizis e singuls edifizis da valur, lur equipament e lur conturns sco er lieus da chats e chats archeologics;
4. promover mesiras a favur da la natira e da la cuntrada, da la tgira da monuments e da l'archeologia.

Questa lescha cumplettescha la legislaziun federala davart la protecziun da la natira e da la patria (legislaziun federala)[4] e regla l'execuziun da quella.

Art. 2 Cumpetenza

Il chantun exequescha la legislaziun federala[5] sco er la legislaziun chantunala davart la protecziun da la natira e da la patria, uschenavant ch'il dretg chantunal na declera betg las vischnancas sco cumpetentas per l'execuziun.

La regenza designescha il departament cumpetent sco er ils posts spezialisads per la natira e per la cuntrada, per la tgira da monuments e per l'archeologia.

Ils posts spezialisads èn las autoritads executivas cumpetentas, sche ni la legislaziun federala ni il dretg chantunal na declera in auter organ sco cumpetent.

Art. 3 Execuziun d'incumbensas publicas

En connex cun l'execuziun da lur incumbensas procuran il chantun e las vischnancas che cuntradas ch'èn degnas da vegnir protegidas, ils spazis da viver dals animals e da las plantas indigenas (biotops), maletgs da lieus, gruppas d'edifizis e singuls edifizis da valur, lur conturns sco er lieus da chats archeologics vegnian schanegiads e – sch'igl è avant maun in interess public predominant per lur mantegniment – ch'els vegnian mantegnids uschè bain sco pussaivel. Questas mesiras ston tegnair quint dals interess agriculs e forestals ch'èn degns da vegnir protegids.

Els exequeschan questa incumbensa en spezial en connex cun:

1. il relasch e l'approvaziun da las planisaziuns directivas e da las planisaziuns d'utilisaziun;
2. la planisaziun, la construcziun, la midada ed il mantegniment d'agens edifizis e stabiliments;
3. la surdada da concessiuns e da permissiuns per edifizis e per stabiliments;
4. la concessiun da contribuziuns a planisaziuns, ad edifizis ed a stabiliments.

Art. 4 Inventaris chantunals 1. procedura ed execuziun

Il chantun fa e maina – suenter avair avisà las corporaziuns pertutgadas – inventaris chantunals dals objects ch'èn degns da vegnir protegids (objects da proteger). Ils inventaris vegnan actualisads ed adattads periodicamain a las relaziuns midadas.

L'inscripziun d'in object en in inventari chantunal sa basa sin criteris sco raritad, diversitad, periclitaziun, particularitad, valurs esteticas, posiziun, grondezza, funcziun ecologica ed impurtanza scientifica.

Ultra dals criteris numnads en l'artitgel 4 alinea 2 sto in object avair ina valur ordvart auta areguard la scienza, areguard la cultura u areguard l'istorgia locala per pudair vegnir inscrit en l'Inventari chantunal dals edifizis (dus dals trais criteris ston esser ademplids en moda cumulativa). *

Ils inventaris cuntegnan ina descripziun dals objects, da las finamiras da protecziun, dals criteris ch'èn decisivs per lur classificaziun sco er da lur status da protecziun.

Art. 5 2. exposiziun publica

Il chantun expona inventaris novs sco er actualisaziuns durant 30 dis publicamain en las vischnancas pertutgadas e tar il chantun e communitgescha l'exposiziun en l'organ da publicaziun uffizial da la vischnanca ed en il fegl uffizial dal chantun. Las proprietarias ed ils proprietaris da bains immobigliars pertutgads vegnan avisads.

Durant l'exposiziun han las vischnancas sco er las proprietarias ed ils proprietaris da bains immobigliars pertutgads la pussaivladad da prender posiziun.

Ils resultats da la procedura d'exposiziun sco er las actualisaziuns vegnan communitgads en furma adequata a las vischnancas sco er a las persunas participadas.

Art. 6 3. effects giuridics

Ils inventaris furman la basa en il senn da la legislaziun davart la planisaziun dal territori ed han exclusivamain effects entaifer l'uffizi.

Uschè ditg ch'i n'è betg decidì en l'urden fundamental en moda giuridicamain lianta d'inscriver in object inventarisà, n'han ils inventaris correspundents nagin effect en la procedura per la permissiun da construcziun.

La protecziun giuridicamain lianta dals objects inventarisads, la consideraziun dals interess opposts e la protecziun giuridica individuala da las proprietarias e dals proprietaris dals bains immobigliars pertutgads han lieu en il rom da la procedura da planisaziun.

Art. 7 Instruments executivs

Las autoritads cumpetentas dal chantun e da las vischnancas prendan mesiras per evitar donns sco er per mantegnair, per revalitar e per tgirar objects ch'èn degns da vegnir protegids, e quai cun:

1. instruments dal dretg davart la planisaziun dal territori;
2. disposiziuns davart singuls objects;
3. cunvegnas cun proprietarias e cun proprietaris dals bains immobigliars sco er cun cultivaturas e cun cultivaturs;
4. pretensiuns e cundiziuns spezialas en connex cun il pajament da contribuziuns.

Art. 8 Cumissiun per la protecziun da la natira e da la patria

La regenza elegia ina cumissiun per la protecziun da la natira e da la patria.

Ils departaments u las vischnancas pertutgadas pon dumandar la cumissiun da prender posiziun:

1. davart dumondas impurtantas concernent la protecziun da la natira e da la patria;
2. en il rom da consultaziuns tar leschas che concernan ils secturs da la protecziun da la natira e da la patria;
3. en connex cun il relasch da disposiziuns executivas tar la legislaziun davart la protecziun da la natira e da la patria;
4. en connex cun la consultaziun tar plans secturials da la confederaziun cun fixaziuns ch'èn relevantas per l'ambient;
5. sch'il chantun metta sut protecziun objects ch'èn degns da vegnir protegids;
6. en connex cun la decisiun davart contribuziuns che vegnan pajadas a favur da projects gronds, applitgond questa lescha.

Art. 9 Collavuraziun ed infurmaziun

Il chantun e las vischnancas collavuran tar l'execuziun da questa lescha.

Els procuran che la populaziun vegnia infurmada davart las finamiras e davart las mesiras da la protecziun da la natira e da la patria sco er davart il cuntegn dals inventaris e ch'ella haja access liber als inventaris.

Il chantun sustegna e cusseglia las vischnancas e persunas privatas.

2. Protecziun da la cuntrada e da la natira

2.1. Protecziun da la cuntrada

Art. 10 Objects da proteger

Objects che suttastattan a la protecziun da la cuntrada (objects da proteger) èn cuntradas natiralas e cultivadas da valur ch'èn caracterisadas tras lur bellezza, tras lur particularitad, tras lur ritgezza e tras lur diversitad areguard las structuras ed areguard ils elements marcants per la cuntrada, tras las particularitads topograficas u geologicas ubain tras ils elements da la cuntrada d'impurtanza istorica u geologica.

Art. 11 Inventari chantunal

Il chantun fa e maina in inventari dals objects d'impurtanza regiunala ch'èn degns da vegnir protegids.

El resguarda en quest connex ils inventaris ed ils plans secturials da la confederaziun, ils plans directivs ed ils plans d'utilisaziun dal chantun e da las vischnancas, ils inventaris da las vischnancas sco er ulteriurs documents da basa.

Art. 12 Mesiras da protecziun spezialas

Sche mesiras dal dretg da planisaziun na bastan betg, po il cussegl grond metter sut protecziun objects che suttastattan a la protecziun da la cuntrada cun relaschs spezials.

Art. 13 Prestaziun cumpensatorica 1. cumpensaziun reala

Sch'in donn vi d'ina cuntrada protegida na sa lascha betg evitar tras intervenziuns tecnicas, considerond tut ils interess, sto vegnir prestada ina cumpensaziun reala. Exclus da l'obligaziun da vegnir cumpensads èn edifizis e stabiliments per la defensiun cunter privels sco er l'infrastructura ch'è necessaria per tgirar il territori.

L'autezza da la cumpensaziun sa drizza tenor la sensibilitad e tenor la particularitad da la cuntrada pertutgada sco er tenor l'intensitad da l'intervenziun.

Sin dumonda pon las chaschunadras ed ils chaschunaders d'ina intervenziun en cuntradas ch'èn protegidas dal chantun vegnir deliberadas da la regenza da l'obligaziun da prestar cumpensaziuns. Ella resguarda en quest connex en spezial las prestaziuns ecologicas dal chantun e da las vischnancas e las mesiras da protecziun ch'èn gia vegnidas prendidas.

Art. 14 2. taxa da cumpensaziun

Sche las chaschunadras e sch'ils chaschunaders da l'intervenziun n'han betg la pussaivladad da procurar per la cumpensaziun reala u sch'i n'è betg raschunaivel ch'ellas e ch'els procurian per la cumpensaziun reala, vegnan ellas ed els obligads da l'autoritad cumpetenta da pajar ina taxa da cumpensaziun.

L'autoritad ch'è cumpetenta per permetter l'intervenziun fixescha l'autezza da la taxa da cumpensaziun sin proposta dal post spezialisà. Quella sa drizza tenor las spesas per la cumpensaziun reala.

Ils retgavs che resultan da las taxas da cumpensaziun ston vegnir reservads dal tuttafatg per mesiras per revalitar objects da proteger.

2.2. Protecziun da la natira

2.2.1. Protecziun dals biotops

Art. 15 Objects da proteger

Objects che suttastattan a la protecziun dals biotops (objects da proteger) èn ils spazis da viver ch'èn degns da vegnir protegids en il senn da la legislaziun federala[6].

Art. 16 Inventari chantunal

Il chantun fa e maina – applitgond la legislaziun federala[7] – in inventari dals biotops ch'èn degns da vegnir protegids e che han ina impurtanza regiunala e locala.

El resguarda en quest connex ils inventaris ed ils plans secturials da la confederaziun, ils plans directivs ed ils plans d'utilisaziun dal chantun e da las vischnancas sco er las datas da projects.

Art. 17 Colliaziun e cumpensaziun ecologica

Il chantun e las vischnancas prendan mesiras per colliar spazis da viver isolads e lur communitads da vita.

En territoris che vegnan utilisads en moda intensiva procuran els per ina cumpensaziun ecologica cun emplantar e cun tgirar saivs vivas e chagliom, cun revalitar auas currentas e emplantaziuns da las rivas, cun sdrimas da reschs u cun autra vegetaziun quasi natirala e tipica per il lieu. Ils interess da las utilisaziuns agriculas e forestalas sco er turisticas ston vegnir resguardads en quest connex.

Art. 17a * Saivs vivas e chagliom

Per allontanar u per pregiuditgar essenzialmain saivs vivas e chagliom dovri ina permissiun.

Edifizis e stabiliments ston observar ina distanza minimala da 5 meters visavi saivs vivas e chagliom (zona da plimatsch). L'autoritad ch'è cumpetenta da permetter la construcziun da l'edifizi u dal stabiliment po permetter distanzas pli pitschnas cun il consentiment dal post spezialisà.

Art. 18 Prestaziun cumpensatorica 1. cumpensaziun reala

Per intervenziuns ch'èn suttamessas a l'obligaziun da cumpensaziun sto da princip vegnir prestada ina cumpensaziun reala.

L'autezza da la cumpensaziun sa drizza tenor la sensibilitad e tenor la raritad dal biotop pertutgà sco er tenor l'intensitad da l'intervenziun.

Art. 19 2. taxa da cumpensaziun

Sche las chaschunadras e sch'ils chaschunaders da l'intervenziun n'han betg la pussaivladad da procurar per la cumpensaziun reala u sch'i n'è betg raschunaivel ch'ellas e ch'els procurian per la cumpensaziun reala, vegnan ellas ed els obligads da l'autoritad cumpetenta da pajar ina taxa da cumpensaziun.

L'autoritad ch'è cumpetenta per permetter l'intervenziun fixescha l'autezza da la taxa da cumpensaziun sin proposta dal post spezialisà. Quella sa drizza tenor las spesas per la cumpensaziun reala.

Ils retgavs che resultan da las taxas da cumpensaziun ston vegnir reservads dal tuttafatg per mesiras per revalitar objects da proteger.

2.2.2. Protecziun da las spezias

Art. 20 Plantas protegidas dal chantun

Per cumplettar la legislaziun federala po la regenza metter sut protecziun ulteriuras plantas.

Igl è scumandà da cleger, da chavar or, da stgarpar or, da manar davent, d'offrir, da vender, da cumprar, da donnegiar u da destruir nunautorisadamain questas plantas.

En il rom da l'approvaziun dal project u da la procedura da permissiun po l'autoritad ch'è cumpetenta permetter excepziuns.

Il post spezialisà po permetter en cas singuls excepziuns da quest scumond per intents scientifics sco er per intents da scolaziun e per intents medicinals.

Art. 21 Territoris da protecziun da las plantas

En enclegientscha cun las vischnancas pertutgadas po la regenza designar territoris da protecziun da las plantas, nua ch'igl è scumandà da cleger, da chavar or e da stgarpar or plantas selvadias da tuttas u da tschertas spezias.

Il post spezialisà po permetter en cas singuls excepziuns da quest scumond per intents scientifics u per intents da scolaziun.

Art. 22 Bulieus

La regenza regla la protecziun adequata da bulieus.

En spezial po ella limitar la quantitad da bulieus che dastga vegnir clegida ed il temp da cleger bulieus. Ultra da quai po ella – en enclegientscha cun las vischnancas pertutgadas – designar territoris da protecziun dals bulieus, nua ch'igl è scumandà da cleger bulieus.

Art. 23 Animals protegids dal chantun

Per cumplettar la legislaziun federala sco er cun resalva da la legislaziun federala e chantunala da chatscha po la regenza metter sut protecziun ulteriuras spezias d'animals periclitadas u degnas da vegnir protegidas.

Igl è scumandà:

1. da mazzar, da blessar u da pigliar nunautorisadamain tals animals sco er da destruir u d'allontanar lur ova, lur larvas, lur poppas u lur gnieus;
2. da prender cun sai, da trametter, da far amogna, d'exportar, da surlaschar ad autras persunas, da cumprar e da prender en fermanza nunautorisadamain tals animals – vivs u morts – inclusiv l'ova, las larvas, las poppas u ils gnieus, u da sa participar a talas acziuns.

En il rom da l'approvaziun dal project u da la procedura da permissiun po l'autoritad ch'è cumpetenta permetter excepziuns.

Il post spezialisà po permetter en cas singuls excepziuns da quest scumond per intents scientifics u per intents da scolaziun.

3. Protecziun da la patria

3.1. En general

Art. 24 Objects da proteger

Objects che suttastattan a la protecziun da la patria (objects da proteger) èn:

1. maletgs da lieus, gruppas d'edifizis e singuls edifizis da valur sco er lur equipament e lur conturns ch'èn degns da vegnir mantegnids sco perditgas impurtantas da l'istorgia e da la cultura architectonica, u che caracteriseschan en moda considerabla ina cuntrada;
2. bains culturals movibels d'impurtanza speziala per l'istorgia u per la scienza;
3. lieus preistorics ed istorics sco er territoris d'impurtanza archeologica.

3.2. Tgira da monuments

Art. 25 Inventari chantunal dals edifizis *

Il chantun fa e maina in inventari dals edifizis e dals stabiliments degns da vegnir protegids.

En l'inventari vegnan inscrits objects da proteger tenor l'artitgel 24 litera a. La regenza regla ils detagls.

Art. 26 Protecziun chantunala

La regenza po metter objects ch'èn degns da vegnir protegids – suenter avair tadlà las proprietarias ed ils proprietaris sco er la vischnanca da staziunament – sut la protecziun chantunala da monuments e prender las mesiras ch'èn necessarias.

Sch'il chantun metta sut protecziun in object, sto quai vegnir inditgà en il register funsil sco restricziun da la proprietad da dretg public.

Art. 27 Mesiras preventivas

Per mantegnair il stadi existent u per evitar in donn che smanatscha per in object da proteger, pon il departament cumpetent u las vischnancas metter sut protecziun quest object per motivs da prevenziun ed ordinar las mesiras ch'èn necessarias per ses mantegniment.

En quests cas sto vegnir inizià immediatamain la procedura per relaschar ina mesira da protecziun definitiva.

Art. 28 Effects da la protecziun

Las proprietarias ed ils proprietaris d'in object ch'è vegnì mess sut protecziun èn obligads – uschenavant ch'igl è raschunaivel – da preservar quel da donns u da la perdita sco er da la destrucziun e da prender las mesiras necessarias per ses mantegniment.

Las proprietarias ed ils proprietaris d'edifizis e da stabiliments ch'èn protegids u che ston vegnir examinads areguard la dignitad da protecziun, ston laschar far il post spezialisà cumpetent u las persunas spezialisadas che vegnan incumbensadas da quel, l'inspecziun al lieu e las retschertgas necessarias da l'object.

Art. 29 Intervenziuns en objects protegids dal chantun

Intervenziuns en objects ch'il chantun ha mess sut protecziun ston vegnir permessas dal chantun.

Intervenziuns vegnan permessas, sch'ellas:

1. correspundan a las finamiras da protecziun ch'èn vegnidas prendidas en mira;
2. correspundan ad in interess public predominant;
3. correspundan a l'interess da mantegnair l'object da protecziun; u
4. èn necessarias pervia da circumstanzas che laschan parair sco nunraschunaivel d'observar la finamira da protecziun.

La procedura sa drizza tenor las disposiziuns da la lescha chantunala davart la planisaziun dal territori[8] concernent las dumondas per permissiuns supplementaras che basegnan ina coordinaziun.

3.3. Bains culturals movibels

Art. 30 Obligaziuns da las proprietarias e dals proprietaris

Bains culturals movibels d'impurtanza speziala per l'istorgia u per la scienza, dals quals il mantegniment è en l'interess public, ston vegnir preservads da donns, da la destrucziun u da la perdita.

Art. 31 Dretg d'acquist dal chantun

Il chantun ha il dretg d'acquistar objects per la valur commerziala en il senn da l'artitgel 30, sch'i capitan ils suandants eveniments:

1. sch'ins sto temair che l'object giaja a perder, vegnia donnegià u vegnia destruì;
2. sche l'object vegn alienà (vendita, barat, donaziun, ingiant);
3. sche l'object vegn exportà dal territori dal chantun.

L'alienaziun e l'export dals objects ston vegnir annunziads a temp al departament cumpetent.

En cas da dispita decida il departament davart il dretg d'acquist public e davart l'autezza dal pretsch d'acquist.

Art. 32 Obligaziuns dal chantun e da las vischnancas

Il chantun e las vischnancas èn obligads da conservar en moda professiunala, da tgirar e – sche pussaivel – da render accessibels al public ils bains culturals movibels ch'els possedan.

3.4. Lieus da chats e chats archeologics

Art. 33 Lieus da chats archeologics

Lieus da chats archeologics èn lieus, parts d'edifizis, ruinas, defurmaziuns da la cuntrada e.u.v. ch'èn visibels en il territori, ch'èn perscrutads u betg perscrutads, nua ch'igl èn sa mantegnids fastizs impurtants per l'istorgia d'activitads umanas.

Art. 34 Exchavaziuns archeologicas

Tut las exchavaziuns archeologicas en il chantun vegnan survegliadas dal chantun.

Tgi che fa – senza avair il dretg latiers – exchavaziuns archeologicas, en spezial tgi che disturba stresas dal chat, sto star bun envers il chantun per ils custs che resultan per salvar e per examinar en moda scientifica ils objects pertutgads sco er per segirar il lieu da chat.

Ils resultats da las exchavaziuns ston vegnir evaluads en moda scientifica, documentads e – sche pussaivel – publitgads.

Art. 35 Obligaziun da tolerar

Las proprietarias ed ils proprietaris da bains immobigliars, nua ch'i vegnan a la glisch lieus da chats archeologics, èn obligads – cunter ina indemnisaziun per il donn che vegn chaschunà tras quai – da tolerar exchavaziuns e retschertgas architectonicas.

Sch'i vegnan scuverts lieus da chats archeologics en connex cun lavurs da construcziun e d'exchavaziun, po il post spezialisà ordinar ina sistida temporara da questas lavurs ubain pretensiuns e cundiziuns per lur cuntinuaziun.

Las exchavaziuns ston vegnir planisadas a temp cun ils patruns da construcziun e ston progredir svelt.

Art. 36 Proprietad da chats archeologics

Chats archeologics da valur scientifica considerabla èn proprietad dal chantun.

Tgi che scuvra chats archeologics, sto annunziar quai immediatamain al post chantunal spezialisà. Las persunas che chattan tals objects han il dretg d'ina indemnisaziun adequata.

Il post chantunal spezialisà sto examinar, inventarisar, sche necessari reparar, conservar sco er tegnair en salv en moda professiunala ils chats.

4. Disposiziuns finanzialas

Art. 37 Contribuziuns chantunalas 1. mesiras da la protecziun da la cuntrada e da la natira

Il chantun po pajar contribuziuns:

1. als custs imputabels per mantegnair, per augmentar la valur ecologica, per tgirar e per restabilir cuntradas e biotops ch'èn degns da vegnir protegids;
2. als custs per prestaziuns ecologicas da l'agricultura, nun ch'i vegnan fatgs pajaments directs per quai sin basa da la legislaziun federala e chantunala d'agricultura;
3. a l'acquist da bains immobigliars e da dretgs reals per segirar biotops ch'èn degns da vegnir protegids;
4. a l'elavuraziun da projects ecologics, da plans da protecziun e da studis;
5. ad autras mesiras che vegnan sustegnidas da la confederaziun cun contribuziuns.

L'autezza da las contribuziuns sa drizza tenor la quota da la confederaziun, tenor l'impurtanza da l'object sco er tenor l'efficacitad da la mesira.

Art. 38 2. parcs

Il chantun po pajar contribuziuns als custs per la projectaziun, per l'endrizzament e per la gestiun da parcs d'impurtanza naziunala sco er per territoris ch'èn vegnids inscrits sin la glista dals patrimonis mundials da la UNESCO.

Contribuziuns vegnan mo concedidas, sche las vischnancas da staziunament dal parc ed eventualas terzas persunas sco er la confederaziun sa participeschan en moda adequata vi dals custs.

L'autezza da las contribuziuns per il singul parc vegn fixada da la regenza en il rom da la cunvegna da prestaziun cun l'instituziun ch'è responsabla per quest parc.

Art. 39 3. mesiras da la protecziun da la patria

Il chantun po pajar contribuziuns:

1. als custs imputabels per mantegnair, per reparar e per tgirar maletgs da lieus, gruppas d'edifizis e singuls edifizis ch'èn degns da vegnir protegids, lur equipament e lur conturns sco er lieus da chats archeologics;
2. a l'acquist d'edifizis e da lieus da chats archeologics d'impurtanza naziunala ch'èn degns da vegnir protegids tras fundaziuns u tras corporaziuns da dretg public;
3. a la perscrutaziun ed a la documentaziun da maletgs da lieus, d'edifizis, da lieus da chats archeologics sco er da bains culturals movibels che han ina valur speziala per l'istorgia u per la scienza;
4. ad autras mesiras che vegnan sustegnidas da la confederaziun cun contribuziuns.

L'autezza da las contribuziuns importa tranter 15 e 35 pertschient dals custs imputabels.

Art. 40 4. perscrutaziun, lavur da publicitad

Il chantun po pajar contribuziuns:

1. a projects da perscrutaziun sin il champ da la protecziun da la natira e da la patria;
2. a la lavur da publicitad.

L'autezza da las contribuziuns importa maximalmain 35 pertschient dals custs imputabels.

Sche quai è en l'interess dal chantun, po el realisar sez talas activitads u las laschar realisar sin agens custs.

Art. 41 Finanziaziun

Il cussegl grond fixescha en il rom dal preventiv ils meds finanzials per mesiras da la protecziun da la natira e da la patria.

Sche las contribuziuns surpassan il credit dal preventiv ch'è vegnì concedì a quint da las finanzas generalas dal chantun, stattan a disposiziun meds da la lottaria naziunala per mesiras betg periodicas da la protecziun da la natira e da la patria.

I n'exista nagin dretg da survegnir contribuziuns or dals meds finanzials da la lottaria naziunala. *

5. Protecziun giuridica

Art. 42 Proceduras da meds legals

Las disposiziuns dals posts spezialisads suttastattan al recurs administrativ.

Cunter las disposiziuns dals posts spezialisads che stattan en connex cun ina permissiun da construcziun poi vegnir fatg recurs tar la Dretgira superiura. *

6. Disposiziuns penalas e restabiliment dal stadi legal

Art. 43 Violaziun dal dretg chantunal 1. surpassaments

Tgi che violescha sapientivamain u per negligientscha questa lescha u relaschs u disposiziuns che sa basan sin quella, vegn chastià cun ina multa fin a 100 000 francs.

Sche la delinquenta u sch'il delinquent agescha per motivs d'engurdientscha, n'è l'autoritad penala betg liada a la summa maximala da 100 000 francs.

L'emprova e la cumplicitad èn chastiablas.

Art. 44 2. relaziuns da substituziun

Relaziuns da substituziun vegnan giuditgadas tenor l'artitgel 29 dal cudesch penal svizzer.

Per multas e per custs stat buna solidaricamain la persuna giuridica, la societad u la collectivitad da persunas.

Art. 45 Autoritad cumpetenta / procedura

La persecuziun ed il giudicament dals delicts numnads en la legislaziun federala èn chaussa da las autoritads penalas ordinarias.

Per la persecuziun e per il giudicament dals surpassaments sco er da las cuntravenziuns cunter questa lescha che vegnan numnads en la legislaziun federala u da relaschs che sa basan sin quella, è cumpetent il departament.

La procedura sa drizza tenor las disposiziuns davart la procedura penala davant autoritads administrativas.

Surpassaments da disposiziuns da questa lescha u da relaschs che sa basan sin quella pon vegnir chastiads tenor il dretg chantunal en la procedura da multas disciplinaras.

Art. 46 Confiscaziun

Plantas, bulieus ed animals che vegnan clegids, offerts u acquistads illegalmain, vegnan confiscads.

Art. 47 Restabiliment dal stadi legal

Tgi che donnegia u destruescha in object ch'è protegì sin fundament da la legislaziun federala u da questa lescha, po vegnir obligà dal post spezialisà cumpetent – independentamain d'ina procedura penala – da:

1. eliminar las mesiras ch'èn vegnidas prendidas illegalmain;
2. surpigliar ils custs che resultan tras l'eliminaziun dal donn;
3. prestar ina cumpensaziun adequata, sch'il restabiliment n'è betg pussaivel.

Sch'igl è avant maun a medem temp ina cuntravenziun cunter disposiziuns da la legislaziun davart la planisaziun dal territori, vegn applitgada la procedura tenor l'artitgel 94 da la lescha davart la planisaziun dal territori per il chantun Grischun[9].

7. Disposiziuns finalas

Art. 48 Aboliziun dal dretg vertent

Cun l'entrada en vigur da questa lescha vegnan abolidas:

1. la lescha per promover la protecziun da la natira e da la patria en il chantun Grischun dals 24 d'october 1965[10];
2. la lescha davart la protecziun da las plantas e dals bulieus dals 8 da zercladur 1975[11].

Art. 50 * Aboliziun dal fond per la protecziun da la natira e da la patria

Il fond per la protecziun da la natira e da la patria vegn abolì ed ils meds finanzials ch'èn avant maun vegnan attribuids a la finanziaziun speziala "lottaria naziunala".

Art. 51 Referendum ed entrada en vigur

Questa lescha è suttamessa al referendum facultativ[13].

La regenza fixescha il termin da l'entrada en vigur da questa lescha[14].

Egress

-

Tabella da las modificaziuns - tenor conclus

Conclus	Entrada en vigur	Element	Modificaziun	Publicaziun en la CUL
19-10-2010	01-05-2011	relasch	emprima versiun	-
25-09-2012	01-12-2012	Art. 41 al. 3	midada	-
25-09-2012	01-12-2012	Art. 50	revisiun totala	-
06-11-2012	01-01-2013	Art. 17a	integraziun	-
14-06-2022	01-01-2025	Art. 42 al. 2	midada	2023-008
17-10-2022	01-11-2023	Art. 4 al. 2bis	integraziun	2023-032
17-10-2022	01-11-2023	Art. 25	midada dal titel	2023-032

Tabella da las modificaziuns - tenor element

Element	Conclus	Entrada en vigur	Modificaziun	Publicaziun en la CUL
relasch	19-10-2010	01-05-2011	emprima versiun	-
Art. 4 al. 2bis	17-10-2022	01-11-2023	integraziun	2023-032
Art. 17a	06-11-2012	01-01-2013	integraziun	-
Art. 25	17-10-2022	01-11-2023	midada dal titel	2023-032
Art. 41 al. 3	25-09-2012	01-12-2012	midada	-
Art. 42 al. 2	14-06-2022	01-01-2025	midada	2023-008
Art. 50	25-09-2012	01-12-2012	revisiun totala	-