130.100
Lescha dal dretg da burgais dal chantun Grischun
dals 13-06-2017 (versiun dals 01-01-2026)
Il cussegl grond dal chantun Grischun1,
sa basond sin l'art. 31 al. 1 da la constituziun chantunala2,
suenter avair gì invista da la missiva da la regenza dals 21 da favrer 20173,
concluda:
1. Basas
Art. 1 Champ d'applicaziun
Questa lescha regla l'acquist e la perdita dal dretg da burgais chantunal e communal, uschenavant che la confederaziun n'ha relaschà nagina regulaziun.
Art. 2 Relaziun tranter il dretg da burgais chantunal ed il dretg da burgais communal
Il dretg da burgais communal ed il dretg da burgais chantunal sa premettan in l'auter.
Art. 3 Dretg communal
Uschenavant che las legislaziuns da la confederaziun e dal chantun na cuntegnan naginas disposiziuns, ston las vischnancas burgaisas relaschar prescripziuns davart la concessiun, davart la garanzia e davart la refusa dal dretg da burgais communal.
En spezial ston ellas reglar las cumpetenzas, la procedura e las taxas.
L'artitgel 86 alinea 2 da la lescha da vischnancas4 vegn applitgà correspundentamain.
2. Acquist dal dretg da burgais
2.1. Acquist tras natiralisaziun ordinaria
2.1.1. Premissas
Art.
4 Persunas estras
1. premissas da domicil
L'acquist dal dretg da burgais chantunal e communal premetta – ultra da la permissiun da domicil – in domicil d'almain 5 onns en la vischnanca da natiralisaziun; 2 da quests 5 onns directamain avant l'inoltraziun da la dumonda.
Sche la durada totala dal domicil en la vischnanca na surpassa betg 12 onns, pon las vischnancas burgaisas pretender in domicil nuninterrut da fin 5 onns avant l'inoltraziun da la dumonda.
Per persunas che vivan cun ina burgaisa svizra u in burgais svizzer en in partenadi registrà ch'exista dapi almain 3 onns, basta en mintga cas in domicil da 2 onns en la vischnanca da natiralisaziun directamain avant l'inoltraziun da la dumonda.
Art. 5 2. premissas materialas
Per acquistar il dretg da burgais sto la petenta u il petent parair adattà per quai, suenter che sias relaziuns persunalas èn vegnidas examinadas.
Quai premetta en spezial ch'ella u el:
saja integrà cun success en la communitad chantunala e communala;
enconuschia las modas da viver chantunalas e communalas; e
haja restituì ils daners da l'agid social ch'ella u el ha retratg durant ils ultims 10 onns.
Art. 6 3. criteris d'integraziun
Ina integraziun da success sa mussa en spezial tras quai che la persuna estra:
resguarda la segirezza publica e l'urden public;
respecta las valurs da la constituziun federala;
è abla da communitgar en il mintgadi a bucca ed en scrit en ina lingua chantunala;
è participada en moda segira a la vita economica u è en scolaziun ed ha relaziuns finanzialas ordinadas; ed
promova e sustegna l'integraziun da la consorta u dal consort, da la partenaria registrada u dal partenari registrà ubain dals uffants minorens che stattan sut l'atgna tgira genituriala.
Art. 7 Persunas svizras
Burgaisas svizras e burgais svizzers che n'èn betg vegnids en conflicts gravants cun il dretg penal e ch'adempleschan lur obligaziuns finanzialas, pon dumandar da survegnir il dretg da burgais chantunal e communal, sch'ellas ed els abitan durant almain 2 onns en la vischnanca da natiralisaziun.
Las vischnancas burgaisas pon prevair ulteriuras premissas; quellas na dastgan dentant betg esser pli severas che las premissas per persunas estras.
Art. 8 Excepziuns
Sch'ina persuna na po – pervia d'in impediment u pervia d'ina malsogna u pervia d'autras circumstanzas persunalas relevantas – betg ademplir singulas premissas da natiralisaziun u po ademplir singulas premissas da natiralisaziun mo sut cundiziuns pli difficilas, stoi vegnir tegnì quint commensuradamain da sias abilitads.
2.1.2. Procedura
Art.
9 Persunas estras
1. inoltraziun da la dumonda
La dumonda da natiralisaziun sto vegnir inoltrada cun ils documents necessaris a l'uffizi chantunal cumpetent.
L'uffizi chantunal cumpetent surdat la dumonda a la vischnanca burgaisa cumpetenta, suenter ch'el ha examinà ils termins da domicil, la reputaziun penala e l'integraziun linguistica.
Art. 10 2. dretg da burgais communal
Entaifer 6 mais suenter avair survegnì la dumonda da natiralisaziun fa la vischnanca burgaisa las retschertgas ch'èn necessarias per giuditgar las premissas da natiralisaziun.
Entaifer 6 ulteriurs mais decida la radunanza da burgais en in conclus da maioritad davart la concessiun u davart la refusa dal dretg da burgais communal.
Cuntrapropostas ston vegnir motivadas. La motivaziun sto sa referir a las premissas giuridicas da natiralisaziun che tutgan al champ da giudicament da la vischnanca burgaisa.
La vischnanca burgaisa po surdar questas cumpetenzas a la suprastanza da burgais u ad ina cumissiun speziala.
Art. 11 3. dretg da burgais chantunal
Suenter avair procurà la permissiun federala da natiralisaziun decida la regenza davart la concessiun u davart la refusa dal dretg da burgais chantunal. Ella po delegar questas cumpetenzas al departament cumpetent.
Tras la concessiun dal dretg da burgais chantunal survegn er il dretg da burgais communal vigur giuridica.
Art. 12 Persunas svizras
La dumonda da natiralisaziun sto vegnir inoltrada cun ils documents necessaris a la vischnanca burgaisa.
En cas da burgaisas chantunalas e da burgais chantunals decida la vischnanca burgaisa cun vigur giuridica davart la concessiun u davart la refusa dal dretg da burgais communal.
Dal rest valan ils artitgels 10 ed 11 confurm al senn.
Art. 13 Midada da domicil
Sche la garanzia dal dretg da burgais communal è avant maun, vala vinavant la cumpetenza vertenta er en cas d'ina midada en in'autra vischnanca u en in auter chantun.
La procedura daventa obsoleta, sch'il domicil vegn transferì a l'exteriur.
2.2. Acquist en autra moda
Art. 14 Uffant chattà
In uffant minoren da derivanza nunenconuschenta, chattà en il chantun, survegn il dretg da burgais da quella vischnanca, sin il territori da la quala el è vegnì chattà.
Art.
15 Dretg da burgais d'onur cun effect sin il stadi civil
1. premissa
A persunas ch'èn sa fatgas spezialmain meritaivlas per la publicitad u per il bainstar public po la vischnanca burgaisa garantir il dretg da burgais communal honoris causa respectivamain conceder tal a persunas che han gia il dretg da burgais chantunal.
Art. 16 2. renunzia a premissas da domicil
Premissas da domicil na ston vegnir ademplidas naginas.
Davart la renunzia a las premissas chantunalas da domicil decida la regenza en il rom da la concessiun dal dretg da burgais chantunal.
Art. 17 3. effect e procedura
Il dretg da burgais d'onur ha il medem effect sco il dretg da burgais obtegnì en la procedura da natiralisaziun ordinaria.
Per persunas estras resta resalvada la concessiun da la permissiun federala da natiralisaziun.
Il dretg da burgais d'onur tutga mo a quella persuna, a la quala el vegn concedì.
La procedura e la cumpetenza sa drizzan confurm al senn tenor las disposiziuns da la natiralisaziun ordinaria.
Art. 18 Dretg da burgais d'onur senza effect sin il stadi civil
A persunas ch'èn sa fatgas spezialmain meritaivlas per la publicitad u per il bainstar public, èn la vischnanca burgaisa e la regenza libras da conceder in dretg communal respectivamain chantunal da burgais d'onur senza consequenzas per il stadi civil.
Art. 19 Natiralisaziun privilegiada
En moda privilegiada po vegnir natiralisà, tgi che ademplescha las premissas da l'artitgel 7 alinea 1, è collià stretgamain cun la vischnanca burgaisa ed:
ha pers il dretg da burgais chantunal e/u communal tras relaschada u tras lescha;
ha cartì durant 5 onns en buna fai d'avair il dretg da burgais d'ina vischnanca grischuna ed è effectivamain vegnì tractà durant quest temp da las autoritads chantunalas e communalas sco burgaisa u burgais da la vischnanca correspundenta; u
porta il num da nubil d'in genitur che posseda il dretg da burgais communal tras derivanza.
I n'è betg necessari d'avair il domicil en il chantun u en la vischnanca burgaisa.
La procedura e la cumpetenza sa drizzan tenor l'artitgel 12.
3. Relaschada or dal dretg da burgais
Art. 20 Premissas
Tgi che posseda u ha survegnì la garanzia per in auter dretg da burgais chantunal u communal, po vegnir relaschà or dal dretg da burgais chantunal u communal, sch'el dumonda quai en scrit.
Art. 21 Cumpetenza
L'uffizi chantunal cumpetent dispona la relaschada or dal dretg da burgais chantunal u communal.
4. Disposiziuns cuminaivlas
Art.
22 Persunas minorennas
1. integraziun
Ils uffants minorens da la petenta u dal petent vegnan per regla inclus en la natiralisaziun u en la relaschada or dal dretg da burgais, sch'els vivan ensemen cun la petenta u il petent.
L'inclusiun vala er per ils uffants minorens senza dretg da burgais grischun, en cas nua ch'il genitur grischun dumonda da survegnir in ulteriur dretg da burgais communal.
Per persunas minorennas sur 16 onns vala quai mo, sch'ellas dattan lur consentiment en scrit.
Per uffants da 12 onns e dapli ston las premissas materialas dals artitgels 5 fin 7 vegnir examinadas en moda independenta e resguardond la vegliadetgna.
Art. 23 2. dumonda independenta
Uffants minorens pon inoltrar independentamain ina dumonda da natiralisaziun u da relaschada or dal dretg da burgais il pli baud cur ch'els han cumplenì 12 onns, e la dumonda sto vegnir inoltrada da la represchentanta legala u dal represchentant legal. Persunas minorennas sur 16 onns ston dar lur consentiment en scrit.
Per examinar las premissas materialas dals artitgels 5 fin 7 resguardond la vegliadetgna, poi vegnir tegnì quint da las relaziuns finanzialas dals geniturs.
Art. 24 Elavuraziun da datas persunalas
Per ademplir lur incumbensas tenor questa lescha pon las autoritads chantunalas e communalas cumpetentas sco er ils posts ch'ellas han incumbensà elavurar datas, inclusiv profils da la persunalitad e datas persunalas spezialmain sensiblas, davart:
vistas religiusas ed ideologicas;
activitads politicas;
la sanadad, uschenavant ch'i vegnan fatgas valair excepziuns da las premissas da natiralisaziun;
la negligientscha d'obligaziuns da mantegniment envers la famiglia;
mesiras da l'agid social;
proceduras da scussiun e da concurs;
actas fiscalas, spezialmain taglias betg pajadas e chastis fiscals;
persecuziuns e sancziuns administrativas u penalas.
Las autoritads chantunalas e communalas sco er terzas persunas èn obligadas da dar las infurmaziuns necessarias per quest intent.
Art. 25 Taxas
Per lur lavur e per lur decisiuns pon il chantun e las vischnancas burgaisas incassar taxas che cuvran ils custs.
Las taxas dal chantun e da las vischnancas burgaisas dastgan mintgamai importar maximalmain 2000 francs per persuna estra e 1000 francs per persuna svizra.
Il chantun e las vischnancas burgaisas pon pretender pajaments anticipads adequats per ils custs.
Per conceder il dretg da burgais d'onur e per conceder en quest connex il dretg da burgais chantunal na dastgan vegnir incassadas naginas taxas.
Art. 26 Protecziun giuridica
Decisiuns negativas ston vegnir motivadas.
Cunter decisiuns da la vischnanca burgaisa poi vegnir fatg recurs tar la Dretgira superiura.
Cunter decisiuns da l'uffizi u dal departament chantunal cumpetent poi vegnir fatg recurs administrativ. Cunter decisiuns da la Regenza poi vegnir fatg recurs tar la Dretgira superiura.
5. Disposiziuns finalas
Art.
27 Disposiziuns transitoricas
1. adattaziun da l'urden communal dal dretg da burgais
Entaifer 1 onn suenter l'entrada en vigur da questa lescha ston las vischnancas burgaisas adattar lur urdens existents dal dretg da burgais u relaschar novs urdens e consegnar quels a l'uffizi cumpetent per laschar prender enconuschientscha.
Art. 28 2. natiralisaziuns
Las proceduras ch'èn pendentas il mument che questa lescha entra en vigur vegnan tractadas tenor las disposiziuns dal dretg vegl.
Dumondas inoltradas da persunas svizras durant l'emprim onn suenter l'entrada en vigur da questa lescha, ma avant l'entrada en vigur da l'adattaziun u dal nov urden communal dal dretg da burgais, ston vegnir giuditgadas en applicaziun dal dretg vertent.
2017-045