170.400
Lescha davart la relaziun da lavur da las collavuraturas e dals collavuraturs dal chantun Grischun
dals 14-06-2006 (versiun dals 01-01-2025)
Il cussegl grond dal chantun Grischun,
sa basond sin ils art. 31 e 50 da la constituziun chantunala,
suenter avair gì invista da la missiva da la regenza dals 7 da mars 2006,
concluda:
1. Disposiziuns generalas
Art. 1 Politica da persunal
Il chantun ed ils instituts ch'èn suttamess a questa lescha concepeschan lur politica da persunal uschia, che lur incumbensas pon adina vegnir ademplidas en moda economica, a temp e cun la qualitad necessaria sco er tegnend quint da la responsabladad en la famiglia ed en la societad e resguardond l'egualitad da las schanzas.
Per quest intent vegnan las collavuraturas ed ils collavuraturs engaschads tant en moda adequata sco er en moda economicamain e socialmain responsabla; i vegnan prendidas las mesiras necessarias ed adattadas per quest intent.
Art. 2 Definiziun legala da la designaziun "chantun"
La designaziun "chantun" en questa lescha sa referescha a tut las ulteriuras patrunas ed a tut ils ulteriurs patruns tenor l'artitgel 3 alinea 2 literas a e b, sch'i na resulta nagut auter or dal senn da questa lescha.
Art. 3 Object e champ d'applicaziun
Questa lescha regla la relaziun da lavur da las collavuraturas e dals collavuraturs da l'administraziun chantunala.
Ella vala plinavant per las collavuraturas e per ils collavuraturs:
dals instituts chantunals autonoms;
da las dretgiras e da las autoritads da mediaziun.
Las collavuraturas ed ils collavuraturs da la banca chantunala grischuna èn exceptads dal champ d'applicaziun da questa lescha.
Collavuraturas e collavuraturs en uffizi accessoric lavuran ordaifer l'organisaziun da l'administraziun pli stretga. Ellas ed els vegnan designads sco talas e sco tals tras la lescha, tras la regenza u tras las dretgiras.
Art. 4 Dretg subsidiar e dretg divergent
Sch'i na po betg vegnir prendida ina prescripziun or da questa lescha u or da sias disposiziuns executivas, valan cumplementarmain las disposiziuns dal dretg d'obligaziuns.
…
2. Cumenzament e finiziun da las relaziuns da lavur
Art. 5 Publicaziun da las plazzas
Plazzas libras ston per regla vegnir publitgadas.
La regenza decida, en tge cas ch'i po vegnir renunzià ad ina publicaziun uffiziala.
Art. 6 Contract da lavur e durada limitada
Las relaziuns da lavur vegnan constituidas cun in contract da lavur da dretg public en scrit.
Sch'i èn avant maun motivs objectivs suffizients, en spezial per in project da durada limitada, pon vegnir fixadas relaziuns da lavur da durada limitada.
Art. 7 Temp d'emprova
Il temp d'emprova dura 3 mais. Per tschertas funcziuns po la Regenza fixar temps d'emprova fin 6 mais.
Cunzunt sche las prestaziuns u il cumportament na persvadan betg, po vegnir concludida ina prolungaziun unica dal temp d'emprova fin al dubel da la durada.
…
Per relaziuns da lavur ch'èn limitadas a main che 1 onn poi vegnir fixà in temp d'emprova pli curt u vegnir desistì dal temp d'emprova.
Art. 8 Termins e datas da disditga
La relaziun da lavur po vegnir disditga per la fin d'in mais, observond ils suandants termins:
3 mais, suenter il temp d'emprova;
4 mais, a partir dal 10. onn da servetsch;
6 mais, per ils caders superiurs.
Durant il temp d'emprova po la relaziun da lavur vegnir disditga da tut temp observond in termin da 7 dis.
Per las persunas d'instrucziun da las scolas chantunalas sco er per las inspecturas ed ils inspecturs da scola pon vegnir fixads auters termins ed autras datas da disditga en las disposiziuns executivas.
Per relaziuns da lavur ch'èn limitadas a main che 1 onn poi vegnir fixà in termin da disditga pli curt.
L'autra part contrahenta po acceptar ina disditga che n'observa betg il termin u la data.
Art. 9 Desditga ordinaria tras il chantun
La desditga tras il chantun premetta in motiv objectiv suffizient.
Motivs objectivs suffizients èn spezialmain:
prestaziuns insuffizientas u in cumportament nuncuntentaivel;
la violaziun d'obligaziuns legalas u fixadas;
la mancanza da la qualificaziun u la perdita respectivamain l'inadempliment da cundiziuns d'engaschament legalas u fixadas;
l'aboliziun d'ina plazza per motivs da manaschi u per motivs economics.
Art. 10 Desditga immediata
Per in motiv impurtant po la relaziun da lavur vegnir disditga immediatamain da tut temp dad omaduas parts contrahentas.
Relevant è mintga motiv che renda insupportabel per la part contrahenta desdenta da cuntinuar cun la relaziun da lavur.
Art. 11 Transfurmaziun da la relaziun da lavur
Sch'ina part contrahenta n'accepta betg ina transfurmaziun raschunaivla ed objectivamain giustifitgada da las cundiziuns da lavur ch'è vegnida purschida da la cuntrapart, po la cuntrapart desdir la relaziun da lavur observond ils termins. Fin a la fin da la relaziun da lavur valan en quest cas las cundiziuns d'engaschament vertentas.
Art. 12 Consequenzas en cas d'ina desditga abusiva u nungiustifitgada
En cas d'ina desditga abusiva u nungiustifitgada en il senn dal dretg d'obligaziuns u da l'artitgel 9 alinea 2 importa l'indemnisaziun maximalmain dudesch salaris mensils.
Art. 13 Contract d'annullaziun
Cun in contract d'annullaziun en scrit pon relaziuns da lavur vegnir annulladas da tut temp.
Art. 14 Dispensaziun da la prestaziun da lavur
Sche la relaziun da lavur vegn schliada tenor las disposiziuns dals artitgels 9 e 13 e sch'igl èn avant maun interess publics, decida l'instanza d'engaschament davart ina dispensaziun da la prestaziun da lavur e davart il pajament cumplain u parzial dal salari.
Art. 15 Pensiunament
La relaziun da lavur finescha l'ultim di dal mais che la collavuratura u il collavuratur cumplenescha 65 onns. Las relaziuns da lavur da las persunas d'instrucziun da las scolas chantunalas sco er da las inspecturas e dals inspecturs da scola fineschan l'ultim di da l'ultim mais dal semester da scola ch'ellas ed els cumpleneschan 65 onns.
La regenza po ordinar in pensiunament anticipà, sch'igl exista in interess public d'occupar ina plazza da nov. Ella fixescha l'indemnisaziun tenor las disposiziuns da l'artitgel 17.
Las collavuraturas ed ils collavuraturs pon sa laschar pensiunar cumplainamain u parzialmain il pli baud per la fin dal mais ch'ellas ed els cumpleneschan 60 onns. In pensiunament anticipà a partir da 62 onns po vegnir sustegnì finanzialmain cun ina contribuziun ad ina renta transitorica da la AVS. La Regenza regla ils detagls, en spezial in eventual dretg da prestaziun e l'autezza da la contribuziun. La regulaziun transitorica sa drizza tenor l'artitgel 72a da questa lescha.
Suenter la data tenor l'alinea 1 po la relaziun da lavur vegnir cuntinuada durant in temp limità.
Art. 16 Adattaziun u terminaziun per motivs da sanadad
Sin dumonda da la collavuratura u dal collavuratur ed a norma da l'incapacitad da lavurar ch'è vegnida constatada en ina procedura da l'uffizi da la AI cumpetent, vegn adattada la dimensiun u il cuntegn da la lavur u vegn la relaziun da lavur terminada cumplainamain u parzialmain.
En cas da collavuraturas e collavuraturs ch'èn impedids cumplainamain u parzialmain da lavurar per motivs da sanadad durant almain 12 mais e ch'èn previsiblamain inabels da lavurar durant almain 6 ulteriurs mais, po la dimensiun u il cuntegn da la lavur vegnir adattà correspundentamain u po la relaziun da lavur vegnir disditga.
La Regenza regla ils detagls, en spezial:
la data, per la quala la dimensiun u il cuntegn da la lavur vegn adattà u la relaziun da lavur vegn terminada tenor l'alinea 1;
las cumpetenzas, la furma e la procedura per adattaziuns e per disditgas tenor l'alinea 1 e l'alinea 2.
Art. 17 Aboliziun d'ina plazza
Sch'ina plazza vegn abolida per motivs economics u per motivs da manaschi, senza ch'i possia vegnir purschida a la collavuratura u al collavuratur in'autra plazza raschunaivla u senza ch'ina rescolaziun cun custs raschunaivels pussibiliteschia ina cuntinuaziun da l'engaschament, vegn pajada ina indemnisaziun adequata, sche:
la relaziun da lavur ha durà almain diesch onns e per regla senza interrupziun; u
la collavuratura u il collavuratur ha cumplenì il 40avel onn da vegliadetgna il mument da la finiziun da la relaziun da lavur e n'ha betg dapli che 63 onns; u
la collavuratura u il collavuratur sto ademplir obligaziuns da sustegn.
La regenza regla l'autezza da l'indemnisaziun.
L'indemnisaziun importa per regla maximalmain dudesch salaris mensils inclusiv ils supplements da funcziun tenor l'artitgel 26. En cas da collavuraturas e da collavuraturs cun in pensum variabel è decisiva la media dal salari dals ultims tschintg onns.
3. Dretgs da las collavuraturas e dals collavuraturs
3.1. Salarisaziun
Art. 18 Classas da salari, salari fundamental
I dat 28 classas da salari. 1 è la classa da salari la pli bassa, 28 la pli auta.
Il salari annual minimal inclusiv il 13avel salari mensil da la classa da salari 1 importa var 36 000 francs, quel da la classa da salari 28 var 154 000 francs. La differenza d'ina classa da salari a l'autra importa 5 fin 6 pertschient.
En mintga classa da salari datti ina differenza da 42 pertschient tranter il minimum ed il maximum.
Las tariffas tenor l'alinea 2 correspundan al stadi da l'index naziunal dals pretschs da consum da 102,4 puncts (index da basa dal december 2005) e furman il salari fundamental.
La regenza fixescha il salari minimal. En las classas da salari inferiuras divergescha quel dal minimum vers ensi, sche quai è inditgà per motivs sociopolitics u sche quai serva a garantir l'existenza da las collavuraturas e dals collavuraturs pertutgads.
Art. 19 Preventiv
Cun ils preventivs fixescha il cussegl grond ils meds finanzials necessaris per la cumpensaziun da chareschia sco er per ils svilups individuals dals salaris e per l'administraziun da las plazzas.
Cun fixar ils meds finanzials per ils svilups individuals dals salaris vegnan resguardads spezialmain:
la situaziun finanziala dal chantun;
la situaziun economica generala;
la cumpetitivitad dal chantun sin il martgà da lavur;
il svilup general dals salaris en las administraziuns publicas ed en l'economia privata.
…
Art. 20 Cumpensaziun da chareschia
La regenza cumpensescha la chareschia mintgamai la fin da l'onn per il proxim onn chalendar. Il stadi da l'index naziunal dals pretschs da consum da la fin da november è decisiv en quest connex. En temps cun ina situaziun economica flaivla e cun finanzas chantunalas precaras po vegnir desistì da cumpensar cumplainamain la chareschia. En cas da relaziuns midadas po la regenza reintegrar pli tard cumplainamain u parzialmain la chareschia betg cumpensada en il salari fundamental.
La regenza fixescha annualmain il minimum ed il maximum da mintga classa da salari. Quels consistan da las tariffas da salari tenor las disposiziuns dals artitgels 18 e 19 sco er da la cumpensaziun da chareschia integrada.
Art. 21 Plan da classificaziun e princips per fixar ils salaris
La regenza fixescha il plan da classificaziun. Quel cuntegna posiziuns directivas ordinadas tenor secturs d'activitad e tenor classas da salari che valan er per ils instituts chantunals autonoms, per las dretgiras e per las autoritads da mediaziun.
Per valitar la plazza da lavur vegnan resguardadas cunzunt las pretensiuns fundamentalas, spiertalas e corporalas, las pretensiuns da caracter sco er la chargia da lavur e las cundiziuns da lavur.
Art. 22 Fixaziun individuala dal salari
Ils posts da servetsch fixeschan da nov il salari da lur collavuraturas e da lur collavuraturs, e quai per regla mintgamai per il 1. da schaner. Il salari sa drizza tenor:
in'eventuala cumpensaziun da chareschia;
la prestaziun ed il cumportament da la collavuratura u dal collavuratur;
l'agen nivel da salari en la cumparegliaziun traversala interna ed externa;
il svilup da l'agen salari da fin ussa;
las directivas finanzialas.
Al salari fundamental da l'onn precedent vegn l'emprim quintà vitiers in'eventuala cumpensaziun da chareschia. Suenter po il salari vegnir augmentà per maximalmain 10 pertschient entaifer la dimensiun da la classa da salari resguardond ils criteris tenor l'alinea 1 literas b fin e.
Art. 23 Reducziun dal salari
Il post da servetsch po reducir il salari, sche las prestaziuns èn insuffizientas u sch'il cumportament na cuntenta betg.
Art. 24 Premia da prestaziun e premia spontana
La premia da prestaziun vegn pajada cunzunt per:
activitads che surpassan considerablamain ubain il champ d'incumbensas tenor la descripziun da la plazza ubain las cunvegnas da finamiras;
activitads che pretendan ina lavur extraordinaria u in engaschi spezial;
lavurs da project spezialmain pretensiusas e cun in success spezial;
prestaziuns ch'èn permanentamain fitg bunas.
La premia da prestaziun importa almain 1 pertschient da la summa dal salari.
Prestaziuns u engaschis spezials unics da persunas singulas u da teams pon vegnir onurads cun ina premia spontana. Cun il preventiv dumonda la regenza il cussegl grond in credit correspundent.
La premia spontana po vegnir utilisada er per finanziar occurrenzas u arranschaments communabels.
Art. 25 13avel salari mensil
Sche la relaziun da lavur ha durà dapli che sis mais u sch'ella è vegnida surpigliada per dapli che sis mais, vegn pajà il november in 13avel salari mensil a las collavuraturas ed als collavuraturs ch'èn engaschads cun salari mensil e per regla il december a las ulteriuras collavuraturas ed als ulteriurs collavuraturs.
Il 13avel salari mensil importa 1/12 dal salari ch'è vegnì retratg l'onn chalendar respectiv tenor l'artitgel 22 inclusiv ils supplements da funcziun tenor l'artitgel 26.
La regenza po reducir, stritgar u sistir il 13avel salari mensil, sche las prestaziuns èn insuffizientas u sch'il cumportament na cuntenta betg.
Art. 26 Supplements da funcziun
Sche las incumbensas d'ina collavuratura u d'in collavuratur vegnan augmentadas considerablamain en moda qualitativa, po l'instanza d'engaschament conceder in supplement da funcziun da maximalmain 10 pertschient dal salari fundamental mensil.
En cas extraordinaris po l'instanza d'engaschament surpassar il salari fundamental per survegnir u per mantegnair collavuraturas e collavuraturs spezialmain versads.
Art. 27 Prestaziuns en cas da mort
En cas ch'ina collavuratura u ch'in collavuratur mora, vegn pajà il salari fundamental inclusiv ils supplements da funcziun ed ils supplements socials per il mais da la mort.
Sch'il sustegn finanzial da las persunas surviventas era chaussa da la persuna defuncta, survegnan las persunas surviventas las prestaziuns per trais ulteriurs mais.
3.3. Supplements spezials e spesas
Art. 32 Supplements per incumbensas e per obligaziuns spezialas
Per las incumbensas e per las obligaziuns spezialas sco er per ils custs spezials che resultan da l'adempliment da la lavur – sco la translocaziun en in auter lieu da lavur u en il lieu da lavur allontanà, custs da viver pli auts al nov lieu da lavur ubain incunvegnientschas ed adempliment da las incumbensas durant il temp liber – vegnan pajads supplements.
Art. 33 Indemnisaziun da prestaziuns da lavur spezialas
Prestaziuns spezialas – sco lavur ils dis da festa generals, servetsch da dumengia, da notg, da pichet, da preschientscha, da squadra sco er uras supplementaras – vegnan indemnisadas cun temp liber u en daners.
Art. 34 Spesas
Spesas ed expensas da las collavuraturas e dals collavuraturs vegnan indemnisadas per:
ademplir las incumbensas uffizialas;
translocaziuns da servetsch;
locals ed indrizs da lavur en localitads privatas da las collavuraturas e dals collavuraturs.
3.4. Salarisaziun durant l'impediment da lavurar, prevenziun professiunala
Art. 35 Pajament dal salari durant il servetsch militar, durant il servetsch civil e durant il servetsch da protecziun civila
Durant il servetsch militar, durant il servetsch civil e durant il servetsch da protecziun civila vegn pajà il salari cumplain. Resalvadas restan disposiziuns spezialas per il servetsch activ e per la recruta.
Il salari durant ils servetschs da promoziun po vegnir pretendì enavos per part, sche la relaziun da lavur vegn desditga.
Sch'ina collavuratura u sch'in collavuratur è impedì da lavurar pervia da l'expiaziun d'in chasti ordaifer il servetsch militar ordinari, ordaifer il servetsch civil ordinari u ordaifer il servetsch da protecziun civila ordinari, scada il pajament dal salari durant quest temp.
La regenza regla il pajament dal salari durant servetschs voluntars ed il dretg da l'indemnisaziun da la perdita da gudogn.
Art. 36 Pajament dal salari en cas da malsogna
Durant ina inabilitad da lavurar cumprovada pervia da malsogna vegn pajà il salari per regla durant 24 mais, sche la relaziun da lavur ha durà dapli che trais mais u sch'ella è vegnida surpigliada per dapli che trais mais.
La regenza:
po reducir il pajament dal salari a 90 pertschient suenter il 12avel mais da l'incapacitad da lavurar;
decida davart la cuntinuaziun da l'assicuranza interna da diaria per persunas malsaunas u davart la conclusiun d'ina assicuranza externa da diaria per persunas malsaunas e davart la repartiziun da las premias;
regla il pajament dal salari durant congedis da recreaziun;
regla il pajament dal salari durant l'inabilitad da lavurar per atgna culpa.
La participaziun a l'assicuranza da diaria per persunas malsaunas è obligatorica.
Art. 37 Pajament dal salari en cas d'accident durant la lavur u ordaifer la lavur
Durant ina inabilitad da lavurar cumprovada pervia d'in accident durant la lavur u ordaifer la lavur vegn pajà il salari cumplain, fin che la lavur vegn recumenzada u fin che la relaziun da lavur vegn desditga.
La regenza regla:
l'imputaziun da prestaziuns d'assicuranza al salari;
il pajament dal salari durant ina inabilitad da lavurar per atgna culpa;
la repartiziun da las premias sin las parts contrahentas.
Art. 38 Pajament dal salari durant la gravidanza
Durant ina incapacitad da lavurar cumprovada pervia d'ina gravidanza vegn pajà il salari cumplain.
…
Art. 38a Pajament dal salari durant ina renunzia a la prestaziun da la lavur
Pajond il salari cumplet po il post da servetsch renunziar da tut temp cumplainamain u parzialmain a la prestaziun da la lavur.
Art. 39 Prevenziun professiunala
L'assicuranza cunter las consequenzas economicas da vegliadetgna, d'invaliditad e da mort sa drizza tenor las disposiziuns da la lescha davart la cassa da pensiun chantunala. Las collavuraturas ed ils collavuraturs èn obligads da sa participar a la cassa da pensiun chantunala, sche la lescha prevesa quai.
Las contribuziuns a la cassa da pensiun vegnan repartidas tranter las collavuraturas ed ils collavuraturs ed il chantun. Fin al 40avel onn da vegliadetgna surpiglia il chantun almain la mesadad da las contribuziuns, a partir dal 40avel onn da vegliadetgna en moda s'augmentanta dapli che la mesadad da las contribuziuns.
Art. 40 Indemnisaziun da partenza
L'indemnisaziun da partenza a collavuraturas ed a collavuraturs che n'èn – pervia da lur entrada pitschna – betg assicurads tar la cassa da pensiun chantunala importa almain dus e maximalmain otg salaris mensils.
3.5. Ulteriurs dretgs
Art. 41 Vacanzas
Il dretg annual da vacanzas importa, fin e cun l'onn chalendar che las collavuraturas ed ils collavuraturs:
cumpleneschan 49 onns: 5 emnas;
cumpleneschan 59 onns: 5 ½ emnas;
vegnan pensiunads causa vegliadetgna: 6 emnas.
Premess che nagins motivs da manaschi na s'opponian a quai, pon las collavuraturas ed ils collavuraturs acquistar mintga onn fin 2 emnas vacanzas supplementaras.
…
…
…
Art. 42 Congedi per onns da lavur, onuraziun, regal da cumià
A partir dal 10avel onn da lavur vegn concedì mintga tschintg onns in congedi pajà. Quel importa duas emnas cun 10, 15 e 20 onns da lavur e quatter emnas a partir dal 25avel onn da lavur.
Sch'i n'è betg pussaivel da retrair il congedi per motivs dal manaschi, po il congedi vegnir retratg cumplainamain u parzialmain en furma d'in supplement. In di da congedi che na vegn betg retratg correspunda en quest connex ad in 20avel dal salari fundamental mensil inclusiv ils supplements da funcziun tenor l'artitgel 26.
Collavuraturas e collavuraturs da blers onns survegnan in'onuraziun e – tar la partenza – in regal da cumià.
Art. 43 Congedis
Sin proposta dal post da servetsch e suenter avair tadlà l'uffizi da persunal pon ils departaments conceder congedis pajads da fin in'emna. Per congedis pajads pli lungs è cumpetenta la regenza.
Ils posts da servetsch concedan congedis curts pajads per eveniments sco paternitad, adopziuns, festas da famiglia, assistenza da confamigliaras e confamigliars, mortoris, midada d'abitaziun, occurrenzas sportivas e culturalas.
Davart la concessiun da congedis betg pajads decidan ils posts da servetsch resguardond ils basegns dal manaschi ed ils basegns individuals.
Art. 43a Congedi da maternitad
Suenter la pagliola vegn concedì a la collavuratura durant 16 emnas in congedi pajà.
Sche l'uffant novnaschì vegn ospitalisà, sa prolunghescha il congedi da maternitad per la durada prolungada dal pajament da l'indemnisaziun da maternitad.
Art. 44 Attestat da lavur
Las collavuraturas ed ils collavuraturs pon pretender da tut temp in attestat davart il gener e davart la durada da la relaziun da lavur sco er davart la prestaziun e davart il cumportament durant la lavur.
Las indicaziuns ston sa restrenscher al gener ed a la durada da la relaziun da lavur, sche la collavuratura u sch'il collavuratur pretenda quai.
Art. 45 Restricziun dal dretg da far chauma
Il dretg da far chauma è abolì, sche las prestaziuns da servetsch indispensablas per la vita, per la sanadad e per la segirezza da la populaziun èn periclitadas tras la chauma u sche incumbensas da segirezza na pon betg vegnir ademplidas u na pon betg vegnir ademplidas a temp.
Art. 46 Protecziun da la persunalitad, da la sanadad e da la segirezza
Il chantun respecta e protegia la persunalitad da las collavuraturas e dals collavuraturs. El promova la sanadad e la segirezza da las collavuraturas e dals collavuraturs a la plazza da lavur.
Art. 46a Protecziun da la sanadad en cas da gravidanza e da maternitad
Durant la gravidanza dastga la collavuratura mancar da la lavur u bandunar la lavur sin basa d'in simpel avis.
Durant las emprimas 8 emnas suenter la pagliola na dastga la collavuratura betg vegnir occupada, e durant las 8 emnas suandantas dastga ella vegnir occupada mo cun ses consentiment. La regenza po prevair ch'i dastga excepziunalmain vegnir divergià dal scumond d'occupaziun vicendaivel per engaschaments da lavur d'ina pitschna dimensiun. Sche la collavuratura lavura puspè parzialmain u cumplainamain durant quest temp, survegn ella il salari cumplain.
Art. 47 Assistenza giuridica
Il chantun protegia las collavuraturas ed ils collavuraturs cunter attatgas e cunter pretensiuns nungiustifitgadas che stattan en connex cun lur activitads uffizialas.
La regenza regla la surpigliada dals custs che resultan tras quai.
Art. 47a Annunzia d'incunvegnientschas
Las collavuraturas ed ils collavuraturs pon annunziar en buna fai ed onestamain incunvegnientschas en moda anonima ad in post d'annunzia.
Las collavuraturas ed ils collavuraturs na violeschan betg lur obligaziuns da servetsch e na dastgan betg vegnir dischavantagiads, sch'ellas ed els fan in'annunzia tenor l'alinea 1.
La Regenza designescha in post d'annunzia ordaifer l'organisaziun administrativa che ademplescha las incumbensas tenor questa disposiziun en moda professiunalmain cumpetenta, da maniera autonoma ed independenta, senza stuair observar instrucziuns sco er resguardond la protecziun da datas e la secretezza.
Il post d'annunzia:
recepescha ils fatgs;
prenda mesiras adequatas per proteger l'anonimitad e la persunalitad da las collavuraturas e dals collavuraturs che fan l'annunzia sco er d'eventualas ulteriuras persunas;
infurmescha la Regenza, il departament, la Chanzlia chantunala, la Controlla da finanzas, la dretgira u l'institut chantunal autonom, sch'el è da l'avis ch'ina mesira saja urgenta;
infurmescha las collavuraturas ed ils collavuraturs che fan l'annunzia davart la procedura, davart lur dretgs e davart lur obligaziuns sco er – sche nagins interess predominants publics u privats na s'opponan a quai – davart la liquidaziun da la procedura;
suttametta a la Regenza mintga onn in rapport davart sia activitad e davart las mesiras recumandadas;
sustegna la Regenza, il departament, la Chanzlia chantunala, la Controlla da finanzas, la dretgira u l'institut chantunal autonom tar il scleriment dals fatgs e tar la realisaziun da mesiras.
4. Obligaziuns da las collavuraturas e dals collavuraturs
Art. 48 Obligaziuns generalas da lavur
Las collavuraturas ed ils collavuraturs ston mantegnair ils interess publics. Tut quai che fa donn a quests interess sto vegnir tralaschà.
Sch'il manaschi pretenda quai, èn las collavuraturas ed ils collavuraturs obligads da prestar uras supplementaras e da surpigliar substituziuns. Ad ellas ed ad els pon er vegnir confidadas incumbensas pretendiblas che n'appartegnan betg a lur champ da lavur spezial. En cas excepziunals po er vegnir attribuì in auter lieu da lavur.
Art. 49 Temp da lavur
Cun in pensum cumplain importa il temp da lavur emnil 42 uras en la media annuala. Il temp da lavur regular per onn vegn cuntanschì cun lavurar en media 43 uras per emna e cun pudair retrair per quai mintga onn tschintg dis libers.
Als posts da servetsch po vegnir permessa in'autra regulaziun, sch'il manaschi pretenda quai u sche la lavur po tras quai vegnir organisada en ina moda ch'è pli cunvegnenta e che s'orientescha meglier als basegns da la clientella.
Il temp da lavur per las collavuraturas e per ils collavuraturs che lavuran en l'agricultura vegn fixà da la regenza.
Il temp da lavur ed il dumber da lecziuns en las scolas chantunalas vegn fixà en ils relaschs correspundents.
La regenza regla las furmas dal temp da lavur e fixescha ils firads ed ils dis libers da lavur.
Suenter la naschientscha d'agens uffants u suenter in'adopziun poi vegnir concedì ina reducziun e pli tard puspè in augment dal grad d'occupaziun. La Regenza regla ils detagls, en spezial in eventual dretg d'ina tala concessiun.
Art. 50 Obligaziun dal secret professiunal, ediziun d'actas, deposiziun davant dretgira, infurmaziun da las medias
Visavi terzas persunas èn las collavuraturas ed ils collavuraturs obligads a la discreziun davart chaussas uffizialas, uschenavant ch'igl exista in interess public u privat predominant da tegnair secret las fatschentas tenor la lescha da transparenza u sch'ina disposiziun legala speziala prevesa quai.
L'obligaziun dal secret professiunal vala er suenter la finiziun da la relaziun da lavur.
La regenza regla la cumpetenza per la dispensaziun da l'obligaziun dal secret professiunal per edir actas, per far deposiziuns davant dretgira e per infurmar las medias.
Art. 51 Recusaziun
Las collavuraturas ed ils collavuraturs ston prender recusaziun, sche:
ellas sezzas ed els sezs;
lur conjugala u lur conjugal;
la partenaria registrada u il partenari registrà;
ina persuna, cun la quala ellas ed els mainan facticamain ina communitad da vita;
ubain ina da lur parentas e quinadas u in da lur parents e quinads fin al quart grad
han in interess privat direct vi d'ina chaussa.
En cas motivads po l'instanza d'engaschament extender l'obligaziun da prender recusaziun.
Dal rest sa drizza la recusaziun en il sectur da la giurisdicziun tenor las disposiziuns da la lescha davart la giurisdicziun administrativa.
Art. 52 Scumond d'acceptar regals
Las collavuraturas ed ils collavuraturs na dastgan pretender, acceptar u sa laschar empermetter nagins regals u auters avantatgs per sasezs u per autras persunas, sche quai succeda en connex cun lur activitad uffiziala. La Regenza regla ils detagls e po prevair excepziuns, en spezial per regals da pauca valur.
Cundiziuns da preferenza che vegnan fixadas d'organisaziuns professiunalas per lur commembras e per lur commembers na valan betg sco regals u sco auters avantatgs en il senn da l'alinea 1.
Las collavuraturas ed ils collavuraturs ston annunziar al post da servetsch, sch'i vegnan offrids ad ellas ed els regals u avantatgs ch'ellas ed els na dastgan betg acceptar tenor l'alinea 1.
Art. 53 Domicil, abitaziun da servetsch
Las collavuraturas ed ils collavuraturs pon tscherner libramain lur domicil.
Sche las incumbensas uffizialas pretendan quai, po l'instanza d'engaschament obligar las collavuraturas ed ils collavuraturs da:
prender domicil en in tschert lieu u en in tschert territori;
retrair in'abitaziun da servetsch.
Art. 54 Vestgadira da lavur e da protecziun
Ils departaments reglan il diever e la consegna gratuita da vestgadira da lavur e da protecziun.
Art. 55 Vehichels a motor privats per viadis da lavur
Cunter ina indemnisaziun pon las collavuraturas ed ils collavuraturs vegnir obligads da duvrar lur vehichels a motor privats per viadis da lavur.
5. Differentas disposiziuns
Art. 56 Prestaziuns en natiralias
La regenza regla la cumpensaziun da prestaziuns en natiralias, sco custs d'alimentaziun, d'alloschi e da laschiva.
Art. 57 Uffizis accessorics publics ed occupaziuns accessoricas publicas
Las collavuraturas ed ils collavuraturs dastgan exequir uffizis accessorics publics ed occupaziuns accessoricas publicas, uschenavant ed uschè ditg che quai è cumpatibel cun lur posiziun da servetsch e cun la liquidaziun da las incumbensas.
Las collavuraturas ed ils collavuraturs ston annunziar a temp ils uffizis accessorics publics e las occupaziuns accessoricas publicas al post da servetsch.
…
…
…
La regenza regla ils detagls. Ella relascha disposiziuns davart:
l'obligaziun e la procedura d'annunzia;
ils uffizis accessorics e las occupaziuns accessoricas che dovran ina permissiun e la procedura da permissiun;
la concessiun da congedis pajads e l'obligaziun da consegnar las entradas.
Per uffizis accessorics u per occupaziuns accessoricas senza impurtanza po ella prevair excepziuns da l'obligaziun d'annunzia u autras facilitaziuns.
Il departament prenda las decisiuns necessarias en cunvegnientscha cun l'uffizi da persunal.
Betg sco uffizi accessoric u sco occupaziun accessorica na vala la cooperaziun en autoritads, en cumissiuns ed en autras instituziuns u en auters gremis, dals quals las collavuraturas ed ils collavuraturs fan part sin fundament da lur activitad uffiziala resp. sco represchentantas u represchentants dal chantun.
Art. 58 Incumpatibilitad d'uffizis
Las collavuraturas ed ils collavuraturs na dastgan betg esser a medem temp commembras u commembers da l'Assamblea federala, dal Cussegl grond, da la Regenza, da la Dretgira superiura ubain dal Cussegl da banca. Exceptads da quai èn collavuraturas e collavuraturs che han in grad d'occupaziun total da maximalmain 40 pertschient tar il chantun.
Sch'ina collavuratura u sch'in collavuratur cun in grad d'occupaziun pli grond vegn elegì en ina da questas autoritads, sto il grad d'occupaziun vegnir reducì correspundentamain. Sche quai n'è betg pussaivel per motivs da manaschi, sto la relaziun da lavur vegnir terminada entaifer sis mais suenter l'elecziun.
Art. 59 Post spezialisà e post da cussegliaziun
L'uffizi da persunal è il post spezialisà ed il post da cussegliaziun per dumondas da persunal e d'organisaziun. El sustegna la regenza e l'administraziun tar la realisaziun da la politica da persunal ed tar l'applicaziun unitara dal dretg da persunal.
L'uffizi da persunal collavura directamain cun tut las partiziuns administrativas. El prepara contracts, disposiziuns e conclus da natira dal dretg da persunal, uschenavant che la regenza na fixescha nagut auter. El examinescha, sche las decisiuns previsas correspundan als relaschs dal dretg da persunal ed a la pratica e po relaschar directivas specificas en ses champ d'incumbensas.
Art.
60 Elavuraziun da datas
1. princips
Las instanzas cumpetentas elavuran datas persunalas, uschenavant che quai è adattà e necessari per stabilir, per realisar e per terminar ina relaziun da lavur.
L'uffizi da persunal prenda las mesiras tecnicas necessarias, relascha directivas tecnicas specificas e cusseglia las instanzas cumpetentas en vista a l'observaziun da las prescripziuns dal dretg davart la protecziun da datas.
La regenza regla ils detagls.
Art. 60a 2. dossiers centrals dal persunal, administraziun electronica da las datas, access a las datas
L'uffizi da persunal administrescha dossiers centrals dal persunal e maina sistems electronics d'infurmaziun dal persunal che servan a liquidar ils fatgs da persunal en moda unitara, adequata e cumpletta.
A las collavuraturas ed als collavuraturs pon las datas che pertutgan ellas ed els sezs vegnir rendidas accessiblas en ina procedura d'invista. Il medem access po vegnir concedì a las persunas superiuras.
La regenza relascha disposiziuns davart:
l'organisaziun e la gestiun dals dossiers e dals sistems d'infurmaziun;
ils dretgs d'access a las datas;
la conservaziun e l'arcunaziun da las datas;
las mesiras per la segirezza da las datas.
Art.
61 Cumissiun dal persunal
1. incumbensas
La cumissiun dal persunal è l'interlocutura e l'organ consultativ da la regenza en chaussas dal persunal.
Ad ella vegnan suttamessas fatschentas dal persunal impurtantas sco midadas da la lescha dal persunal e da l'ordinaziun dal persunal e la fixaziun da la cumpensaziun da chareschia.
Art. 62 2. cumposiziun ed elecziun
La cumissiun dal persunal sa cumpona dad indesch commembras e commembers e da diesch substitutas e substituts.
La scheffa u il schef dal departament da finanzas maina il presidi. La regenza elegia las ulteriuras commembras ed ils ulteriurs commembers, las substitutas ed ils substituts e l'actuariat.
Per l'elecziun da sis commembras e commembers e da sis substitutas e substituts han las associaziuns dal persunal in dretg da proposta impegnativ. Sch'i na vegn betg chattada ina cunvegna davart la repartiziun dals sezs, decida la regenza definitivamain.
Las associaziuns dal persunal pon vegnir envidadas a las sesidas sco observaturas.
6. Cumpetenzas, protecziun giuridica e procedura
6.1. Cumpetenzas
Art. 63 Contracts da lavur, contracts d'annullaziun e disditgas
Sch'i n'è fixà nagut auter en la lescha u en ils relaschs executivs, èn cumpetents per ils contracts da lavur, per ils contracts d'annullaziun e per las disditgas:
la regenza per las manadras e per ils manaders dals posts da servetsch, per lur substitutas e per lur substituts sco er per las secretarias generalas e per ils secretaris generals;
ils departaments e la Chanzlia chantunala per las ulteriuras collavuraturas ed ils ulteriurs collavuraturs a partir da la classa da funcziun 20;
ils posts da servetsch per lur collavuraturas e collavuraturs en las classas da funcziun 1 fin 19.
…
Ils instituts chantunals autonoms pon fixar las cumpetenzas d'engaschament e da desditga tenor auters criteris.
Art.
64 Ulteriuras cumpetenzas
1. per l'administraziun
Sch'i n'è fixà nagut auter en questa lescha u en ils relaschs executivs respectivs, valan ils departaments, la chanzlia chantunala u la controlla da finanzas sco instanzas cumpetentas per tut las decisiuns concernent il dretg da persunal.
Sche la lescha u ils relaschs executivs surdattan la cumpetenza al post da servetsch, èn cumpetents per decisiuns dal dretg da persunal:
la presidenta u il president da la Regenza per la chanceliera u il chancelier;
ils departaments per las manadras ed ils manaders dals posts da servetsch.
Sch'i na vegn betg chattada ina cunvegna tranter l'instanza cumpetenta e l'uffizi da persunal, decida la regenza definitivamain.
Art. 65 2. per ils instituts chantunals autonoms sco er per las dretgiras e per las autoritads da mediaziun
Ils instituts chantunals autonoms sco er la Dretgira superiura han las medemas cumpetenzas sco la Regenza. Exceptadas da quai èn las disposiziuns da l'artitgel 20, da l'artitgel 29 alinea 2, da l'artitgel 35 alinea 4, da l'artitgel 36 alinea 2, da l'artitgel 37 alinea 2, da l'artitgel 47a alinea 3 ed alinea 4 e da l'artitgel 73 alinea 2.
Ils instituts chantunals autonoms sco er la Dretgira superiura fixeschan las instanzas cumpetentas. Resalvadas restan disposiziuns spezialas en las leschas d'organisaziun.
L'uffizi da persunal prepara – sin dumonda e cunter indemnisaziun – contracts, disposiziuns e conclus dal dretg da persunal dals instituts chantunals autonoms sco er da las dretgiras e da las autoritads da mediaziun en il senn da l'artitgel 59 alinea 2.
La classificaziun da las plazzas sto vegnir coordinada cun l'uffizi da persunal. Sch'i na vegn betg chattada ina cunvegna tranter l'institut u tranter la dretgira e l'uffizi da persunal, decida definitivamain:
la regenza tar ils instituts chantunals autonoms;
la cumissiun designada dal Cussegl grond tar la Dretgira superiura.
Per lur collavuraturas e per lur collavuraturs pon ils instituts chantunals autonoms relaschar las disposiziuns executivas tar questa lescha.
6.2. Protecziun giuridica e procedura
Art. 66 Dispitas dal dretg da persunal, protecziun giuridica
Sch'i na dat nagina cunvegna en dispitas che resultan da la relaziun da lavur, relascha l'instanza cumpetenta sin dumonda ina disposiziun contestabla.
Cunter disposiziuns dals posts da servetsch poi vegnir fatg recurs tar il departament superiur, cunter disposiziuns dals departaments, da la chanzlia chantunala e da la controlla da finanzas tar la regenza.
Cunter disposiziuns e cunter decisiuns da recurs da la Regenza e cunter decisiuns da recurs dals departaments poi vegnir fatg recurs tar la Dretgira superiura.
Cun excepziun da process iniziads da levsenn èn las proceduras gratuitas.
…
…
…
Cunter decisiuns dal dretg da persunal dals instituts chantunals autonoms poi vegnir fatg recurs tar la Dretgira superiura.
Cunter decisiuns dal dretg da persunal da las dretgiras regiunalas e da las autoritads da mediaziun poi vegnir fatg recurs tar la Dretgira superiura.
Cunter decisiuns dal dretg da persunal da la Dretgira superiura che pertutgan sias collavuraturas e ses collavuraturs poi vegnir fatg recurs tar la Dretgira da giustia, cunter decisiuns dal dretg da persunal da la Dretgira da giustia che pertutgan sias collavuraturas e ses collavuraturs poi vegnir fatg recurs tar la Dretgira superiura.
Art. 67 Decisiuns giudizialas
Sch'ina dretgira è da l'avis ch'ina desditga tras il chantun saja nungiustifitgada, relascha ella ina decisiun da constataziun correspundenta.
Art. 68 Procedura en cas d'ina decisiun immediata
Sch'ina decisiun immediata è necessaria en l'interess public, po ella vegnir prendida ad interim. Suenter sto l'attenziun giuridica vegnir concedida uschè svelt sco pussaivel.
7. Dretgs ed obligaziuns da las collavuraturas e dals collavuraturs en uffizi accessoric
Art. 69 Champ d'applicaziun
Per las collavuraturas e per ils collavuraturs en uffizi accessoric valan las disposiziuns da questa part, sche la lescha u sch'ils relaschs executivs na prevesan nagut auter e sche la regenza na fixescha nagut auter.
La regenza relascha in'ordinaziun per las collavuraturas e per ils collavuraturs en uffizi accessoric.
Questa ordinaziun:
regla il champ d'applicaziun e la natira giuridica da las relaziuns d'uffizi;
nominescha l'instanza electorala, sche quella n'è betg fixada tenor la lescha;
regla la durada e la schliaziun da las relaziuns d'uffizi;
fixescha l'indemnisaziun da lavur sin basa da l'artitgel 70;
regla l'indemnisaziun da spesas;
fixescha ils detagls davart indemnisaziuns pauschalas, davart fixums e davart parts da taxas;
cuntegna ulteriuras disposiziuns sco davart l'obligaziun dal secret professiunal, davart l'ediziun d'actas, davart la perditga davant dretgira, davart l'infurmaziun da las medias, davart l'assistenza giuridica, davart la protecziun da datas e davart la recusaziun.
Art. 70 Indemnisaziun da lavur
Las indemnisaziuns da lavur per di importan:
classa | francs |
|---|---|
1 | 250 |
2 | 220 |
3 | 190 |
4 | 175 |
5 | 160 |
En cas motivads po la regenza augmentar las indemnisaziuns tenor l'alinea 1 per maximalmain 50 pertschient u integrar stgalims intermediars. En situaziuns excepziunalas spezialas po la regenza divergiar da questas tariffas.
La regenza po adattar periodicamain questas tariffas a la chareschia.
8. Disposiziuns finalas
Art. 71 Midada dal dretg vertent
Art. 72 Disposiziuns transitoricas
Questa lescha vala er per proceduras pendentas. Sche l'autoritad u sch'il post da servetsch s'occupa gia d'in cas, mantegna ella u el sia cumpetenza.
…
…
Art. 72a Disposiziun transitorica tar l'artitgel 15 alinea 3
Collavuraturas e collavuraturs che han 60 onns u dapli il 1. da schaner 2022 pon dumandar in pensiunament anticipà a partir dal 63. onn da vegliadetgna tenor il Reglament davart il pensiunament anticipà dals 19 da mars 2013 (versiun dal 1. d'avrigl 2013).
La Regenza regla en spezial las cumpetenzas e la procedura sco er las modalitads e l'autezza dals pajaments da las contribuziuns uschia, ch'ina midada graduada e pratitgabla a la nova regulaziun tenor l'artitgel 15 alinea 3 è garantida e ch'ils meds finanzials dal preventiv approvads vegnan respectads. Per quest intent prevesa ella contribuziuns reducidas adequatamain e decida mintgamai globalmain davart las dumondas per l'onn suandant.
Art. 73 Referendum ed entrada en vigur
Questa lescha è suttamessa al referendum facultativ.
La regenza fixescha il termin da l'entrada en vigur da questa lescha.
…
-