Ordinaziun dal persunal

L'incumbensa da pajament per ils salaris mensils sto mintgamai vegnir dada fin ils 25 dal mais, il december fin ils 20.

Per il salari tenor ils custs vegn per regla dada l'incumbensa da pajament:

1. ils 25 dal mais, sch'ils mussaments da las novas entradas u sche las glistas da pajament arrivan fin ils 14 dal mais tar la partiziun dal manaschament dals salaris;

2. ils 10 dal mais, sch'ils mussaments da las novas entradas u sche las glistas da pajament arrivan fin ils 31 dal mais precedent tar la partiziun dal manaschament dals salaris.

Tar in'entrada en plazza durant il mais vegn pajà il salari mensil proporziunal a partir dal cumenzament da la lavur tenor il contract.

Tar in'extrada durant il mais vegn pajà il salari mensil proporziunal fin avant il proxim di da lavur pussaivel.

Sco tariffa dal di vala la 30avla part dal salari mensil.

En ils ulteriurs cas vegnan quintads il dretg da salari u la deducziun dal salari per singuls dis u per singulas uras en la media annuala e fixads inclusiv l'indemnisaziun per firads sco suonda:

1. per mintga di da lavur la 21avla part dal salari mensil;

2. per mintga ura da lavur la 8,4avla part dal salari dal di.

Per valitar la plazza da lavur tenor l'artitgel 21 alinea 2 LP⁶ vegni tratg en consideraziun:

1. las pretensiuns professiunalas;

2. las pretensiuns da communicaziun;

3. las pretensiuns da direcziun;

4. il grad da difficultad da las incumbensas;

5. il rom da responsabladad;

6. la libertad d'agir;

7. las grevezzas fisicas;

8. las influenzas dal conturn.

Tras la valitaziun da las singulas funcziuns tenor ils criteris da l'alinea 1 resulta ina valur eruida en moda analitica e sistematica, la quala determinescha la classificaziun objectiva da las plazzas en las classas da funcziun.

Per classifitgar las funcziuns en classas da funcziun è cumpetenta l'instanza d'engaschament en enclegientscha cun l'uffizi da persunal.

Dumondas per examinar, sche plazzas duain vegnir classifitgadas en autras classas da salari, ston per regla vegnir inoltradas fin la fin d'avrigl sin la via uffiziala al UP, e quai cun inditgar ils motivs e la nova classificaziun da las plazzas.

Davart classificaziuns pli autas e pli bassas decida l'instanza d'engaschament tenor l'artitgel 63 LP⁷ suenter avair tadlà il UP.

La nova classificaziun vala per regla a partir dal cumenzament da l'onn chalendar suandant.

Sch'ina plazza vegn classifitgada per duas classas da salari u dapli pli bass, e quai senza influenza da la collavuratura u dal collavuratur, vegn per regla garantì l'import actual dal salari durant maximalmain tschintg onns. Sche la classificaziun pli bassa importa main che duas classas da salari, vegn concedì l'import actual dal salari per in temp illimità.

En ils cas da l'alinea 4 na vegnan ils supplements da chareschia ed ils augments reals dals salaris betg pajads, fin ch'il salari cuntanscha l'import garantì sin basa da la nova classificaziun.

Sche la garanzia da las incumbensas da manaschi pretenda da substituir regularmain la superiura directa u il superiur direct durant in temp pli lung, e quai cun la cumpetenza cumplaina da prender decisiuns, po l'instanza d'engaschament conceder ina classa da salari per questa substituziun suenter avair tadlà l'uffizi da persunal.

Sche l'attribuziun da las incumbensas divergescha da las pretensiuns tenor la valitaziun da la plazza da lavur, po il post da servetsch – suenter avair tadlà il UP – classifitgar ina collavuratura u in collavuratur sur u sut la classa da funcziun tenor il model dal spectrum da variaziun. La surclassificaziun dastga importar mo ina classa da salari.

Las midadas da classificaziun tenor il model dal spectrum da variaziun ston esser neutralas areguard ils custs. Per cumprovar la gulivaziun dals custs pon vegnir resguardads sutclassificaziuns, plazzas betg occupadas sco er pertschients da plazzas betg tratgs a niz. Sutclassificaziuns tenor l'artitgel 16 na pon betg vegnir resguardadas per la cumpensaziun.

Davart ina gulivaziun dals custs tranter posts da servetsch decida il departament suenter avair tadlà il UP.

Il salari minimal tar in engaschament a temp cumplain importa 3000 francs per mais. Collavuraturas e collavuraturs che stattan al cumenzament da lur activitad da gudogn, che duain vegnir reintegrads en il process da lavur u che n'han betg absolvì ina scolaziun suenter la finiziun da la scola obligatorica, pon vegnir exceptads da quai.

Per fixar ils salaris da las novas collavuraturas e dals novs collavuraturs vegnan resguardadas la scolaziun, l'experientscha professiunala, l'experientscha da la vita sco er enconuschientschas ed abilitads spezialas en l'educaziun, en l'assistenza ed en l'organisaziun. Ulteriurs criteris èn la cumparegliaziun traversala interna, l'usit en la branscha e las cundiziuns sin il martgà da lavur.

La durada d'activitads precedentas suenter la scolaziun ch'è necessaria per la plazza vegn per regla messa a quint:

1. cun fin 15 pertschient dal minimum da la classa da salari tar in'experientscha professiunala da fin 10 onns;

2. cun fin 30 pertschient dal minimum da la classa da salari tar in'experientscha professiunala dad 11 fin 20 onns;

3. cun fin 38 pertschient dal minimum da la classa da salari tar in'experientscha professiunala da passa 20 onns.

Il UP fixescha ils salaris da las emprendistas e dals emprendists sco er da las praticantas e dals praticants.

Suenter avair tadlà il UP fixescha il departament la salarisaziun da las aspirantas e dals aspirants da polizia durant la scolaziun.

Sche la relaziun da lavur na dura betg l'entir onn, vegn pajà il 13avel salari mensil proporziunalmain. En cas da mort vegn quintà il 13avel salari mensil fin e cun il mais da la mort.

Ils posts da servetsch pon reducir, stritgar u sistir il 13avel salari mensil suenter avair tadlà il UP. Las incaricas per preparar las decisiuns ston vegnir inoltradas al UP fin la fin da settember.

A las emprendistas ed als emprendists sco er a las praticantas ed als praticants vegn pajà il 13avel salari mensil sut las medemas cundiziuns sco a las ulteriuras collavuraturas ed als ulteriurs collavuraturs.

Il supplement da funcziun tenor l'artitgel 26 alinea 1 LP⁸ vegn per regla pajà sulettamain per il temp da l'extensiun da las incumbensas che surpassa trais mais.

Sche las incumbensas vegnan extendidas permanentamain uschè fitg ch'ellas correspundan ad ina funcziun d'ina valur pli gronda, sto vegnir examinada ina classificaziun en ina classa da salari pli auta.

Las prestaziuns en cas da mort tenor l'artitgel 27 alinea 2 LP⁹ vegnan pajadas:

1. a la conjugala u al conjugal;

2. a la partenaria registrada u al partenari registrà;

3. a las parentas ed als parents en lingia directa u a fragliuns ch'èn vegnids sustegnids regularmain;

4. als uffants tgirads u als geniturs da tgira ch'èn vegnids sustegnids regularmain;

5. ad autras persunas ch'èn – quai ch'è cumprovà – vegnidas sustegnidas regularmain da la collavuratura defuncta u dal collavuratur defunct sin basa da disposiziuns legalas u da decisiuns giudizialas.

Il dretg sin supplements per uffants sto vegnir fatg valair en scrit tar il UP. La perdita dal dretg sto vegnir communitgada a temp.

A las collavuraturas ed als collavuraturs vegn indemnisà in terz dals custs per la tgira dals uffants tras terzas persunas.

Decisivs èn ils custs che resultan per la tgira dals uffants tras terzas persunas e che vegnan deducids da la taglia chantunala sin las entradas tenor la taxaziun definitiva. Per collavuraturas e collavuraturs ch'èn obligads da pajar taglia en in auter chantun u ch'èn suttamess a la taglia a la funtauna, vala in import maximal che correspunda a la deducziun maximala (indexada) per l'onn respectiv tenor l'artitgel 36 alinea 1 litera l da la Lescha da taglia per il chantun Grischun¹⁰. Collavuraturas e collavuraturs ch'èn suttamess a la taglia a la funtauna ston cumprovar ils custs respectivs.

Per l'onn chalendar che la relaziun da lavur cumenza u finescha, vegnan las contribuziuns reducidas tenor la durada da l'engaschament.

Contribuziuns tenor questa disposiziun ston vegnir dumandadas tar il UP cun inditgar la deducziun tenor la taxaziun da taglia definitiva. Il UP examinescha las dumondas e paja las contribuziuns. Per quest intent po il UP consultar las autoritads fiscalas cumpetentas e dumandar las indicaziuns respectivas da la taxaziun da taglia definitiva.

Il supplement social spezial vegn pajà:

1. a collavuraturas ed a collavuraturs, sch'ellas e sch'els procuran per uffants, per ils quals vegn pajà in supplement per uffants;

2. ad ulteriuras collavuraturas ed ad ulteriurs collavuraturs, sch'ellas e sch'els procuran – quai ch'è cumprovà – sin basa da disposiziuns legalas u da decisiuns giudizialas per passa ina persuna cun dretg da sustegniment.

En cas spezials po il departament – suenter avair tadlà il UP – conceder il supplement social spezial er ad autras collavuraturas ed ad auters collavuraturs.

Il supplement social spezial sto vegnir dumandà tar il UP. Exceptads da quai èn quels cas, en ils quals i vegn retratg in supplement per uffants.

Sch'il grad d'occupaziun importa main che 89 pertschient u en cas da congedis betg pajads da passa duas emnas per onn, vegn reducì il supplement correspundentamain.

Sche duas collavuraturas u sche dus collavuraturs en plazza parziala retiran il medem supplement social spezial, na dastga la summa totala betg surpassar il supplement entir.

Quel mais ch'il dretg cumenza u scada vegn il supplement social spezial pajà cumplainamain. Midadas da l'autorisaziun da far pretensiuns ston vegnir annunziadas immediatamain al UP. Dretgs annunziads cun retard vegnan resguardads cun in effect retroactiv da maximalmain tschintg onns.

Ils supplements per uffants ed ils supplements da chasada vegnan pajads a las collavuraturas agriculas ed als collavuraturs agriculs cun resalva dal dretg federal tenor ils medems criteris che valan er per las ulteriuras collavuraturas e per ils ulteriurs collavuraturs tenor ils artitgels 21 e 22.

A collavuraturas ed a collavuraturs da l'administraziun chantunala che crodan en ina situaziun finanziala d'urgenza en spezial per motivs da sanadad, famigliars u professiunals, po vegnir concedì in sustegn finanzial a quint dal fond d'assistenza per il persunal. Ina situaziun finanziala d'urgenza è avant maun en spezial, sch'il basegn d'existenza n'è betg segirà.

In sustegn finanzial po vegnir concedì:

1. en furma d'emprests tschainsibels fin 10 000 francs tras il UP e d'imports pli gronds tras il Departament da finanzas e vischnancas;

2. en furma d'emprests nuntschainsibels fin 10 000 francs u da contribuziuns à fonds perdu fin 4000 francs tras il UP e d'imports pli gronds tras il Departament da finanzas e vischnancas, sche quai è necessari per mitigiar la situaziun d'urgenza pervia da circumstanzas spezialas.

Resguardond il basegn d'existenza concludan l'instanza cumpetenta tenor l'alinea 2 e la collavuratura u il collavuratur, che las ratas da restituziun d'in emprest vegnian deducidas mintga mais dal salari e ch'ils tschains vegnian deducids dal salari cun l'ultima rata.

Il fond d'assistenza per il persunal da l'administraziun chantunala vegn administrà dal UP. Las dumondas per in sustegn finanzial ston vegnir drizzadas al UP e ston cuntegnair las indicaziuns necessarias per giuditgar la situaziun finanziala d'urgenza. Sch'il UP na po betg decider sez davart ina dumonda, trametta el vinavant quella al Departament da finanzas e vischnancas, ensemen cun in cunrapport e cun ina proposta concernent ina cunvegna da restituziun.

Ina giada per onn fixescha il Departament da finanzas e vischnancas las cundiziuns da tschains.

Sch'il viadi d'almain 2 kilometers a la lavur vegn fatg regularmain cun il velo privat cun u senza tracziun electrica u cun ils meds da transport publics, vegn pajà annualmain in supplement da persistenza da 300 francs, premess che la relaziun da lavur haja durà dapli che 6 mais. En cas ch'il credit tenor preventiv na basta betg, sa reducescha il supplement da persistenza da mintga collavuratura e collavuratur proporziunalmain.

En cas da lavur a temp parzial sa reducescha il supplement da persistenza tenor il grad d'occupaziun.

Collavuraturas e collavuraturs cun in'autorisaziun da parcar tenor l'Ordinaziun davart il management da las plazzas da parcar da l'administraziun chantunala na survegnan betg in supplement da persistenza.

Supplements da persistenza ston vegnir fatgs valair tar il post da servetsch.

Tar l'adempliment d'incumbensas uffizialas vegnan da princip indemnisadas mo spesas che resultan effectivamain e necessariamain sco custs supplementars tenor las disposiziuns da questa part.

1. …

2. …

3. …

4. …

5. …

Viadis da servetsch ston sche pussaivel vegnir fatgs cun ils meds da transport publics, a pe u cun velos cun u senza tracziun electrica.

Sche quai è pli economic, pli cunvegnent u pli effizient, pon ils viadis da servetsch vegnir fatgs sco suonda:

1. cun vehichels che vegnan mess a disposiziun u intermediads dal chantun;

2. cun vehichels privats;

3. cun vehichels prendids en locaziun; u

4. cun purschiders da transport privats (taxi, aviun).

En cas da dubi decida la persuna superiura, tge meds da transport che pon vegnir duvrads. Sch'il manaschi pretenda quai, po il post da servetsch permetter da duvrar regularmain tscherts meds da transport.

L'indemnisaziun per in past principal importa 25 francs e vegn pajada:

1. per il gentar, sche la partenza ha lieu avant las 12.00 ed il return suenter las 13.00;

2. per la tschaina, sche la partenza ha lieu avant las 17.30 ed il return suenter las 20.00.

Pasts principals che vegnan prendids cun sai en il servetsch extern vegnan indemnisads cun 15 francs.

Per l'ensolver vegnan indemnisads 10 francs, sche la partenza ha lieu avant las 06.30 ed il return suenter las 10.00

L'indemnisaziun per ina pernottaziun cun ensolver importa 100 francs.

Per marendas vegnan indemnisads fin 12 francs.

Marendas pon vegnir messas a quint, sche l'absenza dura passa:

1. 11 uras e mo in past principal vegn mangià;

2. 7 uras ed i na vegnan mangiads nagins pasts principals.

Il di da return è decisiva la durada da l'absenza suenter las 7.00.

Per viadis da servetsch e tar discurs da preschentaziun da persunas che s'annunzian per ina plazza vegnan indemnisads viadis cun tren en la 1. classa ed ils custs effectivs d'auters meds da transport publics.

Tut tenor il gener ed il dumber dals viadis da servetsch cun ils meds da transport publics vegnan:

1. mess a disposiziun abunaments da mesa taxa u auters abunaments adattads;

2. indemnisads correspundentamain abunaments privats.

…

…

Donns vi dal vehichel privat che capitan sin viadis da servetsch vegnan surpigliads tenor las directivas da la regenza per la regulaziun dals donns en cas d'accidents da vehichels a motor, e quai sur il fond per ristgas betg assicuradas dals manaschis d'administraziun e da scola dal chantun. Dumondas ston vegnir fatgas sin la via uffiziala al departament da finanzas e vischnancas.

Per viadis da servetsch cun autos privats vegnan indemnisads 70 raps e per viadis da servetsch cun motos privatas 30 raps per kilometer.

Sin dumonda dal post da servetsch e suenter avair tadlà il UP po il departament permetter en cas excepziunals tariffas pli autas, sch'ils viadis da servetsch isan extraordinariamain fitg il vehichel tras circumstanzas spezialas.

Sch'i vegnan duvrads regularmain velos privats cun u senza tracziun electrica per viadis da servetsch, po vegnir pajada ina pauschala annuala da fin 200 francs.

Taxas da parcar vegnan indemnisadas tenor ils custs.

Sch'il lieu d'alimentaziun u d'alloschi na po betg vegnir elegì libramain u sche las tariffas d'indemnisaziun na bastan betg, pon spesas cumprovadas:

1. vegnir fatgas valair fin ad in import supplementar da maximalmain 20 pertschient da las tariffas tenor l'artitgel 26;

2. vegnir concedidas cumplainamain tras il post da servetsch.

Las manadras ed ils manaders dals posts da servetsch u lur substitutas e lur substituts pon metter a quint al chantun expensas extraordinarias per l'invitaziun d'interlocuturas externas e d'interlocuturs externs en chaussas impurtantas. Quests quints da spesas ston vegnir cumprovads ed inoltrads separadamain e ston vegnir visads dal departament.

En cas spezials po il departament disponer regulaziuns excepziunalas suenter avair tadlà il UP. Quai vala per exempel per absenzas uffizialas pli lungas dal lieu da lavur, per dis libers che crodan en ina absenza uffiziala u per grondas spesas pervia da lavurs da controlla.

Davart indrizs da telefon ch'èn necessaris per il manaschi en localitads da lavur privatas ed en abitaziuns privatas da collavuraturas e da collavuraturs decida il departament.

Il chantun surpiglia ils custs per indrizs da telefon prescrits u permess, la taxa d'abunament e las taxas per discurs uffizials.

…

…

La regenza fixescha indemnisaziuns pauschalas per l'utilisaziun uffiziala da meds da telecommunicaziun privats e designescha l'instanza da permissiun.

Sco custs da midada da chasa vegnan indemnisads ils custs nets da transport inclusiv las premias d'assicuranza.

Per ulteriuras spesas vegnan indemnisads a collavuraturas maridadas ed a collavuraturs maridads fin 1300 francs ed a las ulteriuras collavuraturas ed als ulteriurs collavuraturs fin 650 francs.

En cas gravants po il departament conceder indemnisaziuns pli autas suenter avair tadlà il UP.

Ils custs che vegnan mess a quint al chantun ston vegnir cumprovads.

Sche localitads privatas vegnan messas a disposiziun per ademplir incumbensas uffizialas, vegn indemnisada la part dal tschains da locaziun che tutga a la localitad inclusiv ils custs accessorics.

L'indemnisaziun da localitads da lavur che appartegnan a la collavuratura u al collavuratur sa drizza tenor las relaziuns localas dal martgà.

Il UP fixescha l'indemnisaziun sin dumonda dal post da servetsch.

Questas disposiziuns na valan betg per persunas d'instrucziun da scolas chantunalas.

L'infrastructura privata u ils meds da lavur per il homeoffice e per la lavur mobila na vegnan da princip betg indemnisads.

En cas excepziunals motivads pon vegnir fixadas – en cunvegnientscha cun il departament e cun il UP – indemnisaziuns pauschalas per l'infrastructura privata u per ils meds da lavur.

Durant la recruta e durant servetschs militars voluntars vegn pajà

1. a collavuraturas ed a collavuraturs maridads sco er a collavuraturas ed a collavuraturs cun obligaziuns da sustegn ch'èn fixadas tras la lescha u davant dretgira 80 pertschient,

2. ad ulteriuras collavuraturas ed ad ulteriurs collavuraturs 60 pertschient

Suenter avair tadlà il UP po il post da servetsch permetter servetschs militars voluntars, sch'i na dat nagins motivs da manaschi cunter quai.

Tar l'extrada or da la plazza chantunala sto il salari – ch'è vegnì retratg ils dus ultims onns durant servetschs da promoziun da totalmain passa quatter mais – vegnir restituì al chantun sco suonda:

1. l'emprim onn 50 pertschient;

2. il segund onn 25 pertschient.

La part da la restituziun tenor l'alinea 3 sa drizza tenor la finiziun da l'ultim servetsch da promoziun e cumpiglia il salari da basa, ils supplements da funcziun ed ils supplements socials spezials, il 13avel salari mensil e contribuziuns ad instituziuns socialas senza l'indemnisaziun da la perdita da gudogn.

Las collavuraturas ed ils collavuraturs han il dretg sin l'indemnisaziun da la perdita da gudogn:

1. durant singulas prestaziuns da servetsch da maximalmain dus dis durant sondas, durant dumengias e durant firads u en il temp liber;

2. per prestaziuns da servetsch durant las vacanzas.

En ils cas tenor l'alinea 1 ston las collavuraturas ed ils collavuraturs pretender enavos l'indemnisaziun da la perdita da gudogn.

Absenzas pervia da malsogna ston vegnir communitgadas immediatamain al post da servetsch.

Absenzas pervia da malsogna da passa tschintg dis da lavur ston vegnir cumprovadas cun in attest da la media u dal medi. Quel sto cuntegnair il grad e la durada probabla da l'incapacitad da lavurar. En cas motivads po il post da servetsch pretender in attest da la media u dal medi avant la scadenza da tschintg dis.

L'attest da la media u dal medi sto vegnir inoltrà al post da servetsch per mauns dal UP.

Suenter avair tadlà il UP po il post da servetsch ordinar da tut temp ina controlla tras ina media u tras in medi da confidenza.

En cas d'ina incapacitad da lavurar pervia da malsogna vegn il salari cumplain, cun tut ils supplements, pajà vinavant durant 730 dis, maximalmain dentant fin la fin da la relaziun da lavur (cuntinuaziun dal pajament dal salari).

…

La cuntinuaziun dal pajament dal salari sa drizza tenor ils suandants princips:

1. l'incapacitad da lavurar vegn fixada a maun da la dumonda, quant enavant che las incumbensas da servetsch pon vegnir ademplidas. L'artitgel 3 e l'artitgel 6 da la Lescha federala davart la part generala dal dretg d'assicuranza sociala¹¹ valan confurm al senn;

2. durant ina incapacitad da lavurar parziala quintan ils dis respectivs sco dis entirs;

3. en cas d'ina nova incapacitad da lavurar pervia d'ina malsogna (recidiva) cumenza la cuntinuaziun dal pajament dal salari da nov, sche la persuna è stada abla, avant la recidiva, da lavurar cumplainamain e senza interrupziun durant almain sis mais;

4. en cas d'in grad d'occupaziun variabel è decisiva la 12avla part dal salari, ch'è vegnì pajà durant ils 365 dis avant che l'incapacitad da lavurar è resultada;

5. en cas che l'inabilitad da lavurar è vegnida chaschunada sez e cun intenziun, sa reducescha il salari a la mesadad.

Las prestaziuns da l'assicuranza da diarias per persunas malsaunas (ADPM) sa drizzan tenor l'Ordinaziun davart l'assicuranza da diarias per persunas malsaunas¹².

Sin recumandaziun da la media u dal medi e suenter avair tadlà il UP po il departament conceder congedis da recreaziun pajads da normalmain fin duas emnas.

Per congedis da recreaziun ordinads tras la media u tras il medi valan las medemas disposiziuns sco per il pajament dal salari durant la malsogna.

Il pajament dal salari a collavuraturas ed a collavuraturs cun in grad d'occupaziun variabel durant lur accident vegn calculà tenor il salari ch'è vegnì retratg en media ils dudesch mais avant l'impediment da lavurar.

Las premias per l'assicuranza cunter accidents da lavur vegnan surpigliadas dal chantun. Las premias per l'assicuranza cunter accidents ordaifer la professiun van a quint da las collavuraturas e dals collavuraturs. Per las persunas ch'èn assicuradas tar la SUVA surpiglia il chantun la part da las premias che surpassa la premia da las persunas ch'èn assicuradas en moda privata tenor la lescha federala davart l'assicuranza d'accidents¹³.

Sch'i resulta in avantatg finanzial tras il pajament dal salari durant la malsogna u durant l'accident e tras eventualas prestaziuns d'assicuranza, sto il salari vegnir reducì correspundentamain.

Sche l'accident sto vegnir attribuì ad ina greva culpa da la collavuratura u dal collavuratur, decida il departament sin proposta dal UP davart ina reducziun dal salari.

Sche l'assicuranza obligatorica d'accidents, l'assicuranza d'invaliditad, la Cassa da pensiun dal Grischun u l'assicuranza militara conceda ina renta posteriura pervia da malsogna u pervia d'accident, po il chantun pretender, che l'assicuradra paja al chantun la renta fin a l'autezza da ses pajament anticipà, respectivamain en la dimensiun dal salari ch'il chantun ha pajà tenor ils artitgels 36 ss. LP¹⁴ durant il temp, per il qual la renta posteriura vegn pajada.

En cas d'ina incapacitad da lavurar pervia da gravidanza valan l'artitgel 38 e l'artitgel 39 alinea 3 litera d confurm al senn.

…

…

…

…

…

Las contribuziuns da spargn vegnan repartidas tut tenor la vegliadetgna sco suonda tranter las collavuraturas ed ils collavuraturs e tranter l'administraziun chantunala:

Per las collavuraturas ed ils collavuraturs ch'eran favurisads fin ils 31 da december 2021 tenor l'artitgel 44a (versiun dal 1. da schaner 2021) paja il chantun ina contribuziun da spargn supplementara da 4 pertschient dal salari ch'è assicurà l'onn 2021 tenor las disposiziuns da la Lescha davart la Cassa da pensiun (versiun dal 1. da schaner 2015). En cas d'ina reducziun dal grad d'occupaziun per almain 20 pertschient sa reducescha il salari decisiv correspundentamain, ed el vegn augmentà mintgamai per il 1. da schaner per la cumpensaziun da la chareschia ch'è vegnida concludida da la Regenza sco er per eventualas meglieraziuns dal salari real.

L'indemnisaziun da partenza tenor l'artitgel 40 LP¹⁵ vegn pajada, sch'ina collavuratura u sch'in collavuratur:

1. ha surpassà il 50avel onn da vegliadetgna tar l'extrada; e

2. ha lavurà durant almain 20 onns tar il chantun; e

3. n'ha betg in'assicuranza da pensiun u ha in'assicuranza da pensiun insuffizienta tenor l'alinea 4.

L'indemnisaziun da partenza vegn fixada sco suonda (vegliadetgna [V] / onns da lavur [OL], indemnisaziun da partenza en salaris mensils):

Tar in grad d'occupaziun stabil è decisiv l'ultim salari mensil ch'è vegnì retratg. Tar in grad d'occupaziun variabel sa drizza l'autezza dal salari mensil tenor la media dal salari durant ils ultims dus onns avant l'extrada.

Sche la collavuratura u sch'il collavuratur ha in'assicuranza da pensiun, ma sche las premias ch'il chantun ha pajà en tut a la cassa da pensiun sutpassan l'indemnisaziun da partenza tenor l'alinea 2, vegn debitada la differenza.

Sch'ina relaziun da lavur vegn schliada pervia d'in cumportament culpaivel d'ina collavuratura u d'in collavuratur, vegn reducì il dretg sin l'indemnisaziun tenor l'alinea 2 a la mesadad.

Per las collavuraturas e per ils collavuraturs cun in salari per ura vegn l'indemnisaziun da vacanzas agiuntada al salari e cumprovada cun in import en il rendaquint dal salari.

L'indemnisaziun da vacanzas vegn fixada en pertschients dal salari brut ed importa tar in dretg da vacanzas da:

1. tschintg emnas 10,64 pertschient;

2. tschintg emnas e mez 11,83 pertschient;

3. sis emnas 13,04 pertschient.

Sco salari brut valan tut las retratgas da salari cun excepziun dal 13avel salari mensil e dal supplement per onns da lavur tenor l'artitgel 42 alinea 2 LP¹⁶.

Per onn chalendar pon vegnir acquistads fin diesch dis da vacanzas supplementars.

Il post da servetsch communitgescha il dumber da dis da vacanzas supplementars e las modalitads da pajament al UP.

Dis da vacanzas che vegnan restrenschids pervia da malsogna, pervia da gravidanza u pervia d'accident pon vegnir retratgs posteriuramain, sche questas restricziuns impedeschan l'intent da recreaziun da las vacanzas.

La cumpensaziun sto vegnir fatga valair cun in attest da la media u dal medi che conferma l'incapacitad da lavurar a partir da l'emprim di.

Sche las vacanzas vegnan retratgas durant ina incapacitad da lavurar parziala per motivs da malsogna, da gravidanza u d'accident, quintan ellas cumplainamain. Exceptada da quai è la retratga da singuls dis da vacanzas.

Questas disposiziuns na valan betg per persunas d'instrucziun da scolas chantunalas.

Sche las absenzas da la lavur pervia da malsogna, pervia d'accident, pervia da servetsch militar da promoziun, pervia da recruta u pervia da servetsch civil importan en in onn chalendar passa otg emnas, vegnan reducidas las vacanzas per in mez di, e quai per mintga emna entira che l'absenza dura pli ditg.

Tar in congedi betg pajà ston las vacanzas vegnir reducidas a partir da la terza emna da l'absenza da la lavur tenor la medema regla sco en l'alinea 1. Sch'il chantun ha in interess dal congedi betg pajà, po vegnir fatga ina reducziun a partir da la novavla emna. Il post da servetsch decida suenter avair tadlà il UP.

Tar autras absenzas da la lavur na vegnan las vacanzas per regla betg reducidas. Davart excepziuns decida il post da servetsch suenter avair tadlà il UP.

Questas disposiziuns na valan betg per persunas d'instrucziun da scolas chantunalas.

Sin l'onn chalendar suandant dastgan per regla vegnir transferids maximalmain tschintg dis da vacanzas.

Sch'i n'è betg pussaivel da retrair las vacanzas per motivs da manaschi u per auters motivs plausibels, po il post da servetsch permetter u ordinar da transferir maximalmain 15 dis da vacanzas.

Davart il transferiment d'in dumber da dis da vacanzas pli grond decida il departament suenter avair tadlà il UP.

Sche las vacanzas na pon excepziunalmain betg vegnir retratgas per motivs da manaschi u per auters motivs plausibels, decida davart l'indemnisaziun finanziala – suenter avair tadlà il UP:

1. il post da servetsch tar l'extrada or dal servetsch chantunal;

2. il departament durant la relaziun da lavur.

Surviventas e survivents da collavuraturas e da collavuraturs n'han nagin dretg sin la cumpensaziun finanziala dal dabun restant da vacanzas.

Il mument da l'extrada pon vacanzas retratgas da memia vegnir scuntradas cun il salari u vegnir pretendidas enavos.

Il dretg d'in congedi per onns da lavur resulta il mument che l'onn da lavur respectiv tenor l'artitgel 42 alinea 1 LP¹⁷ vegn cumplenì e sa drizza tenor la media dal grad d'occupaziun dals ultims tschintg onns. En cas d'ina reentrada entaifer quatter onns vegnan mess a quint onns da lavur e grads d'occupaziuns anteriurs.

Congedis per onns da lavur ston vegnir retratgs entaifer tschintg onns.

A persunas d'instrucziun pon congedis per onns da lavur vegnir concedids er en furma d'ina reducziun dal dumber da lecziuns obligatoricas.

Per transfurmar in congedi per onns da lavur tenor l'artitgel 51 en in supplement è decisiv il salari fundamental, inclusiv in eventual supplement da funcziun, il mument dal pajament.

A las collavuraturas ed als collavuraturs cun in salari per ura vegnan concedids congedis per onns da lavur en furma d'in supplement; quest supplement correspunda cun 10, 15 e 20 onns da lavur ad in mez salari da basa mensil, a partir dal 25. onn da servetsch ad in entir salari da basa mensil (senza 13avel salari mensil e senza indemnisaziun da vacanzas e da firads). L'artitgel 51 alinea 1 vala confurm al senn; il dretg sa drizza tenor la media dal salari dals ultims tschintg onns, ed en cas d'ina reentrada vegnan mess a quint onns da lavur e salaris anteriurs. Il supplement vegn pajà quel mais che suonda il mais ch'il dretg è resultà.

A las collavuraturas ed als collavuraturs cun 20, cun 30 e cun 40 onns da lavur surdat la regenza in regal sco renconuschientscha per lur collavuraziun da blers onns. Las collavuraturas ed ils collavuraturs vegnan onurads en il rom d'ina festa.

Ils posts da servetsch pon surdar in regal da cumià a collavuraturas ed a collavuraturs ch'extreschan suenter tschintg onns da lavur cumplenids.

La valur dal regal dastga importar maximalmain 100 francs suenter 5 onns da lavur, maximalmain 200 francs suenter 10 onns da lavur e maximalmain 400 francs suenter 15 onns da lavur.

En cas spezials pon ils departaments auzar adequatamain questas tariffas.

La collavuratura sto annunziar uschè baud sco pussaivel la retratga dal congedi da maternitad al post da servetsch per mauns dal UP, e quai cun ina conferma da la media u dal medi davart il termin da naschientscha probabel.

Il congedi da maternitad cumenza il di da la naschientscha:

1. sche l'uffant nascha ed è abel da viver; u

2. sche la gravidanza ha durà almain 23 emnas.

Sche l'auter genitur mora entaifer sis mais suenter la naschientscha, survegn la collavuratura supplementarmain in congedi pajà da 14 dis entaifer sis mais suenter la mort.

…

Per calcular il salari en cas d'in grad d'occupaziun che variescha è decisiv il salari retratg en media durant ils dudesch mais avant la naschientscha.

Sch'i na dat nagins motivs da manaschi gravants cunter quai, conceda il post da servetsch – sin dumonda – in congedi betg pajà gist suenter il congedi da maternitad pajà.

La collavuratura po desdir la relaziun da lavur entaifer in mais suenter la naschientscha per la fin dal congedi da maternitad.

Ils posts da servetsch pon permetter a las collavuraturas ed als collavuraturs fin diesch dis da congedi betg pajads per mintga onn chalendar. Il dumber dals dis permess sto vegnir annunzià ina giada per onn al UP per la deducziun dal salari. Congedis betg pajads pli lungs ston vegnir communitgads a temp ed avant la retratga al UP.

Tar congedis betg pajads fin diesch dis da lavur surpiglian las collavuraturas ed ils collavuraturs sco er il chantun las contribuziuns a la cassa da pensiun. Tar in congedi da passa diesch dis da lavur surpiglia la persuna che prenda il congedi las contribuziuns da las patrunas e dals patruns sco er las contribuziuns da las lavurantas e dals lavurants.

Congedis betg pajads da fin sis mais vegnan mess a quint sco onns da lavur per ils congedis per onns da lavur tenor l'artitgel 42 LP¹⁸.

Las collavuraturas ed ils collavuraturs survegnan in congedi pajà per ils suandants eveniments:

• a) trais dis per lur nozzas;

• b) in di per las nozzas d'agens uffants, d'agens fragliuns e dals agens geniturs;

• c) 13 dis entaifer sis mais suenter la naschientscha per la geniturialitad;

• c)bis 13 dis entaifer in onn suenter avair recepì l'uffant per l'adopziun;

• c)ter per la geniturialitad supplementarmain 14 emnas, sche la mamma mora il di da la naschientscha u entaifer las 14 emnas suandantas, plus la durada d'ina eventuala ospitalisaziun da l'uffant novnaschì, per la quala i vegnan dentant resguardadas maximalmain otg emnas;

• d) trais dis tar la mort da la conjugala u dal conjugal, d'agens uffants, dals agens geniturs u d'agens fragliuns;

• e) in di per midar abitaziun tar in grad d'occupaziun da 50 pertschient e dapli, in mez di tar in grad d'occupaziun pli pitschen;

• f) trais dis per la tgira necessaria d'ina commembra u d'in commember da la famiglia cun ina restricziun da la sanadad, dentant – cun excepziun d'uffants – maximalmain diesch dis per onn;

• g) fin 14 emnas respectivamain, sche tuts dus geniturs lavuran, fin set emnas entaifer 18 mais a partir da l'emprim di da congedi per la tgira necessaria d'agens uffants minorens che han ina greva restricziun da la sanadad pervia d'ina malsogna u d'in accident en il senn da l'artitgel 16o da la Lescha federala davart la cumpensaziun dal gudogn¹⁹. Il congedi vegn concedì per cas da malsogna u per accident ed en cas d'ina recidiva suenter in temp pli lung senza mals.

Las collavuraturas ed ils collavuraturs survegnan in congedi pajà per ils suandants eveniments, sche quels han lieu inevitablamain durant il temp da lavur ordinari e sch'il congedi vegn retratg en in connex direct cun l'eveniment:

1. maximalmain dus dis tar la mort da siras e da sirs, da brits e da schenders, da tattas e da tats, da biadias e da biadis;

2. maximalmain in di tar la mort da quinadas e da quinads, d'ondas e d'augs, da nezzas e da nevs. Tar la mort da tattas e da tats, d'ondas e d'augs, da nezzas e da nevs da la conjugala u dal conjugal vegn concedì il medem congedi;

3. maximalmain trais dis per midadas da domicil ch'èn vegnidas ordinadas uffizialmain;

4. maximalmain dus dis en chaussas publicas cun resalva da l'artitgel 57 LP²⁰ e da l'artitgel 61. Il dretg dal congedi pajà per visitas e per citaziuns davant autoritads exista mo, sche questas visitas e sche questas citaziuns èn en l'interess public;

5. maximalmain tschintg dis per la scolaziun da manadra u da manader da G+S, per la scolaziun tar las tiraduras giuvnas e tar ils tiradurs giuvens sco er per la scolaziun tar autras organisaziuns da giuvenils. Per sa participar sco manadra u sco manader dal curs en questas organisaziuns vegn concedì in congedi pajà per la mesadad dal temp da lavur che croda, per mintga curs dentant maximalmain dus dis e mez;

6. maximalmain trais dis per delegaziuns inuffizialas a dis da federaziuns professiunalas, uschenavant che l'occurrenza è en l'interess public e ch'ella promova la furmaziun supplementara professiunala da la collavuratura e dal collavuratur;

7. per la durada dal servetsch da pumpiers obligatoric;

8. per la durada da la recrutaziun militara e d'inspecziuns militaras;

9. …

10. totalmain in mez di per tschertgar ina plazza suenter la desditga da la plazza da lavur;

11. il temp ch'i dovra per tezzar u per pumpar giu il latg durant l'emprim onn da vita dals agens uffants, maximalmain dentant il temp tenor l'artitgel 60 alinea 2 da l'ordinaziun federala 1 tar la lescha da lavur²¹.

Las disposiziuns tenor l'alinea 1 e l'alinea 2 valan confurm al senn per collavuraturas e collavuraturs en in partenadi registrà u en ina communitad da vita factica.

…

Sche la collavuratura u sch'il collavuratur sto preparar la sepultura tar mortoris u sch'il viadi a la sepultura dovra in temp pli lung, importa la durada dal congedi maximalmain trais dis.

En cas spezials po il post da servetsch conceder congedis pajads pli lungs suenter avair tadlà il UP, sch'igl exista in motiv da congedi tenor l'alinea 1 u l'alinea 2.

Sch'i na dat nagins motivs da manaschi gravants cunter quai, pon las collavuraturas ed ils collavuraturs reducir il grad d'occupaziun per maximalmain 20 pertschient ad almain 20 pertschient:

1. suenter la naschientscha d'agens uffants;

2. suenter l'adopziun d'in u da plirs uffants.

La reducziun dal grad d'occupaziun sto vegnir fatga valair tar il post da servetsch entaifer sis mais suenter la naschientscha u suenter l'adopziun.

Sch'i na vegn fixà nagut auter en enclegientscha vicendaivla, vegn il grad d'occupaziun reducì en in pass per il cumenzament dal sisavel mais, suenter che la reducziun è vegnida fatga valair.

Las collavuraturas ed ils collavuraturs pon puspè augmentar per maximalmain 20 pertschient il grad d'occupaziun reducì. L'augment sto vegnir fatg valair tar il post da servetsch entaifer trais onns suenter la reducziun. L'alinea 3 vala confurm al senn.

Il chantun prenda mesiras adattadas per la prevenziun da la sanadad e per la protecziun da las collavuraturas e dals collavuraturs cunter mulestas psichicas e fisicas a la plazza da lavur, cunzunt cunter mulestas sexualas, cunter il mobing e cunter la discriminaziun.

Durant las emprimas otg emnas suenter la naschientscha vala in scumond d'occupaziun absolut. Durant las segundas otg emnas suenter la naschientscha po la collavuratura vegnir occupada – cun ses consentiment – cun lavurs ch'èn temporalmain, corporalmain u autramain pauc grevas, premess ch'igl existia in basegn urgent. Il salari che resulta qua tras pro rata temporis na dastga betg surpassar l'import tenor l'artitgel 34d alinea 1 da l'ordinaziun davart l'assicuranza per vegls e survivents²². La collavuratura po revocar da tut temp ses consentiment.

Cun in manaschament da reabilitaziun vegn prendì en mira da mantegnair la capacitad da lavurar da las persunas malsaunas u da las persunas che han gì in accident sco er da reintegrar questas persunas cun success.

Per incumbensa da l'instanza cumpetenta po il UP ordinar mesiras per mantegnair la sanadad sco er controllas tras ina media u tras in medi da confidenza.

Il departament decida davart la surpigliada dals custs per in'assistenza giuridica tenor l'artitgel 47 LP²³.

La Regenza dat l'incarica da manar in post d'annunzia tenor l'artitgel 47a LP²⁴.

Ina incarica tenor l'alinea 1:

1. sto vegnir surdada a persunas natiralas u giuridicas cun domicil respectivamain cun sedia en Svizra;

2. sto prevair garanzias suffizientas en quai che reguarda la discreziun, la protecziun da datas, la cumpetenza professiunala e metodica, ils chanals d'annunzia adequats e l'independenza;

3. dastga vegnir surdada per ina durada da maximalmain sis onns, senza concluder prolungaziuns u contracts da cuntinuaziun;

4. dastga puspè vegnir surdada a la medema persuna il pli baud sis onns suenter la scadenza d'ina incarica anteriura tenor l'alinea 1.