803.100
Lescha d'expropriaziun dal chantun Grischun
dals 26-10-1958 (versiun dals 01-01-2025)
acceptada dal pievel ils 26 d'october 1958
1. Champ d'applicaziun e princip
Art. 1 Champ d'applicaziun
Cun resalva dal dretg federal e dal dretg chantunal davart la planisaziun dal territori vala questa lescha per tut las expropriaziuns sco er per la constataziun e per las consequenzas da restricziuns da la proprietad che sumeglian expropriaziuns.
Sch'ina expropriaziun è pussaivla tenor dretg federal e chantunal, po decider l'expropriant tenor tgenin dretg ch'ella vegn realisada. Suenter ch'il dretg d'expropriaziun è dà n'exista betg pli quest dretg d'eleger.
Art. 2 Princip
L'expropriaziun è admissibla mo per ovras publicas u per ovras d'interess public, premess ch'ella è necessaria per cuntanscher l'intent e ch'ina cunvegna amicabla n'è betg pussaivla u fiss pussaivla mo cun custs sproporziunads.
Art. 2a Egualitad da las schlattainas
Las indicaziuns davart las persunas, davart las funcziuns e davart las professiuns en questa lescha sa refereschan ad omaduas schlattainas, uschenavant ch'i na resulta nagut auter or dal senn da questa lescha.
2. Il dretg d'expropriaziun
Art. 3 Legitimaziun
Il dretg d'expropriaziun po vegnir pretendì dal chantun, da las vischnancas e d'autras corporaziuns u instituziuns da dretg public sco er da persunas dal dretg privat.
Il chantun ha il dretg d'expropriaziun a norma da la legislaziun. Ils conclus dal pievel e dal cussegl grond davart la realisaziun d'ovras publicas cumpiglia en sasez l'autorisaziun d'applitgar l'expropriaziun.
Davart la concessiun dal dretg d'expropriaziun per ovras, da las qualas il chantun n'è betg il patrun da construcziun, decida il departament.
…
Art. 4 Object
Expropriads pon vegnir dretgs reals da bains immobigliars sco er ils dretgs da vischinanza che derivan da la proprietad funsila, plinavant ils dretgs da locataris e da fittadins dal bain immobigliar ch'è pertutgà da l'expropriaziun.
Dretgs da bains immobigliars che servan a l'intent public pon medemamain vegnir expropriads, sche la lescha na prescriva betg insatge auter. Il departament impona a l'expropriant las cundiziuns necessarias per mantegnair las colliaziuns u las cundiziuns necessarias en l'interess da la segirezza publica e dals bains immobigliars vischins.
Nua ch'i tanscha in dretg real limità, na dastga la proprietad betg vegnir retratga senza il consentiment da l'exproprià. Medemamain na dastga cunter la veglia da l'exproprià betg vegnir exproprià per adina, sch'ina expropriaziun transitorica tanscha per realisar l'intent.
Art. 5 Extensiun
Il dretg d'expropriaziun po vegnir pretendì:
per construir, per midar, per mantegnair, per manar sco er per engrondir in'ovra en l'avegnir;
per retrair ils materials da construcziun necessaris, sch'ins survegn quels uschiglio mo a cundiziuns fitg engrevgiantas,
per procurar ils materials da construcziun e per depositar material;
per prender mesiras ch'èn necessarias per remplazzar dretgs d'expropriaziun u per mantegnair interess publics.
Art. 6 Dretg d'expansiun da l'exproprià
Sch'i vegn duvrada mo ina part d'in bain immobigliar u da plirs bains immobigliars che tutgan economicamain ensemen e sch'il rest na po uschia betg vegnir utilisà confurm a l'intent u sche quai vegn engrevgià sproporziunadamain, po l'exproprià pretender l'expropriaziun cumpletta.
Sche – tras conceder in dretg real limità – il bain immobigliar na po betg vegnir utilisà da l'exproprià confurm a l'intent u sche quai al vegn engrevgià sproporziunadamain, po el pretender l'expropriaziun dal bain immobigliar.
Art. 7 Dretg d'expansiun da l'expropriant
L'expropriant po pretender l'expropriaziun cumpletta, sche l'indemnisaziun per la reducziun da la valur dal rest importa tar l'expropriaziun parziala dapli che la mesadad da sia valur.
L'expropriant sto communitgar a l'exproprià en scrit ed entaifer 20 dis dapi la fixaziun legalmain valaivla da l'indemnisaziun, sch'el ha tschernì l'expropriaziun parziala u l'expropriaziun cumpletta.
Art. 8 Renunzia
L'expropriant po – sch'el n'ha betg gia pretendì l'enviament anticipà en il possess – declerar a l'exproprià la renunzia d'exequir l'expropriaziun, e quai en scrit ed entaifer 20 dis dapi la fixaziun legalmain valaivla da l'indemnisaziun.
Sch'i resultan per l'exproprià donns cumprovads tras la renunzia, ston quels vegnir pajads. Sche las partidas na vegnan betg da sa cunvegnir davart l'autezza dal pajament, decida quella instanza che ha tratg la decisiun definitiva davart l'indemnisaziun d'expropriaziun. Il dretg da pajament surannescha entaifer 1 onn suenter che la renunzia è vegnida declerada.
Ina restricziun dal dretg prenotada en il register funsil po l'exproprià laschar stritgar mussond la decleraziun da renunzia.
3. L'indemnisaziun
Art. 9 Princip, cumpetenza per fixar geners
L'expropriaziun sto adina vegnir indemnisada cumplainamain. L'indemnisaziun sto per regla vegnir pajada en daners. Cun il consentiment da l'exproprià po ina prestaziun reala remplazzar per part u dal tuttafatg ina prestaziun en daners.
Sche l'expropriaziun tutga ina persuna cun dretgs reals che dovra il bain immobigliar exproprià absolutamain per pratitgar sia professiun, duai sche pussaivel vegnir pajada ina cumpensaziun reala.
Art. 10 Part integrala da l'indemnisaziun
L'indemnisaziun sto vegnir fixada resguardond tut ils dischavantatgs che l'exproprià ha senza atgna culpa pervia da la privaziun u pervia da la restricziun da ses dretgs. Damai sto vegnir pajà:
la valur commerziala cumplaina dal dretg exproprià;
la reducziun da la valur che resulta, sch'i vegn duvrada mo ina part d'in bain immobigliar u da plirs bains immobigliars che tutgan economicamain ensemen;
ina part adequata vi dals custs da reacquisiziun, sch'il donn subjectiv d'in exproprià ch'è dependent da la reacquisiziun è pli grond che la valur commerziala da l'object exproprià. La plivalur sto l'exproprià laschar stimar.
tut ils auters dischavantatgs che l'exproprià ha e che sa laschan prevair pervia da l'expropriaziun, sche las chaussas succedan a moda usitada.
Sch'ins na po constatar nagins dischavantatgs cun ordinar la privaziun u la restricziun dal dretg, po – sin dumonda da l'expropriant, da l'exproprià u d'uffizi – la decisiun vegnir suspendida fin che l'ovra è finida, eventualmain cun fixar ina garanzia adequata.
Art. 11 Calculaziun da la valur commerziala
Cun eruir la valur commerziala ston vegnir resguardadas adequatamain meglras pussaivladads d'utilisaziun, dentant betg pretschs evidents da speculaziun u d'amaturs.
Servituts existentas sin il bain immobigliar, cun excepziun da la giudida, sco er ils dretgs persunals prenotads en il register funsil ston vegnir resguardads tar la stimaziun, medemamain la valur da grevezzas spezialas che scrodan tras l'expropriaziun.
Ils augments e las reducziuns da la valur che resultan da l'ovra da l'expropriant na vegnan betg resguardads.
Art. 12 Indemnisaziun per las servituts e per ils dretgs persunals
Per servituts expropriadas, cun excepziun da la giudida, e per ils dretgs persunals prenotads en il register funsil sto vegnir indemnisà adequatamain a la persuna autorisada il donn che resulta da sia restricziun u da sia spiraziun.
Locataris e fittadins pon, er sche lur dretgs n'èn betg prenotads en il register funsil, pretender ina cumpensaziun per il donn che resulta ad els da l'aboliziun da lur contracts da locaziun e da fittanza ch'eran vegnids fatgs avant l'iniziaziun da la procedura d'expropriaziun.
Art. 13 Indemnisaziun per dretgs da pegn funsils, per grevezzas funsilas e per giudidas
A las persunas autorisadas al pegn immobigliar, a la grevezza funsila ed a la giudida stat bun – empè da la chaussa expropriada – l'indemnisaziun pajada per quai a norma dal dretg civil. Ellas pon far independentamain dumondas, sch'igl è da temair che lur dretgs vegnian restrenschids.
Las persunas autorisadas a la giudida pon ultra da quai pretender independentamain cumpensaziun per il donn che resulta da la privaziun da la chaussa.
Art. 14 …
4. Procedura d'expropriaziun
Art. 15 Acts preparatorics
Acts ch'èn necessaris per preparar in'ovra che po vegnir expropriada, ston vegnir tolerads, suenter ch'els èn vegnids communitgads ad uras al proprietari. L'expropriant sto pajar cumplettamain l'indemnisaziun dal donn.
Per tals acts preparatorics ston ins dumandar la permissiun dal departament che po far quest act dependent d'ina prestaziun da garanzia.
Plants d'indemnisaziun dal donn vegnan giuditgads da las dretgiras ordinarias.
Art. 16 Introducziun da la procedura
Tar projects per la construcziun da vias, tar projects per la correcziun dals curs d'aua e tar projects forestals vegn la procedura d'expropriaziun introducida tras l'exposiziun publica dal project. Tar projects che pertutgan mo paucs proprietaris da bains immobigliars e che n'han betg per consequenza grondas pretensiuns da dretgs, succeda quai tras il consentiment en scrit dals pertutgads da renunziar a l'exposiziun.
Tar ils ulteriurs projects succeda l'introducziun da la procedura tras l'avis persunal als proprietaris da bains immobigliars pertutgads.
Art. 17 Scumond d'expropriaziun
A partir dal di da la publicaziun da l'exposiziun e tar la procedura scursanida a partir dal di ch'igl è vegnì tramess la citaziun, na dastgan – senza il consentiment da l'expropriant – vegnir fatgas naginas disposiziuns legalas u effectivas ch'engrevgeschan l'expropriaziun. Sch'igl è necessari po tar ils bains immobigliars pertutgads da l'expropriaziun er vegnir prenotada en il register funsil ina restricziun dal dretg da disponer.
Cuntravenziuns vegnan chastiadas dal departament cun ina multa da fin 1000 francs. La procedura sa drizza tenor la lescha davart la giurisdicziun administrativa.
Per il donn che deriva cumprovadamain dal scumond d'expropriaziun sto l'expropriant pajar cumplettamain l'indemnisaziun. L'effectiv e la dimensiun dal donn vegnan fixads il medem mument cun l'indemnisaziun per l'expropriaziun.
5. Ils organs d'expropriaziun
Art. 18 …
Art.
19 Cumissiun d'expropriaziun
1. posiziun e cumposiziun
Per l'entir chantun exista ina cumissiun d'expropriaziun.
La cumissiun d'expropriaziun sa cumpona d'ina presidenta u d'in president, d'ina vicepresidenta u d'in vicepresident sco er da tschintg ulteriuras commembras ed ulteriurs commembers.
La cumissiun d'expropriaziun è independenta en la giurisdicziun ed è obligada mo al dretg.
La cumissiun d'expropriaziun po nominar in secretariat ed in actuariat. En reguard administrativ è ella integrada en la Dretgira superiura. Là dispona ella d'ina adressa da consegna.
La Regenza fixescha la diaria per las commembras ed ils commembers da la cumissiun d'expropriaziun che lavuran en uffizi accessoric. Ella po divergiar da las tariffas previsas en l'artitgel 70 da la Lescha davart la relaziun da lavur da las collavuraturas e dals collavuraturs dal chantun Grischun.
Art. 19a 2. elecziun
Las commembras ed ils commembers da la cumissiun d'expropriaziun appartegnan a differentas gruppas professiunalas ed han las enconuschientschas tecnicas, linguisticas e localas ch'èn necessarias per ademplir las incumbensas.
La Dretgira superiura elegia las commembras ed ils commembers da la cumissiun d'expropriaziun per ina durada da 4 onns. Elecziuns substitutivas durant la durada d'uffizi èn pussaivlas.
La Dretgira superiura publitgescha uffizialmain las plazzas che ston vegnir occupadas, sche naginas commembras e nagins commembers da la cumissiun d'expropriaziun en uffizi na sa mettan a disposiziun per ina reelecziun.
La cumposiziun da la cumissiun d'expropriaziun sto vegnir communitgada publicamain.
Art. 20 3. cumpetenza
La cumissiun d'expropriaziun decida spezialmain davart:
l'effectiv e la dimensiun dal donn che resulta dal scumond d'expropriaziun;
la dumonda d'extensiun da l'exproprià e da l'expropriant;
ils dretgs contestads;
il gener e la dimensiun da l'indemnisaziun d'expropriaziun;
l'enviament anticipà en il possess e las mesiras colliadas cun quai;
…
las pretensiuns posteriuras;
la dimensiun da l'indemnisaziun tar la renunzia da l'expropriaziun;
la pussaivladad dal dretg da restituziun e la dimensiun d'ina eventuala recumpensa;
las pretensiuns d'indemnisaziun pervia da causals sumegliants a l'expropriaziun (expropriaziun materiala);
las pretensiuns d'indemnisaziun posteriuras, sche la procedura d'expropriaziun n'è betg vegnida fatga u sch'ella n'è betg vegnida fatga cunter il donnegià;
l'existenza d'ina expropriaziun materiala.
Art. 20a 4. cumposiziun
La cumissiun d'expropriaziun decida per regla en ina cumposiziun da trais commembras e commembers. Il collegi giuditgant sa cumpona:
da la presidenta respectivamain dal president u da la vicepresidenta respectivamain dal vicepresident (presidi);
da duas ulteriuras commembras e commembers.
Sche la cumissiun d'expropriaziun ha nominà in actuariat, cooperescha l'actuara u l'actuar a la procedura tenor las instrucziuns da la parsura u dal parsura. En il process da decisiun ha ella u el vusch consultativa.
Art. 21 Surveglianza
La Dretgira superiura ha la surveglianza da la cumissiun d'expropriaziun.
Envers la cumissiun d'expropriaziun ed envers sias commembras e ses commembers dispona ella dals medems instruments da surveglianza e dals medems meds auxiliars sco envers las autras autoritads giudizialas ed envers lur commembras e commembers ch'èn suttamess a sia surveglianza directa.
Las disposiziuns da la Lescha davart l'organisaziun giudiziala concernent la surveglianza giudiziala vegnan applitgadas analogamain.
Art. 22 Dretgira superiura
L'expropriant e l'exproprià pon – sch'i n'è betg fixà expressivamain insatge auter – far recurs tar la Dretgira superiura cunter tut las decisiuns materialas da la cumissiun d'expropriaziun.
Sch'ina partida fa recurs, ha la cuntrapartida il dretg dal recurs adesiv.
…
…
6. Execuziun da l'expropriaziun
Art. 23 Scadenza da l'indemnisaziun
L'indemnisaziun per l'expropriaziun sto vegnir pajada davent dal mument da la constataziun legalmain valaivla e sto vegnir tschainsida davent da quel mument cun tschintg pertschient, sche l'exproprià na po betg giudair en ses consentiment il dretg exproprià sur quest termin ora.
Art. 24 Pajament da l'indemnisaziun
…
Nua che la dimensiun da l'indemnisaziun na po betg vegnir eruida avant la finiziun da las lavurs da construcziun, sto vegnir pajà l'emprim 80% da la summa probabla ed il rest immediat suenter la marcaziun e la mesiraziun.
…
Art. 25 Repartiziun
L'expropriant po pajar al proprietari l'indemnisaziun pajada per il bain immobigliar exproprià e per la valur reducida d'in bain immobigliar betg exproprià mo cun il consentiment d'eventualas persunas cun dretgs reals reducids e cun dretgs persunals prenotads.
Per pajar l'indemnisaziun per la servitut expropriada a la persuna cun dretg è necessari il consentiment d'eventualas persunas cun dretg da pegn immobigliar e cun dretg da grevezza funsila dal bain immobigliar pertutgà.
Sche las persunas cun dretg che vegnan en consideraziun na vegnan betg perina areguard la repartiziun, prenda il president da la cumissiun las mesiras che al paran cunvegnentas. El è autorisà da fixar termins per inoltrar il plant cun la smanatscha che – sche quest termin na vegnia betg resguardà – vegnia la repartiziun fatga uschia sco quai ch'el ha previs.
Art. 26 Effect dal pajament
Tras il pajament da l'indemnisaziun s'acquista l'expropriant la proprietad al bain immobigliar exproprià u il dretg ad in bain immobigliar concedì tras la procedura d'expropriaziun.
Il medem effect ha il pajament d'ina indemnisaziun ch'è vegnida fixada suenter l'introducziun da la procedura d'expropriaziun tras ina cunvegna da las partidas.
Sche autras cunvegnas da las partidas mancan, scadan ils dretgs reals restrenschids ed ils dretgs persunals prenotads en il register funsil ch'engrevgeschan la proprietad expropriada, er sch'els n'èn per atgna culpa betg vegnids annunziads e stimads da la cumissiun d'expropriaziun, malgrà ch'igl era vegnì fatg attent sin quai.
Art. 27 Inscripziun en il register funsil, custs, taglia sin midada da maun
L'expropriant po pretender che l'acquist da dretg tras l'expropriaziun vegnia inscrit en il register funsil immediat suenter il pajament valaivel da l'indemnisaziun e suenter l'eventuala marcaziun e mesiraziun necessaria.
Ils custs da la marcaziun, da la mesiraziun e da l'inscripziun en il register funsil sto surpigliar l'expropriant.
Per il transferiment da la proprietad tras l'expropriaziun na dastgan vegnir imponidas al chantun naginas taglias sin midada da maun.
Art. 28 Enviament anticipà en il possess
L'expropriant po vegnir autorisà dal president da la cumissiun da prender possess dal terren gia avant il pajament da l'indemnisaziun, suenter che la procedura da stimaziun è introducida e l'inspecziun oculara è fatga e suenter avair tadlà la persuna che sto ceder il dretg, sch'in retard chaschunass gronds donns a l'expropriant.
Sch'il president da la cumissiun ademplescha ina tala dumonda, sto el il medem mument ordinar las mesiras che garanteschan la fixaziun posteriura da l'indemnisaziun. Sin dumonda da l'exproprià po el ultra da quai pretender ina prestaziun da garanzia.
En mintga cas sto l'indemnisaziun definitiva vegnir tschainsida cun tschintg pertschient davent dal di ch'il possess cumenza.
7. Dretg da restituziun
Art. 29 Premissas
L'exproprià che n'ha betg renunzià cun ina decleraziun en scrit a quest dretg po – cun restituir l'indemnisaziun ch'el ha survegnì per quai – pretender la retrocessiun d'in dretg exproprià e, nua che las relaziuns permettan quai, er da la valur reducida, sch'il dretg vegn – senza esser vegnì duvrà per in intent public – alienà u sch'el duai vegnir duvrà per in intent, per il qual il dretg d'expropriaziun n'è betg dà.
Il dretg da restituziun po vegnir executà dal possessur d'avant u da ses ertavels, tar ina expropriaziun parziala dentant mo, sch'els èn anc adina proprietaris dal bain immobigliar restant u da l'immobiglia dominanta.
Tar l'inscripziun en il register funsil sto il dretg da restituziun vegnir prenotà sco restricziun dal dretg da disponer.
Art. 30 Obligaziun d'annunzia
L'expropriant sto denunziar la persuna cun dretg da restituziun cun inditgar las consequenzas d'indemnisaziun, sch'el vul alienar il dretg exproprià u sch'el vul al duvrar per in intent, per il qual il dretg d'expropriaziun n'è betg dà.
Art. 31 Surannaziun
Il dretg da restituziun extingua suenter 6 mais dapi l'avis prescrit en l'artitgel 30.
Art. 32 Decisiun
Sch'il dretg da restituziun vegn snegà u sche las partidas na san betg sa cunvegnir davart l'autezza da la recumpensa, decida definitivamain quella instanza che ha fixà legalmain l'indemnisaziun d'expropriaziun.
8. Disposiziuns finalas e transitoricas
Art. 33 Ordinaziun executiva
Il cussegl grond regla la procedura per l'execuziun dal dretg d'expropriaziun tras il chantun, per conceder il dretg d'expropriaziun tras il departament, per giuditgar las pretensiuns da l'expropriaziun materiala e per fixar l'indemnisaziun d'expropriaziun.
La procedura sto vegnir ordinada uschia che la realisaziun da l'expropriaziun è garantida uschè spert sco pussaivel, e quai resguardond ils interess degns da vegnir protegids da l'exproprià.
Art. 34 Entrada en vigur, aboliziun dal dretg vertent
La regenza metta en vigur questa lescha suenter l'acceptaziun dal pievel.
Per quest termin vegnan abolids la lescha davart la renunzia da proprietad privata giaschonta per intents publics dals 13 da fanadur 1839, ils artitgels cumplementars dals 8 da schaner 1853 sco er ils artitgels 2 fin 6 da la lescha da construcziun dals 6 da matg 1894.
Art. 35 Disposiziuns transitoricas
Cas, per ils quals l'expropriaziun è gia introducida il mument che questa lescha entra en vigur, vegnan tractads tenor il dretg vertent.
Percunter vegnan applitgadas las disposiziuns da questa lescha davart il recurs, l'execuziun da l'expropriaziun ed il dretg da restituziun per tut las decisiuns che vegnan communitgadas suenter l'entrada en vigur da questa lescha.
Art. 36 Disposiziuns transitoricas concernent la reorganisaziun da las cumissiuns d'expropriaziun
La perioda d'uffizi da las commembras e dals commembers da las cumissiuns d'expropriaziun finescha ils 31 da december 2024.
Las cumpetenzas, las valurs da facultad e las obligaziuns da las cumissiuns d'expropriaziun tenor il dretg vegl vegnan transferidas – cun l'entrada en vigur da la midada da questa lescha – senza indemnisaziun a la cumissiun d'expropriaziun tenor il dretg nov.
Proceduras ch'èn pendentas davant las cumissiuns d'expropriaziun tenor il dretg vegl il mument che la midada da questa lescha entra en vigur, vegnan surdadas a la cumissiun d'expropriaziun tenor il dretg nov, cura ch'il dretg nov entra en vigur.
-