872.100
Lescha davart il traffic public en il chantun Grischun
dals 02-09-2022 (versiun dals 01-01-2023)
Il Cussegl grond dal chantun Grischun,
sa basond sin l'art. 82 al. 1 ed al. 3 da la Constituziun chantunala,
suenter avair gì invista da la missiva da la Regenza dals 3 da matg 2022,
concluda:
1. Disposiziuns generalas
Art. 1 Object e champ d'applicaziun
Questa lescha regla il traffic public en il chantun Grischun areguard l'avertura, areguard la purschida, areguard las contribuziuns, areguard las cumpetenzas ed areguard la procedura.
Ultra da quai regla ella l'empustaziun e la finanziaziun dal transport da rauba cun la viafier en il chantun Grischun.
A questa lescha èn suttamessas las interpresas da transport ch'èn activas en il chantun Grischun, las vischnancas, las regiuns, las corporaziuns da vischnancas ed organisaziuns sumegliantas che adempleschan incumbensas en il sectur dal traffic public en il chantun.
Art. 2 Intent
Resguardond ina politica persistenta d'abitadi, d'economia, d'energia, d'ambient e sociala promovan il chantun e las vischnancas il traffic public cun la finamira:
da garantir in'avertura commensurada da tut ils lieus coordinond tut il traffic;
da garantir l'utilisaziun effizienta dals meds finanzials dal maun public en il rom da las prescripziuns finanzialas;
d'utilisar l'energia en moda spargnusa ed economica sco er da schanegiar l'ambient;
da stgaffir stimuls per midar al traffic public;
da resguardar e d'integrar novas tecnologias e furmas da mobilitad en la concepziun da traffic.
Il chantun coordinescha il traffic public cun il traffic a gronda distanza e cun il transport da rauba cun la viafier.
Art. 3 Coordinaziun e collavuraziun
En collavuraziun cun la Confederaziun, cun las vischnancas, cun las regiuns, cun las corporaziuns da vischnancas sco er cun organisaziuns sumegliantas coordinescha il chantun las mesiras per il traffic public e per il transport da rauba cun la viafier. El coordinescha las mesiras cun il traffic individual motorisà e cun il traffic da peduns e da velos.
Il chantun collavura cun la Confederaziun, cun ils chantuns vischins, cun l'exteriur vischin, cun las vischnancas, cun las regiuns, cun las corporaziuns da vischnancas, cun organisaziuns sumegliantas sco er cun las interpresas da transport.
Art. 4 Noziuns
En il senn da questa lescha chapeschan ins:
traffic public: purschidas da traffic per avrir lieus cun meds da transport ch'èn accessibels per tut las persunas e che circuleschan per regla tenor in urari publitgà;
transport da rauba cun la viafier: transport da rauba cun la viafier sco er transtgargiada da rauba en il rom dal traffic cumbinà;
interpresas da transport: interpresas dal traffic public che furneschan ina prestaziun da transport per incumbensa publica;
tips d'avertura: attribuziun da l'avertura en il territori chantunal cun il traffic public en il rom da l'avertura da basa (traffic regiunal da persunas ed avertura fundamentala), da l'avertura supplementara u dal traffic local;
purschida: lingia dal traffic public cun in tschert dumber da pèrs da curs ch'èn dividids en differents stgalims da purschida;
contribuziuns da gestiun: contribuziuns che vegnan pajadas – sin basa d'ina cunvegna davart la purschida – per regla sco indemnisaziun dals custs planisads betg cuvrids en il rom da la procedura d'empustaziun;
contribuziuns d'investiziun u da promoziun: avantatgs finanzials che vegnan concedids a la petenta u al petent, sch'ella u el impunda en moda adequata agens meds finanzials;
novas furmas da mobilitad: purschidas dal traffic public e dal transport da rauba cun la viafier che na circuleschan betg stringentamain tenor in urari publitgà.
2. Purschida
2.1. Planisaziun
Art. 5 Concept chantunal dal traffic public
Il concept chantunal dal traffic public serva a planisar a media vista ed a diriger a lunga vista la purschida. El vegn repassà ed approvà periodicamain tras il chantun en il senn d'ina planisaziun successiva.
Tar l'elavuraziun dal concept chantunal dal traffic public accepta il chantun ils interess da las vischnancas, da las corporaziuns da vischnancas e da las regiuns sur las presidentas ed ils presidents d'urari. El po consultar las interpresas da transport ch'èn activas en il traffic public sin il territori chantunal.
2.2. Avertura
Art. 6 Stgalims da purschida en il traffic public
Per avrir il territori chantunal cun il traffic public vegnan definids stgalims da purschida. Il chantun fixescha las valurs directivas.
Art. 7 Tips d'avertura en il traffic public
Las vischnancas han il dretg d'ina avertura da basa commensurada che correspunda a la dumonda. La purschida vegn adattada tenor ils basegns durant il di e durant la stagiun.
Las vischnancas che n'adempleschan betg las premissas tenor l'alinea 1 areguard la dumonda per in'avertura da basa, han il dretg d'ina avertura fundamentala. Sco criteri s'orientescha ella al dumber d'abitantas ed abitants. Davart il dretg d'avertura da fracziuns communalas decida il chantun.
L'avertura supplementara cumpiglia la purschida che surpassa l'avertura da basa. Ella tegna quint da finamiras da la politica dals abitadis e da la regiun sco er da finamiras economicas e turisticas.
Il traffic local cumpiglia l'avertura entaifer in lieu.
2.3. Empustaziun
2.3.1. Traffic public
Art. 8 Avertura da basa e supplementara
En il rom da l'avertura da basa emposta il chantun ensemen cun la Confederaziun l'avertura cun il traffic regiunal da persunas e supplementarmain in'avertura fundamentala.
En collavuraziun cun las vischnancas, cun las regiuns, cun las corporaziuns da vischnancas u cun organisaziuns sumegliantas po il chantun empustar in'avertura che surpassa quella tenor l'alinea 1 (avertura supplementara), e quai resguardond la dumonda sco er la rentabilitad.
La procedura d'empustaziun sa drizza tenor las disposiziuns respectivas da l'Ordinaziun davart l'indemnisaziun dal transport regiunal da persunas concernent empustaziuns cuminaivlas da la Confederaziun e dals chantuns, uschenavant ch'il chantun na relascha betg disposiziuns divergentas per l'avertura fundamentala e supplementara. Empè da la Confederaziun (Uffizi federal da traffic) agescha il chantun. Per regla è il chantun cumpetent per l'empustaziun tenor l'alinea 2.
Durant l'onn tranteren da la procedura d'empustaziun da la Confederaziun che dura 2 onns po il chantun adattar l'empustaziun da l'avertura da basa u da l'avertura supplementara.
Art. 9 Traffic local
Per empustar il traffic local èn cumpetentas las vischnancas.
L'empustaziun sto vegnir coordinada cun las chadainas da transport da la purschida surordinada dal traffic public.
2.3.2. Transport da rauba cun la viafier
Art. 10 Rolla dal chantun
Il chantun emposta il transport da rauba cun la viafier da las interpresas da transport ch'èn activas en il chantun Grischun.
3. Contribuziuns
Art. 11 Finanziaziun
Las contribuziuns chantunalas vegnan finanziadas sur las finanzas generalas dal chantun.
3.1. Contribuziuns da gestiun
Art. 12 Traffic public
Il chantun paja sia part als custs betg cuvrids dal traffic regiunal da persunas.
Il chantun finanziescha ils custs betg cuvrids da l'avertura fundamentala.
Il chantun paja ina contribuziun da 50 fin 80 pertschient als custs betg cuvrids da l'avertura supplementara. En cas da pliras vischnancas vegn la part dals custs vi dals custs betg cuvrids da l'avertura supplementara calculada per mintga vischnanca tenor il dumber d'abitantas e d'abitants, nun che las vischnancas fixeschian in'autra clav da repartiziun.
Las vischnancas finanzieschan ils custs dal traffic local.
Ils custs d'amortisaziun e da finanziaziun d'investiziuns novas e d'investiziuns substitutivas valan per regla sco custs indemnisabels, uschenavant che quels èn vegnids approvads ordavant dals empustaders.
Art. 13 Transport da rauba cun la viafier
Il chantun paja sia part als custs betg cuvrids dal transport da rauba cun la viafier.
Art. 14 Cunvegnas davart la purschida
Il chantun fa cunvegnas davart la purschida cun las interpresas da transport per la purschida ch'el ha empustà en atgna cumpetenza.
Dal rest vegn la cunvegna davart la purschida concludida tenor las disposiziuns respectivas da l'Ordinaziun davart l'indemnisaziun dal transport da persunas regiunal.
Art. 15 Transport d'autos
A favur dal transport d'autos cun la viafier na vegnan concedidas naginas contribuziuns.
Per singulas colliaziuns po il chantun pajar excepziunalmain per motivs da la politica regiunala u per auters motivs impurtants contribuziuns als custs betg cuvrids, sch'il manaschi da talas colliaziuns n'è betg supportabel per motivs economics.
Art. 16 Purschidas transcunfinalas
Il chantun po sa participar a l'empustaziun da purschidas transcunfinalas en il traffic da lingia, sche las parts interessadas ordaifer il chantun sa participeschan en moda adequata a la finanziaziun dals custs betg cuvrids.
Per trajects curts ordaifer il territori chantunal po il chantun excepziunalmain desister da la participaziun finanziala da terzas varts.
3.2. Contribuziuns da promoziun
Art. 17 Mesiras per promover il traffic public
Per promover il traffic public po il chantun conceder contribuziuns. Las suandantas mesiras pon vegnir sustegnidas:
lingias turisticas dal traffic public;
manaschis d'emprova;
mesiras transcunfinalas;
novas furmas da mobilitad;
mesiras en connex cun il traffic public, che eviteschan u che reduceschan essenzialmain l'emissiun da CO₂;
ulteriuras mesiras che faciliteschan l'utilisaziun dals meds da traffic public u che promovan la midada a quels;
consorzis tariffars.
Las contribuziuns importan fin 50 pertschient dals custs betg cuvrids. Las contribuziuns vegnan fixadas tenor l'interess chantunal per la mesira ord vista dal traffic public.
Sche l'interess dal chantun per la mesira predominescha, po il chantun augmentar las contribuziuns tenor l'alinea 2.
Exclusa è la promoziun, sche las mesiras èn d'attribuir exclusivamain al traffic local. In'excepziun è l'artitgel 22 da questa lescha.
Art. 18 Lingias turisticas dal traffic public
Il chantun po conceder contribuziuns a favur da lingias turisticas dal traffic public.
Las lingias turisticas na dastgan betg avair in caracter d'avertura direct e betg concurrenzar purschidas dal traffic regiunal e local da persunas, mabain ston cuntanscher in effect da midada al traffic public.
Art. 19 Manaschis d'emprova
Durant il manaschi d'emprova po il chantun conceder contribuziuns.
Suenter la terminaziun dal manaschi d'emprova sto il project vegnir finanzià tenor l'artitgel 12 u tenor l'artitgel 21 da questa lescha.
Il manaschi d'emprova vegn renconuschì per ina durada da fin 5 onns.
Art. 20 Mesiras transcunfinalas
Il chantun po conceder contribuziuns a favur da mesiras transcunfinalas, sche quellas cuntanschan in effect da midada al traffic public e sche las parts interessadas ordaifer il chantun sa participeschan adequatamain a la finanziaziun.
Sche la mesira pertutga ina purschida cun in curt traject ordaifer il territori chantunal, po il chantun excepziunalmain desister da la participaziun finanziala da terzas varts.
Art. 21 Novas furmas da mobilitad
Il chantun po conceder contribuziuns a favur da novas furmas da mobilitad per in'avertura cunvegnenta ed effizienta da lieus.
Art. 22 Mesiras per evitar u per reducir considerablamain l'emissiun da CO₂
Il chantun po conceder contribuziuns a favur da mesiras en connex cun il traffic public, che eviteschan u che reduceschan essenzialmain l'emissiun da CO₂.
Art. 23 Ulteriuras mesiras
Il chantun po conceder contribuziuns a favur d'ulteriuras mesiras che faciliteschan l'utilisaziun dals meds da traffic public u che promovan la midada a quels. Quai èn en spezial:
mesiras d'infurmaziun, da commerzialisaziun e da promoziun da la vendita;
ulteriuras purschidas per garantir las chadainas da transport e talas che daventan necessarias en cas d'eveniments extraordinaris;
occurrenzas, per las qualas vegn messa a disposiziun ina purschida supplementara per las persunas participadas e per ils giasts per meglierar la colliaziun cun il traffic public;
facilitaziuns tariffaras tenor la Lescha federala davart il transport da persunas.
Art. 24 Premissas e relaziun tranter las differentas contribuziuns
Contribuziuns a mesiras per promover il traffic public or da meds finanzials da la Confederaziun vegnan concedidas tenor lur premissas da contribuziun. Ellas ston vegnir resguardadas per calcular la contribuziun chantunala.
Il dretg da survegnir contribuziuns or da programs da promoziun tenor l'alinea 1 n'ha betg in effect liant per la promoziun chantunala.
Contribuziuns da promoziun tenor questa lescha pon vegnir cumuladas. Ensemen cun autras contribuziuns da la Confederaziun e dal chantun na dastgan ellas per regla betg surpassar 80 pertschient dals custs betg cuvrids per la singula mesira.
Las premissas envers l'atgna prestaziun, envers la perdita, envers divergenzas dal project u envers l'utilisaziun per in auter intent resultan confurm al senn dals artitgels 31 ss. da questa lescha.
Art. 25 Consorzis tariffars
Il chantun sustegna la collavuraziun tranter las interpresas dal traffic public e stgaffescha las premissas per introducir consorzis tariffars. El po conceder contribuziuns a consorzis tariffars che permettan l'utilisaziun d'in unic bigliet per ina tariffa ch'è independenta dal med da transport e dal lieu da midada.
Las contribuziuns vegnan pajadas a l'instituziun purtadra.
Il chantun ed ils ulteriurs empustaders reglan l'indemnisaziun en ina cunvegna da collavuraziun cun las interpresas da transport.
Tut las interpresas da transport dal traffic public che survegnan prestaziuns dal chantun e da las vischnancas sin basa da questa lescha pon vegnir obligadas da collavurar en in consorzi tariffar.
3.3. Contribuziuns d'investiziun
Art. 26 Infrastructuras da la viafier
Il chantun po conceder contribuziuns per construir e per engrondir las infrastructuras da viafier che na vegnan betg finanziadas sur il fond per l'infrastructura da viafier da la Confederaziun.
Las contribuziuns vegnan pajadas da princip a la construidra u al construider da l'infrastructura.
Las contribuziuns vegnan fixadas tenor l'interess chantunal. La contribuziun importa fin 50 pertschient dals custs imputabels. En cas da projects d'in interess chantunal spezial po il chantun augmentar las contribuziuns.
Il chantun po prefinanziar contribuziuns da la Confederaziun per infrastructuras da viafier, sch'il project serva al traffic public dal chantun.
Art. 27 Edifizis, stabiliments ed indrizs da traffic d'interpresas da transport sin via dal traffic public
Il chantun po conceder contribuziuns per construir e per renovar edifizis, stabiliments ed indrizs da traffic d'interpresas da transport sin via dal traffic public.
Las contribuziuns vegnan pajadas a la construidra u al construider.
Las contribuziuns vegnan fixadas tenor l'interess chantunal. La contribuziun importa fin 50 pertschient dals custs imputabels. Sche l'interess dal chantun per ina mesira predominescha, po il chantun augmentar las contribuziuns.
Per construir e per renovar projects che servan exclusivamain al traffic local na vegnan betg pajadas contribuziuns.
Art. 28 Stabiliments da park and ride e da bike and ride
Il chantun po conceder contribuziuns per construir stabiliments da park and ride e da bike and ride.
Las contribuziuns vegnan fixadas tenor l'interess chantunal. La contribuziun importa fin 30 pertschient dals custs imputabels.
Art. 29 Binaris da colliaziun
Il chantun po conceder contribuziuns per construir e per renovar binaris da colliaziun.
La definiziun, las premissas, ils custs imputabels sco er las pretensiuns e las cundiziuns per promover binaris da colliaziun sa drizzan tenor las disposiziuns respectivas da la Lescha federala davart il transport da rauba tras las interpresas da viafier e da navigaziun, uschenavant ch'il chantun na relascha betg disposiziuns divergentas.
Las contribuziuns vegnan fixadas tenor l'interess chantunal. La contribuziun importa fin 30 pertschient dals custs imputabels.
Art. 30 Transport da rauba cumbinà cun la viafier
Il chantun po conceder contribuziuns per construir, per acquistar e per renovar stabiliments che servan a transferir rauba sin la viafier en il transport da rauba cumbinà cun la viafier.
La definiziun, las premissas, ils custs imputabels sco er las pretensiuns e las cundiziuns per promover il transport da rauba cumbinà cun la viafier sa drizzan tenor las disposiziuns respectivas da la Lescha federala davart il transport da rauba tras las interpresas da viafier e da navigaziun, uschenavant ch'il chantun na relascha betg disposiziuns divergentas.
Las contribuziuns vegnan fixadas tenor l'interess chantunal. La contribuziun importa fin 50 pertschient dals custs imputabels.
Art. 31 Atgnas prestaziuns
La petenta u il petent ubain ulteriuras parts interessadas vi da las mesiras, sco vischnancas u terzas varts, ston furnir in'atgna prestaziun adequata.
Vischnancas vischinas betg involvidas ston sa participar a la finanziaziun da projects ch'èn d'in interess spezial per ellas.
Art. 32 Perdita
Sche la petenta u il petent cumenza cun la realisaziun dal project u sch'i vegnan fatgas acquisiziuns respectivamain empustaziuns gia avant la garanzia da contribuziuns, na vegnan concedidas naginas contribuziuns.
Il chantun po permetter a la petenta u al petent da cumenzar anticipadamain cun las lavurs da construcziun u da far anticipadamain l'acquisiziun respectivamain l'empustaziun.
Questa permissiun anticipada na dat nagin dretg da survegnir contribuziuns.
Art. 33 Divergenzas dal project
Sche l'edifizi, il stabiliment u l'empustaziun divergescha da la dumonda che furma la basa per la disposiziun da contribuziun u per la decisiun da contribuziun, po il chantun reducir, stritgar u pretender enavos las contribuziuns per il project.
La petenta u il petent dastga far midadas essenzialas dal project u talas che chaschunan custs supplementars mo cun l'approvaziun precedenta dal chantun.
Art. 34 Utilisaziun per in auter intent
Sche projects tenor ils artitgels 26 ss. da questa lescha, che vegnan sustegnids dal chantun, vegnan utilisads per in auter intent u cuntrari a l'intent, ston las contribuziuns vegnir restituidas proporziunalmain ed immediatamain al chantun.
En cas excepziunals po la Regenza desister sin dumonda d'ina restituziun.
3.4. Ulteriuras contribuziuns
Art. 35 Patrimoni istoric e cultural
Il chantun po conceder contribuziuns a favur da mesiras per mantegnair e per intermediar il patrimoni istoric e cultural dal traffic public.
La promoziun ha lieu sin basa d'ina cunvegna da prestaziun cun il chantun.
4. Urari
Art. 36 Regiuns d'urari e procedura d'urari
Il chantun fixescha las regiuns d'urari ed ils princips da la procedura d'urari, sch'ellas na vegnan betg prescrittas da la Confederaziun.
Las regiuns d'urari coordineschan ils giavischs e las dumondas da la regiun respectiva en connex cun il traffic public. Ellas suttamettan al chantun en spezial propostas per concepir la purschida dal traffic public en la regiun e dumondas per giavischs areguard l'urari.
Las regiuns d'urari èn libras da concepir la procedura d'urari per la regiun respectiva e pon delegar las incumbensas tenor l'alinea 2 a corporaziuns da vischnancas u ad organisaziuns sumegliantas.
La Regenza elegia la presidenta u il president d'urari per mintga regiun d'urari.
5. Controlla tenor il dretg da subvenziun
Art. 37 Contribuziuns da gestiun dal chantun
Ils quints e las bilantschas da las interpresas da transport che survegnan contribuziuns da gestiun dal chantun, ma che n'èn betg suttamessas a la controlla tenor il dretg da subvenziun confurm a las disposiziuns respectivas da la Lescha federala davart il transport da persunas, pon vegnir pretendids dal chantun. Il chantun po pretender documents supplementars ed ulteriuras cumprovas da las interpresas da transport.
Il chantun po controllar periodicamain u tenor basegn, sche las contribuziuns ch'el ha concedì a las interpresas da transport sin basa d'ina cunvegna davart la purschida, sajan vegnidas duvradas confurm a l'intent.
6. Cumpetenzas e giurisdicziun
Art. 38 Cussegl grond
Il Cussegl grond fixescha cun il preventiv ils meds finanzials per il traffic public, quai resguardond il concept chantunal dal traffic public.
El po – en cumpetenza finala e cun resalva dals conclus ch'èn necessaris tenor il dretg d'aczias – transfurmar en agen chapital ils emprests restituibels e tals ch'èn restituibels sut tschertas cundiziuns dal chantun per finanziar l'infrastructura dal traffic public, en spezial per participar il chantun a sanaziuns necessarias da la bilantscha.
Art. 39 Regenza
Sche la Confederaziun ed ils chantuns participads fan medemamain quai, po la Regenza en cumpetenza finala:
desister da la restituziun dals emprests restituibels e da tals ch'èn restituibels sut tschertas cundiziuns dal chantun per finanziar l'infrastructura dal traffic public confurm a sia part da l'emprest;
transfurmar en reservas ils emprests ch'èn restituibels sut tschertas cundiziuns dal chantun per finanziar l'infrastructura dal traffic public confurm a sia part da l'emprest, en spezial per sa participar a sanaziuns da la bilantscha necessarias;
transfurmar en chapital d'aczias ils emprests ch'èn restituibels sut tschertas cundiziuns dal chantun, cun resalva dals conclus necessaris tenor il dretg d'aczias e senza midar las relaziuns acziunarias, en spezial per sa participar a sanaziuns da la bilantscha necessarias.
Art. 40 Meds legals
Cunter decisiuns dal departament davart la garanzia u davart la refusa da contribuziuns poi vegnir fatg in recurs administrativ tar la Regenza.
Las pretensiuns envers il recurs administrativ tenor l'alinea 1 resultan da la Lescha davart la giurisdicziun administrativa.
Davart la garanzia u davart la refusa da contribuziuns, per las qualas i n'exista nagin dretg legal, decida la Regenza definitivamain.
7. Disposiziuns finalas
Art. 41 Disposiziuns transitoricas
Questa lescha vegn applitgada er per proceduras ch'èn gia pendentas il mument da sia entrada en vigur. Exceptadas da quai èn las contribuziuns chantunalas a sanaziuns da projects dal traffic public tenor la Lescha federala davart l'eliminaziun dals dischavantatgs envers persunas cun impediments.
Per las contribuziuns gia garantidas valan las disposiziuns vertentas.
2022-048