Lescha federala
davart ils dretgs politics
(LDP)¹

Exclusas dal dretg da votar èn persunas sut curatella en il senn da l’alinea 1 da l’artitgel 136 da la Constituziun federala che stattan sut curatella cumplessiva u che vegnan represchentadas tras ina persuna incumbensada cun la curatella pervi d’ina inabilitad da giuditgar permanenta.

La persuna cun dretg da votar sto votar en ses domicil politic, numnadamain en la vischnanca, nua ch’ella abita e nua ch’ella è annunziada. Persunas viagiantas voteschan en lur vischnanca burgaisa.⁷

La persuna che depona in auter attest che l’attest d’origin (certificat d’origin, attest provisoric e.u.v.), acquista mo il domicil politic, sch’ella cumprova ch’ella n’è betg registrada en il register electoral dal lieu, en il qual è deponì l’attest d’origin.

Las persunas cun dretg da votar ston vegnir inscrittas en il register electoral da lur domicil politic. Inscripziuns e stritgadas ston vegnir fatgas d’uffizi.

Avant in’elecziun u avant ina votaziun ston inscripziuns vegnir fatgas fin il 5avel di avant il di da l’elecziun u da la votaziun, sch’igl è segir, che las premissas per la participaziun a la votaziun èn ademplidas.

Las persunas cun dretg da votar han il dretg da prender invista dal register electoral.

Per la votaziun ston vegnir duvrads ils cedels da votar ed ils cedels electorals uffizials. Ils formulars da registraziun chantunals per l’elavuraziun electronica han il medem status giuridic sco ils cedels da votar ed ils cedels electorals uffizials.⁸

Cedels da votar e cedels electorals betg prestampads ston vegnir emplenids a maun. Cedels electorals prestampads dastgan vegnir midads mo a maun.

La persuna cun dretg da votar po votar persunalmain a l’urna ubain per correspundenza.⁹ Emprovas cun la votaziun electronica sa drizzan tenor l’artitgel 8a.¹⁰

…¹¹

La vusch dastga vegnir deponida a l’urna da terzas persunas, sch’il dretg chantunal permetta quai per las votaziuns e per las elecziuns chantunalas. Las persunas cun dretg da votar che n’èn betg ablas da scriver pon laschar emplenir lur cedel da votar u lur cedel electoral tenor lur instrucziun tras ina persuna cun dretg da votar da lur tscherna (votaziun per procura).¹²

Il secret da votaziun sto esser garantì.

Ils chantuns procuran ch’er quellas persunas possian votar, che n’èn permanentamain betg ablas da far sezzas las acziuns necessarias per la votaziun, pervia d’invaliditad u per in auter motiv.

Ils chantuns pussibiliteschan la votaziun anticipada durant almain 2 dals ultims 4 dis avant il di da la votaziun.

Per la votaziun anticipada sto il dretg chantunal prevair che tut las urnas u che singulas urnas sajan avertas durant tschertas uras, ubain che las persunas cun dretg da votar possian surdar il cedel da votar ad in uffizi en ina cuverta serrada.

Sch’il dretg chantunal prevesa la votaziun anticipada en ina dimensiun pli vasta, vala quai er per las votaziuns e per las elecziuns federalas.

Ils chantuns decreteschan las disposiziuns ch’èn necessarias per registrar tut las vuschs, per garantir il secret da votaziun e per impedir l’abus.

Ils chantuns ston procurar che la procedura da l’elecziun per correspundenza saja simpla. Els decreteschan disposiziuns, en spezial per garantir la controlla dal dretg da votar, il secret da votaziun e la registraziun da tut las vuschs sco er per impedir l’abus.

La votaziun per correspundenza è admessa a partir dal mument che la votanta u il votant survegn ils documents ch’èn necessaris per ina votaziun valaivla tenor il dretg chantunal.¹³

Cun il consentiment da vischnancas e chantuns interessads po il Cussegl federal permetter emprovas cun la votaziun electronica, las limitond localmain, temporalmain u a tschertas votaziuns ed elecziuns.

Sin dumonda po el autorisar ils chantuns che han fatg emprovas cun la votaziun electronica cun success e senza incaps gia durant in temp pli lung da cuntinuar cun talas per ina durada ch’el fixescha. El po liar l’autorisaziun a pretensiuns u a cundiziuns ed el po medemamain – considerond tut las circumstanzas – excluder da tut temp la votaziun electronica localmain, temporalmain u per tschertas votaziuns ed elecziuns.¹⁵

La controlla dal dretg da votar, il secret da votaziun e la registraziun da tut las vuschs ston vegnir garantids e l’abus sto restar exclus.

…¹⁶

Il Cussegl federal regla ils detagls.

Il Cussegl federal definescha las reglas, tenor las qualas ils dis da votaziun vegnan fixads. El tegna quint dals basegns da las persunas cun dretg da votar, dal parlament, dals chantuns, da las partidas e da las organisaziuns ch’èn incumbensadas cun la consegna dals documents da votaziun ed el evitescha collisiuns da termins che resultan da differenzas tranter l’onn chalendar e l’onn ecclesiastic.¹⁸

Il Cussegl federal fixescha almain 4 mais avant il termin da votaziun, davart tge projects ch’i vegn votà. Leschas federalas che vegnan decleradas sco urgentas pon vegnir suttamessas a la votaziun entaifer in termin pli curt.¹⁹

Mintga chantun realisescha la votaziun sin ses territori e decretescha las ordinaziuns necessarias.

Il Cussegl federal infurmescha cuntinuadamain las persunas cun dretg da votar davart ils projects da votaziun federals.

En quest connex resguarda el ils princips da la cumplettezza, da l’objectivitad, da la transparenza e da la proporziunalitad.

El preschenta las posiziuns las pli impurtantas represchentadas en il process da decisiun dal parlament.

El na represchenta betg ina tenuta che divergescha da la recumandaziun da l’Assamblea federala per la votaziun.

La Confederaziun metta a disposiziun als chantuns ils texts da votaziun ed ils cedels da votar.

Al text da votaziun vegn agiuntada ina curta explicaziun objectiva dal Cussegl federal che tegna er quint da las opiniuns da minoritads impurtantas. Il text da votaziun sto cuntegnair la formulaziun exacta da las dumondas fatgas sin il cedel da votar. Tar iniziativas dal pievel e tar referendums communitgeschan ils comités lur arguments al Cussegl federal e quel als resguarda en sias explicaziuns davart las votaziuns. Il Cussegl federal po midar u refusar remartgas ingiuriusas, dal tuttafatg cuntrarias a la vardad u memia lungas. Renviaments a funtaunas electronicas dastgan vegnir integrads en las explicaziuns davart las votaziuns mo, sche l’autura u l’autur dal renviament declera en scrit, che questas funtaunas n’hajan betg cuntegns illegals e ch’ellas na mainian betg a publicaziuns electronicas cun cuntegns illegals.²²

Las persunas cun dretg da votar survegnan ils documents ch’èn necessaris per ina votaziun valaivla tenor il dretg chantunal (cedels da votar, attest da votar, cuverta da votar, bul da controlla²³ etc.) almain 3 ed il pli baud 4 emnas avant il di da la votaziun. Il text da votaziun e las explicaziuns dastgan er vegnir consegnads pli baud. La Chanzlia federala publitgescha il text da votaziun e las explicaziuns en furma electronica almain 6 emnas avant il di da la votaziun.^{24 25}

Ils chantuns pon autorisar las vischnancas tras lescha da consegnar il text da votaziun e las explicaziuns mo ina giada per chasada, nun ch’ina persuna cun dretg da votar che fa part da la chasada pretendia la consegna persunala.²⁶

Ils cedels da votar èn nunvalaivels, sch’els:

1. n’èn betg uffizials;

2. èn emplenids auter che a maun;

3. na mussan betg cleramain la voluntad da la votanta u dal votant;

4. cuntegnan remartgas ingiuriusas u èn marcads cun segns evidents;

5. ²⁷…

Resalvads restan ils motivs da nunvalaivladad e da nullitad che resultan da la procedura chantunala (cuverta da votar, bul da controlla e.u.v.).

Il chantun che fa emprovas²⁸ cun la votaziun electronica definescha en ses dretg las premissas per la votaziun valaivla ed ils motivs da nunvalaivladad.²⁹

Per eruir il resultat da la votaziun na vegnan betg considerads ils cedels da votar vids e nunvalaivels.

Sch’i dat en in chantun precis uschè bleras vuschs «gea» sco «na», vegn sia vusch da chantun quintada tar ils chantuns che refusan il project da votaziun.³¹

En cas d’in resultat fitg stretg è ina verificaziun dal scrutini necessaria mo, sch’i èn vegnidas fatgas valair vardaivlamain irregularitads ch’eran – tenor il gener e la dimensiun – en cas d’influenzar considerablamain il resultat federal.³²

En mintga biro da votaziun vegn fatg in protocol davart il resultat da la votaziun che inditgescha il dumber total da las persunas cun dretg da votar, sco er il dumber dals Svizzers a l’exteriur cun dretg da votar, il dumber dals votants, dals cedels da votar vids, nunvalaivels e valaivels sco er da las vuschs «gea» e «na».³³

Il protocol vegn tramess vinavant a la regenza chantunala. Quella cumpilescha ils resultats provisorics da tut il chantun, als communitgescha a la Chanzlia federala ed als publitgescha en il Fegl uffizial chantunal entaifer 13 dis suenter il di da la votaziun. En cas da basegn edescha ella in supplement spezial dal Fegl uffizial chantunal.³⁴

Ils chantuns transmettan ils protocols – sin dumonda er ils cedels da votar – a la Chanzlia federala entaifer 10 dis suenter ch’il termin da recurs è scadì (art. 79 al. 3). Suenter la verificaziun dal resultat da la votaziun vegnan destruids ils cedels da votar.

Il Cussegl federal eruescha il resultat da la votaziun en moda lianta (verificaziun), uschespert ch’igl è segir ch’i n’èn entrads nagins recurs da votaziun tar il Tribunal federal ubain uschespert ch’igl è vegnì decidì davart quels.³⁵

Il conclus da verificaziun vegn publitgà en il Fegl uffizial federal.

Midadas da la Constituziun federala entran en vigur cun l’approvaziun dal pievel e dals chantuns, nun ch’il project fixeschia insatge auter.

Sch’ina midada da dretg na cumporta nagin retard e sch’il resultat da la votaziun è evident, po il Cussegl federal u l’Assamblea federala metter en vigur provisoricamain projects da lescha u conclus federals davart l’approvaziun da contracts internaziunals ubain laschar en vigur u abolir provisoricamain leschas ch’èn vegnidas decleradas sco urgentas anc avant che publitgar il conclus da verificaziun.³⁶

Sch’ina iniziativa dal pievel vegn dada libra per la suttascripziun, sto la glista da suttascripziuns cuntegnair las suandantas indicaziuns (sin in fegl, sin ina pagina u sin ina charta):¹³¹

1. il chantun e la vischnanca politica, nua che las persunas che suttascrivan han il dretg da votar;

2. ¹³²il titel ed il text da l’iniziativa sco er la data da sia publicaziun en il Fegl uffizial federal;

3. ¹³³ina clausula da retratga en il senn da l’artitgel 73;

4. ¹³⁴il renviament che quella persuna, che falsifitgescha il resultat d’ina rimnada da suttascripziuns per ina iniziativa dal pievel (art. 282 CP¹³⁵) ubain che corrumpa u sa lascha corrumper tar ina rimnada da suttascripziuns (art. 281 CP), è chastiabla;

5. ¹³⁶ils nums e las adressas d’almain 7 e da maximalmain 27 auturas ed auturs da l’iniziativa cun dretg da votar (comité d’iniziativa).

L’artitgel 60 alinea 2 vala er per iniziativas dal pievel.¹³⁷

Per permetter la rimnada da suttascripziuns constatescha la Chanzlia federala cun ina disposiziun, sche la glista da suttascripziuns correspunda a las furmas prescrittas da la lescha.

Sch’il titel d’ina iniziativa maina en errur, sch’el cuntegna reclama commerziala u persunala u sch’el chaschuna confusiuns, vegn el midà da la Chanzlia federala.¹³⁸

La Chanzlia federala controlla la concordanza linguistica dal text da l’iniziativa ed al translatescha eventualmain.

Il titel ed il text da l’iniziativa sco er ils nums da las auturas e dals auturs vegnan publitgads en il Fegl uffizial federal.¹³⁹

Tgi che telechargia ina glista da suttascripziuns electronica che vegn messa a disposiziun per ina iniziativa dal pievel è responsabel da controllar che quella adempleschia tut las pretensiuns formalas tenor la lescha.

Las disposiziuns davart la suttascripziun (art. 61), davart l’attestaziun dal dretg da votar (art. 62) e davart la refusa d’attestar il dretg da votar (art. 63) che valan per il referendum, valan confurm al senn er per l’iniziativa dal pievel.

Las glistas da suttascripziuns d’ina iniziativa dal pievel ston vegnir inoltradas tuttas ensemen a la Chanzlia federala il pli tard 18 mais suenter la publicaziun dal text da l’iniziativa en il Fegl uffizial federal.

Glistas da suttascripziuns inoltradas na vegnan betg returnadas ed i na po betg vegnir prendì invista da questas glistas.

Suenter ch’il termin per rimnar suttascripziuns è scadì controlla la Chanzlia federala, sche l’iniziativa dal pievel dispona dal dumber minimal prescrit da suttascripziuns valaivlas. Sch’il dumber minimal prescrit da la constituziun vegn manchentà per passa la mesadad, vegn mo publitgada en il Fegl uffizial federal ina infurmaziun ch’il termin per rimnar suttascripziuns saja scadì senza esser vegnì duvrà. Cas cuntrari declera la Chanzlia federala cun ina disposiziun, sche l’iniziativa dal pievel è reussida.¹⁴²

Nunvalaivlas èn:

1. suttascripziuns sin glistas che n’adempleschan betg las pretensiuns tenor l’artitgel 68;

2. suttascripziuns da persunas, da las qualas il dretg da votar n’è betg vegnì attestà;

3. suttascripziuns sin glistas ch’èn vegnidas inoltradas suenter ch’il termin per rimnar suttascripziuns è scadì.¹⁴³

La Chanzlia federala publitgescha la disposiziun davart la reussida da l’iniziativa dal pievel inclusiv il dumber da las suttascripziuns valaivlas e nunvalaivlas divididas tenor ils chantuns en il Fegl uffizial federal.

Mintga iniziativa dal pievel po vegnir retratga dal comité d’iniziativa. La decleraziun da retratga è lianta, sch’ella vegn suttascritta da la maioritad absoluta da las commembras e dals commembers dal comité d’iniziativa che han anc il dretg da votar.

Ina iniziativa dal pievel po vegnir retratga fin ch’il Cussegl federal fixescha il termin da la votaziun dal pievel. La Chanzlia federala envida ordavant il comité d’iniziativa da communitgar sia decisiun e fixescha in curt termin da reflexiun.

Ina iniziativa en furma d’ina proposta generala na po betg pli vegnir retratga, suenter che l’Assamblea federala l’ha approvada.

La retratga d’ina iniziativa dal pievel è per regla ina retratga nuncundiziunada.

Sche l’Assamblea federala ha dentant deliberà il pli tard ensemen cun la votaziun finala davart l’iniziativa dal pievel ina cuntraproposta indirecta en furma d’ina lescha federala, po il comité d’iniziativa retrair sia iniziativa dal pievel explicitamain sut la cundiziun che la cuntraproposta indirecta na vegnia betg refusada en ina votaziun dal pievel.

La retratga cundiziunada s’effectuescha, sche:

1. il termin da referendum cunter la cuntraproposta indirecta è scadì senza ch’igl è vegnì fatg in referendum;

2. igl è segir e legalmain valaivel ch’il referendum inoltrà cunter la cuntraproposta indirecta n’è betg reussì;

3. il Cussegl federal ha verifitgà, en cas d’in referendum, tenor l’artitgel 15 alinea 1 il resultat da la votaziun dal pievel, nua che la cuntraproposta indirecta è vegnida approvada.

Sche l’unitad da la materia (art. 139 al. 3 e 194 al. 2 CF) u l’unitad da la furma (art. 139 al. 3 e 194 al. 3 CF) d’ina iniziativa dal pievel n’è betg observada u sche l’iniziativa dal pievel violescha disposiziuns stringentas dal dretg internaziunal (art. 139 al. 3 e 4 e 194 al. 2 CF), declera l’Assamblea federala l’iniziativa dal pievel sco parzialmain u cumplettamain nunvalaivla.¹⁴⁸

L’unitad da la materia è observada, sche las singulas parts da l’iniziativa stattan en in connex objectiv ina cun l’autra.

L’unitad da la furma è observada, sche l’iniziativa vegn formulada exclusivamain sco proposta generala u sco sboz elavurà.

Il Cussegl federal suttametta l’iniziativa dal pievel a la votaziun entaifer 10 mais suenter la votaziun finala en l’Assamblea federala, il pli tard dentant 10 mais suenter ch’ils termins ch’èn reservads da la lescha per tractar l’iniziativa dal pievel en il parlament èn scadids.

En cas d’ina retratga cundiziunada a favur d’ina cuntraproposta indirecta suttametta il Cussegl federal l’iniziativa dal pievel a la votaziun dal pievel e dals chantuns entaifer 10 mais, suenter ch’el ha verifitgà tenor l’artitgel 15 alinea 1 il resultat da la votaziun dal pievel che refusa la cuntraproposta indirecta.

Sch’ina iniziativa dal pievel en furma d’ina proposta generala è vegnida acceptada, vegnan las midadas da la constituziun elavuradas e suttamessas a la votaziun dal pievel e dals chantuns, e quai entaifer 10 mais suenter la votaziun finala en l’Assamblea federala.

Ils termins tenor ils alineas 1–3 sa prolungheschan per 6 mais, sch’els cumenzan tranter 10 e 3 mais avant la proxima renovaziun totala dal Cussegl naziunal.¹⁵⁰

Per il tractament d’ina iniziativa dal pievel tras il Cussegl federal e tras l’Assamblea federala sco er per ils termins che ston vegnir observads en quest connex valan las disposiziuns da la lescha dal parlament dals 13 da december 2002¹⁵¹.

Sche l’Assamblea federala concluda in cuntraproject, vegnan preschentadas a las persunas cun dretg da votar trais dumondas sin il medem cedel da votar. Mintga persuna cun dretg da votar po declerar senza restricziuns:

1. sch’ella preferescha l’iniziativa dal pievel empè dal dretg vertent;

2. sch’ella preferescha il cuntraproject empè dal dretg vertent;

3. tgenina da las duas propostas che duai entrar en vigur, sch’il pievel ed ils chantuns prefereschan tuts dus projects empè dal dretg vertent.

La maioritad absoluta vegn eruida separadamain per mintga dumonda. Dumondas betg respundidas na vegnan betg resguardadas.

Sche tant l’iniziativa dal pievel sco er il cuntraproject vegnan acceptads, decida il resultat da la terza dumonda. Quel project che cuntanscha dapli vuschs dal pievel e dals chantuns tar la terza dumonda entra en vigur.

Ina partida politica po sa laschar registrar uffizialmain tar la Chanzlia federala, sch’ella:

1. ha la furma giuridica d’ina uniun en il senn dals artitgels 60 fin 79 dal Cudesch civil svizzer¹⁵⁵;

2. è represchentada sut il medem num cun almain ina commembra u in commember en il Cussegl naziunal ubain cun almain mintgamai trais commembras e commembers en trais parlaments chantunals.

Per sa laschar registrar en il register da las partidas inoltrescha l’uniun a la Chanzlia federala ils suandants documents e las suandantas indicaziuns:

1. in exemplar dals statuts giuridicamain valaivels;

2. il num statutar e la sedia da la partida;

3. ils nums e las adressas da las persunas che presidieschan e che mainan las fatschentas da la partida naziunala.

La Chanzlia federala maina in register cun las indicaziuns da las partidas. Quest register è public. Ils detagls regla l’Assamblea federala en in’ordinaziun.

Las partidas politicas ch’èn represchentadas en l’Assamblea federala ston declerar lur finanziaziun.

Ellas adempleschan questa obligaziun, sch’ellas communitgeschan al post cumpetent il suandant:

1. lur entradas;

2. tut ils avantatgs economics che vegnan concedids voluntarmain ad ellas (donaziuns monetaras e betg monetaras) e che surpassan la valur da 15 000 francs per donatur ed onn;

3. las contribuziuns dals singuls mandataris.

Commembers da l’Assamblea federala che n’appartegnan betg ad ina partida, ston declerar las donaziuns monetaras e betg monetaras tenor l’alinea 2 litera b.

Persunas natiralas e giuridicas sco er societads da persunas che fan ina campagna en vista ad in’elecziun dal Cussegl naziunal u ad ina votaziun federala e che impundan passa 50 000 francs per quest intent, ston declerar la finanziaziun da la campagna.

Ellas adempleschan questa obligaziun, sch’ellas communitgeschan al post cumpetent il suandant:

1. las entradas budgetadas ed il quint final da las entradas;

2. las donaziuns monetaras e betg monetaras ch’èn vegnidas concedidas durant ils 12 mais avant la votaziun u l’elecziun e che surpassan la valur da 15 000 francs per donatur e campagna.

Persunas natiralas e giuridicas sco er societads da persunas che han fatg ina campagna en vista a l’elecziun d’in commember dal Cussegl dals chantuns e che han impundì passa 50 000 francs per quest intent, ston preschentar il quint final da las entradas sco er las donaziuns monetaras e betg monetaras en il senn da l’alinea 2 litera b.

Sche pliras persunas u societads da persunas fan ina campagna cuminaivla, ston ellas inoltrar cuminaivlamain las entradas budgetadas ed il quint final da las entradas; en cas d’elecziuns dal Cussegl dals chantuns inoltreschan ellas mo il quint final da las entradas. Las donaziuns monetaras e betg monetaras concedidas ad ellas e lur expensas vegnan quintadas ensemen. Il Cussegl federal regla ils detagls.

I ston vegnir inoltrads:

1. annualmain las indicaziuns tenor l’artitgel 76b;

2. en cas da votaziuns e d’elecziuns dal Cussegl naziunal: 45 dis avant la votaziun u l’elecziun las entradas budgetadas e 60 dis suenter la votaziun u l’elecziun il quint final da las entradas sco er las donaziuns monetaras e betg monetaras en il senn da l’artitgel 76c alinea 2 litera b;

3. en cas d’elecziuns dal Cussegl dals chantuns: 30 dis suenter l’entrada en uffizi il quint final da las entradas sco er las donaziuns monetaras e betg monetaras en il senn da l’artitgel 76c alinea 2 litera b.

Tranter la fin dal termin per inoltrar las entradas budgetadas e l’elecziun u la votaziun ston donaziuns monetaras e betg monetaras tenor l’artitgel 76c alinea 2 litera b vegnir communitgadas immediatamain al post cumpetent.

Tar las entradas budgetadas ed en il quint final da las entradas ston las donaziuns monetaras e betg monetaras vegnir preschentadas separadamain.

La communicaziun da las donaziuns monetaras e betg monetaras d’ina valur da passa 15 000 francs sto cuntegnair la valur e la data da la donaziun sco er il num, il prenum e la vischnanca da domicil u la firma e la sedia da l’autur da la donaziun.

Las indicaziuns tenor l’alinea 4 ston vegnir cumprovadas.

Il Cussegl federal fixescha la furma da la communicaziun.

Il post cumpetent controllescha, sch’ils acturs politics han inoltrà tut las indicaziuns e tut ils documents tenor ils artitgels 76b e 76c entaifer ils termins prescrits. Per verifitgar, sche las indicaziuns ed ils documents èn corrects, vegnan fatgas controllas sporadicas.

Sch’il post cumpetent constatescha che tschertas indicaziuns e tscherts documents n’èn betg vegnids inoltrads entaifer ils termins prescrits u n’èn betg corrects, supplitgescha el ils acturs politics pertutgads d’anc furnir las indicaziuns ed ils documents necessaris, e fixescha per els in nov termin per quest intent.

Sche las indicaziuns ed ils documents na vegnan betg furnids entaifer il nov termin, è il post cumpetent obligà d’annunziar a l’autoritad da persecuziun penala cumpetenta ils malfatgs, dals quals el survegn enconuschientscha a chaschun da la controlla. Cun fixar il nov termin tenor l’alinea 2 renda el attent a questa obligaziun d’annunzia.

Suenter che la controlla tenor l’artitgel 76e è terminada, publitgescha il post cumpetent las indicaziuns ed ils documents sin sia pagina d’internet.

Publitgadas vegnan:

1. annualmain las indicaziuns tenor l’artitgel 76d alinea 1 litera a;

2. il pli tard 15 dis suenter l’entrada tar il post cumpetent las indicaziuns tenor l’artitgel 76d alinea 1 literas b e c.

Las indicaziuns davart las donaziuns monetaras e betg monetaras, che ston vegnir communitgadas immediatamain tenor l’artitgel 76d alinea 2, vegnan publitgadas cuntinuadamain.

Il Cussegl federal designescha l’autoritad ch’è responsabla per la controlla e per la publicaziun.

Ils acturs politics tenor ils artitgels 76b e 76c na dastgan betg acceptar:

1. donaziuns monetaras e betg monetaras anonimas; e

2. donaziuns monetaras e betg monetaras da l’exteriur.

Donaziuns monetaras e betg monetaras da Svizzers a l’exteriur na valan betg sco donaziuns da l’exteriur.

Tgi che retschaiva ina donaziun monetara u betg monetara anonima, sto:

1. eruir las indicaziuns da derivanza tenor l’artitgel 76d alinea 4; u

2. sche pussaivel restituir la donaziun; sch’ina restituziun n’è betg pussaivla u betg raschunaivla, sto la donaziun vegnir annunziada al post cumpetent e vegnir surdada a la Confederaziun.

Tgi che retschaiva ina donaziun monetara u betg monetara da l’exteriur, sto restituir quella. Sch’ina restituziun n’è betg pussaivla u betg raschunaivla, sto la donaziun vegnir annunziada al post cumpetent e vegnir surdada a la Confederaziun.

En divergenza dals alineas 1–4 ston ils acturs politics tenor l’artitgel 76c alinea 3 declerar – en il quint final tenor l’artitgel 76d alinea 1 litera c – ils imports da las donaziuns monetaras e betg monetaras anonimas sco er da las donaziuns monetaras e betg monetaras da l’exteriur, ch’èn vegnidas concedidas ad els per ina campagna en vista a l’elecziun d’in commember dal Cussegl dals chantuns.

Per ademplir sias incumbensas legalas, en spezial las incumbensas da controlla e da publicaziun, dastga il post cumpetent elavurar las suandantas datas persunalas:

1. datas davart l’identitad e davart la situaziun finanziala dals acturs politics tenor ils artitgels 76b e 76c;

2. datas davart l’identitad da persunas che fan donaziuns monetaras e betg monetaras als acturs politics tenor ils artitgels 76b e 76c;

3. datas davart l’identitad da mandataris che pajan ina contribuziun a las partidas politicas tenor l’artitgel 76b.

Il post cumpetent dastga transmetter las infurmaziuns davart ils acturs politics, ch’èn necessarias per ademplir lur incumbensas legalas, en spezial las datas persunalas, a las suandantas autoritads:

1. a las autoritads chantunalas e communalas ch’èn cumpetentas tenor il dretg chantunal per la transparenza en la finanziaziun da la politica;

2. a las autoritads da persecuziun penala cumpetentas, sch’i sa tracta d’annunziar in malfatg tenor l’artitgel 76e alinea 3.

Las autoritads chantunalas e communalas ch’èn cumpetentas tenor il dretg chantunal per la transparenza en la finanziaziun da la politica, communitgeschan al post cumpetent tenor l’artitgel 76g – sin sia dumonda – las infurmaziuns ch’èn necessarias per la controlla e per la publicaziun, en spezial las datas persunalas.

Cun ina multa fin 40 000 francs vegn chastià, tgi che fa intenziunadamain il suandant:

1. violescha in’obligaziun da decleraziun tenor ils artitgels 76b–76d;

2. violescha in’obligaziun tenor l’artitgel 76h alineas 3–5.

La persecuziun penala è chaussa dals chantuns.

Per il diever dals dretgs politics sin plaun federal pon ils chantuns prevair disposiziuns pli severas en connex cun la decleraziun da la finanziaziun d’acturs politics chantunals.

Tar la regenza chantunala pon ins far recurs:

1. ¹⁵⁷pervia da la violaziun dal dretg da votar tenor ils artitgels 2 fin 4, tenor l’artitgel 5 alineas 3 e 6 sco er tenor ils artitgels 62 e 63 (recurs en fatgs dal dretg da votar);

2. ¹⁵⁸pervia dad irregularitads tar las votaziuns (recurs da votaziun);

3. pervia dad irregularitads tar la preparaziun e tar la realisaziun da las elecziuns dal Cussegl naziunal (recurs electoral).

Il recurs sto vegnir inoltrà en scrit entaifer 3 dis suenter la scuverta dal motiv da recurs, il pli tard dentant il terz di suenter la publicaziun dal resultat en il Fegl uffizial chantunal.¹⁵⁹

Per motivar il recurs ston las actas cuntegnair ina curta preschentaziun dals fatgs.

...¹⁶⁰

La regenza chantunala decida davart il recurs entaifer 10 dis suenter l’entrada dal recurs.

Sch’ella constatescha irregularitads, sin recurs u d’uffizi, decretescha ella, sche pussaivel avant la fin da la procedura d’elecziun u da votaziun, las disposiziuns necessarias per eliminar quellas irregularitads.

La regenza refusa recurs da votaziun u recurs electorals senza in’examinaziun pli detagliada, sche las irregularitads crititgadas n’èn betg stadas en cas – ni pervia da lur gener ni pervia da lur dimensiun – d’influenzar decisivamain il resultat principal da la votaziun u da l’elecziun.¹⁶¹

La regenza chantunala communitgescha sia decisiun da recurs ed autras disposiziuns tenor ils artitgels 34 fin 38 e 61 alinea 2 da la Lescha federala dals 20 da december 1968¹⁶² davart la procedura administrativa e las annunzia a la Chanzlia federala.¹⁶³

Cunter decisiuns da recurs da la regenza chantunala (art. 77) poi vegnir fatg recurs tar il Tribunal federal a norma da la Lescha federala dals 17 da zercladur 2005¹⁶⁵ davart il Tribunal federal.

Igl è ultra da quai admess da far in recurs tar il Tribunal federal cunter disposiziuns da la Chanzlia federala, nua che quella refusa da registrar ina partida en il register da las partidas ubain nua che quella decida, sch’ina iniziativa dal pievel u in referendum n’è betg reussì. I n’è betg admess da far in recurs cunter ina simpla communicaziun en il Fegl uffizial federal ch’il dumber minimal da suttascripziuns saja vegnì manchentà cleramain tar ina dumonda dal pievel en fatgs federals (art. 66 al. 1 e 72 al. 1).¹⁶⁶

Las commembras ed ils commembers dal comité d’iniziativa pon far recurs er cunter disposiziuns da la Chanzlia federala davart la valaivladad formala da la glista da suttascripziuns (art. 69 al. 1) e concernent il titel da l’iniziativa (art. 69 al. 2).

Sche questa lescha ed ils decrets federals executivs na cuntegnan naginas disposiziuns, vala il dretg chantunal. Resalvada resta la Lescha federala dals 16 da december 1943¹⁶⁸ davart l’organisaziun giudiziala.

Il Cussegl federal po autorisar las regenzas chantunalas da decretar disposiziuns che divergeschan da questa lescha per eruir ils resultats da l’elecziun e da la votaziun cun meds auxiliars tecnics.¹⁶⁹

L’utilisaziun da meds auxiliars tecnics per elecziuns e per votaziuns sto vegnir approvada dal Cussegl federal.¹⁷⁰

Per acts uffizials sin fundament da questa lescha na dastgan vegnir mess a quint nagins custs. En cas da recurs targlinants u en cas da recurs cunter la buna fai pon vegnir mess a quint ils custs a la recurrenta u al recurrent.

En la procedura davant il Tribunal federal sa drizza l’obligaziun da surpigliar ils custs tenor la Lescha federala dals 17 da zercladur 2005¹⁷³ davart il Tribunal federal.

La Confederaziun fa statisticas davart las elecziuns federalas e davart las votaziuns federalas dal pievel; areguard il plaun communal, districtual e chantunal infurmeschan questas statisticas:

1. en cas d’elecziuns: davart il dumber da vuschs che las candidatas ed ils candidats sco er las glistas electoralas han survegnì;

2. en cas da votaziuns: davart il dumber da vuschs affirmativas ch’ils projects da votaziun han survegnì.¹⁷⁴

Il Cussegl federal po ordinar ulteriuras retschertgas statisticas davart las elecziuns dal Cussegl naziunal e davart las votaziuns dal pievel.¹⁷⁵

Suenter avair consultà la regenza chantunala cumpetenta po el prevair en tschertas vischnancas la separaziun da la votaziun tenor schlattaina e tenor gruppas da vegliadetgna.

Il secret da votaziun na dastga betg vegnir violà.