1.1 Retratgas en natiralias, deducziun dal salari en natiralias e parts privatas vi dals custs da la fatschenta

Las retratgas da rauba en l'agen manaschi, las parts privatas vi dals custs, la part privata vi dals salaris dal persunal da fatschenta, la part privata vi dals custs da l'auto sco er la part vi dal pretsch custant per ils salaris en natiralias dals lavurants ston vegnir fixadas per las persunas cun activitad da gudogn independenta sin fundament da las tariffas tenor il fegl d'infurmaziun N 1/2007, per ils purs tenor il fegl d'infurmaziun NL 1/2007. En las tariffas n'è betg resguardada la retratga da products da tubac. En cas correspundentas sto el vegnir resguardà separadamain per fimadra u per fimader. La part privata vi dals custs da l'auto po vegnir eruida ubain sin fundament dals custs effectivs tariffas per km tenor il mussavia per persunas natiralas, cifra 9.3 cun agid da la part da kilometers cumprovada e charrada privatamain ubain cun agid d'ina pauschala da 0.9% dal pretsch da cumpra cudeschà dal vehichel da fa- tschenta, almain dentant cun 150.– francs per mais e per vehichel. Sche la part privata vegn eruida pauschalmain, sto vegnir cumprovà il pretsch da cumpra (copia dal contract da cumpra da quel vehichel, cun il qual èn vegnids fatgs ils viadis privats). Sch'i vegn midà il vehichel, sto puspè vegnir cumprovà il nov pretsch da cumpra. La part privata vi da chavals sa drizza tenor las valurs directivas che vegnan publitgadas sin la pagina d'internet da l'associaziun fiduziaria agricultura svizra "treuland.ch".

1.2 Valur da locaziun da l'atgna abitaziun

Sco valur da locaziun brutta d'immobiglias u da parts d'immobiglias abitadas sez vala la valur da martgà, q.v.d. quella valur che la proprietaria u il proprietari ubain che la giudidra u il giudider obtegness, sch'ella u el affittass l'object. La valur da locaziun da l'abitaziun da la manadra u dal manader dal manaschi puril sa chatta per regla en la valitaziun da l'immobiglia uffiziala. Per valitaziuns d'immobiglias a partir dal matg 2018 sto la valur da locaziun stimada vegnir con- vertida cun la suandanta furmla a la valur da locaziun tenor l'Ordinaziun davart il tschains agricul: 6,65 % % da la valur da rendita e 43 % da la valur da locaziun. Sche las cundiziuns per ina valitaziun tenor l'ordinaziun davart il tschains agricul n'èn betg ademplidas, è decisiva la valur da martgà. La reducziun da la valur da locaziun sin la valur da martgà per l'immobiglia abitada permanentamain sez al lieu da domicil importa tar il chantun 30%. Questa reducziun sto vegnir declerada tar las immobiglias da fatschenta sin il formular 7 "immobiglias" (pagina 1, cifra 2) e suenter transportada sin il formular principal (pagina 2, cifra 7.4). Per valurs da locaziun tenor l'Ordinaziun davart il tschains agricul croda la reducziun tar il chantun e la confederaziun.

1.3 Amortisaziuns e retenziuns

Las amortisaziuns, las retenziuns e las reservas per ils custs da perscrutaziun e da svilup sa drizzan tenor l'agiunta 1 tar las disposiziuns executivas en la lescha da taglia. Las tariffas d'amortisaziun per singulas posiziuns dal bain funsil dals manaschis purils stattan en il fegl d'infurmaziun A/2001. Il fegl d'infurmaziun sa vegnir chargiads giu da la pagina d'internet da l'administraziun chantunala da taglia www.stv.gr.ch, "Steuererklärung", "Wegleitungen Merkblätter" sco er da www.estv.admin.ch, "Direkte Bundes- steuer", "Fachinformationen", "Merkblätter".

Chantun Grischun

1.4 Prevenziun professiunala (2. pitga)

Las contribuziuns da las persunas cun activitad da gudogn independenta per lur atgna prevenziun professiunala e per quella da lur conjugals u partenaris che collavuran cun ellas dastgan vegnir engrevgiadas mo en la dimensiun da la part dal patrun dal quint annual, pia da quella part ch'il patrun paja normalmain per ses persunal. Sch'i na dat nagin persunal, vala la mesadad da las contribuziuns sco part dal patrun. Il rest vala sco part dal lavurant è sto vegnir de- ducì sin il formular principal (pagina 3, cifra 13). Contribuziuns d'augment e pajaments posteriurs per la cumpra d'onns da contribuziun ston vegnir deducids a 100% sin il formular principal (pagina 3, cifra 13).

1.5 Prevenziun voluntara (pitga 3a)

Las contribuziuns per l'atgna prevenziun liada a la pitga 3a na dastgan betg vegnir engrevgiadas al manaschi, q.v.d. ellas n'èn betg custs per realisar il gudogn e pon pia mo vegnir deducidas sut la cifra correspundenta sin il formular principal (pagina 3, cifra 14). Ina deducziun per il conjugal che collavura è mo admissibla, sch'ina entrada da gudogn ch'è suttamessa a l'obligaziun da pajar AVS vegn declerada. Per questa entrada sto vegnir agiuntà in attest da paja a la decleraziun da taglia. Las deducziuns vegnan mo concedidas, sch'ils attests correspundents vegnan agiuntads a la decleraziun da taglia.

1.6 Entradas che derivan da participaziuns qualifitgadas da la facultad da fatschenta

Dividendas, parts da gudogn, surplis da liquidaziuns ed avantatgs finanzials or d'aczias, or da parts da societads cun responsabladad limitada, or da parts d'associaziuns e da certificats da participaziun sco er gudogns che derivan da l'alienaziun da tals dretgs da participaziun ston vegnir suttamess a la taglia en la dimensiun da 50% (Confederaziun 70%) suenter la deducziun dals custs imputabels, sche quests dretgs da participaziun represchentan almain 10% dal chapital da basa u da tschep d'ina societad da chapital u d'ina associaziun. L'imposiziun parziala da gudogns che derivan d'ina alienaziun vegn concedida mo, sch'ils dretgs da participaziun alie- nads èn stads durant almain in onn en la proprietad da la persuna ch'è obligada da pajar taglia u da l'interpresa da persunas. Ils retgavs che derivan da participaziuns qualifitgadas da la facultad da fatschenta ston vegnir declerads en il register da las vaglias. En quest connex sto vegnir observà il suandant: Per la procedura d'imposiziun parziala sto il resultat net da las participaziuns qualifitgadas en la facultad da fatschenta vegnir eruì tenor princips commerzials. Per quest intent sto vegnir fatg in quint tenor spartas da tut las participaziuns qualifitgadas, q.v.d. er da quellas senza retgav. Il quint tenor spartas cumpiglia tut las entradas or da participaziuns qualifitgadas. Da quests retgavs da participaziun ston vegnir deducids tut ils custs imputabels. Per far il quint tenor spartas metta l'administraziun federala da taglia a disposiziun in model per il program da microsoft excel. Questa datoteca e la circulara nr. 23 pertutgant "participaziuns en la facultad da fatschenta e participaziuns decleradas sco facultad da fatschenta che vegnan suttamessas parzialmain a la taglia" cun ulteriuras indicaziuns e cun ulte- riurs exempels pon vegnir chargiadas giu da la pagina d'internet da l'administraziun federala da taglia (www.estv.admin.ch). Sch'i resultan perditas or da participaziuns qualifitgadas, pon quellas vegnir resguardadas mo proporziunalmain (per detagls cfr. la circulara menziunada nr. 23). Ils imports ch'èn vegnids eruids en il quint tenor spartas ston vegnir transferids correspundentamain en il register da las vaglias (pagina 3, cifra 5).

1.7 Deducziun per conjugals cun in'activitad da gudogn dubla

Tar il chantun po la deducziun per conjugals cun in'activitad da gudogn dubla vegnir fatga valair, sche tuts dus conju- gals u partenaris han in'entrada da gudogn. La deducziun è 600.– francs. Tar la confederaziun importa la deducziun per conjugals cun in'activitad da gudogn dubla 50% da l'entrada da gu- dogn pli bassa da las duas persunas ch'èn suttamessas communablamain a la taglia, minimalmain 8'500.– francs e maximalmain 13'900.– francs. Sco entrada da gudogn valan las entradas or d'ina activitad da gudogn dependenta u independenta ch'èn suttamessas a la taglia suenter la deducziun da las expensas ch'èn resultadas per quest intent (expensas professiunalas, custs per realisar il gudogn) sco er da las contribuziuns a la prevenziun professiunala (pitga

1. 2) ed a l'atgna prevenziun liada (pitga 3a). Sche l'entrada da gudogn pli bassa che vegn calculada uschia importa

main che 8'500.– francs, po vegnir deducì mo quest import parzial. La deducziun per conjugals cun in'activitad da gudogn dubla vegn concedida er en cas d'ina collavuraziun conside- rabla d'in conjugal u partenari en il manaschi, en la fatschenta u en l'industria da l'auter conjugal u partenari. A mintga conjugal u partenari vegn attribuida la mesadad da l'entrada da gudogn communabla. Ina repartiziun divergenta sto vegnir cumprovada dals conjugals u partenaris. La collavuraziun è considerabla, sch'ella vegn prestada regularmain ed en ina dimensiun considerabla e sch'i stuess vegnir pajà ina paja persuenter ad ina terza persuna, ina paja che correspundess almain a l'import da la deducziun.

Chantun Grischun

Exempels per la deducziun per conjugals cun in'activitad da gudogn dubla tar la confederaziun:

• Entradas or d'activitad da gudogn independenta, collavuraziun dal/da la conjugal/a / partenari/a en l'agen manaschi Exempel A Exempel B Exempel C Exempel D cun attest da paja fr. fr. fr. fr. Entrada or d'activitad da gudogn independenta 197'832 197'832 197'832 16'000 ./. contribuziuns pitga 3a - 35'280 - 35'280 - 35'280 - 3'200 Total da las entradas or d'activitad da gudogn independenta 162'552 162'552 162'552 12'800

1. 3) 12'800

Paja brutta sut l'obligatori tenor LPP da 22'050.– francs. Pia nagina deducziun da la 2. pitga. La deducziun da la 3. pitga 20% da l'entrada da gudogn.

Decisiva è l'entrada pli bassa da las entradas dals dus conjugals u partenaris, en quest cas entradas da persunas cun activitad da gudogn independenta.

• Entradas or d'activitad da gudogn independenta, collavuraziun dal/da la conjugal/a / partenari/a en l'agen manaschi Exempel E Exempel F Exempel G Exempel H senza attest da paja fr. fr. fr. fr. Entrada or d'activitad da gudogn independenta 197'832 50'000 12'000 16'000 Entradas or d'in gudogn accessoric d'ina activitad da gudogn dependenta 20'000

1. 3) - 2'400

Las entradas che vegnan attribuidas al conjugal resp. al partena- ri e che derivan da l'agen manaschi (50%) 81'276 20'000 6'000 2) 8'000

Entrada or d'in gudogn accessoric dal conjugal resp. dal partenari 4'000

1. 3) - 800

./. expensas professiunalas pauschalas ./. contribuziuns pitga 3a - 2'400 Total da las entradas dal conjugal resp. dal partenari 81'276 20'000 6'000 8'800

Import decisiv per calcular la deducziun 81'276 20'000 6'000 8'800 Deducziun per conjugals cun in'activitad da gudogn dubla 13'900 10'000 1) 6'000 4) 8'500

(50%, mind. 8'500.– francs, max. 13'900.– francs) 1) Sche l'entrada da gudogn pli bassa che vegn calculada importa main che 8'500.– francs, po vegnir deducì mo quest import parzial. 2) ½ da las entradas totalas or da l'activitad da gudogn independenta. 3) Deducziun da 20%, min. 800.– francs, max. 2'400.– francs. 4) 50% 4'400.– francs, dentant min. 8'500.– francs.

2.1 En general

Las entradas or d'ina activitad da gudogn independenta che vegnan suttamessas a la taglia, vegnan valitadas da prin- cip tenor las entradas en la perioda fiscala. Sche la bilantscha na vegn dentant betg fatga per la fin da l'onn, mabain en il decurs da la perioda fiscala, vegni sa basà sin l'onn da gestiun ch'è vegnì concludì en la perioda fiscala. Ulte- riuras infurmaziuns davart particularitads da la valitaziun temporala en cas d'activitad da gudogn independenta sa chattan sut www.stv.gr.ch, "Praxis", "Einkommens- und Vermögenssteuer", LT 66.

Chantun Grischun

2.2 Entradas or d'ina activitad da gudogn independenta

Las entradas tenor il quint da gudogn e perdita resp. dal formular persunas cun activitad da gudogn independen- ta/agricultura e selvicultura (formulars 8a e 8b) u dal formular agricultura e selvicultura manaschis pitschens e viticultura (formulars 9b e 9c) ston vegnir decleradas sin il formular principal (pagina 2, cifras 2.1 fin 2.4). Ils gudogns da liquidaziun cur che l'activitad da gudogn independenta vegn bandunada suenter il 55avel onn da ve- gliadetgna cumplenì u pervia d'invaliditad ston vegnir suttamess separadamain a la taglia tenor ils art. 40b LT e 37b LTFD resp. ston vegnir zavrads dal gudogn independent ordinari e ston vegnir declerads separat sin il formular 10a. Per renviaments pli precis cfr. cifra 2.8.

2.3 Custs per realisar il gudogn

Da las entradas or d'ina activitad da gudogn independenta pon vegnir deducids ils custs ch'èn necessaris per realisar il gudogn. Custs per realisar il gudogn che na pon betg vegnir deducids èn ils tschains da l'agen chapital, ils custs per cumprar u per meglierar objects privats da facultad, l'amortisaziun da debits, las taglias sin las entradas e sin la facul- tad, expensas privatas (p.ex. custs privats da tegnairchasa da la u dal pajataglia e da sias confamigliaras e da ses confamigliars) sco er las parts da las expensas da fatschenta che pertutgan intents privats (p.ex. ils custs da l'auto, ils salaris dal persunal, il stgaudament, il nettegiament, il telefon e.u.v.).

2.4 Contribuziuns persunalas a la AVS

Las entradas nettas or da l'activitad da gudogn independenta ch'èn vegnidas eruidas per imponer la taglia federala directa vegnan annunziadas a las cassas da cumpensaziun per fixar las contribuziuns a las assicuranzas socialas. Las contribuziuns persunalas a la AVS ch'èn vegnidas cudeschadas na ston betg vegnir decleradas. Sin dumonda da la cassa da cumpensaziun ston questas indicaziuns vegnir inoltradas posteriuramain en il cas singul.

2.5 Premias d'assicuranza

Las premias per las assicuranzas – cassa da malsauns, tgira da malsauns ed incapacitad da gudagnar – èn adina expensas privatas. Las premias per las assicuranzas da vita (ristga da mort e part da respargn) valan medemamain sco expensas privatas (excepziun: part da las premias per ristga da mort en quella dimensiun che l'assicuranza serva a garantir credits da fatschenta – las prestaziuns d'assicuranza respectivas valan qua alura sco rendita da fatschenta). Las premias da l'assicuranza da manaschi, da l'assicuranza cunter accidents ordaifer la professiun, da l'assicuranza da malsauns e da l'assicuranza da diaria per accidents pon vegnir fatgas valair adina sco custs da fatschenta tar las persunas cun activitad da gudogn independenta e tar lur confamigliaras e confamigliars che collavuran en il manaschi, sche quests ultims survegnan ina paja facturada cun la AVS u sch'els (er suttamess a la AVS) èn participads al gu- dogn (divisiun da las entradas). Las premias d'assicuranza privatas ston vegnir decleradas sin il formular 5 "premias d'assicuranza". Las premias d'assicuranza che valan sco custs da fatschenta ston vegnir fatgas valair en la contabilitad / resp. registraziuns u, sche l'obligaziun da manar ina contabilitad manca, sin il formular respectiv per persunas cun activitad da gudogn in- dependenta (formular 8b) u per agricultura e selvicultura manaschis pitschens e per viticultura (formulars 9b e 9c).

2.6 Entradas or da societads da persunas

Las entradas or da societads collectivas e commanditaras sco er or da societads simplas (p.ex. societads da con- strucziun) ston vegnir decleradas sin il questiunari per societads da persunas (formular 11e). Las contribuziuns persunalas per la AVS/AI/CG da las persunas participadas a societads collectivas e commanditaras ston vegnir engrevgiadas a la societad, quellas da las persunas participadas a societads simplas (p.ex. societads da construcziun) en la decleraziun da taglia persunala da l'associà respectiv. Las persunas associadas u participadas ston declerar lur parts vi da las entradas or da la societad en la decleraziun da taglia persunala sin il formular principal (pagina 2, cifra 2.2 u cifra 2.3).

2.7 Entradas or dal gudogn accessoric independent

L'entrada or dal gudogn accessoric independent sto vegnir declerada sin il formular principal (pagina 2, cifra 2.4). Sch'i na vegn betg manada ina contabilitad, ston las registraziuns davart las activas e las passivas, davart las entra- das e las expensas (custs da rauba ed expensas da manaschi) sco er davart las prelevaziuns privatas ed ils apports privats vegnir agiuntads a la decleraziun da taglia e cumprovads cun mussaments, sche quai vegn pretendì.

Chantun Grischun

2.8 Entradas or da gudogns da liquidaziun tenor l'art. 40b LT e l'art. 37b LTFD

• En general / basa legala Sche l'activitad da gudogn independenta vegn bandunada definitivamain suenter il 55. onn cumplenì u sch'ins è incapabel da cuntinuar cun ella pervia d'invaliditad, vegnan suttamessas a la taglia tenor l'art. 40b LT e l'art. 37b LTFD – en moda privilegiada – las reservas zuppadas ch'èn vegnidas realisadas durant ils ultims 2 onns ensemen, dentant separadamain da las ulteriuras entradas. Sch'ina persuna cun activitad da gudogn independenta mora, pon la conjugala surviventa u il conjugal survivent, las ulteriuras ertavlas ed ils ulteriurs ertavels sco er las legatarias ed ils legataris proponer tenor l'art. 40b alinea 2 LT resp. art. 37b alinea 2 LTFD – empè dal testader – da suttametter ils gudogns da liquidaziun ad ina imposiziun privilegiada. La premissa è ch'els na cuntinueschan betg cun l'interpresa surpigliada e ch'il testader adempliva las premissas per ina imposiziun privilegiada dals gudogns da liquidaziun il mument da sia mort. Da princip poi vegnir renvià a la circulara nr. 28 da l'administraziun federala da taglia concernent l'imposiziun dals gudogns da liquidaziun en cas che l'activitad da gudogn independenta vegn bandunada definitivamain. Per declerar il gudogn da liquidaziun e per far valair las deducziuns respectivas admissiblas sto vegnir duvrà il formular 10a.

• L'activitad da gudogn independenta vegn bandunada definitivamain L'abandun definitiv da l'activitad da gudogn independenta suenter il 55avel onn da vegliadetgna cumplenì sto esser collià cun ina cessiun totala da l'activitad da gudogn independenta u cun ina midada ad ina activitad da gudogn dependenta. Quai ha per consequenza che las parts da facultad che servan a l'activitad da gudogn independenta vegnan alienadas, liquidadas u transferidas en la facultad privata.

• Invaliditad Ina invaliditad è avant maun, sch'i vegnan pajadas prestaziuns tenor la lescha federala davart l'assicuranza d'inva- liditad (LAI) pervia d'ina incapacitad da gudagnar totala u parziala ch'è probablamain restanta u che dura per in temp pli lung. La noziun "prestaziuns" na cumpiglia betg mo rentas, mabain er autras prestaziuns da la AI sco per exempel talas per ina rescolaziun necessaria. Sch'ina invaliditad vegn fatga valair sco motiv per l'abandun da l'ac- tivitad da gudogn independenta, sto quella esser la causa per l'abandun definitiv da l'activitad independenta.

• Mort da la persuna cun activitad da gudogn independenta Ina imposiziun da taglia tenor l'art. 40b LT resp. art. 37b LTFD a la conjugala surviventa u al conjugal survivent, a las ertavlas ed als ertavels ubain a las legatarias ed als legataris è mo pussaivla, sch'il testader aveva ademplì las premissas per quest intent il mument da sia mort. Sch'ina persuna cun activitad da gudogn independenta mora avant che avair cumplenì il 55avel onn da vegliadetgna, n'ha ella betg ademplì las premissas che concernan la ve- gliadetgna il mument da sia mort. La cessiun da l'activitad da gudogn independenta pervia d'invaliditad n'è mede- mamain betg dada. En in tal cas na pon las ertavlas ed ils ertavels sco er las legatarias ed ils legataris betg far va- lair ina taxaziun privilegiada dals gudogns da liquidaziun. Las ertavlas ed ils ertavels sco er las legatarias ed ils legataris na dastgan betg exequir in'activitad da fatschenta "activa". Mo il fatg d'ademplir obligaziuns che existan il mument da la successiun d'ierta (p.ex. terminar lavurs cu- menzadas) na vala betg sco cuntinuaziun da l'activitad independenta. Sche las ertavlas ed ils ertavels na cuntinue- schan betg l'activitad e sch'ellas ed els na termineschan betg la liquidaziun, ha lieu a la fin dal 5avel onn chalendar suenter la mort dal testader in transferiment prescrit legalmain da las valurs da facultad en la facultad privata (art. 40b al. 2 LT resp. art. 37b al. 2 LTFD). Sche mo ina part da las ertavlas e dals ertavels ubain da las legatarias e dals legataris cuntinuescha cun l'activitad da gudogn independenta u surpiglia las parts d'ina societad da persunas, pon las ulteriuras ertavlas ed ils ulteriurs ertavels che na cuntinueschan betg cun questa activitad far valair l'imposiziun da taglia tenor l'art. 40b LT resp. 37b LTFD sin lur part. Ellas ed els ston far valair quest dretg directamain suenter la successiun d'ierta.

• Onn da liquidaziun L'onn da liquidaziun è l'onn da gestiun, en il qual vegn fatga l'ultima acziun da liquidaziun. Per regla è quai quel onn, en il qual è vegnida introducida l'ultima acziun d'incassament. En il cas singul pon er autras circumstanzas simbolisar la fin da la liquidaziun, per exempel cur che las activitads da cumpra e da vendita vegnan messas ad acta e/u cur ch'ils contracts da lavur cun las emploiadas e cun ils emploiads vegnan schliads.

Chantun Grischun

• Fixaziun dal gudogn da liquidaziun Il gudogn da liquidaziun vegn fixà tenor la summa da las reservas zuppadas ch'èn vegnidas realisadas ils ultims 2 onns da gestiun, main ils custs appartegnents. Tar il gudogn da liquidaziun tutgan per exempel gudogns da chapi- tal or da l'alienaziun da singulas valurs da facultad, gudogns or dal transferiment da valurs da facultad en la facul- tad privata, amortisaziuns sin bains immobigliars ch'èn puspè vegnidas appurtadas, gudogns tras la schliaziun da reservas zuppadas sin retenziuns, sin rectificaziuns da la valur e.u.v. sco er indemnisaziuns che stattan en connex cun l'activitad da gudogn independenta e che pertutgan l'abandun d'ina activitad ubain il betg exequir in'activitad ubain il betg far valair in dretg. Ils custs che ston vegnir attribuids al gudogn da liquidaziun èn per exempel ils custs da notariat ed ils custs dal biro fiduziari che stattan en connex cun la liquidaziun, las provisiuns d'intermediaziun, ils inserats, ils custs per l'annul- laziun en il register da commerzi sco er las contribuziuns a la AVS che pertutgan il gudogn da liquidaziun. Ils sur- plis da perditas dal resultat ordinari da la fatschenta dals onns da liquidaziun ston vegnir resguardads cun fixar il gudogn da liquidaziun. Las deducziuns che vegnan fatgas valair ston vegnir cumprovadas detagliadamain, agiuntond ils extracts correspundents dals contos resp. ils mussaments e/u ils rendaquints. Las perditas dals 7 onns da gestiun precedents a la perioda fiscala, che n'èn anc betg vegnidas messas a quint, ston vegnir messas a quint en emprima lingia cun il resultat da l'activitad commerziala ordinaria. Ina perdita excedenta restanta vegn messa a quint cun il gudogn da liquidaziun. In'ulteriura perdita restanta vegn messa a quint cun las ulteriuras entradas da la perioda fiscala da l'onn da liquidaziun.

• Contribuziuns da cumpra effectivas en la prevenziun professiunala Tenor l'art. 36 lit. e LT resp. l'art. 33 alinea1 lit. d LTFD pon las contribuziuns da cumpra en la prevenziun profes- siunala vegnir deducidas. Sch'ina tala cumpra vegn fatga l'onn da liquidaziun e/u l'onn precedent, vegn l'import ch'è vegnì pajà deducì cun fixar las entradas ordinarias suttamessas a la taglia da la perioda fiscala. Sch'i na po betg vegnir mess a quint l'entir import da cumpra, sto in eventual import excedent vegnir mess a quint tar il gudogn da liquidaziun.

• Cumpra fictiva en la prevenziun professiunala En general En cas da liquidaziuns pon persunas cun activitad da gudogn independenta far ina dumonda da resguardar resp. da suttametter a la taglia ina cumpra fictiva independentamain dal fatg, sch'ellas han fatg part d'ina instituziun da prevenziun. La cumpra fictiva po vegnir fatga valair er, sche la persuna cun activitad da gudogn independenta è af- filiada ad ina instituziun da la prevenziun professiunala, ma desista dal tuttafatg u per part d'ina cumpra effectiva d'onns da contribuziun. Las cumpras (parzialas) ch'èn effectivamain vegnidas fatgas vegnan deducidas da l'import da cumpra fictiv ch'è vegnì calculà. In'effectiva largia da cuvrida pli auta dal plan concret da prevenziun na vegn betg considerada per calcular la cumpra fictiva. L'import da la cumpra fictiva vegn suttamess a la taglia sco part dal gudogn da liquidaziun, e quai per la tariffa per prestaziuns da chapital or da la prevenziun tenor ils art. 40a LT resp. 214 LTFD. Qua na datti nagina adiziun cun las prestaziuns da chapital or da la prevenziun che resultan en la medema perioda. Ina cumpra fictiva po mo vegnir fatga valair, sche l'abandun definitiv da l'activitad da gudogn independenta è capità avant che cumplenir il 70avel onn da vegliadetgna. Cun la mort da la persuna (cun activitad da gudogn independenta) è resultà il cas da prevenziun, uschia ch'i n'è betg pli pussaivel da sa cumprar en l'instituziun da prevenziun. Pia na po il conjugal survivent, ils ertavels sco er ils legataris betg far valair cumpras fictivas. Entrada decisiva L'entrada ch'è decisiva per calcular la cumpra fictiva è la media da las entradas – suttamessas a la AVS tar la con- federaziun – or da l'activitad da gudogn independenta dals ultims 5 onns da gestiun avant l'onn da liquidaziun. Las reservas zuppadas ch'èn vegnidas realisadas l'onn avant l'onn da liquidaziun ston vegnir deducidas. Sche l'activitad da gudogn independenta ha durà evidentamain main che 5 onns fin l'onn da liquidaziun, vegn cal- culada l'entrada decisiva sa basond sin il dumber effectiv dals onns da l'activitad da gudogn independenta. Onns da contribuziun che pon vegnir quintads Ils onns da contribuziun che pon vegnir quintads per la cumpra fictiva vegnan calculads tenor il dumber d'onns a partir dal 25avel onn da vegliadetgna cumplenì fin a la vegliadetgna da l'onn da liquidaziun, maximalmain dentant fin l'onn chalendar, en il qual la vegliadetgna ordinaria da renta da la AVS è vegnida cuntanschida (um 65; dunna 64). Independentamain dal fatg, sche la persuna cun activitad da gudogn independenta ha ademplì nuninterruttamain in'activitad da gudogn, vegnan adina resguardads cumplainamain ils onns a partir dal 25avel onn da vegliadetgna fin e cun l'onn da liquidaziun (dentant maximalmain fin l'onn chalendar, en il qual la vegliadetgna ordinaria da renta da la AVS è vegnida cuntanschida). L'onn da vegliadetgna cumenzà vegn quintà vitiers.

Chantun Grischun

Calculaziun da la cumpra fictiva Per calcular la cumpra fictiva ch'è maximalmain pussaivla vegn fatga ina bunificaziun da vegliadetgna sin l'entrada decisiva da 15% per onn da contribuziun che po vegnir quintà. Da l'import ch'è vegnì calculà en questa moda ve- gnan deducids ils dabuns da vegliadetgna e da libra circulaziun sco er las retratgas anticipadas da la 2. pitga (cas- sa da pensiun) e da la pitga 3a. Sch'ils dabuns existents da la pitga 3a da la persuna cun activitad da gudogn independenta surpassan il dabun il pli grond pussaivel tenor sia vegliadetgna or da la pitga 3a "pitschna", vegn la differenza medemamain resguarda- da sco ina minimalisaziun da la cumpra fictiva. Per quest intent è decisiva la "Tabella per calcular il dabun da la pitga 3a il pli grond pussaivel tenor annada" che l'uffizi federal da las assicuranzas socialas (UFAS) edescha mint- ga onn. La tabella po vegnir consultada sin la pagina d'internet dal UFAS sut www.bsv.admin.ch. Conjugals survivents, ertavels sco er legataris na pon betg far valair ina cumpra fictiva.

2.9 Suspensiun da l'imposiziun da taglia en cas d'affittaziun u en cas dal transferiment d'ina

immobiglia en la facultad privata te-nor l'art. 18b LT e tenor l'art. 18a LTFD Sche, il mument da l'affittaziun, la u il pajataglia na fa betg la dumonda da transferir l'immobiglia en la proprietad priva- ta (cfr. art. 18b al. 2 LT resp. art. 18a al. 2 LTFD), resta il manaschi en la facultad da fatschenta. En cas d'in transferi- ment posteriur en la facultad privata po vegnir fatga valair l'imposiziun da taglia tenor l'art. 40b LT resp. l'art. 37 LTFD, sche las premissas per sia applicaziun èn ademplidas il mument dal transferiment. En cas da l'affittaziun da manaschis agriculs sa drizza il giudicament fiscal tenor la circulara nr. 31 "Manaschis purils – suspensiun en cas d'affittaziun" da l'administraziun federala da taglia dals 22 da december 2010. Sch'ina immobiglia vegn transferida da la facultad da fatschenta en la facultad privata, po la pajataglia u il pajataglia pretender, ch'i vegnia imponida mo la differenza tranter ils custs d'investiziun e la valur da la taglia sin las entradas (amortisaziuns puspè appurtadas). L'imposiziun dal gudogn sin l'augment da valur vegn suspendida fin a l'alienaziun da l'immobiglia. Il gudogn sin l'augment da valur è suttamess a la taxaziun ordinaria (pir) l'onn d'alienaziun sco entrada or d'activitad da gudogn independenta (ensemen cun las ulteriuras entradas), e quai tant per la taglia chantunala sco er per la taglia federala directa. Tenor l'art. 19 al. 3 LT resp. l'art. 18 al. 4 LTFD na suttastat il gudogn sin l'augment da valur da bains immobigliars agriculs e forestals betg a la taglia sin las entradas, mabain a la taglia sin il gudogn tras la vendita da bains immobigliars. Ils bains immobigliars da la facultad da fatschenta dals purs, che n'èn betg pli suttamess a la lescha federala davart il dretg funsil puril (LDFP), ston dentant vegnir quintads – tenor la circulara nr. 38 "Taxaziun da gudogns dal chapital pervia d'ina alienaziun da bains immobigliars ch'èn situadas en la zona da construcziun, en la facultad da fatschenta dals purs" dals 17 da fanadur 2013 – tenor l'art. 18 al. 2 da la lescha da taglia (LT) resp. tenor l'art. 18 al. 2 da la le- scha federala davart la taglia federala directa (LTFD). Sche la persuna ch'è obligada da pajar taglia pretenda – cun bandunar definitivamain l'activitad da gudogn indepen- denta – er ina suspensiun d'imposiziun tenor l'art. 18b al. 1 LT resp. l'art. 18a al. 1 LTFD e sche l'immobiglia respecti- va vegn alienada pir suenter la fasa da liquidaziun, vegn l'imposiziun privilegiada fatga tenor l'art. 40b LT resp. l'art. 37b LTFD mo sin las amortisaziuns puspè appurtadas da questa immobiglia. Ma sch'i vegn fatg il transferiment d'ina immobiglia sco er sia alienaziun entaifer la "perioda da liquidaziun" (onn da liquidaziun ed onn precedent), vegnan questas duas chaussas resguardads sco acts da liquidaziun. En quest cas furman las reservas zuppadas (amortisa- ziuns puspè appurtadas e gudogn sin l'augment da valur) ina part dal gudogn da liquidaziun, per il qual vegnan applit- gads l'art. 40b LT resp. l'art. 37b LTFD.

3.1 En general

La facultad ch'è suttamessa a la taglia vegn fixada tenor il stadi a la fin da la perioda fiscala. Per pajataglias cun in'activitad da gudogn independenta ston ins sa basar per la facultad da fatschenta sin il stadi a la fin da l'onn da ge- stiun concludì en la perioda fiscala. En cas da pliras bilantschas en la medema perioda fiscala è l'ultima decisiva. Sco facultad da fatschenta valan tut las valurs da facultad che servan dal tuttafatg u per gronda part a l'activitad da gudogn independenta. L'attribuziun da las immobiglias a la facultad da fatschenta u a la facultad privata vegn fatga sin fundament da la me- toda da preponderanza, q.v.d. sin fundament da l'utilisaziun predominanta. Quai signifitgescha ch'ina immobiglia che vegn utilisada a passa 50% per intents da fatschenta, represchenta facultad da fatschenta. Sche l'immobiglia vegn utilisada a 50% per intents privats ed a 50% per intents da fatschenta, sto ella vegnir attribuida a la facultad priva- ta, perquai che l'utilisaziun per intents da fatschenta n'è betg predominanta. I nè betg admess da far amortisaziuns sin immobiglias da la facultad privata. La metoda da preponderanza vala er en connex cun autras activas che vegnan utilisadas tant per intents da fatschenta sco er per intents privats.

Chantun Grischun

3.2 Valur fiscala da las immobiglias da fatschenta

En connex cun las immobiglias da fatschenta vegn calculada la valur fiscala sin fundament da la stimaziun uffiziala la pli nova.

• Per immobiglias per gronda part industrialas vala la media da la valur da rendita e da la valur commerziala sco valur fiscala [(valur commerziala + valur da rendita) : 2].

• Per immobiglias d'abitar e da fatschenta vala la media da la valur commerziala plus il dubel da la valur da rendi- ta sco valur fiscala [(valur commerziala + 2 x valur da rendita) : 3].

• Per immobiglias che vegnan utilisadas per intents agriculs e forestals (incl. abitaziun da la manadra u dal ma- nader dal manaschi, sch'ella è suttamessa a l'ordinaziun davart il tschains agricul) vala la valur da rendita sco valur fiscala, sche'ils funs crodan sut il dretg funsil pural.

3.3 Vaglias da la facultad da fatschenta

Questas vaglias ston vegnir inditgadas en il register da las vaglias e dals credits (formular 2) en la colonna corre- spundenta cun "01". Decisiva e la valur cudeschada da l'onn da gestiun ch'è vegnì serrà entaifer la perioda fiscala.

3.4 Valitaziun dal muvel e da las provisiuns

Las valurs las pli frequentas vegnan publitgadas sin il fegl d'infurmaziun davart la valitaziun dal muvel e da las provi- siuns. Il fegl d'infurmaziun pon vegnir chargià giu da la pagina d'internet da l'administraziun chantunala da taglia www.stv.gr.ch, "Dokumentation", "Wegleitungen und Merkblätter".

3.5 Autras activas da fatschenta

Las valurs cudeschadas tenor la bilantscha valan sco valurs fiscalas.

3.6 Participaziun a societads simplas, collectivas e commanditaras

La valur fiscala sto vegnir transferida dal questiunari per societads da persunas (formular 11e). Las persunas as- sociadas u participadas ston declerar lur parts da la facultad da la societad en la decleraziun da taglia persunala sin il formular principal (pagina 4, cifra 30.3 resp. 30.4).

3.7 Debits da fatschenta

Las passivas da fatschenta ston vegnir inscrittas sin il formular 4 "register dals debits" tenor la bilantscha e decle- radas sin il formular principal (pagina 4, cifra 34.1).

4.1 Obligaziun da manar ina contabilitad

Per fixar l'obligaziun da manar ina contabilitad en il dretg fiscal sa basan ins sin las prescripziuns dal dretg commer- zial. A partir dal 1-1-2015 vala il nov dretg da rendaquint, dal qual las prescripziuns pertutgant la contabilitad ed il ren- daquint sa chattan sut il 32. titel dal DO (art. 957 ss.). Las interpresas singulas e las societads da persunas cun in retgav da l'onn precedent da passa almain fr. 500'000.– èn suttamessas a l'obligaziun da far ina contabilitad ed in rendaquint tenor quellas disposiziuns. Latiers tutgan er las persunas cun activitad da gudogn independenta che exerciteschan ina professiun libra. Renconuscher la contabilitad sco basa da taxaziun adattada pretenda ch'ella vegnia manada legalmain. La contabili- tad legala correspunda tant a las prescripziuns dal dretg commerzial sco er a las prescripziuns fiscalas. Or da la per- spectiva dal dretg fiscal sto ina taxaziun cuntinuanta dals resultats da la perioda vegnir garantida adina. Sch'i vegn fatg ina bilantscha ed in quint economic fermamain resumads, sto vegnir agiuntà a la decleraziun da taglia

• per evitar dumondas da scleriment – ina bilantscha ed in quint economic detagliads cun contos numerads che cum-

piglian tut ils contos. En cas da manaschis cun bler daner blut èsi necessari da manar in cudesch da cassa e da saldar quel regularmain. La fin da l'onn da gestiun sto er vegnir fatg in inventari, cfr. la cifra 4.2. qua sutvart.

Chantun Grischun

4.2 Obligaziun da far annotaziuns

Pajataglias che n'èn betg obligads – tenor il dretg d'obligaziuns – da manar cudeschs da fatschenta, ston agiuntar a la decleraziun da taglia almain glistas davart las activas e las passivas, davart las entradas e las expensas (custs da rauba e da manaschi) sco er davart las prelevaziuns privatas ed ils apports privats. Ultra da quai ston vegnir adempli- das las suandantas pretensiuns minimalas:

• Las entradas e las expensas ston vegnir nudadas cumplettamain, cuntinuadamain (di per di) ed en moda confur- ma a la vardad sco er – per la controlla – saldadas regularmain, almain dentant ina giada per mais (en il cudesch da cassa ina giada per emna). Las annotaziuns davart las expensas ston cuntegnair – ultra da la data e dal re- tschavider – er indicaziuns davart la natira da mintga expensa (gener da custs).

• Per la fin da l'onn (onn chalendar u onn da fatschenta) ston vegnir fatgas glistas cumplettas davart las provisiuns da rauba e davart las installaziuns da fatschenta (inventaris), davart ils dabuns da la clientella (debiturs) sco er davart ulteriurs dabuns (banca, conto postal e.u.v.) e davart tut ils debits.

4.3 Eruida da las entradas agriculas da manaschis pitschens cun registraziun simplifitgada

(formular 9b) Per manaschis agriculs pitschens (senza manaschis spezials), en ils quals vegnan manads mo ils contos respectivs da la rendita e dals custs, vala in'obligaziun facilitada da far registraziuns. Il formular 9b ch'è necessari per quest intent po vegnir chargià giu da la pagina d'internet www.stv.gr.ch (Dienstlei- stungen / Deklarationssoftware / Einkommens- und Vermögenssteuer / SofTax GR NP Download). I ston vegnir ademplidas las suandantas pretensiuns minimalas:

• Las indicaziuns che vegnan pretendidas en il formular 9b davart las entradas e davart las expensas dal mana- schi ston esser cumplettas ed ils mussaments correspundents ordinads.

• Per la fin da l'onn ston vegnir fatgs inventaris detagliads e quels ston vegnir agiuntads a la decleraziun da taglia en furma d'ina glista davart las activas e las passivas.

Sch'ils documents inoltrads n'adempleschan betg questas pretensiuns minimalas, èn dadas las premissas per ina taxaziun d'uffizi.

4.4 Obligaziun da tegnair en salv

Ils documents che stattan en connex cun l'activitad da gudogn independenta ed ils ulteriurs mussaments, sco ils con- tracts, las correspundenzas impurtantas, ils quints da cumpras, ils dubels dals quints emess, ils mussaments dal con- to postal, las quittanzas da tut gener, ils cudeschs da cassa ed ils coupons e.u.v. ston vegnir tegnids en salv per 10 onns.

4.5 Obligaziun da dar infurmaziuns

• Da las pajataglias e dals pajataglias L'autoritad da taxaziun po pretender da las pajataglias e dals pajataglias il model dals cudeschs, dals documents e dals ulteriurs mussaments ch'els possedan sco er ch'els inoltreschian mussaments e glistas ch'els ston sa procurar u far e che pon esser impurtants per la taxaziun. Las pajataglias ed ils pajataglias ston en spezial numnar a l'autori- tad da taxaziun – sche quella pretenda – ils nums da las persunas, cun las qualas els han concludì acts giuridics u a las qualas els han furni prestaziuns en valur monetara; els ston infurmar davart lur relaziuns contractualas cun questas persunas e davart las prestaziuns e las pretensiuns vicendaivlas.

• Da terzas persunas Las persunas che stattan u ch'èn stadas en ina relaziun contractuala cun la pajataglia u cun il pajataglia, ston emetter – sin pretensiun da la pajataglia u dal pajataglia – in mussament davart la relaziun contractuala communa- bla e davart las pretensiuns e prestaziuns vicendaivlas. Sche la u il pajataglia tralascha – malgrà in'admoniziun – d'appurtar in tal mussament, è l'autoritad da taxaziun autorisada da dumandar il mussament a terzas persunas.

Chantun Grischun

4.6 Secret professiunal

Il secret professiunal protegì da la lescha na vala betg en atgna chaussa. La u il pajataglia na po pia betg refusar – renviond a sia obligaziun da discreziun envers terzas persunas – da preschentar sia contabilitad (che po vegnir en- drizzada uschia, ch'ella garantescha la discreziun e po tuttina vegnir cumprovada) u da procurar per extracts dal conto postal u dal conto da banca e.u.v. Sch'ella u el desista – resguardond sia clientella – da preschentar mussaments, sto ella u el surpigliar las consequenzas per la stimaziun da las entradas che resulta da quai.

4.7 Consequenzas penalas en cas d'ina cuntravenziun

Las persunas cun activitad da gudogn independenta ch'èn obligadas da manar ina contabilitad, ma che n'inoltreschan betg ina bilantscha cun la decleraziun da taglia u che n'èn betg en il cas da preschentar – sin pretensiun da l'autoritad da taxaziun – ina contabilitad manada regularmain, violeschan lur obligaziun envers la procedura fiscala. Il medem vala per las persunas cun activitad da gudogn independenta che n'èn betg obligadas da manar ina contabilitad, ma che tralaschan d'agiuntar las glistas menziunadas a lur decleraziun da taglia u da las inoltrar posteriuramain sin pre- tensiun da l'autoritad da taglia. Sche las entradas effectivas or da l'activitad da gudogn independenta na pon betg vegnir eruidas, ston ellas vegnir stimadas tenor appreziar confurm a l'obligaziun suenter ch'ina procedura d'admoni- ziun n'ha betg gì success. Dal rest po la violaziun da l'obligaziun envers la procedura fiscala vegnir chastiada sco cuntravenziun fiscala ed i po vegnir disponida ina multa da fin 1'000.– francs, en cas grevs u en cas da repetiziun da fin 10'000.– francs.

Ina decleraziun da taglia emplenida cumplettamain e che cuntegna tut las agiuntas permetta da far la ta- xaziun senza stuair dumandar scleriments stentus e senza stuair far cundiziuns.

Nus As engraziain per Vossa collavuraziun.

Administraziun da taglia dal Grischun