210
Cudesch civil svizzer
(CCS)
dals 10 da december 1907 (versiun dal 1. da schaner 2026)
Preambel
L’Assamblea federala da la Confederaziun svizra,
sa basond sin l’art. 64 da la Constituziun federala1,2
suenter avair gì invista d’ina missiva dal Cussegl federal dals 28 da matg 19043,
concluda:
Introducziun
A. Applicaziun dal dretg
Art. 1
La lescha vegn applitgada per tut las dumondas giuridicas, a las qualas il text u l’interpretaziun d’ina da sias disposiziuns po sa referir.
Sche la lescha na cuntegna betg ina disposiziun legala, duai la dretgira4 decider tenor il dretg da disa e – nua che er in tal manca – tenor la regla ch’ella fixass sco legislatura.
El suonda en quest connex la scienza giuridica e la giurisprudenza approvada.
B. Cuntegn dal dretg civil
I. Agir en buna fai
Art. 2
Mintgin sto agir en buna fai faschond valair ses dretgs ed ademplind sias obligaziuns.
L’abus evident d’in dretg na vegn betg protegì da la lescha.
II. Buna fai
Art. 3
Sche la lescha fa dependent l’effect giuridic da la buna fai d’ina persuna, vegn quella presumada.
Tgi che n’avess betg pudì agir en buna fai, sch’el fiss stà attent en la dimensiun che las circumstanzas permettevan, n’ha betg il dretg da sa referir a la buna fai.
III. Appreziar da la dretgira5
Art. 4
La dretgira sto decider tenor dretg e giustia, sche la lescha la permetta da giuditgar tenor ses appreziar u la prescriva da tegnair quint da las circumstanzas u da motivs relevants.
C. Dretg federal e dretg chantunal
I. Dretg civil chantunal ed isanza locala
Art. 5
Ils chantuns èn autorisads da decretar u d’abolir disposiziuns dal dretg civil, uschenavant ch’il dretg federal resalva quai al dretg chantunal.
Nua che la lescha renviescha a la pratica u a l’isanza locala, vala il dretg chantunal vertent sco expressiun da quellas, uschè ditg ch’ina pratica divergenta n’è betg cumprovada.
II. Dretg public dals chantuns
Art. 6
Il dretg civil federal na limitescha betg las cumpetenzas dals chantuns concernent lur dretg public.
Entaifer ils limits da lur suveranitad pon ils chantuns restrenscher u scumandar il traffic cun tschertas spezias da chaussas u declerar nunvalaivels ils acts giuridics che sa refereschan a talas chaussas.
D. Disposiziuns generalas dal Dretg d’obligaziuns
Art. 7
Las disposiziuns generalas dal Dretg d’obligaziuns6 davart la conclusiun, davart l’adempliment e davart l’aboliziun da contracts vegnan er applitgadas per autras relaziuns da dretg civil.
E. Cumprova
I. Chargia da cumprova
Art. 8
Nua che la lescha na dispona betg autramain, sto mintgin che vul deducir ses dretgs d’in fatg pretendì, cumprovar l’existenza da quel.
II. Cumprova cun documents publics
Art. 9
Registers e documents publics cumprovan cumplainamain ils fatgs ch’els attestan, uschè ditg che l’incorrectadad da lur cuntegn n’è betg cumprovada.
Questa cumprova n’è betg liada vi d’ina furma speziala.
Art. 107
Emprima part Il dretg da persunas
Emprim titel Las persunas natiralas
Emprim chapitel Il dretg da la persunalitad
A. Persunalitad en general
I. Giudiment dals dretgs civils
Art. 11
Mintgin è capabel da giudair dretgs.
Per consequenza han tut ils umans – entaifer ils limits fixads da la lescha – la medema abilitad d’avair dretgs ed obligaziuns.
II. Abilitad d’agir
1. Cuntegn
Art. 12
Tgi ch’è abel d’agir, po acquistar dretgs ed obligaziuns tras l’agen agir.
2. Premissas
a. En general
Art. 138
Tut las persunas maiorennas ch’èn ablas da giuditgar han l’abilitad d’agir.
b. Maiorennitad
Art. 149
Tgi che ha cumplenì 18 onns è maioren.
c. ...
Art. 1510
d. Abilitad da giuditgar
Art. 1611
Abel da giuditgar en il senn da questa lescha è mintga persuna che n’è betg privada da l’abilitad d’agir raschunaivlamain, perquai ch’ella è anc fitg giuvna u perquai ch’ella ha in impediment spiertal, in disturbi psichic u sa chatta en in stadi d’aivradad u en stadis sumegliants.
III. Inabilitad d’agir
1. En general
Art. 1712
Inablas d’agir èn persunas inablas da giuditgar, persunas minorennas e persunas sut curatella cumplessiva.
2. Mancanza da l’abilitad da giuditgar
Art. 18
Tgi che n’è betg abel da giuditgar na po betg – cun resalva da las excepziuns legalas – chaschunar in effect giuridic tras l’agen agir.
3. Persunas ablas da giuditgar, ma inablas d’agir
a. Princip13
Art. 19
Persunas ablas da giuditgar, ma inablas d’agir pon surpigliar obligaziuns u renunziar a dretgs mo cun il consentiment da lur represchentant legal.14
Senza quest consentiment pon ellas cuntanscher avantatgs gratuits sco er reglar affars pitschens da la vita da mintgadi.15
Ellas èn responsablas per donns che resultan tras acts illegals.
b. Consentiment dal represchentant legal
Art. 19a16
Sche la lescha na dispona betg autramain, po il represchentant legal dar gia ordavant ses consentiment expressiv u taciturn u approvar posteriuramain l’affar.
L’autra partida vegn deliberada da sia obligaziun, sche l’approvaziun na vegn betg fatga entaifer in termin adequat ch’ella fixescha sezza u ch’ella lascha fixar da la dretgira.
c. Mancanza dal consentiment
Art. 19b17
Sch’il represchentant legal n’approvescha betg l’affar, po mintga partida pretender enavos las prestaziuns furnidas. La persuna inabla d’agir sto dentant star buna mo per quella part da la prestaziun, da la quala ella ha gì in profit, da la quala ella è anc enritgida cur che la restituziun vegn pretendida u da la quala ella è s’alienada cun malart.
Sche la persuna inabla d’agir ha dà da crair a l’autra partida ch’ella saja abla d’agir, è ella responsabla per il donn ch’ella ha chaschunà a la partida manada en errur.
4. Dretgs persunals inalienabels
Art. 19c18
Persunas ablas da giuditgar, ma inablas d’agir exerciteschan en moda autonoma lur dretgs persunals inalienabels; resalvads restan cas, nua che la lescha prevesa il consentiment dal represchentant legal.
En num da las persunas inablas da giuditgar agescha il represchentant legal, nun ch’in dretg saja collià uschè stretgamain cun la persunalitad che mintga represchentanza è exclusa.
IIIbis. Restricziun da l’abilitad d’agir
Art. 19d19
L’abilitad d’agir po vegnir restrenschida tras ina mesira da la protecziun da creschids.
IV. Parentella e quinanza
1. Parentella
Art. 20
Il grad da la parentella21 vegn fixà tenor il dumber da las generaziuns.
Duas persunas èn parentadas en lingia directa, sch’ina descenda da l’autra, ed en lingia laterala, sch’ellas descendan d’in genitur cuminaivel, dentant betg l’ina da l’autra.
2. Quinanza
Art. 2122
Tgi ch’è parentà cun ina persuna, stat en la medema lingia ed en il medem grad da quinanza cun il consort da quella u cun il partenari registrà da quella.
La quinanza na finescha betg cun la schliaziun da la lètg u dal partenadi registrà ch’è la basa da la quinanza.
V. Lieu d’origin e domicil
1. Lieu d’origin
Art. 22
Il dretg da burgais determinescha il lieu d’origin d’ina persuna.
Il dretg public determinescha il dretg da burgais.
Sch’ina persuna ha il dretg da burgais en plirs lieus, è ses lieu d’origin il lieu, nua ch’ella ha actualmain ses domicil u nua ch’ella ha gì ses ultim domicil; manca in tal domicil è quai il lieu, nua ch’ella u ses perdavants han acquistà lur ultim dretg da burgais.
2. Domicil
a. Noziun
Art. 23
Il domicil d’ina persuna sa chatta là, nua ch’ella sa trategna cun l’intenziun da restar permanentamain; la dimora per intents da scolaziun u il plazzament d’ina persuna en in institut d’educaziun u da tgira, en in ospital u en ina praschun na constituescha en sasez betg in domicil.23
Nagin na po avair ses domicil a medem temp a plirs lieus.
Questa disposiziun na vala betg per il domicil da fatschenta.
b. Midada da domicil u da dimora
Art. 24
Mintga persuna mantegna ses domicil uschè ditg ch’ella n’ha betg acquistà in auter.
Il lieu da dimora d’ina persuna vala sco ses domicil, sch’i n’è betg pussaivel da cumprovar l’existenza d’in anteriur domicil u sch’ella ha bandunà ses domicil a l’exteriur senza fundar in nov domicil en Svizra.
c. Domicil da persunas minorennas24
Art. 2525
Sco domicil da l’uffant sut tgira genituriala26 vala il domicil dals geniturs u, sch’ils geniturs n’han betg in domicil cuminaivel, il domicil dal genitur che ha la tgira genituriala; en ils ulteriurs cas vala il lieu da dimora da l’uffant sco ses domicil.
Uffants sut avugà han lur domicil a la sedia da l’autoritad per la protecziun d’uffants.27
d. Domicil da persunas maiorennas sut curatella cumplessiva
Art. 2628
Persunas maiorennas sut curatella cumplessiva han lur domicil a la sedia da l’autoritad per la protecziun da creschids.
B. Protecziun da la persunalitad
I. Cunter obligaziuns excessivas29
Art. 27
Nagin na po renunziar ni dal tuttafatg ni parzialmain a ses dretgs civils ed a sia abilitad d’agir.
Nagin na po alienar sia libertad u sa restrenscher en il diever da quella en in grad che violescha il dretg u la morala.
II. Cunter violaziuns
1. Princip
Art. 2830
Tgi che vegn violà illegalmain en sia persunalitad, po – per sa proteger – appellar a la dretgira cunter mintgin che sa participescha a la violaziun.
Ina violaziun è illegala, sch’ella n’è betg giustifitgada tras il consentiment da la persuna violada, tras in interess privat u public predominant u tenor la lescha.
2. Plant
a. En general31
Art. 28a32
L’accusader po dumandar la dretgira:
da scumandar ina violaziun smanatschanta;
d’eliminar ina violaziun existenta;
da constatar ch’ina violaziun è vegnida fatga illegalmain, sche quella disturba vinavant.
En spezial po el pretender che la rectificaziun u che la sentenzia vegnian communitgadas a terzas persunas u publitgadas.
Resalvads restan ils plants per pretender ina indemnisaziun dal donn ed ina bunificaziun sco er per pajar ora in gudogn tenor las disposiziuns davart la gestiun senza mandat.
b. Violenza, smanatschas u persecuziuns
Art. 28b33
Per la protecziun cunter violenza, cunter smanatschas u cunter persecuziuns po la persuna che porta plant dumandar la dretgira da scumandar a la persuna che violescha, en spezial:
da s’approximar u da sa trategnair en in tschert conturn da sia abitaziun;
da sa trategnair en tscherts lieus, en spezial en tschertas vias, sin tschertas plazzas u en tscherts quartiers;
da la contactar, en spezial per telefon, en scrit u sin via electronica, ubain da la mulestar en in’autra moda e maniera.
Sche la persuna che porta plant viva en in’abitaziun ensemen cun la persuna che violescha, po ella ultra da quai dumandar la dretgira da metter per in tschert temp davant porta la persuna che violescha. Per motivs relevants po quest termin vegnir prolungà ina giada.
La dretgira po, uschenavant che quai para giustifitgabel tenor las circumstanzas:
adossar a la persuna che violescha ina indemnisaziun adequata a favur da la persuna che porta plant per l’utilisaziun exclusiva da l’abitaziun; u
transferir ils dretgs e las obligaziuns che resultan dal contract da locaziun cun il consentiment dal locatur mo a la persuna che porta plant.
El communitgescha sia decisiun a las autoritads cumpetentas per la protecziun d’uffants e da creschids ed al post chantunal cumpetent tenor l’alinea 4 sco er ad ulteriuras autoritads ed a terzas persunas, sche quai para necessari per ademplir lur incumbensas u per proteger la persuna che porta plant u sche quai serva ad exequir la decisiun.34
Ils chantuns determineschan – en cas da crisa – in post che po disponer immediatamain che la persuna che violescha vegnia messa davant porta da l’abitaziun cuminaivla e reglan la procedura.
c. Surveglianza electronica
Art. 28c35
La dretgira che ordinescha in scumond tenor la disposiziun davart violenza, smanatschas u persecuziuns sco er la dretgira d’execuziun pon ordinar – sin dumonda da la persuna che porta plant – l’applicaziun d’in indriz electronic ch’è collià fixamain cun la persuna che violescha e che permetta d’eruir e da registrar cuntinuadamain ses lieu da dimora.
La mesira po vegnir ordinada per maximalmain 6 mais. Ella po vegnir prolungada mintgamai per maximalmain 6 mais. Preventivamain po la mesira vegnir ordinada per maximalmain 6 mais.
Ils chantuns designeschan in post ch’è cumpetent per l’execuziun da la mesira e reglan la procedura d’execuziun. Els procuran che las datas registradas davart las persunas pertutgadas vegnian duvradas mo per exequir il scumond e vegnian stizzadas il pli tard 12 mais suenter la terminaziun da la mesira.
Per la persuna che porta plant na dastgan resultar nagins custs tras l’execuziun da la mesira. Ils custs da la mesira pon vegnir adossads a la persuna survegliada.
3. …
Art. 28d–28f36
4. Dretg da replica
a. Princip37
Art. 28g38
Tgi che vegn pertutgà directamain en sia persunalitad tras preschentaziuns dals fatgs en meds da communicaziun che cumparan periodicamain, en spezial en la pressa, al radio u en la televisiun, ha il dretg da far ina replica.
Nagin dretg da far ina replica exista, sch’igl è vegnì rapportà tenor la vardad davart tractativas publicas d’ina autoritad e sche la persuna pertutgada ha fatg part da las tractativas.
b. Furma e cuntegn
Art. 28h39
La replica duai esser concisa e sa restrenscher sin l’object da la preschentaziun contestada.
La replica po vegnir refusada, sch’ella è evidentamain incorrecta u sch’ella violescha il dretg u la morala.
c. Procedura
Art. 28i40
La persuna pertutgada sto trametter la replica a l’interpresa responsabla dal med da communicaziun entaifer 20 dis suenter avair prendì enconuschientscha da la preschentaziun dals fatgs contestada, dentant fin il pli tard 3 mais suenter la derasaziun da questa preschentaziun.
L’interpresa communitgescha immediatamain a la persuna pertutgada, cur ch’ella publitgescha la replica u per tge motivs ch’ella refusa quella.
d. Publicaziun
Art. 28k41
La replica sto vegnir communitgada uschè baud sco pussaivel e però uschia ch’ella cuntanscha il medem circul da persunas sco la preschentaziun dals fatgs contestada.
La replica sto vegnir segnada sco tala; l’interpresa dal med da communicaziun responsabla dastga mo agiuntar la decleraziun, nua ch’ella inditgescha ch’ella mantegnia sia versiun dals fatgs u sin tge funtaunas ch’ella sa basia.
La publicaziun da la replica vegn fatga gratuitamain.
e. Appellaziun a la dretgira
Art. 28l42
Sche l’interpresa dal med da communicaziun responsabla impedescha l’execuziun dal dretg da far ina replica, sch’ella refusa da publitgar la replica u sch’ella na publitgescha betg en moda correcta la replica, po la persuna pertutgada appellar a la dretgira.
...43
...44
III. Dretg dal num
1. Protecziun dal num
Art. 29
Sch’i vegn contestà ad ina persuna da purtar ses num, po ella purtar plant per laschar fixar ses dretg.
Sch’ina persuna vegn pregiuditgada tras quai ch’ina autra persuna usurpescha ses num, po ella purtar plant per tralaschar quai sco er – en cas da culpa – per survegnir ina indemnisaziun e – sch’il gener da la pregiudicaziun giustifitgescha quai – per survegnir ina summa da daners sco satisfacziun.
2. Midada dal num
a. En general45
Art. 30
La regenza dal chantun da domicil po permetter ad ina persuna da midar il num, sch’i existan motivs respectabels.46
...47
Tgi che vegn violà tras ina midada dal num po – entaifer 1 onn suenter avair prendì enconuschientscha da tala – contestar quella davant dretgira.
b. En cas da mort d’in consort
Art. 30a48
Sch’in consort mora, po l’auter consort, che ha midà ses num a chaschun da la maridaglia, declerar da tut temp al funcziunari dal stadi civil ch’el veglia puspè purtar ses num da nubil.
IV. Areguard la schlattaina
Art. 30b49
Mintga persuna che ha la ferma persvasiun interna da betg appartegnair a la schlattaina inscritta en il register dal stadi civil po declerar envers il funcziunari dal stadi civil ch’ella veglia laschar midar l’inscripziun.
La persuna che fa la decleraziun po laschar inscriver in u plirs novs prenums en il register dal stadi civil.
La decleraziun n’ha naginas consequenzas per las relaziuns dal dretg da famiglia.
Il consentiment dal represchentant legal è necessari, sche:
la persuna che fa la decleraziun n’ha anc betg cumplenì 16 onns;
la persuna che fa la decleraziun stat sut curatella cumplessiva; u
l’autoritad per la protecziun da creschids ha ordinà quai.
C. Cumenzament e fin da la persunalitad
I. Naschientscha e mort
Art. 31
La persunalitad cumenza cun la naschientscha accumplida da l’uffant vivent e finescha cun la mort.
Avant la naschientscha è l’uffant capabel da giudair dretgs cun la resalva ch’el naschia viv.
II. Cumprova
1. Chargia da cumprova
Art. 32
Tgi che pretenda – per far diever d’in dretg – ch’ina persuna vivia u ch’ella saja morta ubain ch’ella era en vita in tschert mument u ch’ella haja survivì in’autra persuna, sto cumprovar quai.
Sche pliras persunas èn mortas, senza ch’ins po cumprovar ch’ina persuna haja survivì l’autra, vegni presumà ch’ellas sajan mortas il medem mument.
2. Meds da cumprova
a. En general
Art. 33
La cumprova per la naschientscha u per la mort d’ina persuna vegn prestada cun ils documents dal stadi civil.
Sch’i mancan tals u sche quels ch’èn avant maun n’èn betg corrects, po la cumprova vegnir prestada en in’autra moda e maniera.
b. Indizis da mort
Art. 34
La mort d’ina persuna po – er sche nagin n’ha vis la bara – vegnir resguardada sco cumprovada, sch’ina persuna è sparida sut circumstanzas che laschan parair sia mort sco segira.
III. Decleraziun da spariziun
1. En general
Art. 35
Sch’ina persuna è probablamain morta, essend sparida en grond privel da mort u essend absenta daditg senza messadi, po la dretgira – sin dumonda da quellas persunas che fan valair dretgs da la mort da la persuna sparida – declerar la persuna sco sparida.
...50
2. Procedura
Art. 36
La dumonda po vegnir fatga suenter la scadenza d’almain 1 onn dapi che la persuna è sparida en privel da mort u da 5 onns suenter l’ultim messadi.
Cun in appel uffizial ed adequat envida la dretgira tuts che pon far indicaziuns davart la persuna sparida u absenta da s’annunziar entaifer in tschert termin fixà.
Quest termin sto vegnir fixà ad almain 1 onn dapi l’emprima publicaziun.
3. Scadenza da la dumonda
Art. 37
La dumonda scada, sche la persuna ch’era sparida u absenta s’annunzia entaifer il termin, sch’i vegnan fatgas indicaziuns davart ella ubain sch’i vegn cumprovada la data da sia mort.
4. Effect
Art. 38
Sch’i n’entran naginas annunzias entaifer il termin fixà, vegn la persuna ch’era sparida u absenta declerada sco sparida ed i pon vegnir fatgs valair ils dretgs che vegnan deducids da sia mort, sco sche la mort fiss cumprovada.
L’effect da la decleraziun da spariziun cumenza il mument che la persuna è sparida en privel da mort u il mument da l’ultim messadi.
Cun la decleraziun da spariziun vegn schliada la lètg.51
Segund chapitel52 La documentaziun dal stadi civil d’ina persuna
A. Register
I. En general
Art. 3953
Il stadi civil vegn documentà en in register electronic (register dal stadi civil).
Tar il stadi civil d’ina persuna tutgan oravant tut:
ils fatgs da stadi civil sco la naschientscha, la maridaglia, la documentaziun d’in partenadi registrà, la mort;
la situaziun giuridica persunala e famigliara sco la maiorennitad, la derivanza, la lètg, il partenadi registrà;
ils nums;
ils dretgs da burgais chantunals e communals;
la naziunalitad.
II. Obligaziun d’annunzia54
Art. 40
Il Cussegl federal fixescha las persunas e las autoritads ch’èn obligadas d’annunziar las infurmaziuns necessarias per documentar il stadi civil d’ina persuna.
El po prevair che cuntravenziuns cunter l’obligaziun d’annunzia vegnan chastiads cun ina multa.
...55
III. Cumprova d’indicaziuns nundispitaivlas
Art. 41
Sch’i ston vegnir cumprovadas indicaziuns davart il stadi civil tras documents, po l’autoritad chantunala da surveglianza autorisar la cumprova tras la consegna d’ina decleraziun dal funcziunari dal stadi civil, uschenavant ch’igl è – suenter stentas suffizientas – nunpussaivel u insupportabel da procurar per ils documents ed uschenavant che las indicaziuns n’èn betg dispitaivlas.
Il funcziunari dal stadi civil renda attenta la persuna che dat la decleraziun a sia obligaziun da dir la vardad ed a las consequenzas penalas d’ina decleraziun faussa.
IV. Repassada
1. Tras la dretgira
Art. 42
Tgi che cumprova in interess persunal ch’è degn da vegnir protegì, po dumandar la dretgira da registrar indicaziuns dispitaivlas davart il stadi civil, da curreger u d’annullar ina registraziun. La dretgira taidla las autoritads chantunalas da surveglianza pertutgadas e las trametta la sentenzia.
Las autoritads chantunalas da surveglianza han er il dretg da purtar plant.
2. Tras las autoritads dal stadi civil
Art. 43
Las autoritads dal stadi civil rectifitgeschan d’uffizi sbagls che sa basan evidentamain sin ina svista u sin in’errur.
V. Protecziun da datas e communicaziun da datas
Art. 43a56
En il sectur da la documentaziun publica dal stadi civil procura il Cussegl federal per la protecziun da la persunalitad e dals dretgs fundamentals da quellas persunas, da las qualas vegnan elavuradas las datas.
El regla la communicaziun da las datas a persunas privatas che pon cumprovar in interess direct ch’è degn da vegnir protegì.
El numna las autoritads ordaifer il sectur dal stadi civil, a las qualas vegnan communitgadas regularmain u sin dumonda las datas ch’èn necessarias per ademplir lur incumbensas legalas. Resalvadas restan las prescripziuns davart la communicaziun tenor ina lescha chantunala.
Las autoritads dal stadi civil èn obligadas da denunziar a l’autoritad cumpetenta tut ils malfatgs ch’ellas constateschan tar lur activitad uffiziala.57
A las datas ch’èn necessarias per controllar l’identitad d’ina persuna han – en la procedura d’invista – access:
las autoritads emettentas tenor la Lescha federala dals 22 da zercladur 200158 davart ils documents d’identitad dals burgais svizzers;
59il post federal ch’è cumpetent per l’administraziun dal sistem informatisà da retschertga da la polizia tenor l’artitgel 15 da la Lescha federala dals 13 da zercladur 200860 davart ils sistems d’infurmaziun da polizia federala ed ils posts da filtrar dals corps chantunals e municipals da polizia ch’èn affiliads al sistem da retschertga;
61il post federal ch’è cumpetent per manar il sistem d’infurmaziun davart il register penal VOSTRA tenor l’artitgel 3 da la Lescha dals 17 da zercladur 201662 davart il register penal;
il post federal63 ch’è cumpetent per far retschertgas da persunas sparidas;
il Servetsch d’infurmaziun da la Confederaziun per scuvrir a temp e per impedir smanatschas per la segirezza interna u externa tenor l’artitgel 6 alinea 1 litera a da la Lescha federala dals 25 da settember 201565 davart il servetsch d’infurmaziun;
66las autoritads ch’èn cumpetentas per administrar ils registers chantunals e communals d’abitants tenor la Lescha dals 23 da zercladur 200667 davart l’armonisaziun dals registers;
68il post federal ch’è cumpetent per administrar il register central da las persunas assicuradas tenor l’artitgel 71 alinea 4 litera a da la Lescha federala dals 20 da december 194669 davart l’assicuranza per vegls e survivents;
70il posts federals ch’èn cumpetents per administrar il register dals Svizzers a l’exteriur tenor l’artitgel 4 alinea 1 da la Lescha federala dals 24 da mars 200071 davart l’elavuraziun da datas persunalas en il Departament federal d’affars exteriurs.
Il post federal ch’è cumpetent per la gestiun dal sistem d’infurmaziun tenor l’artitgel 21a da la Lescha federala dals 25 da settember 195272 davart la cumpensaziun dal gudogn, ha access en la procedura d’invista a las datas ch’èn necessarias per sclerir l’existenza da relaziuns da figlialanza.73
B. Organisaziun
I. Autoritads dal stadi civil
1. Funcziunaris dal stadi civil
Art. 44
Ils funcziunaris dal stadi civil adempleschan en spezial las suandantas incumbensas:
manar ils registers;
scriver las communicaziuns ed emetter ils extracts;
realisar la procedura da preparaziun per la maridaglia e celebrar la maridaglia;
retschaiver decleraziuns davart il stadi civil.
Il Cussegl federal po excepziunalmain incaricar in represchentant da la Svizra a l’exteriur cun incumbensas dal stadi civil.
2. Autoritads da surveglianza
Art. 45
Mintga chantun nominescha l’autoritad da surveglianza.
Questa autoritad ha spezialmain las suandantas incumbensas:
survegliar ils uffizis dal stadi civil;
sustegnair e cussegliar ils uffizis dal stadi civil;
collavurar tar la gestiun dals registers e tar la procedura da preparaziun per la maridaglia;
decretar disposiziuns davart la renconuschientscha e davart l’inscripziun da fatgs da stadi civil che han gì lieu a l’exteriur sco er da decisiuns a l’exteriur che pertutgan il stadi civil;
procurar per la scolaziun e per la furmaziun supplementara da persunas che lavuran en il sectur dal stadi civil.
La Confederaziun ha la surveglianza suprema. Ella po inoltrar meds legals chantunals cunter disposiziuns dals funcziunaris dal stadi civil sco er cunter quellas da las autoritads da surveglianza.74
Ia. Sistem d’infurmaziun central da persunas
Art. 45a75
La Confederaziun maina e sviluppa in sistem d’infurmaziun central da persunas per l’administraziun dal register dal stadi civil.
Ella surpiglia ils custs da gestiun e da svilup.
Ils chantuns pajan a la Confederaziun ina taxa annuala per duvrar il sistem per intents dals fatgs dal stadi civil.
La Confederaziun includa ils chantuns en il svilup dal sistem. Ella als porscha sustegn professiunal per duvrar il sistem.
En cooperaziun cun ils chantuns regla il Cussegl federal:
ils detagls da l’inclusiun dals chantuns en il svilup dal sistem;
l’autezza da la taxa dals chantuns per duvrar il sistem;
ils dretgs d’access da las autoritads dal stadi civil e dals ulteriurs posts che han in dretg d’access;
la collavuraziun operaziunala tranter la Confederaziun ed ils chantuns;
76las mesiras organisatoricas e tecnicas ch’èn necessarias per garantir la protecziun e la segirezza da las datas, sco er la surveglianza da l’observanza da las prescripziuns davart la protecziun da datas;
l’archivaziun da las datas.
La Confederaziun po prevair ch’ils custs da prestaziuns per terzas persunas ordaifer ils fatgs dal stadi civil vegnian mess a quint a questas terzas persunas.
II. Responsabladad
Art. 46
Tgi che vegn violà illegalmain tras las persunas che lavuran en il sectur dal stadi civil e che exequeschan lur activitad uffiziala, ha il dretg da survegnir ina indemnisaziun dal donn ed – en cas che la grevezza da la violaziun giustifitgescha quai – ina bunificaziun
Star bun sto il chantun; el po prender regress sin las persunas che han chaschunà la violaziun intenziunadamain u per greva negligientscha.
Per las persunas che vegnan engaschadas da la Confederaziun vegn applitgada la Lescha da responsabladad dals 14 da mars 195877.
III. Mesiras disciplinaras
Art. 47
Las persunas che lavuran tar ils uffizis dal stadi civil e che violeschan sapientivamain u per negligientscha l’obligaziun d’uffizi, vegnan chastiadas da l’autoritad da surveglianza cun mesiras disciplinaras.
La mesira disciplinara cumpiglia ina reprimanda, ina multa fin 1 000 francs u – en cas grevs – ina destituziun da l’uffizi.
La persecuziun penala resta resalvada.
C. Disposiziuns executivas
I. Dretg federal
Art. 48
Il Cussegl federal decretescha las disposiziuns executivas.
El regla cunzunt:
ils registers che ston vegnir manads e las indicaziuns che ston vegnir inscrittas;
il diever dal numer da la AVS78 tenor l’artitgel 50c da la Lescha federala dals 20 da december 194679 davart l’assicuranza per vegls e survivents per barattar en furma electronica las datas tranter ils registers uffizials da persunas;
l’administraziun dal register;
la surveglianza.80
Per garantir in’execuziun fidada e professiunala po il Cussegl federal decretar pretensiuns minimalas a la scolaziun ed a la furmaziun supplementara da las persunas che lavuran en il sectur dal stadi civil sco er al grad d’occupaziun dals funcziunaris dal stadi civil.
El fixescha las taxas che ston vegnir incassadas en il sectur dal stadi civil.
El determinescha las premissas, tenor las qualas igl è admess, sin via electronica, da:
annunziar cas dal stadi civil;
far decleraziuns davart il stadi civil;
trametter communicaziuns ed extracts dal register.81
II. Dretg chantunal
Art. 49
Ils chantuns fixeschan ils circuls dal stadi civil.
Els decreteschan las disposiziuns executivas necessarias en il rom dal dretg federal.
Las prescripziuns chantunalas – cun excepziun da quellas davart la salarisaziun da las persunas che lavuran en il sectur dal stadi civil – ston vegnir approvadas da la Confederaziun per esser valaivlas.
Art. 50 e 51
Abolì
Segund titel Las persunas giuridicas
Emprim chapitel Disposiziuns generalas
A. Persunalitad
Art. 52
Las cuminanzas da persunas ch’èn organisadas corporativamain sco er ils instituts che han in intent spezial ed ils instituts autonoms acquistan la persunalitad giuridica tras l’inscripziun en il register da commerzi.
Dispensads da l’inscripziun èn las corporaziuns ed ils instituts da dretg public sco er las uniuns che n’han betg finamiras economicas.82
Cuminanzas da persunas ed instituts cun intents immorals u illegals na pon betg acquistar la persunalitad giuridica.
B. Giudiment dals dretgs civils
Art. 53
Las persunas giuridicas èn ablas da giudair tut ils dretgs e d’ademplir tut las obligaziuns che na dependan betg obligatoricamain da las qualitads natiralas da l’uman, sco la schlattaina, la vegliadetgna u la parentella.
C. Abilitad d’agir
I. Premissa
Art. 54
Las persunas giuridicas èn ablas d’agir, uschespert ch’i èn vegnids nominads ils organs che la lescha u ch’ils statuts pretendan per quest intent.
II. Moda
Art. 55
Ils organs han l’incumbensa d’exprimer la voluntad da la persuna giuridica.
Els obligheschan la persuna giuridica tant tras la conclusiun d’acts giuridics sco er tras lur ulteriur cumportament.
Las persunas che ageschan èn ultra da quai responsablas persunalmain per lur falliments.
D. Sedia
Art. 5683
La sedia da la persuna giuridica sa chatta al lieu da sia administraziun, nun ch’ils statuts fixeschian insatge auter.
E. Dissoluziun
I. Utilisaziun da la facultad
Art. 57
Sch’ina persuna giuridica vegn dissolvida, croda sia facultad a la communitad (Confederaziun, chantun, vischnanca), a la quala ella ha appartegnì tenor ses intent, nun che la lescha, ils statuts, il document da fundaziun u ils organs cumpetents hajan fixà insatge auter.
La facultad sto vegnir utilisada uschenavant sco pussaivel tenor l’intent da fin ussa.
Sch’ina persuna giuridica vegn dissolvida, perquai ch’ella ha finamiras immoralas u illegalas, croda sia facultad a la communitad, er sch’igl è vegnì fixà insatge auter.84
II. Liquidaziun
Art. 58
La facultad da las persunas giuridicas vegn liquidada tenor las prescripziuns che valan per las associaziuns.
F. Resalva dal dretg public sco er dal dretg da societads e d’associaziuns
Art. 59
Per las corporaziuns e per ils instituts da dretg public e da caracter ecclesiastic resta resalvà il dretg public da la Confederaziun e dals chantuns.
Cuminanzas da persunas che han ina finamira economica èn suttamessas a las disposiziuns davart las societads e davart las associaziuns.
Associaziuns da pastgira cuminaivla e corporaziuns sumegliantas restan suttamessas a las disposiziuns dal dretg chantunal.
Segund chapitel Las uniuns
A. Fundaziun
I. Organisaziun corporativa
Art. 60
Uniuns che sa deditgeschan ad ina incumbensa politica, religiusa, scientifica, artistica, da beneficenza u da divertiment ubain ad in’autra incumbensa betg economica acquistan la persunalitad, uschespert che la voluntad d’exister sco corporaziun resulta da lur statuts.
Ils statuts ston esser redigids en scrit e cuntegnair las disposiziuns necessarias davart l’intent, davart ils meds finanzials e davart l’organisaziun da l’uniun.
II. Inscripziun en il register da commerzi85
Art. 61
Cur ch’ils statuts èn approvads e cur che la suprastanza è nominada, è l’uniun autorisada da sa laschar inscriver en il register da commerzi.
L’inscripziun è obligatorica, sche l’uniun:
maina in manaschi en moda commerziala per cuntanscher ses intent;
è suttamessa a l’obligaziun da laschar reveder ils quints;
86rimna u reparta directamain u indirectamain, principalmain valurs da facultad a l’exteriur, ch’èn destinadas per intents caritativs, religius, culturals, educativs u socials.87
Il Cussegl federal relascha las prescripziuns executivas davart l’obligaziun da s’inscriver en il register da commerzi.88
El po excluder las uniuns tenor l’alinea 2 cifra 3 da l’obligaziun da s’inscriver en spezial, sch’ellas èn expostas, pervia da l’autezza, da la derivanza, da la destinaziun u da l’intent d’utilisaziun da las valurs da facultad rimnadas u repartidas, ad ina pitschna ristga da vegnir abusadas per la lavada da daners u per la finanziaziun da terrorissem.89
…90
IIa. Glista dals commembers
Art. 61a91
Las uniuns ch’èn obligadas da s’inscriver en il register da commerzi, ston manar ina glista dals commembers cun lur prenum e num u cun lur firma sco er cun lur adressa.
Las uniuns ston manar la glista uschia, ch’igl è pussaivel d’acceder da tut temp a tala en Svizra.
Las uniuns tegnan en salv las indicaziuns davart mintga commember sco er eventuals documents durant 5 onns, suenter ch’il commember è vegnì stritgà da la glista.
III. Uniuns senza persunalitad
Art. 62
Las uniuns che na pon betg acquistar u che n’han betg anc acquistà la persunalitad vegnan tractadas sco las societads simplas.
IV. Relaziun tranter statuts e lescha
Art. 63
Sch’ils statuts na cuntegnan naginas prescripziuns davart l’organisaziun e davart la relaziun da l’uniun tar ses commembers, vegnan applitgadas las disposiziuns qua sutvart.
Ils statuts na pon betg midar disposiziuns che ston vegnir applitgadas tenor la lescha.
B. Organisaziun
I. Radunanza generala
1. Impurtanza e convocaziun
Art. 64
La radunanza generala è l’organ suprem da l’uniun.
Ella vegn convocada da la suprastanza.
La convocaziun vegn fatga tenor las prescripziuns dals statuts ed ultra da quai tenor la lescha, sch’in tschintgavel dals commembers pretenda quai.
2. Cumpetenza
Art. 65
La radunanza generala decida davart la recepziun e davart l’exclusiun da commembers, elegia la suprastanza e concluda tut las chaussas che n’èn betg vegnidas surdadas ad auters organs da l’uniun.
Ella surveglia l’activitad dals organs ed als po revocar da tut temp, senza pregiuditgar lur dretgs che sa basan sin contracts existents.
Il dretg da revocaziun exista tenor la lescha, sch’in motiv relevant giustifitgescha la revocaziun.
3. Conclus da l’uniun
a. Furma
Art. 66
Ils conclus da l’uniun vegnan prendids da la radunanza generala.
Sche tut ils commembers dattan lur consentiment en scrit ad ina proposta, ha quai la medema vigur sco in conclus da la radunanza generala.
b. Dretg da votar e maioritad
Art. 67
En la radunanza generala han tut ils commembers il medem dretg da votar.
Ils conclus da l’uniun vegnan prendids cun la maioritad da las vuschs dals commembers preschents.
Davart chaussas che n’èn betg vegnidas annunziadas ordavant tenor l’urden dastgi vegnir concludì mo, sch’ils statuts permettan expressivamain quai.
c. Exclusiun dal dretg da votar
Art. 68
Mintga commember è exclus dal dretg da votar tenor la lescha, sche l’uniun concluda davart in act giuridic u davart ina dispita giuridica tranter el, ses consort u in parent en lingia directa d’ina vart e l’uniun da l’autra vart.
II. Suprastanza
1. Dretgs ed obligaziuns en general92
Art. 69
La suprastanza ha il dretg e l’obligaziun da manar ils affars da l’uniun e da la represchentar tenor las cumpetenzas concedidas tras ils statuts.
Las uniuns ch’èn obligadas da s’inscriver en il register da commerzi, ston pudair vegnir represchentadas d’ina persuna che ha ses domicil en Svizra. Questa persuna sto avair access a la glista dals commembers.93
2. Contabilitad
Art. 69a94
La suprastanza maina ils cudeschs da fatschenta da l’uniun. Las prescripziuns dal Dretg d’obligaziuns95 davart la contabilitad commerziala e davart il rendaquint valan tenor il senn.
III. Post da revisiun
Art. 69b96
L’uniun sto laschar far in post da revisiun ina controlla ordinaria da sia contabilitad, sche duas da las suandantas grondezzas vegnan surpassadas durant 2 onns da gestiun consecutivs:
summa da bilantscha da 10 milliuns francs;
retgav da la svieuta da 20 milliuns francs;
50 plazzas a temp cumplain en la media annuala.
L’uniun sto laschar far in post da revisiun ina controlla limitada da sia contabilitad, sche quai vegn pretendì d’in commember da l’uniun ch’è suttamess ad ina responsabladad persunala u ch’è obligà da far pajaments supplementars.
Las prescripziuns dal Dretg d’obligaziuns97 davart il post da revisiun da societads anonimas èn applitgablas correspundentamain.
En ils ulteriurs cas èn ils statuts e la radunanza generala98 libers da reglar la revisiun.
IV. Mancanzas en l’organisaziun
Art. 69c99
Sch’ina uniun n’ha betg tut ils organs prescrits u la glista dals commembers tenor l’artitgel 61a u sche l’uniun n’ha betg pli in domicil legal a sia sedia, po in commember u in creditur dumandar il derschader da prender las mesiras necessarias.100
La dretgira po en spezial fixar a l’uniun in termin per restabilir il stadi legal e – sche necessari – nominar in curatur.
L’uniun surpiglia ils custs da questas mesiras. La dretgira po obligar l’uniun da pajar ina provisiun a las persunas nominadas.
En cas da motivs relevants po l’uniun pretender da la dretgira ch’ella revocheschia persunas ch’ella ha nominà.
Bbis. Insolvenza smanatschanta e surdebitaziun
Art. 69d101
Per las uniuns ch’èn obligadas da sa laschar inscriver en il register da commerzi, èn las disposiziuns dal dretg d’aczias davart l’insolvenza smanatschanta e davart la surdebitaziun sco er davart la revalitaziun da bains immobigliars e da participaziuns applitgablas analogamain.
C. Commembranza
I. Entrada ed extrada
Art. 70
Novs commembers pon entrar da tut temp en l’uniun.
L’extrada è admissibla tenor la lescha, sch’ella vegn annunziada 6 mais avant la fin da l’onn chalendar u – sch’igl è previsa ina perioda administrativa – 6 mais avant la fin da quella.
La commembranza na po betg vegnir alienada u ertada.
II. Contribuziuns
Art. 71102
Contribuziuns pon vegnir pretendidas dals commembers, sch’ils statuts prevesan quai.
III. Exclusiun
Art. 72
Ils statuts pon fixar ils motivs per excluder in commember; els pon permetter l’exclusiun er senza inditgar ils motivs.
En quests cas na po l’exclusiun betg vegnir contestada davant la dretgira pervia dals motivs d’exclusiun.
Sch’ils statuts na cuntegnan naginas disposiziuns en quest reguard, dastga in commember vegnir exclus mo tras in conclus da l’uniun e per motivs relevants.
IV. Effects da l’extrada e da l’exclusiun
Art. 73
Commembers ch’extreschan u che vegnan exclus n’han nagin dretg da la facultad da l’uniun.
Els ston pajar lur contribuziun per il temp ch’els èn stads commembers.
V. Protecziun da l’intent da l’uniun
Art. 74
Nagin commember na po vegnir sfurzà d’acceptar ina midada da l’intent da l’uniun.
VI. Protecziun dals dretgs dals commembers
Art. 75
Mintga commember che n’ha betg approvà conclus che violeschan la lescha u ils statuts po – tenor la lescha ed entaifer 1 mais suenter ch’el ha survegnì enconuschientscha da tals – contestar quels davant dretgira.
Cbis. Responsabladad
Art. 75a103
Per las obligaziuns da l’uniun stat buna la facultad da l’uniun. Ella stat buna exclusivamain, nun ch’ils statuts fixeschian insatge auter.
D. Dissoluziun
I. Modas
1. Conclus da l’uniun
Art. 76
L’uniun po concluder da tut temp da sa dissolver.
2. Tenor la lescha
Art. 77
L’uniun vegn dissolvida tenor la lescha, sch’ella è insolventa u sche la suprastanza na po betg pli vegnir nominada tenor ils statuts.
3. Tras sentenzia
Art. 78
L’uniun vegn dissolvida tras la dretgira sin basa d’in plant da l’autoritad cumpetenta u d’ina persuna participada, sche l’intent da l’uniun è immoral u illegal.
II. Extincziun da l’inscripziun en il register
Art. 79
Sche l’uniun è inscritta en il register da commerzi, ha la suprastanza u la dretgira da communitgar la dissoluziun al manader dal register, per che quel extinguia l’inscripziun.
Terz chapitel Las fundaziuns
A. Constituziun
I. En general
Art. 80
Per constituir ina fundaziun sto ina facultad vegnir deditgada ad in intent spezial.
II. Furma
Art. 81
La fundaziun vegn constituida tras in document public u tras ina disposiziun per causa da mort.104
L’inscripziun en il register da commerzi ha lieu sin basa dal document da fundaziun ed – en cas da basegn – sin ordinaziun da l’autoritad da surveglianza, inditgond ils commembers da l’administraziun.
L’autoritad che avra la disposiziun per causa da mort, communitgescha a l’administratur dal register da commerzi la constituziun da la fundaziun.105
III. Contestaziun
Art. 82
Ina fundaziun po vegnir contestada dals ertavels u dals crediturs dal fundatur da medema maniera sco ina donaziun.
B. Organisaziun
I. En general
Art. 83106
Ils organs da la fundaziun e la moda da l’administraziun vegnan determinads tras il document da fundaziun.
II. Contabilitad
Art. 83a107
L’organ suprem da la fundaziun maina ils cudeschs da fatschenta da la fundaziun. Las prescripziuns dal Dretg d’obligaziuns108 davart la contabilitad commerziala e davart il rendaquint valan tenor il senn.
III. Post da revisiun
1. Obligaziun da revisiun e dretg applitgabel
Art. 83b109
L’organ suprem da la fundaziun designescha in post da revisiun.
L’autoritad da surveglianza po deliberar ina fundaziun da l’obligaziun da designar in post da revisiun. Il Cussegl federal fixescha las premissas per la deliberaziun.
Sch’i n’existan naginas prescripziuns spezialas per las fundaziuns, èn applitgablas correspundentamain las prescripziuns dal Dretg d’obligaziuns110 davart il post da revisiun da societads anonimas.
Sche la fundaziun è obligada da far ina revisiun limitada, po ella pretender da l’autoritad da surveglianza ina revisiun ordinaria, sche quai è necessari per giuditgar en moda fidada la situaziun da facultad e da rendita da la fundaziun.
2. Relaziun tar l’autoritad da surveglianza
Art. 83c111
Il post da revisiun transmetta a l’autoritad da surveglianza ina copia dal rapport da revisiun sco er da tut las communicaziuns relevantas ch’èn vegnidas adressadas a la fundaziun.
IV. Mancanzas en l’organisaziun
Art. 83d112
Sche l’organisaziun previsa n’è betg suffizienta, sche la fundaziun n’ha betg tut ils organs prescrits, sche la cumposiziun d’in da quests organs na correspunda betg a las prescripziuns u sche la fundaziun n’ha betg pli in domicil legal a sia sedia, sto l’autoritad da surveglianza prender las mesiras necessarias. En spezial po ella:113
fixar a la fundaziun in termin per restabilir il stadi legal; u
nominar l’organ mancant u in curatur.
Sche la fundaziun na po betg vegnir organisada tenor ses intent, sto l’autoritad da surveglianza attribuir la facultad ad in’autra fundaziun che ha in intent uschè sumegliant sco pussaivel.
La fundaziun surpiglia ils custs da questas mesiras. L’autoritad da surveglianza po obligar la fundaziun da pajar ina provisiun a las persunas nominadas.
En cas da motivs relevants po la fundaziun pretender da l’autoritad da surveglianza ch’ella revocheschia persunas ch’ella ha nominà.
C. Surveglianza
Art. 84
Las fundaziuns èn suttamessas a la surveglianza da quella communitad (Confederaziun, chantun, vischnanca), a la quala ellas appartegnan tenor lur intent.
Ils chantuns pon suttametter las fundaziuns, per las qualas lur vischnancas èn cumpetentas, a l’autoritad da surveglianza chantunala.114
L’autoritad da surveglianza ha da procurar che la facultad da la fundaziun vegnia duvrada tenor ses intents.
Sch’ils benefiziaris u ils crediturs da la fundaziun, il fundatur, ulteriurs contribuiders sco er ils anteriurs ed actuals commembers dal cussegl da fundaziun han in interess che l’administraziun da la fundaziun stettia en concordanza cun la lescha e cun il document da fundaziun, pon els far recurs tar l’autoritad da surveglianza cunter acts e cunter omissiuns dals organs da fundaziun.115
Cbis. Insolvenza smanatschanta e surdebitaziun
Art. 84a116
Sch’i smanatscha l’insolvenza u la surdebitaziun, sto l’organ suprem da la fundaziun immediatamain infurmar l’autoritad da surveglianza.
Sch’il post da revisiun constatescha che la fundaziun è insolventa u surdebitada, infurmescha el l’autoritad da surveglianza.
L’autoritad da surveglianza cumonda a l’organ suprem da la fundaziun da prender las mesiras necessarias. Sche quel n’agescha betg, prenda l’autoritad da surveglianza las mesiras necessarias u infurmescha il derschader.
Las disposiziuns dal dretg d’aczias davart l’eruida da la surdebitaziun sco er davart la revalitaziun da bains immobigliars e da participaziuns èn applitgablas analogamain.
Cter. Revelaziun da las indemnisaziuns
Art. 84b117
L’organ suprem da la fundaziun sto communitgar a l’autoritad da surveglianza separadamain l’import total da las indemnisaziuns ch’èn vegnidas pajadas directamain u indirectamain ad el ed a l’eventuala direcziun, quai en il senn da l’artitgel 734a alinea 2 dal Dretg d’obligaziuns118.
D. Transfurmaziun da la fundaziun
I. Midada da l’organisaziun sin dumonda da l’autoritad da surveglianza119
Art. 85120
Sin dumonda da l’autoritad da surveglianza e suenter avair tadlà l’organ suprem da la fundaziun po l’autoritad federala u chantunala cumpetenta midar l’organisaziun da la fundaziun, sche quai è urgentamain necessari per conservar la facultad u per mantegnair l’intent da la fundaziun.
II. Midada da l’intent sin dumonda da l’autoritad da surveglianza u da l’organ suprem da la fundaziun121
Art. 86
Sin dumonda da l’autoritad da surveglianza u da l’organ suprem da la fundaziun po l’autoritad federala u chantunala cumpetenta midar l’intent da la fundaziun, sche ses intent oriund ha survegnì in caracter u in effect tut different, uschia che la fundaziun na correspunda apparentamain betg pli a la voluntad dal fundatur.122
Sut las medemas premissas pon vegnir abolidas u midadas grevezzas u cundiziuns, sche quellas restrenschan l’intent da la fundaziun.
III. Midada da l’intent u da l’organisaziun sin basa d’ina resalva dal fundatur123
Art. 86a124
L’autoritad federala u chantunala cumpetenta mida l’intent u l’organisaziun d’ina fundaziun sin dumonda dal fundatur u sin basa da sia disposiziun per causa da mort, sch’ina midada da l’intent u da l’organisaziun è vegnida resalvada en il document da fundaziun e sch’i èn passads almain 10 onns, dapi che la fundaziun è vegnida constituida u dapi ch’il fundatur ha dumandà l’ultima midada da l’intent u da l’organisaziun. Ils termins curran independentamain in da l’auter.125
Sche la fundaziun ha in intent public u d’utilitad publica tenor l’artitgel 56 litera g da la Lescha federala dals 14 da december 1990126 davart la taglia federala directa, sto il nov intent medemamain esser public u d’utilitad publica.
Il dretg da midar l’intent e l’organisaziun da la fundaziun na po betg vegnir ertà u transferì.127 Sch’il fundatur è ina persuna giuridica, extingua quest dretg il pli tard 20 onns, suenter che la fundaziun è vegnida constituida.
Sche pliras persunas han constituì la fundaziun, pon ellas dumandar mo cuminaivlamain da midar l’intent u l’organisaziun da la fundaziun.128
L’autoritad che avra la disposiziun per causa da mort, communitgescha a l’autoritad da surveglianza cumpetenta l’ordinaziun da midar l’intent u l’organisaziun da la fundaziun.129
IV. Midadas minimalas dal document da fundaziun
Art. 86b130
Suenter avair tadlà l’organ suprem da la fundaziun po l’autoritad da surveglianza far midadas minimalas vi dal document da fundaziun, sche quai para dad esser giustifitgà per motivs objectivs e sch’i na vegnan violads nagins dretgs da terzas persunas.
V. Furma da las midadas
Art. 86c131
Midadas dal document da fundaziun tenor ils artitgels 85–86b vegnan disponidas da l’autoritad federala u chantunala cumpetenta u da l’autoritad da surveglianza. Ina documentaziun publica da las midadas n’è betg necessaria.
E. Fundaziuns da famiglia e fundaziuns ecclesiasticas
Art. 87
Cun resalva dal dretg public n’èn las fundaziuns da famiglia e las fundaziuns ecclesiasticas betg suttamessas a l’autoritad da surveglianza.
Ellas èn deliberadas da l’obligaziun da designar in post da revisiun.132
Davart dispitas da dretg privat decida la dretgira.
F. Dissoluziun ed extincziun en il register
I. Dissoluziun tras l’autoritad cumpetenta
Art. 88133
L’autoritad federala u chantunala cumpetenta dissolva la fundaziun sin dumonda u d’uffizi, sche:
l’intent da la fundaziun è daventà nuncuntanschibel e la fundaziun na po betg vegnir mantegnida tras ina midada dal document da fundaziun; u
l’intent da la fundaziun è daventà illegal u immoral.
Fundaziuns da famiglia e fundaziuns ecclesiasticas vegnan dissolvidas da la dretgira.
II. Dretg da far propostas da purtar plant, extincziun en il register
Art. 89134
Il dretg da proponer u da purtar plant sin dissoluziun da la fundaziun ha mintga persuna che ha in interess.
La dissoluziun sto vegnir annunziada al manader dal register, per che quel extinguia l’inscripziun.
G. Fundaziuns da provediment per il persunal135
Art. 89a136
Per instituziuns da provediment per il persunal, ch’èn vegnidas constituidas en furma da fundaziuns tenor l’artitgel 331 dal Dretg d’obligaziuns137, valan ultra da quai las suandantas disposiziuns.138
Ils organs da la fundaziun han da dar als benefiziaris las infurmaziuns necessarias davart l’organisaziun, davart l’activitad e davart la situaziun finanziala da la fundaziun.
Sch’ils lavurants pajan contribuziuns a la fundaziun, ston els pudair sa participar a l’administraziun almain en la dimensiun da questas contribuziuns; sche pussaivel han ils lavurants d’eleger lur represchentanza or dal ravugl dal persunal dal patrun.139
...140
Ils benefiziaris pon pretender davant la dretgira da survegnir las prestaziuns da la fundaziun, sch’els han pajà contribuziuns a la fundaziun u sch’els han il dretg da survegnir prestaziuns tenor las disposiziuns da la fundaziun.
Per fundaziuns da provediment per il persunal, ch’èn activas sin il champ dal provediment per vegls, survivents ed invaliditad e ch’èn suttamessas a la Lescha dals 17 da december 1993141 davart la libra circulaziun (LFLP), valan ultra da quai las suandantas disposiziuns da la Lescha federala dals 25 da zercladur 1982142 davart il provediment professiunal per vegls, survivents ed invaliditad (LPP) davart:143
144la definiziun ed ils princips dal provediment professiunal sco er dal salari assicurabel u da las entradas assicurablas (art. 1. 33a e 33b);
145l’attribuziun da las persunas a la AVS (art. 5 al. 1);
2a. 146la retratga da la prestaziun da vegliadetgna (art. 13 al. 2, 13a e 13b);
ils benefiziaris da prestaziuns per survivents (art. 20a);
3a. l’adattaziun da la renta d’invaliditad suenter la cumpensaziun dal provediment professiunal (art. 24 al. 5);
3b. la cuntinuaziun provisorica da l’assicuranza ed il mantegniment dal dretg da prestaziuns en cas che la renta da l’assicuranza d’invaliditad vegn reducida u abolida (art. 26a);
4a. il consentiment en cas d’ina cumpensaziun en chapital (art. 37a);
4b. 150las mesiras en cas che l’obligaziun da mantegniment vegn negligida (art. 40);
151l’adattaziun da las prestaziuns reglamentaras al svilup dals pretschs (art. 36 al. 2–4);
la surannaziun da dretgs e la conservaziun da documents da provediment (art. 41);
5a. 152l’utilisaziun, l’elavuraziun e la communicaziun dal numer da la AVS (art. 48 al. 4, art. 85a lit. f ed art. 86a al. 2 lit. bbis);
la responsabladad (art. 52);
153l’admissiun e las incumbensas dals organs da controlla (art. 52a–52e);
154l’integritad e la loialitad da las persunas responsablas, ils acts giuridics cun persunas da confidenza ed ils conflicts d’interess (art. 51b, 51c e 53a);
la liquidaziun parziala u totala (art. 53b–53d);
155 l’annullaziun da contracts (art. 53e–53f);
156il fond da garanzia (art. 56 al. 1 lit. c ed i ed al. 2–5, 56a, 57 e 59);
157la surveglianza e la surveglianza suprema (art. 61–62a e 64–64c);
13. 158...
159la segirezza finanziala (art. 65 al. 1, 3 e 4, art. 66 al. 4, art. 67 ed art. 72a–72g);
la transparenza (art. 65a);
160las retenziuns e las reservas da fluctuaziun da la valur (art. 65b);
ils contracts d’assicuranza tranter las instituziuns da provediment e las instituziuns d’assicuranza (art. 68 al. 3 e 4);
161l’administraziun da la facultad (art. 71) e l’obligaziun da votar sco acziunaria (art. 71a e 71b);
la giurisdicziun (art 73 e 74);
las disposiziuns penalas (art. 75–79);
il sa cumprar en (art. 79b);
il salari assicurabel e las entradas assicurablas (art. 79c);
l’infurmaziun da las persunas assicuradas (art. 86b).162
Per fundaziuns da provediment per il persunal, ch’èn activas sin il champ dal provediment per vegls, survivents ed invaliditad, ma che n’èn betg suttamessas a la LFLP, sco ils uschenumnads fonds da provediment da patruns cun prestaziuns a discreziun u las fundaziuns da finanziaziun, valan mo las suandantas disposiziuns da la LPP:
l’attribuziun da las persunas a la AVS (art. 5 al. 1);
l’utilisaziun, l’elavuraziun e la communicaziun dal numer da la AVS (art. 48 al. 4, art. 85a lit. f ed art. 86a al. 2 lit. bbis);
la responsabladad (art. 52);
l’admissiun e las incumbensas dal post da revisiun (art. 52a, 52b e 52c al. 1 lit. a–d e g, 2 e 3);
l’integritad e la loialitad da las persunas responsablas, ils acts giuridics cun persunas da confidenza ed ils conflicts d’interess (art. 51b, 51c e 53a);
la liquidaziun totala (art. 53c);
la surveglianza e la surveglianza suprema (art. 61–62a e 64–64b);
la giurisdicziun (art 73 e 74);
las disposiziuns penalas (art. 75–79);
il tractament fiscal (art. 80, 81 al. 1 ed 83).163
Per las fundaziuns da provediment per il persunal tenor l’alinea 7 valan plinavant las suandantas disposiziuns:
ellas administreschan lur facultad en ina moda che garantescha per segirezza, per in retgav suffizient sin las investiziuns e per ils meds liquids necessaris per ademplir lur incumbensas;
davart la liquidaziun parziala da fonds da provediment da patruns cun prestaziuns a discreziun dispona l’autoritad da surveglianza sin dumonda dal cussegl da fundaziun;
ellas tegnan quint, tenor il senn, dals princips dal tractament egual e da l’adequatezza;
164ellas pon:
– contribuir a la finanziaziun d’autras instituziuns da provediment per il persunal,
– pajar prestaziuns en situaziuns d’urgenza, da malsogna, d’accident, d’invaliditad u da dischoccupaziun, per mesiras da scolaziun e da furmaziun supplementara, per la cumpatibilitad da la professiun cun la famiglia sco er per la promoziun da la sanadad e per la prevenziun; en quests cas èn applitgabels er ils artitgels 80, 81 alinea 1 ed 83 LPP.165
Segund titelbis166 Las facultads collectadas
A. Administraziun mancanta
Art. 89b
Sch’i n’è betg vegnì procurà per l’administraziun u per utilisaziun da la facultad collectada tar ina collecta publica per intents d’utilitad publica, ordinescha l’autoritad cumpetenta las mesiras necessarias.
Ella po nominar in curatur per la facultad collectada u attribuir la facultad ad in’uniun u ad ina fundaziun che ha in intent uschè sumegliant sco pussaivel.
Per il curatur èn applitgablas tenor il senn las prescripziuns davart las curatellas en la protecziun da creschids.
B. Cumpetenza
Art. 89c
Cumpetent è il chantun, en il qual la gronda part da la facultad collectada è vegnida administrada.
Sch’il chantun na dispona betg autramain, è cumpetenta l’autoritad che surveglia las fundaziuns.
Segunda part Il dretg da famiglia
Emprima partiziun Il dretg matrimonial
Terz titel167 La maridaglia
Emprim chapitel Il spusalizi
A. Empermischun da lètg
Art. 90
Il spusalizi vegn fundà cun l’empermischun da lètg.
…168
Il spusalizi na dat betg il dretg da purtar plant vers in spus che na vul betg maridar.
B. Schliaziun dal spusalizi
I. Regals
Art. 91
En cas ch’il spusalizi vegn schlià pon ils spus pretender ch’ils regals, ch’els han fatg in a l’auter, vegnian restituids cun excepziun dals regals occasiunals normals, nun ch’il spusalizi vegnia schlià tras la mort.
Sch’ils regals n’èn betg pli avant maun, sa drizza la restituziun tenor las disposiziuns davart l’enritgiment nungiustifitgà.
II. Contribuziuns
Art. 92169
Sch’ina da las spusas u in dals spus ha fatg spesas en buna fai en vista a la maridaglia, po ella u el – en cas ch’il spusalizi vegn schlià – pretender da l’autra spusa u da l’auter spus ina indemnisaziun adequata, sche quai na para betg dad esser malgist en vista a tut las circumstanzas.
III. Surannaziun
Art. 93
Las pretensiuns che resultan dal spusalizi suranneschan 1 onn suenter la schliaziun.
Segund chapitel Las premissas per la lètg
A. Abilitad da maridar
Art. 94170
Pudair maridar pon duas persunas che han cumplenì il 18avel onn da vegliadetgna e ch’èn ablas da giuditgar.
B. Impediments per la lètg
I. Parentella171
Art. 95
La maridaglia tranter parents en lingia directa sco er tranter fragliuns u mezs fragliuns è scumandada, e quai independentamain dal fatg sch’els èn parents in cun l’auter tras derivanza u tras adopziun.172
L’adopziun n’annullescha betg l’impediment per la lètg da la parentella tranter l’uffant adoptà e sia descendenza d’ina vart e tranter sia famiglia natirala da l’autra vart.
II. Lètg precedenta u partenadi registrà precedent
Art. 96173
Tgi che vul maridar sto cumprovar che la lètg precedenta u il partenadi registrà precedent ch’è vegnì constituì cun ina terza persuna saja vegnì declerà sco nunvalaivel u saja vegnì schlià.
Terz chapitel Publicaziun e celebraziun da la maridaglia
A. Princips
Art. 97
La lètg vegn concludida davant il funcziunari dal stadi civil suenter la procedura da preparaziun.
Ils spus pon maridar en il circul dal stadi civil da lur tscherna.
Ina maridaglia religiusa na dastga betg vegnir fatga avant la maridaglia civila.
Abis. Guntgida dal dretg da persunas estras
Art. 97a174
Il funcziunari dal stadi civil n’entra betg en la dumonda, sch’ina da las spusas u in dals spus na vul evidentamain betg fundar ina communitad da vita, mabain vul guntgir las disposiziuns davart l’admissiun e davart la dimora da persunas estras.
Il funcziunari dal stadi civil taidla las spusas ed ils spus e po procurar per infurmaziuns tar autras autoritads u tar terzas persunas.
B. Procedura da preparaziun
I. Dumonda
Art. 98
Las spusas ed ils spus fan la dumonda per manar tras la procedura da preparaziun tar l’uffizi dal stadi civil dal lieu da domicil d’ina da las spusas u d’in dals spus.175
Els ston cumparair persunalmain. Sch’els cumprovan che quai na po evidentamain betg vegnir pretendì dad els, vegni permess da realisar la procedura da preparaziun en scrit.
Els ston cumprovar lur persunalias cun documents e ston declerar persunalmain tar l’uffizi dal stadi civil ch’els adempleschian las premissas per la lètg; els preschentan ils consentiments necessaris.
Spus che n’èn betg burgais svizzers ston cumprovar durant la procedura da preparaziun che lur dimora en Svizra saja legala.176
II. Realisaziun e terminaziun da la procedura da preparaziun
Art. 99
L’uffizi dal stadi civil examinescha, sche:
la dumonda è vegnida inoltrada tenor l’urden;
l’identitad dals spus constat;
177las premissas per la lètg èn ademplidas, en spezial sch’i n’existan naginas circumstanzas, tenor las qualas la dumonda na correspunda evidentamain betg a la libra voluntad dals spus.
Sche questas pretensiuns èn ademplidas, communitgescha el als spus la terminaziun da la procedura da preparaziun sco er il termin legal per la maridaglia.178
En enclegientscha cun ils spus fixescha el il termin da la maridaglia en il rom da las prescripziuns chantunalas u emetta sin dumonda in’autorisaziun per maridar en in auter circul dal stadi civil.
L’uffizi dal stadi civil communitgescha a l’autoritad cumpetenta l’identitad da spus che n’han betg cumprovà che lur dimora en Svizra saja legala.179
III. Termins
Art. 100180
La maridaglia po avair lieu entaifer 3 mais suenter che la terminaziun da la procedura da preparaziun è vegnida communitgada.
C. Maridaglia
I. Lieu
Art. 101
La maridaglia vegn celebrada en il local da maridaglia dal circul dal stadi civil ch’ils spus han tschernì.
Sche la procedura da preparaziun è vegnida fatga en in auter circul dal stadi civil, ston ils spus preschentar in’autorisaziun da maridaglia.
Sch’ils spus cumprovan ch’i na po evidentamain betg vegnir pretendì dad els da sa render en il local da maridaglia, po la maridaglia vegnir celebrada en in auter lieu.
II. Furma
Art. 102
La maridaglia vegn celebrada publicamain ed en preschientscha da duas perditgas maiorennas ed ablas da giuditgar.181
Il funcziunari dal stadi civil dumonda separadamain las spusas ed ils spus, sch’ellas ed els veglian s’unir tras il liom da la lètg.182
Sch’ils spus dattan ina resposta affirmativa, declera il funcziunari dal stadi civil che la lètg saja concludida en virtid dal consentiment vicendaivel.
D. Disposiziuns executivas
Art. 103
Il Cussegl federal ed – en il rom da lur cumpetenzas – ils chantuns decreteschan las disposiziuns executivas necessarias.
Quart chapitel La nunvalaivladad da la lètg
A. Princip
Art. 104
La lètg ch’è vegnida concludida davant il funcziunari dal stadi civil po mo vegnir declerada sco nunvalaivla per in dals motivs ch’èn numnads en quest chapitel.
B. Motivs da nunvalaivladad absoluts
I. Motivs generals183
Art. 105
La lètg vegn declerada sco nunvalaivla, sche:184
185in dals consorts è gia maridà u viva en in partenadi registrà cun ina terza persuna il mument da la celebraziun da la maridaglia e la lètg precedenta u il partenadi registrà precedent n’è betg vegnì schlià;
in dals consorts n’è betg abel da giuditgar il mument da la celebraziun da la maridaglia ed el n’ha dapi lura betg pli recuperà l’abilitad da giuditgar;
186la maridaglia è scumandada pervia da parentella tranter consorts;
187in dals consorts na vul betg fundar ina communitad da vita, mabain vul guntgir las disposiziuns davart l’admissiun e davart la dimora da persunas estras.
188in dals consorts n’ha betg concludì la lètg da libra voluntad;
189…
II. Lètg cun persunas minorennas
Art. 105a190
La dretgira declera la lètg sco nunvalaivla, sch’in dals consorts era minoren il mument da la celebraziun da la maridaglia e sch’el n’ha betg anc cumplenì il 25avel onn da vegliadetgna il mument da l’inoltraziun dal plant da nunvalaivladad.
La lètg resta dentant valaivla, sch’il consort respectiv:
è anc minoren e la dretgira vegn excepziunalmain a la conclusiun, che la cuntinuaziun da la lètg correspundia a ses interess predominants ed a sia libra voluntad; u
è daventà maioren e la dretgira vegn a la conclusiun, ch’el decleria da libra voluntad da vulair mantegnair la lètg.
III. Plant191
Art. 106
Il plant da nunvalaivladad sto vegnir inoltrà d’uffizi da l’autoritad chantunala cumpetenta al lieu da domicil dals consorts; ultra da quai po mintga persuna che ha in interess respectiv, inoltrar in plant da nunvalaivladad.192 Uschenavant che quai è cumpatibel cun lur incumbensas, annunzian las autoritads federalas e chantunalas a l’autoritad ch’è cumpetenta per il plant, sch’ellas han motivs da supponer ch’igl existia in motiv da nunvalaivladad.193
Suenter la schliaziun da la lètg na vegn sia nunvalaivladad betg pli persequitada d’uffizi; dentant po mintga persuna che ha in interess respectiv, pretender la decleraziun da nunvalaivladad.194
Il plant po vegnir inoltrà da tut temp. Sch’in consort era minoren il mument da la celebraziun da la maridaglia, po in plant da nunvalaivladad dentant vegnir inoltrà mo, sch’il consort respectiv n’ha betg anc cumplenì il 25avel onn da vegliadetgna.195
C. Motivs da nunvalaivladad relativs196
I. Motivs
Art. 107
In consort po pretender che la lètg vegnia declerada sco nunvalaivla, sch’el:
n’è betg stà abel da giuditgar il mument da la celebraziun da la maridaglia per in motiv temporar;
ha consentì per sbagl a la maridaglia, saja quai ch’el n’ha insumma betg vulì la lètg sco tala u ch’el n’ha betg vulì la maridaglia cun la persuna respectiva;
ha concludì la lètg, perquai ch’el è vegnì engianà intenziunadamain davart qualitads persunalas essenzialas da l’autra persuna;
4. 197...
II. Plant
Art. 108
Il plant da nunvalaivladad sto vegnir inoltrà entaifer 6 mais dapi ch’il motiv da nunvalaivladad è vegnì enconuschent, en mintga cas dentant avant la scadenza da 5 onns dapi la celebraziun da la maridaglia.198
Il dretg da purtar plant na vegn betg transferì als ertavels; in ertavel po dentant cuntinuar cun il plant ch’è gia vegnì inoltrà.
D. Consequenzas da la sentenzia
Art. 109
Ina lètg daventa nunvalaivla pir suenter che la dretgira ha pronunzià la decleraziun da nunvalaivladad; fin che questa sentenzia n’è betg pronunziada, ha la lètg – cun excepziun da las pretensiuns dal dretg d’ierta ch’il consort survivent perda en mintga cas – tut ils effects d’ina lètg valaivla.
Per las consequenzas da la decleraziun da nunvalaivladad giudiziala per ils consorts e per ils uffants valan tenor il senn las disposiziuns davart il divorzi.
La presumziun da paternitad dal consort scada, sche la lètg è vegnida declerada sco nunvalaivla, perquai ch’ella era vegnida serrada per guntgir las disposiziuns davart l’admissiun e davart la dimora da persunas estras.199
Art. 110200
Quart titel201 Il divorzi e la separaziun da la lètg
Emprim chapitel Las premissas per il divorzi
A. Divorzi sin dumonda cuminaivla
I. Cunvegna cumpletta
Art. 111202
Sch’ils consorts dumondan cuminaivlamain il divorzi e sch’els inoltreschan ina cunvegna cumpletta davart las consequenzas dal divorzi, inclusiv ils mussaments necessaris e lur propostas cuminaivlas concernent ils uffants, als taidla la dretgira separadamain ed ensemen. L’audiziun po cumpigliar pliras sesidas.
Sche la dretgira è sa persvadida ch’els hajan inoltrà la dumonda da divorzi e fatg ina cunvegna da libra voluntad e suenter madira reflexiun e che la cunvegna cun lur propostas concernent ils uffants possia vegnir approvada, pronunzia la dretgira il divorzi.
II. Cunvegna parziala
Art. 112
Ils consorts pon dumandar cuminaivlamain il divorzi e declerar ch’els laschian giuditgar la dretgira las consequenzas dal divorzi, tar las qualas els n’èn betg perina.
La dretgira als taidla – sco tar la cunvegna cumpletta – davart la dumonda da divorzi, davart las consequenzas dal divorzi, tar las qualas els èn perina, sco er davart la decleraziun da laschar giuditgar la dretgira las ulteriuras consequenzas.
...203
Art. 113204
B. Divorzi sin basa d’in plant d’in consort
I. Suenter avair vivì separadamain
Art. 114205
In consort po dumandar il divorzi, sch’ils consorts han vivì – al cumenzament da la litispendenza dal plant u tar la midada al divorzi sin basa d’in plant – dapi almain 2 onns separadamain.
II. Insupportabladad
Art. 115206
Avant la scadenza dal termin da 2 onns po in consort dumandar il divorzi, sche la cuntinuaziun da la lètg è insupportabla per el per motivs gravants che na pon betg vegnir attribuids ad el.
Art. 116207
Segund chapitel La separaziun da la lètg
A. Premissas e procedura
Art. 117
Ils consorts pon dumandar la separaziun sut las medemas premissas sco il divorzi.
...208
Il dretg da dumandar il divorzi na vegn betg tangà tras la sentenzia da separaziun.
B. Consequenzas da la separaziun
Art. 118
Tras la separaziun cumenza tenor la lescha la separaziun dals bains.
Dal rest vegnan applitgadas tenor il senn las disposiziuns davart la protecziun da la cuminanza conjugala.
Terz chapitel Las consequenzas dal divorzi
A. Num
Art. 119209
Il consort che ha midà ses num a chaschun da la maridaglia salva quest num suenter il divorzi; el po dentant declerar da tut temp al funcziunari dal stadi civil ch’el veglia puspè purtar ses num da nubil.
B. Dretg dals bains matrimonials e dretg d’ierta
Art. 120
Per la liquidaziun dals bains matrimonials valan las disposiziuns davart il dretg dals bains matrimonials.
Consorts divorziads n’han nagin dretg d’ierta legal in visavi l’auter.210
Cun resalva d’ina ordinaziun divergenta na pon consorts far valair nagins dretgs or da disposiziuns per causa da mort:
suenter il divorzi;
suenter la mort d’in consort durant ina procedura da divorzi che effectuescha, ch’il consort survivent perda il dretg sin la part obligatorica.211
C. Abitaziun da la famiglia
Art. 121
Sch’in consort è dependent da l’abitaziun da la famiglia pervia dals uffants u per auters motivs relevants, po la dretgira attribuir ad el sulet ils dretgs e las obligaziuns che resultan tras il contract da locaziun, sche quai po vegnir pretendì raschunaivlamain da l’auter consort.
Il consort che n’è betg pli locatari stat bun solidaricamain per il tschains da locaziun, fin il mument che la relaziun da locaziun finescha u po vegnir terminada tenor contract u tenor lescha, maximalmain dentant durant 2 onns; sch’el vegn cità davant dretgira per pajar il tschains da locaziun, po el scuntrar l’import pajà cun las contribuziuns da mantegniment ch’el debitescha a l’auter consort, e quai en ratas en l’autezza dal tschains da locaziun mensil.
Sche l’abitaziun da la famiglia appartegna ad in consort, po la dretgira conceder a l’auter consort – sut las medemas cundiziuns – in dretg d’abitar per ina durada limitada e cunter ina indemnisaziun adequata u tegnend quint da las contribuziuns da mantegniment. Sche novs fatgs relevants pretendan quai, sto il dretg d’abitar vegnir restrenschì u abolì.
D. Provediment professiunal
I. Princip
Art. 122
Las pretensiuns dal provediment professiunal ch’èn vegnidas acquistadas durant la lètg fin al mument da l’introducziun da la procedura da divorzi, vegnan cumpensadas tar il divorzi.
II. Cumpensaziun en cas da prestaziuns d’extrada
Art. 123
Las prestaziuns d’extrada acquistadas, inclusiv ils dabuns da libra circulaziun e las retratgas anticipadas per proprietad d’abitar, vegnan partidas mez a mez.
L’alinea 1 n’è betg applitgabel per pajaments unics da bains propris tenor lescha.
Las prestaziuns d’extrada ch’èn da parter vegnan calculadas tenor ils artitgels 15–17 e 22a u 22b da la Lescha dals 17 da december 1993214 davart la libra circulaziun.
III. Cumpensaziun en cas da rentas d’invaliditad avant la vegliadetgna da referenza reglamentara215
Art. 124
Sch’in consort retira il mument da l’introducziun da la procedura da divorzi ina renta d’invaliditad avant la vegliadetgna da referenza reglamentara, vala sco prestaziun d’extrada la summa ch’el survegniss tenor l’artitgel 2 alinea 1ter da la Lescha dals 17 da december 1993217 davart la libra circulaziun suenter l’aboliziun da la renta d’invaliditad.
Las disposiziuns davart la cumpensaziun en cas da prestaziuns d’extrada valan tenor il senn.
Il Cussegl federal regla en tge cas che la summa tenor l’alinea 1 na po betg vegnir utilisada per la cumpensaziun pervia d’ina reducziun da la renta d’invaliditad causa surindemnisaziun.
IV. Cumpensaziun en cas da rentas d’invaliditad suenter la vegliadetgna da referenza reglamentara ed en cas da rentas da vegliadetgna
Art. 124a
Sch’in consort retira il mument da l’introducziun da la procedura da divorzi ina renta d’invaliditad suenter la vegliadetgna da referenza reglamentara u ina renta da vegliadetgna, decida la dretgira tenor appreziar davart la partiziun da la renta. En quest connex resguarda ella en spezial la durada da la lètg ed ils basegns da provediment da tuts dus consorts.
La part da la renta che vegn attribuida al consort creditur vegn convertida en ina renta per vita duranta. Quella al vegn pajada da l’instituziun da provediment dal consort debitur u transferida en ses provediment.
Il Cussegl federal regla:
la conversiun tecnica d’assicuranza da la part da la renta en ina renta per vita duranta;
il proceder en cas nua che la prestaziun da vegliadetgna è suspendida u nua che la renta d’invaliditad è reducida causa surindemnisaziun.
V. Excepziuns
Art. 124b
En ina cunvegna davart las consequenzas dal divorzi pon ils consorts divergiar da la partiziun mez a mez u desister da la cumpensaziun dal provediment professiunal, sch’in provediment adequat da vegliadetgna e d’invaliditad resta garantì.
La dretgira conceda al consort creditur main che la mesadad da la prestaziun d’extrada u refusa dal tuttafatg la partiziun, sch’i èn avant maun motivs relevants. In motiv relevant è en spezial avant maun, sche la partiziun mez a mez fiss malgista:
pervia da la liquidaziun dals bains matrimonials u pervia da las relaziuns economicas suenter il divorzi;
pervia dals basegns da provediment, en spezial resguardond la differenza da vegliadetgna tranter ils consorts.
La dretgira po conceder al consort creditur dapli che la mesadad da la prestaziun d’extrada, sche quel ha quità dals uffants cuminaivels suenter il divorzi e sch’il consort debitur dispona er vinavant d’in provediment adequat da vegliadetgna e d’invaliditad.
VI. Scuntrada da pretensiuns reciprocas
Art. 124c
Pretensiuns reciprocas dals consorts sin prestaziuns d’extrada u sin parts da rentas vegnan scuntradas. Las pretensiuns sin rentas vegnan scuntradas avant che la part da la renta concedida al consort creditur vegn convertida en ina renta per vita duranta.
Las prestaziuns d’extrada pon vegnir scuntradas cun parts da rentas mo, sch’ils consorts e las instituziuns da provediment professiunal dattan lur consentiment.
VII. Insupportabladad
Art. 124d
Sch’ina consideraziun dals basegns da provediment da tuts dus consorts mussa ch’ina cumpensaziun or dals meds dal provediment professiunal n’è betg supportabla, debitescha il consort debitur al consort creditur ina cumpensaziun en chapital.
VIII. Nunpussaivladad
Art. 124e
Sch’ina cumpensaziun or dals meds dal provediment professiunal n’è betg pussaivla, debitescha il consort debitur al consort creditur ina indemnisaziun adequata en furma d’ina cumpensaziun en chapital u d’ina renta.
Ina sentenzia svizra po vegnir midada sin dumonda dal consort debitur, sche pretensiuns da provediment existentas a l’exteriur vegnan cumpensadas tras ina indemnisaziun adequata tenor l’alinea 1 e sche questas pretensiuns da provediment vegnan lura partidas tras ina decisiun estra lianta per il debitur ester dal provediment.
E. Mantegniment suenter il divorzi
I. Premissas
Art. 125
Sch’i na po betg vegnir pretendì d’in consort ch’el surpiglia sez l’agen mantegniment duì, inclusiv in provediment adequat per la vegliadetgna, al sto l’auter consort pajar ina contribuziun adequata.
Per decider, sch’ina contribuziun sto vegnir pajada, e – sche quai è il cas – per fixar l’import e la durada, ston vegnir resguardads en spezial ils suandants puncts:
la repartiziun da las incumbensas durant la lètg;
la durada da la lètg;
il nivel da vita dals consorts durant la lètg;
la vegliadetgna e la sanadad dals consorts;
las entradas e la facultad dals consorts;
la dimensiun e la durada da la tgira che sto anc vegnir purschida als uffants;
la scolaziun professiunala e las perspectivas da gudogn dals consorts sco er ils custs probabels per l’integraziun professiunala da la persuna sustegnida;
las aspectativas da l’assicuranza federala per vegls e survivents e dal provediment professiunal u d’in auter provediment privat u statal, inclusiv ils resultats previsibels da la partiziun da las prestaziuns d’extrada.
Excepziunalmain po ina contribuziun vegnir refusada u reducida, sch’ella fiss evidentamain malgista, en spezial perquai che la persuna sustegnida:
ha violà grevamain sia obligaziun da contribuir al mantegniment da la famiglia;
ha chaschunà da levsenn sia basegnusadad;
ha commess in act chastiabel grev cunter il debitur u cunter ina persuna che stat datiers a quel;
II. Modalitads da la contribuziun da mantegniment
Art. 126
La dretgira determinescha la contribuziun da mantegniment en furma d’ina renta e fixescha il termin, a partir dal qual la contribuziun sto vegnir pajada.
Sche circumstanzas spezialas giustifitgeschan quai, po vegnir fixada er ina indemnisaziun empè d’ina renta.
La dretgira po colliar tschertas cundiziuns cun la contribuziun da mantegniment.
III. Renta
1. Disposiziuns spezialas
Art. 127
En la cunvegna pon ils consorts disponer che la renta fixada là na possia betg vegnir midada u possia vegnir midada mo per part.
2. Adattaziun a la chareschia
Art. 128
La dretgira po ordinar che la contribuziun da mantegniment s’augmentia u sa reduceschia automaticamain en cas da tschertas midadas dals custs da viver.
3. Midada tras sentenzia
Art. 129
Sche las relaziuns sa midan considerablamain u permanentamain, po la renta vegnir reducida, abolida u suspendida per in tschert temp; ina meglieraziun da las relaziuns da la persuna sustegnida sto vegnir resguardada mo, sch’ina renta che cuvra il mantegniment duì ha pudì vegnir fixada en la sentenzia da divorzi.
La persuna sustegnida po pretender per l’avegnir che la renta vegnia adattada a la chareschia, sche las entradas dal debitur èn creschidas en moda imprevisa suenter il divorzi.
Entaifer 5 onns dapi il divorzi po la persuna sustegnida pretender ch’i vegnia fixada ina renta u che quella vegnia auzada, sch’igl è vegnì menziunà en la sentenzia ch’i na saja betg stà pussaivel da fixar ina renta che basta per cuvrir il mantegniment duì, ma sche la situaziun economica dal debitur è sa meglierada en il fratemp.
4. Extincziun tras lescha
Art. 130
L’obligaziun da mantegniment extingua tras la mort da la persuna sustegnida u dal debitur.
Cun resalva d’ina autra cunvegna extingua ella er, sche la persuna sustegnida marida puspè.
IV. Execuziun
1. Agid d’incasso
Art. 131
Sch’il debitur n’ademplescha betg l’obligaziun da mantegniment, gida in post spezialisà designà dal dretg chantunal adequatamain e per regla gratuitamain il debitur, che dumonda quai, tar l’execuziun da la contribuziun da mantegniment.
Il Cussegl federal fixescha las prestaziuns da l’agid d’incasso.
2. Pajaments anticipads
Art. 131a
Al dretg public resti resalvà da reglar il pajament d’anticipaziuns, sch’il debitur n’ademplescha betg sia obligaziun da mantegniment.
Sche la cuminanza publica procura per il mantegniment da la persuna sustegnida, van las contribuziuns da mantegniment cun tut ils dretgs a la cuminanza publica.
3. Avis als debiturs e garanzia225
Art. 132
Sch’il debitur tralascha d’ademplir l’obligaziun da mantegniment, po la dretgira avisar ses debiturs da prestar ils pajaments dal tuttafatg u per part a la persuna sustegnida.
Sch’il debitur tralascha persistentamain d’ademplir sia obligaziun da mantegniment u sch’i po vegnir supponì ch’el prendia mesiras per fugir u ch’el sfarlattia u laschia svanir sia facultad, al po la dretgira obligar da prestar ina garanzia adequata per las contribuziuns da mantegniment futuras.
F. Uffants
I. Dretgs ed obligaziuns dals geniturs
Art. 133226
La dretgira regla ils dretgs e las obligaziuns dals geniturs tenor las disposiziuns davart ils effects da la relaziun da figlialanza. En spezial regla ella:
la tgira genituriala;
la surveglianza da l’uffant;
las relaziuns persunalas (art. 273) u la participaziun da mintga genitur a la tgira da l’uffant; e
la contribuziun da mantegniment.
La dretgira tegna quint da tut las circumstanzas ch’èn relevantas per il bainstar da l’uffant. Ella resguarda ina proposta cuminaivla dals geniturs ed uschenavant sco pussaivel l’opiniun da l’uffant.
Ella po fixar la contribuziun da mantegniment uschia, ch’ella sto vegnir pajada er suenter che l’uffant ha cuntanschì la maiorennitad.
II. Midada da las relaziuns
Art. 134
Sin giavisch d’in genitur, da l’uffant u da l’autoritad per la protecziun d’uffants sto la repartiziun da la tgira genituriala vegnir reglada da nov, sche midadas essenzialas da las relaziuns pretendan quai per il bainstar da l’uffant.
Las premissas per midar ils ulteriurs dretgs e las ulteriuras obligaziuns dals geniturs sa drizzan tenor las disposiziuns davart ils effects da la relaziun da figlialanza.227
Sch’ils geniturs èn d’accord, è l’autoritad per la protecziun d’uffants cumpetenta per reglar da nov la tgira genituriala e la surveglianza da l’uffant sco er per approvar in contract da mantegniment. En ils ulteriurs cas decida la dretgira ch’è cumpetenta per midar la sentenzia da divorzi.228
Sche la dretgira ha da decider davart la midada da la tgira genituriala, da la surveglianza da l’uffant u da la contribuziun da mantegniment per l’uffant minoren, regla ella sche necessari er da nov las relaziuns persunalas u la participaziun da mintga genitur a la tgira da l’uffant; en ils auters cas decida l’autoritad per la protecziun d’uffants davart la midada da las relaziuns persunalas u davart la participaziun da mintga genitur a la tgira da l’uffant.229
Art. 135–149230
Art. 150–158
Abolì
Tschintgavel titel231 Ils effects generals da la lètg
A. Cuminanza conjugala; dretgs ed obligaziuns dals consorts
Art. 159
La celebraziun da la maridaglia fundescha la cuminanza conjugala.
Ils consorts s’obligheschan da cooperar en armonia al bainstar da la cuminanza e d’avair quità cuminaivlamain dals uffants.
Els duain esser fidaivels ed assister in a l’auter.
B. Num
Art. 160232
Mintga consort salva ses num.
Las spusas ed ils spus pon dentant declerar al funcziunari dal stadi civil ch’ellas u els veglian purtar in da lur nums da nubil sco num da famiglia cuminaivel.233
Sche las spusas ed ils spus salvan lur num, fixeschan ellas u els, tgenin da lur nums da nubil ch’ils uffants duain purtar. En cas motivads po il funcziunari dal stadi civil liberar las spusas ed ils spus da questa obligaziun.234
C. Dretg da burgais
Art. 161235
Mintga consort salva ses dretg da burgais chantunal e communal.
D. Abitaziun conjugala
Art. 162
Ils consorts fixeschan cuminaivlamain l’abitaziun conjugala.
E. Mantegniment da la famiglia
I. En general
Art. 163
Ils consorts procuran cuminaivlamain, mintgin tenor sias forzas, per il mantegniment adequat da la famiglia.
Els sa cunvegnan davart la contribuziun che mintgin duai prestar, numnadamain tras pajaments en daners, cun far il tegnairchasa, cun tgirar ils uffants u tras l’agid en la professiun u en l’interpresa da l’auter.
Faschond quai resguardan els ils basegns da la cuminanza conjugala e lur circumstanzas persunalas.
II. Import a libra disposiziun
Art. 164
Il consort che fa il tegnairchasa, che tgira ils uffants ubain che gida l’auter en la professiun u en l’interpresa ha il dretg da survegnir da l’auter in import regular ed adequat a libra disposiziun.
Tar la fixaziun da quest import ston vegnir resguardadas las atgnas entradas dal consort che ha il dretg da survegnir quest import ed in provediment plain responsabladad per la famiglia, per la professiun u per l’interpresa.
III. Contribuziuns extraordinarias d’in consort
Art. 165
Sch’in consort ha collavurà en la professiun u en l’interpresa da l’auter considerablamain dapli che quai che sia contribuziun al mantegniment da la famiglia pretenda, ha el persuenter il dretg da survegnir ina indemnisaziun adequata.
Quai vala er, sch’in consort ha prestà or da sias entradas u or da sia facultad vi dal mantegniment da la famiglia considerablamain dapli che quai ch’el era obligà da far.
In consort na po dentant betg pretender ina indemnisaziun, sch’el ha prestà sia contribuziun extraordinaria sin basa d’in contract da lavur, d’in contract d’emprest u d’in contract da societad ubain d’ina autra relaziun giuridica.
F. Represchentanza da la cuminanza conjugala
Art. 166
Durant la vita cuminaivla represchenta mintga consort la cuminanza conjugala per ils basegns currents da la famiglia.
Per ils auters basegns da la famiglia po in consort represchentar la cuminanza conjugala mo:
sch’el è vegnì autorisà latiers da l’auter consort u da la dretgira;
sche l’interess da la cuminanza conjugala na tolerescha nagina suspensiun da l’affar e l’auter consort na po betg dar ses consentiment pervia da malsogna, pervia d’absenza u per motivs sumegliants.
Mintga consort s’oblighescha persunalmain tras ses acts ed el oblighescha solidaricamain er l’auter consort, uschenavant che ses acts na surpassan betg l’autorisaziun da represchentanza en moda vesaivla per terzas persunas.
G. Professiun ed interpresa dals consorts
Art. 167
Tar la tscherna e tar l’execuziun da sia professiun u da sia interpresa prenda mintga consort resguard da l’auter e dal bainstar da la cuminanza conjugala.
H. Acts giuridics dals consorts
I. En general
Art. 168
Mintga consort po concluder acts giuridics cun l’auter u cun terzas persunas, sche la lescha na dispona betg autramain.
II. Abitaziun da la famiglia
Art. 169
Senza il consentiment expressiv da l’auter consort na po in consort ni disdir in contract da locaziun ni vender la chasa u l’abitaziun da la famiglia ni restrenscher ils dretgs vi da quella tras auters acts giuridics.
Sch’il consort na po betg cuntanscher quest consentiment u sche quel al vegn refusà senza in motiv plausibel, po el appellar a la dretgira.
J. Obligaziun da dar infurmaziuns
Art. 170
Mintga consort po pretender da l’auter infurmaziuns davart sias entradas, davart sia facultad e davart ses debits.
Sin dumonda po la dretgira obligar l’auter consort u terzas persunas da dar las infurmaziuns necessarias e da preschentar ils documents necessaris.
Resalvà resta il secret professiunal dals advocats, dals notars, dals medis, dals spirituals e da lur persunas auxiliaras.
K. Protecziun da la cuminanza conjugala
I. Posts da cussegliaziun
Art. 171
Ils chantuns procuran ch’ils consorts possian sa drizzar cuminaivlamain u individualmain ad in post da cussegliaziun per dumondas da lètg e da famiglia en cas da difficultads en la lètg.
II. Mesiras giudizialas
1. En general
Art. 172
Sch’in consort n’ademplescha betg sias obligaziuns vers la famiglia u sch’ils consorts n’èn betg perina en ina chaussa ch’è relevanta per la cuminanza conjugala, pon els appellar cuminaivlamain u individualmain a la dretgira per ina intermediaziun.
La dretgira admonescha ils consorts d’ademplir lur obligaziuns ed emprova d’als reconciliar; cun lur consentiment po ella consultar experts u recumandar als consorts da sa drizzar ad in post da cussegliaziun per dumondas da lètg e da famiglia.
Sin giavisch d’in consort prenda la dretgira las mesiras ch’èn previsas da la lescha, sche quai è necessari. La disposiziun davart la protecziun da la persunalitad cunter violenza, cunter smanatschas u cunter persecuziuns è applitgabla tenor il senn.236
2. Durant la vita cuminaivla
a. Prestaziuns en daners
Art. 173
Sin dumonda d’in consort fixescha la dretgira las prestaziuns en daners per il mantegniment da la famiglia.
Medemamain sin dumonda d’in consort fixescha ella l’import per quel consort che fa il tegnairchasa, che tgira ils uffants ubain che gida l’auter en la professiun u en l’interpresa.
Questas contribuziuns pon vegnir pretendidas per il futur e per l’onn avant l’inoltraziun da la dumonda.
b. Retratga da l’autorisaziun da represchentanza
Art. 174
Sch’in consort surpassa sia autorisaziun per la represchentanza da la cuminanza conjugala u sch’el sa mussa dad esser inabel da l’exequir, po la dretgira – sin dumonda da l’auter consort – retrair ad el dal tuttafatg u per part l’autorisaziun da represchentanza.
Il consort che fa la dumonda dastga communitgar la retratga a terzas persunas mo cun in avis persunal.
Vers terzas persunas da buna fai vala la retratga mo, sche quella è vegnida publitgada sin ordinaziun da la dretgira.
3. Schliaziun da la chasada cuminaivla
a. Motivs
Art. 175
In consort ha il dretg da schliar la chasada cuminaivla per uschè ditg che sia persunalitad, sia segirezza economica u il bainstar da la famiglia è periclità seriusamain tras la convivenza.
b. Regulaziun da la vita separada
Art. 176
Sche la schliaziun da la chasada cuminaivla è giustifitgada, sto la dretgira sin dumonda d’in consort:
fixar las contribuziuns da mantegniment als uffants e la contribuziun da mantegniment al consort;
reglar l’utilisaziun da l’abitaziun e da la rauba da chasa;
ordinar la separaziun dals bains, sche las circumstanzas giustifitgeschan quai.
Questa dumonda po in consort er far, sche la convivenza è nunpussaivla, en spezial perquai che l’auter la refusa senza motivs.
Sch’ils consorts han uffants minorens, prenda la dretgira las mesiras necessarias tenor las disposiziuns davart ils effects da la relaziun da figlialanza.238
4. Execuziun
a. Agid d’incasso e pajaments anticipads
Art. 176a
Las disposiziuns davart l’agid d’incasso e davart ils pajaments anticipads en cas da divorzi ed en cas dals effects da la relaziun da figlialanza èn applitgablas.
b. Avis als debiturs240
Art. 177
Sch’in consort n’ademplescha betg sia obligaziun da mantegniment vers la famiglia, po la dretgira ordinar a ses debiturs da prestar dal tuttafatg u per part lur pajaments a l’auter consort.
5. Restricziuns da l’autorisaziun da disponer
Art. 178
Uschenavant ch’igl è necessari per segirar la basa economica da la famiglia u per ademplir in’obligaziun da facultad or da la cuminanza conjugala, po la dretgira – sin dumonda d’in consort – far depender dal consentiment da quest consort l’autorisaziun da disponer da tschertas valurs da facultad.
La dretgira prenda las mesiras segirantas adattadas.
Sch’ella scumonda ad in consort da disponer d’in bain immobigliar, lascha ella inscriver quai d’uffizi en il register funsil.
6. Midada da las relaziuns241
Art. 179242
Sin dumonda d’in consort adatta la dretgira las mesiras, sche las relaziuns sa midan, u abolescha las mesiras, sche lur motivs èn crudads davent. Las disposiziuns davart la midada da las relaziuns en cas da divorzi valan tenor il senn.243
Sch’ils consorts cumenzan danovamain a viver ensemen, crodan davent las mesiras ch’èn vegnidas ordinadas per la vita separada, cun excepziun da la separaziun dals bains e da las mesiras per la protecziun dals uffants.
Art. 180244
Sisavel titel245 Il dretg dals bains matrimonials dals consorts
Emprim chapitel Prescripziuns generalas
A. Urden ordinari dals bains
Art. 181
Ils consorts èn suttamess a las prescripziuns davart la participaziun als acquists, sch’els na fixeschan betg insatge auter cun in contract matrimonial u nun ch’els sajan suttamess a l’urden extraordinari dals bains.
B. Contract matrimonial
I. Cuntegn dal contract
Art. 182
In contract matrimonial po vegnir fatg avant u suenter la maridaglia.
Las spusas, ils spus u ils consorts pon tscherner, annullar u midar lur urden dals bains mo entaifer ils limits da la lescha.246
II. Abilitad da far in contract
Art. 183
Tgi che vul far in contract matrimonial, sto esser abel da giuditgar.
Persunas minorennas sco er persunas maiorennas sut ina curatella che cumpiglia la conclusiun d’in contract matrimonial, dovran il consentiment da lur represchentant legal.247
III. Furma dal contract
Art. 184
Il contract matrimonial sto vegnir documentà publicamain e vegnir suttascrit da las persunas contrahentas sco er eventualmain da la represchentanza legala.
C. Urden extraordinari dals bains
I. Sin dumonda d’in consort
1. Ordinaziun
Art. 185
La separaziun dals bains vegn ordinada da la dretgira sin dumonda d’in consort, sch’in motiv relevant è avant maun.
In motiv relevant è avant maun en spezial:
sche l’auter consort è surdebità u sche sia part dals bains cuminaivels vegn impegnada;
sche l’auter consort periclitescha ils interess dal petent u da la cuminanza;
sche l’auter consort refusa en moda nungiustifitgada l’approvaziun necessaria per ina disposiziun davart ils bains cuminaivels;
sche l’auter consort refusa da dar al petent infurmaziuns davart sias entradas, davart sia facultad e davart ses debits u davart ils bains cuminaivels.
sche l’auter consort n’è permanentamain betg abel da giuditgar.
Sch’in consort n’è permanentamain betg abel da giuditgar, po ses represchentant legal pretender er per quest motiv d’ordinar la separaziun dals bains.
2. ...
Art. 186248
3. Aboliziun
Art. 187
Cun in contract matrimonial pon ils consorts decider da tut temp da reprender l’anteriur urden dals bains u da fixar in auter.
Sch’il motiv per la separaziun dals bains è crudà davent, po la dretgira ordinar – sin dumonda d’in consort – che l’anteriur urden dals bains vegnia restabilì.
II. En cas da concurs e d’impegnaziun
1. Concurs
Art. 188
Consorts che han ina cuminanza dals bains vegnan suttamess tenor la lescha a la separaziun dals bains, sch’i vegn declerà il concurs dad in dad els.
2. Impegnaziun
a. Ordinaziun
Art. 189
Sch’in consort che viva en cuminanza dals bains è vegnì stumà pervia d’ina agen debit e sche sia part dals bains cuminaivels è vegnida impegnada, po l’autoritad da surveglianza en fatgs da scussiun pretender da la dretgira d’ordinar la separaziun dals bains.
b. Dumonda249
Art. 190
La dumonda sa drizza cunter tuts dus consorts.
...250
3. Aboliziun
Art. 191
Sch’ils crediturs èn cuntentads, po la dretgira ordinar – sin dumonda d’in consort – che l’anteriur stadi dals bains vegnia restabilì.
Cun in contract matrimonial pon ils consorts fixar la participaziun als acquists.
III. Liquidaziun dals bains matrimonials
Art. 192
En cas d’ina separaziun dals bains valan per la liquidaziun dals bains matrimonials las disposiziuns da l’urden vertent dals bains, sche la lescha na dispona betg autramain.
D. Protecziun dals crediturs
Art. 193
Cun stabilir e cun midar l’urden dals bains u cun liquidar ils bains matrimonials tranter ils consorts na dastgan ils crediturs d’in consort u da la cuminanza conjugala betg vegnir restrenschids en lur dretg da vegnir indemnisads or da la facultad dal consort u da la cuminanza conjugala.
Sch’ina tala facultad è passada en proprietad d’in consort, ha quel da pajar ils debits. El po però sa deliberar da questa obligaziun, sch’el cumprova che la facultad obtegnida na basta betg per pajar quests debits.
E. ...
Art. 194251
F. Administraziun da la facultad d’in consort tras l’auter
Art. 195
Sch’in consort ha confidà expressivamain u taciturnamain l’administraziun da sia facultad a l’auter, valan las disposiziuns davart il mandat, uschenavant ch’els n’han fixà insatge auter.
Las disposiziuns davart il pajament dals debits tranter consorts restan resalvadas.
G. Inventari
Art. 195a
Mintga consort po pretender da tut temp da l’auter ch’el coopereschia ad inventarisar tras in document public lur valurs da facultad.
In tal inventari vegn considerà sco correct, sch’el è vegnì fatg entaifer 1 onn suenter che las valurs da facultad èn vegnidas appurtadas en la lètg.
Segund chapitel L’urden ordinari dals bains da la participaziun als acquists
A. Relaziuns da proprietad
I. Cumposiziun
Art. 196
L’urden dals bains da la participaziun als acquists cumpiglia l’acquist ed ils bains propris da mintga consort.
II. Acquists
Art. 197
Acquists èn valurs da facultad ch’in consort acquista cunter pajament durant la durada da l’urden dals bains.
L’acquist d’in consort cumpiglia en spezial:
il gudogn tras sia lavur;
las prestaziuns d’instituziuns da provediment per il persunal, d’assicuranzas socialas e d’instituziuns dal provediment social;
las indemnisaziuns pervia da l’incapacitad da lavurar;
ils retgavs da ses bains propris;
ils bains acquistads en substituziun dals acquists.
III. Bains propris
1. Tenor lescha
Art. 198
Bains propris èn tenor la lescha:
ils objects che servan ad in consort exclusivamain per il diever persunal;
las valurs da facultad che appartegnan ad in consort al cumenzament da l’urden dals bains u ch’el survegn pli tard tras ierta u en in’autra moda gratuita;
pretensiuns da satisfacziun morala;
ils bains acquistads en substituziun da bains propris.
2. Tenor contract matrimonial
Art. 199
Tras contract matrimonial pon ils consorts declerar sco bains propris valurs da facultad acquistadas ch’èn destinadas per exequir ina professiun u per manar ina interpresa.
Tras contract matrimonial pon ils consorts ultra da quai fixar ch’ils retgavs dals bains propris na furman betg ina part da l’acquist.
IV. Cumprova
Art. 200
Tgi che pretenda ch’ina tscherta valur da facultad saja la proprietad d’in u da l’auter consort, sto cumprovar quai.
Sche quai na po betg vegnir cumprovà, vegn presumà che la valur da facultad saja en cumproprietad da tuts dus consorts.
Tut la facultad d’in consort vala sco acquist fin ch’igl è cumprovà il cuntrari.
B. Administraziun, giudida e disposiziun
Art. 201
Mintga consort administrescha e giauda ses acquist e ses bains propris e dispona da quels entaifer ils limits da la lescha.
Sch’ina valur da facultad è proprietad da tuts dus consorts, na po in consort betg disponer da sia part senza il consentiment da l’auter, nun ch’els sajan sa cunvegnids autramain.
C. Responsabladad vers terzas persunas
Art. 202
Mintga consort stat bun per ses debits cun sia entira facultad.
D. Debits tranter consorts
Art. 203
L’urden dals bains n’ha nagina influenza sin il termin da pajament dals debits tranter consorts.
Sch’il pajament da debits en daners u sche la restituziun da chaussas debitadas chaschuna al consort debitur grondas difficultads che pericliteschan la cuminanza conjugala, po el pretender ch’i al vegnian concedids termins da pajament; sche las circumstanzas giustifitgeschan quai, sto vegnir prestada ina garanzia.
E. Schliaziun da l’urden dals bains e liquidaziun
I. Mument da la schliaziun
Art. 204
L’urden dals bains vegn schlià cun la mort d’in dals consorts u cun la cunvegna d’in auter urden dals bains.
En cas da divorzi, da separaziun, d’ina decleraziun da nunvalaivladad da la lètg u d’ina ordinaziun giudiziala da la separaziun dals bains cumenza la schliaziun dals bains retroactivamain il di che la dumonda è vegnida inoltrada.
II. Prender enavos valurs da facultad e regulaziun dals debits
1. En general
Art. 205
Mintga consort prenda enavos sias valurs da facultad che sa chattan en possess da l’auter consort.
Sch’ina valur da facultad sa chatta en cumproprietad e sch’in consort cumprova in interess predominant, po el pretender ultra da las autras mesiras legalas, che questa valur da facultad vegnia attribuida cumplainamain ad el cunter indemnisaziun da l’auter consort.
Ils consorts reglan lur debits vicendaivels.
2. Part da la plivalur dal consort
Art. 206
Sch’in consort ha gidà ad acquistar, a meglierar u a mantegnair objects da facultad da l’auter senza cuntraprestaziun correspundenta e sch’igl exista ina plivalur il mument da la liquidaziun, correspunda sia pretensiun a la part da sia contribuziun ed ella vegn calculada tenor la valur actuala dals objects da facultad; sch’i resulta percunter ina valur reducida, correspunda la pretensiun a la contribuziun prestada.
Sch’in da quests objects da facultad è vegnì vendì avant, vegn la pretensiun calculada tenor il retgav ch’è vegnì cuntanschì tar la vendita ed ella sto vegnir pajada immediatamain.
Cun ina cunvegna en scrit pon ils consorts excluder u midar la part da la plivalur.
III. Calculaziun da l’avanzament da mintga consort
1. Liquidaziun da l’acquist e dals bains propris
Art. 207
L’acquist ed ils bains propris da mintga consort vegnan liquidads tenor lur stadi il mument che l’urden dals bains vegn schlià.
La prestaziun da chapital ch’in consort ha survegnì d’ina instituziun da provediment u pervia d’incapacitad da lavurar, vegn attribuida als bains propris e quai per l’import da la valur chapitalisada da la renta che tutgass al consort tar la schliaziun da l’urden dals bains.
2. Attribuziun als acquists
Art. 208
Als acquists vegnan attribuidas:
las donaziuns gratuitas ch’in consort ha fatg durant ils ultims 5 onns avant la schliaziun da l’urden dals bains senza il consentiment da l’auter consort, cun excepziun dals regals occasiunals usitads;
alienaziuns da facultad ch’in consort ha fatg durant la durada da l’urden dals bains per sminuir la part da l’auter consort.
...252
3. Cumpensaziuns tranter acquist e bains propris
Art. 209
Sch’i èn vegnids pajads debits da l’acquist or dals bains propris u debits dals bains propris or da l’acquist d’in consort, exista ina pretensiun d’indemnisaziun en cas d’ina liquidaziun dals bains matrimonials.
In debit engrevgescha la massa da facultad, cun la quala el stat en in connex real, en cas da dubi engrevgescha el però l’acquist.
Sche meds finanzials dad ina massa da facultad han gidà ad acquistar, a meglierar u a mantegnair objects da facultad da l’autra e sch’i resulta da quai ina plivalur u ina valur reducida, correspunda la pretensiun d’indemnisaziun a la part da la contribuziun ed ella vegn calculada tenor la valur dals objects da facultad il mument da la liquidaziun u da l’alienaziun.
4. Avanzament
Art. 210
L’avanzament è quai che resta da la valur totala da l’acquist, inclusiv las valurs da facultad e las cumpensaziuns quintadas latiers, suenter la deducziun dals debits che engrevgeschan l’acquist.
In deficit na vegn betg resguardà.
IV. Taxaziun
1. Valur commerziala
Art. 211
En cas d’ina liquidaziun dals bains matrimonials ston ils objects da facultad vegnir taxads per lur valur commerziala.
2. Valur da rendita
a. En general
Art. 212
In manaschi agricul ch’in consort administrescha persunalmain vinavant sco proprietari u per il qual il consort survivent u in descendent pretenda motivadamain ch’el vegnia attribuì dal tuttafatg ad el, sto vegnir taxà per la valur da rendita tar la calculaziun da la part da la plivalur e da la pretensiun da participaziun.
Il proprietari dal manaschi agricul u ses ertavels pon far valair envers l’auter consort sco part da la plivalur u sco pretensiun da participaziun mo l’import ch’els han survegnì, cur ch’il manaschi agricul è vegnì mess a quint per la valur commerziala.
Las disposiziuns dal dretg d’ierta davart la valitaziun e davart la part dals cunertavels vi dal gudogn valan tenor il senn.
b. Circumstanzas spezialas
Art. 213
La valur imputabla po vegnir augmentada adequatamain, sche circumstanzas spezialas giustifitgeschan quai.
Sco circumstanzas spezialas valan en spezial ils basegns da mantegniment dal consort survivent, il pretsch da cumpra dal manaschi agricul inclusiv las investiziuns u las relaziuns da facultad dal consort che posseda il manaschi agricul.
3. Mument decisiv
Art. 214
Il mument da la liquidaziun è il mument decisiv per la valur da l’acquist avant maun tar la schliaziun da l’urden dals bains.
Per valurs da facultad che vegnan attribuidas a l’acquist è decisiv il mument ch’ellas èn vegnidas alienadas.
V. Participaziun a l’avanzament
1. Tenor lescha
Art. 215
Mintga consort u ses ertavels han il dretg da survegnir la mesadad da l’avanzament da l’auter.
Las pretensiuns vegnan scuntradas.
2. Tenor contract
a. En general
Art. 216
Tras contract matrimonial po vegnir fixada in’autra participaziun a l’avanzament.
La participaziun a l’avanzament attribuì, che surpassa la mesadad da tal, na vegn betg resguardada en la calculaziun da las parts obligatoricas dal consort survivent u dal partenari registrà, dals uffants cuminaivels u da lur descendents.253
Ina tala cunvegna na dastga betg pregiuditgar ils dretgs sin la part obligatorica dals uffants na cuminaivels e da lur descendents.254
b. En cas da divorzi, da separaziun, d’ina decleraziun da nunvalaivladad da la lètg u d’ina separaziun giudiziala dals bains
Art. 217
En cas da divorzi, da separaziun, d’ina decleraziun da nunvalaivladad da la lètg u d’ina ordinaziun giudiziala da la separaziun dals bains valan cunvegnas davart la midada da la participaziun legala a l’avanzament mo, sch’il contract matrimonial prevesa quai expressivamain.
Quai vala er en cas d’ina schliaziun da la lètg tras mort, sch’igl è pendenta ina procedura da divorzi che effectuescha, ch’il consort survivent perda il dretg sin la part obligatorica.255
VI. Pajament da la pretensiun da participaziun e da la part da la plivalur
1. Suspensiun dal pajament
Art. 218
Sch’il consort debitur vegn en grondas difficultads da stuair pajar immediatamain la pretensiun da participaziun e da la part da la plivalur, po el pretender ch’i al vegnian concedids termins da pajament.
Las pretensiuns da participaziun e la part da la plivalur ston vegnir tschainsidas a partir da la finiziun da la liquidaziun, nun che las partidas fixeschan insatge auter, ed ellas ston esser garantidas, sche las circumstanzas giustifitgeschan quai.
2. Abitaziun e rauba da chasa
Art. 219
Per ch’il consort survivent possia mantegnair sia moda da viver da fin ussa, al vegn concedì sin sia dumonda in dretg da giudida u in dretg d’abitar vi da la chasa u vi da l’abitaziun, nua ch’ils consorts han vivì e che appartegneva al consort mort, e quai cun l’imputaziun sin sia pretensiun da participaziun; resalvada resta in’autra cunvegna en il contract matrimonial.
Sut las medemas premissas po el pretender che la rauba da chasa al vegnia attribuida sco proprietad.
Nua che las circumstanzas giustifitgeschan quai, po vegnir concedida – sin dumonda dal consort survivent u dals auters ertavels legals dal defunct – la proprietad da la chasa u da l’abitaziun empè da la giudida u dal dretg d’abitar.
Il consort survivent na po betg far valair ses dretgs vi da localitads, nua ch’il defunct ha exequì ina professiun u nua ch’el ha manà ina interpresa e ch’in da ses descendents dovra per cuntinuar cun la professiun u cun l’interpresa dal defunct; las prescripziuns dal dretg d’ierta puril restan resalvadas.
3. Plant cunter terzas persunas
Art. 220
Sche la facultad dal consort debitur u sche sia ierta na cuvra betg la pretensiun da participaziun en cas d’ina liquidaziun dals bains matrimonials, pon il consort creditur u ses ertavels pretender da terzas persunas favurisadas da restituir las donaziuns imputablas a l’acquist, e quai fin a l’autezza da l’import mancant.
Il dretg da purtar plant scada 1 onn suenter ch’il consort u ses ertavels han survegnì enconuschientscha da la violaziun da lur dretgs, en mintga cas dentant 10 onns suenter la schliaziun da l’urden dals bains.
Dal rest valan las disposiziuns davart il plant da reducziun dal dretg d’ierta tenor il senn.256
Terz chapitel La cuminanza dals bains
A. Relaziuns da proprietad
I. Cumposiziun
Art. 221
L’urden dals bains da la cuminanza dals bains cumpiglia ils bains cuminaivels ed ils bains propris da mintga consort.
II. Bains cuminaivels
1. Cuminanza generala
Art. 222
La cuminanza dals bains generala reunescha la facultad e las entradas dals consorts ad ina suletta facultad, cun excepziun dals objects che appartegnan tenor la lescha als bains propris.
Ils bains cuminaivels appartegnan nundivididamain a tuts dus consorts.
Nagin dals consorts na po disponer da sia part dals bains cuminaivels.
2. Cuminanza limitada dals bains
a. Cuminanza d’acquist
Art. 223
Tras contract matrimonial pon ils consorts limitar la cuminanza sin l’acquist.
Ils retgavs dals bains propris vegnan assegnads als bains cuminaivels.
b. Autras cuminanzas dals bains
Art. 224
Tras contract matrimonial pon ils consorts excluder da la cuminanza tschertas valurs da facultad u tscherts geners da valurs da facultad, sco bains immobigliars, l’acquist tras la lavur d’in consort u valurs da facultad, cun las qualas quel pratitgescha ina professiun u maina ina interpresa.
Ils retgavs da questas valurs da facultad na vegnan betg assegnads als bains cuminaivels, sch’i n’è betg fixà insatge auter.
III. Bains propris
Art. 225
Bains propris sa constitueschan tras contract matrimonial, tras donaziuns da terzas persunas u tenor la lescha.
Tenor la lescha cumpiglian ils bains propris da mintga consort ils objects che servan ad in consort exclusivamain per il diever persunal, sco er las pretensiuns da satisfacziun morala.
Quai ch’in consort po pretender sco part obligatorica d’ierta na pon ses parents betg al consegnar sco bains propris, sch’il contract matrimonial prevesa che questas valurs da facultad sajan bains cuminaivels.
IV. Cumprova
Art. 226
Tut las valurs da facultad valan sco bains cuminaivels, uschè ditg ch’i n’è betg cumprovà ch’els èn bains propris d’in consort.
B. Administraziun e disposiziun
I. Bains cuminaivels
1. Administraziun ordinaria
Art. 227
Ils consorts administreschan ils bains cuminaivels en l’interess da la cuminanza conjugala.
En ils limits da l’administraziun ordinaria po mintga consort obligar la cuminanza e disponer dals bains cuminaivels.
2. Administraziun extraordinaria
Art. 228
Cun excepziun da l’administraziun ordinaria pon ils consorts obligar la cuminanza e disponer dals bains cuminaivels mo cuminaivlamain u l’in mo cun il consentiment da l’auter.
Terzas persunas dastgan premetter quest consentiment, uschenavant ch’ellas na san betg u na duain betg savair ch’el manca.
Las disposiziuns davart la represchentanza da la cuminanza conjugala restan resalvadas.
3. Professiun u interpresa da la cuminanza
Art. 229
Sch’in dals consorts pratitgescha sulet ina professiun u maina sulet ina interpresa cun il consentiment da l’auter e cun meds finanzials dals bains cuminaivels, po el ademplir tut ils acts giuridics ch’èn colliads cun questas activitads.
4. Refusa ed acceptaziun dad iertas
Art. 230
Senza il consentiment da l’auter na po in consort ni refusar ina ierta che vegniss assegnada als bains cuminaivels ni acceptar ina ierta surchargiada cun debits.
Sch’il consort na po betg cuntanscher quest consentiment u sche quel al vegn refusà senza in motiv plausibel, po el appellar a la dretgira.257
5. Responsabladad e custs administrativs
Art. 231
Per acziuns che pertutgan ils bains cuminaivels è mintga consort responsabel tar la schliaziun da l’urden dals bains a medema moda sco in mandatari.
Ils custs da l’administraziun van a quint dals bains cuminaivels.
II. Bains propris
Art. 232
Mintga consort administrescha ses bains propris e dispona da quels entaifer ils limits da la lescha.
Sch’ils retgavs vegnan assegnads als bains propris, han quels da surpigliar ils custs da l’administraziun.
C. Responsabladad vers terzas persunas
I. Debits integrals
Art. 233
Mintga consort stat bun cun ses bains propris e cun ils bains cuminaivels:
per debits ch’el ha fatg exequind sia cumpetenza da represchentar la cuminanza conjugala u d’administrar ils bains cuminaivels;
per debits ch’el ha fatg exequind ina professiun u ina interpresa, uschenavant che meds finanzials dals bains cuminaivels vegnan duvrads per quai u sch’ils retgavs da quest engaschi vegnan assegnads als bains cuminaivels;
per debits, per ils quals er l’auter consort ha da star bun persunalmain;
per debits, tar ils quals ils consorts han concludì cun la terza persuna ch’il debitur stettia bun ultra cun ses bains propris er cun ils bains cuminaivels.
II. Agens debits
Art. 234
Per tut ils auters debits stat in consort mo bun cun ses bains propris e cun la mesadad da la valur dals bains cuminaivels.
Resalvadas restan las pretensiuns pervia d’enritgiment da la cuminanza.
D. Debits tranter consorts
Art. 235
L’urden dals bains n’ha nagina influenza sin il termin da pajament dals debits tranter consorts.
Sch’il pajament da debits en daners u sche la restituziun da chaussas debitadas chaschuna al consort debitur grondas difficultads che pericliteschan la cuminanza conjugala, po el pretender ch’i al vegnian concedids termins da pajament; sche las circumstanzas giustifitgeschan quai, sto vegnir prestada ina garanzia.
E. Schliaziun da l’urden dals bains e liquidaziun
I. Mument da la schliaziun
Art. 236
L’urden dals bains vegn schlià cun la mort d’in dals consorts, cun la cunvegna d’in auter urden dals bains u cun la decleraziun dal concurs d’in dals consorts.
En cas da divorzi, da separaziun, d’ina decleraziun da nunvalaivladad da la lètg u d’ina ordinaziun giudiziala da la separaziun dals bains cumenza la schliaziun dals bains retroactivamain il di che la dumonda è vegnida inoltrada.
Per la cumposiziun dals bains cuminaivels e dals bains propris è decisiv il mument da la schliaziun da l’urden dals bains.
II. Attribuziun als bains propris
Art. 237
La prestaziun da chapital ch’in consort ha survegnì d’ina instituziun da provediment u pervia d’incapacitad da lavurar e ch’è daventada bain cuminaivel, vegn attribuida als bains propris e quai per l’import da la valur chapitalisada da la renta che tutgass al consort tar la schliaziun da l’urden dals bains.
III. Cumpensaziuns tranter bains cuminaivels e bains propris
Art. 238
En cas d’ina liquidaziun dals bains matrimonials existan tranter ils bains cuminaivels ed ils bains propris da mintga consort pretensiuns da cumpensaziun, sche debits ch’engrevgeschan la massa da facultad èn vegnids pajads cun meds finanzials da l’autra facultad.
In debit engrevgescha la massa da facultad, cun la quala el stat en connex, en cas da dubi engrevgescha el però ils bains cuminaivels.
IV. Part da la plivalur
Art. 239
Sch’ils bains propris d’in consort u sch’ils bains cuminaivels han gidà ad acquistar, a meglierar u a mantegnair in object da facultad d’ina autra massa da facultad, valan tenor il senn las disposiziuns davart la part da la plivalur tar la participaziun als acquists.
V. Determinaziun da la valur
Art. 240
Il mument da la liquidaziun è il mument decisiv per la valur dals bains cuminaivels avant maun tar la schliaziun da l’urden dals bains.
VI. Partiziun
1. En cas da mort u en cas da cunvegna d’in auter urden dals bains
Art. 241
Sche la cuminanza dals bains vegn schliada tras la mort d’in dals consorts u tras la cunvegna d’in auter urden dals bains, han mintga consort u ses ertavels il dretg da survegnir la mesadad dals bains cuminaivels.
Tras contract matrimonial po vegnir fixada in’autra partiziun.
Talas cunvegnas na dastgan betg pregiuditgar ils dretgs a la part obligatorica dals descendents.
Cun resalva d’ina disposiziun divergenta en il contract matrimonial na valan las cunvegnas davart in’autra partiziun en cas da mortori betg, sch’igl è pendenta ina procedura da divorzi che effectuescha, ch’il consort survivent perda il dretg sin la part obligatorica.258
2. En ils auters cas
Art. 242
En cas da divorzi, da separaziun, d’ina decleraziun da nunvalaivladad da la lètg u per cas che la separaziun legala u giudiziala dals bains va en vigur, prenda mintga consort enavos dals bains cuminaivels quai che fiss stà ses bains propris en l’urden dals bains da la participaziun als acquists.
Il rest dal bains cuminaivels survegnan ils consorts mintgamai per la mesadad.
Cunvegnas concernent la midada da la partiziun legala valan mo, sch’il contract matrimonial prevesa quai expressivamain.
VII. Realisaziun da la partiziun
1. Bains propris
Art. 243
Sche la cuminanza dals bains vegn schliada tras la mort d’in consort, po il consort survivent pretender ch’ils bains, che fissan stads ses bains propris en l’urden dals bains da la participaziun als acquists, al vegnian attribuids cun als quintar tar sia part.
2. Abitaziun e rauba da chasa
Art. 244
Sche la chasa u sche l’abitaziun, nua ch’ils consorts han vivì, u sche objects da la rauba da chasa appartegnan als bains cuminaivels, po il consort survivent pretender che quests bains al vegnian attribuids cun als quintar tar sia part.
Nua che las circumstanzas giustifitgeschan quai, po vegnir concedida – sin dumonda dal consort survivent u dals auters ertavels legals dal defunct – la giudida u il dretg d’abitar empè da la proprietad.
Sche la cuminanza dals bains na vegn betg schliada tras la mort, po mintga consort far questas dumondas, sch’el cumprova d’avair in interess predominant.
3. Autras valurs da facultad
Art. 245
Sch’in consort cumprova d’avair in interess predominant, po el pretender che er autras valurs da facultad al vegnian attribuidas cun las quintar tar sia part.
4. Autras prescripziuns da partiziun
Art. 246
Dal rest valan las disposiziuns davart la partiziun da cumproprietad e la realisaziun da la partiziun d’ierta tenor il senn.
Quart chapitel La separaziun dals bains
A. Administraziun, giudida e disposiziun
I. En general
Art. 247
Mintga consort administrescha e giauda sia facultad e dispona da quella entaifer ils limits da la lescha.
II. Cumprova
Art. 248
Tgi che pretenda ch’ina tscherta valur da facultad saja la proprietad d’in u da l’auter consort, sto cumprovar quai.
Sche quai na po betg vegnir cumprovà, vegn presumà che la valur da facultad saja en cumproprietad da tuts dus consorts.
B. Responsabladad vers terzas persunas
Art. 249
Mintga consort stat bun per ses debits cun sia entira facultad.
C. Debits tranter consorts
Art. 250
L’urden dals bains n’ha nagina influenza sin il termin da pajament dals debits tranter consorts.
Sch’il pajament da debits en daners u sche la restituziun da chaussas debitadas chaschuna al consort debitur grondas difficultads che pericliteschan la cuminanza conjugala, po el pretender ch’i al vegnian concedids termins da pajament; sche las circumstanzas giustifitgeschan quai, sto vegnir prestada ina garanzia.
D. Attribuziun en cas da cumproprietad
Art. 251
Sch’ina valur da facultad sa chatta en cumproprietad e sch’in consort cumprova in interess predominant, po el pretender – en cas da la schliaziun da l’urden dals bains – ultra da las autras mesiras legalas, che questa valur da facultad al vegnia attribuida cumplainamain cunter indemnisaziun da l’auter consort.
Segunda partiziun La parentella
Settavel titel Davart il stabilir la relaziun da figlialanza259
Emprim chapitel Disposiziuns generalas260
A. Cumenzament da la relaziun da figlialanza en general
Art. 252261
La relaziun da figlialanza tranter la mamma e l’uffant vegn stabilida cun la naschientscha.
Tranter l’uffant e l’auter genitur vegn ella fundada sin fundament da la lètg da la mamma u, sche quai è previs da la lescha, constatada tras renconuschientscha ubain tras il derschader.262
Ultra da quai vegn la relaziun da figlialanza stabilida tras l’adopziun.
B. ...
Art. 253263
Art. 254264
Segund chapitel La geniturialitad dal consort u da la consorta265
A. Presumziun
I. Geniturialitad dal consort266
Art. 255267
Sch’in uffant è naschì durant la lètg, vala il consort sco bab da l’uffant.
Sch’il consort mora, vala el sco bab da l’uffant, sche l’uffant nascha entaifer 300 dis suenter sia mort u – en cas ch’el nascha pli tard – sch’el è vegnì schendrà cumprovadamain avant la mort dal consort.
Sch’il consort vegn declerà sco sparì, vala el sco bab, sche l’uffant è naschì entaifer 300 dis suenter il termin dal privel da mort u da l’ultima novitad.
II. Geniturialitad da la consorta
Art. 255a268
Sche la mamma è maridada cun ina dunna il mument che l’uffant nascha e sche l’uffant è vegnì schendrà tras ina donaziun da sperma tenor las disposiziuns da la Lescha dals 18 da december 1998269 davart la medischina da reproducziun, vala la consorta da la mamma sco l’auter genitur.
Sche la consorta da la mamma mora u sch’ella vegn declerada sco sparida, vala ella sco genitur, sche l’inseminaziun è vegnida fatga avant sia mort u avant ch’ella era en privel da mort u avant l’ultim messadi.
B. Contestaziun da la geniturialitad dal consort
I. Dretg da purtar plant270
Art. 256271
La presumziun da paternitad po vegnir contestada davant dretgira:
dal consort;
272da l’uffant, sche la chasada cuminaivla dals consorts ha chalà d’exister durant il temp da sia minorennitad.
Il plant dal consort sa drizza cunter l’uffant e cunter la mamma, il plant da l’uffant cunter il consort e cunter la mamma.
Il consort na po betg purtar plant, sch’el ha consentì a la schendrada tras in terz. Per il dretg da contestar da l’uffant resta resalvada la Lescha dals 18 da december 1998273 davart la medischina da reproducziun.274
II. Motiv dal plant
1. Schendrada durant la lètg
Art. 256a275
Sch’in uffant è vegnì schendrà durant la lètg, ha l’accusader da cumprovar ch’il consort n’è betg il bab.
Sche l’uffant è naschì il pli baud 180 dis suenter la maridaglia ed il pli tard 300 dis suenter la schliaziun da la lètg tras mort, vegnì presumà ch’el saja vegnì schendrà durant la lètg.276
2. Schendrada avant la lètg u durant la schliaziun da la chasada cuminaivla
Art. 256b277
Sch’in uffant è vegnì schendrà avant la maridaglia u sch’el è vegnì schendrà durant in temp che la chasada cuminaivla era schliada, na sto la contestaziun betg vegnir motivada pli lunsch.
La paternitad dal consort vegn dentant er presumada en quest cas, sch’i vegn fatg valair vardaivlamain ch’el haja gì relaziuns sexualas cun la mamma da l’uffant il temp da la concepziun.
III. Termin per purtar plant
Art. 256c278
Il consort sto inoltrar il plant entaifer 1 onn dapi ch’el ha survegnì enconuschientscha da la naschientscha e dal fatg, ch’el n’è betg il bab u ch’in terz ha gì relaziuns sexualas cun la mamma da l’uffant il temp da la concepziun, en mintga cas dentant avant la scadenza da 5 onns dapi la naschientscha.
Il plant da l’uffant sto vegnir inoltrà il pli tard 1 onn suenter ch’el ha cuntanschì la maiorennitad.279
Sche quest termin è scadì, vegn admessa ina contestaziun, sch’i pon vegnir fatgs valair motivs relevants per il retard.
C. Coincidenza da duas presumziuns
Art. 257280
Sch’in uffant è naschì avant ch’i èn passads 300 dis dapi la schliaziun da la lètg tras mort e sche la mamma ha entant maridà da nov, vala il segund consort sco bab da l’uffant.281
Sche questa presumziun vegn eliminada, vala l’emprim consort sco bab da l’uffant.
D. Plant dals geniturs
Art. 258282
Sch’il consort è mort u sch’el è daventà inabel da giuditgar avant la scadenza dal termin per purtar plant, po il plant da contestaziun vegnir inoltrà da ses bab u da sia mamma.
Las disposiziuns davart la contestaziun tras il consort vegnan applitgadas correspundentamain.
Il termin per purtar plant dad 1 onn cumenza il pli baud cun l’enconuschientscha da la mort u da l’inabilitad da giuditgar dal consort.
E. Maridaglia dals geniturs
Art. 259283
Sch’ils geniturs maridan in l’auter, vegnan las disposiziuns davart l’uffant ch’è naschì durant la lètg applitgadas correspundentamain per l’uffant ch’è naschì avant la lètg, uschespert che la paternitad dal consort è constatada tras ina renconuschientscha u tras ina sentenzia.
La renconuschientscha po vegnir contestada:
da la mamma;
284da l’uffant, u suenter sia mort dals descendents, sche la chasada cuminaivla dals consorts ha chalà d’exister durant il temp da sia minorennitad u sche la renconuschientscha è vegnida pronunziada pir suenter ch’el ha cumplenì ses 12avel onn da vegliadetgna;
da la vischnanca d’origin u da domicil dal consort;
dal consort.
Las prescripziuns davart la contestaziun da la renconuschientscha vegnan applitgadas correspundentamain.
Terz chapitel Renconuschientscha e sentenzia da paternitad285
A. Renconuschientscha
I. Cundiziuns e furma
Art. 260286
Sche la relaziun da figlialanza exista mo cun la mamma, po il bab renconuscher l’uffant.
Sch’il renconuschider è minoren, sch’el stat sut curatella cumplessiva u sche l’autoritad per la protecziun da creschids ha pronunzià in’ordinaziun correspundenta, sto ses represchentant legal dar il consentiment.287
La renconuschientscha vegn fatga tras ina decleraziun davant il funcziunari dal stadi civil u tras testament u, sch’igl è pendent in plant per constatar la paternitad, davant dretgira.
II. Contestaziun
1. Dretg da purtar plant
Art. 260a288
Mintgin che ha in interess po contestar la renconuschientscha davant dretgira, en spezial la mamma, l’uffant e suenter sia mort ses descendents sco er la vischnanca d’origin u da domicil dal renconuschider.
Il renconuschider po purtar quest plant mo, sch’el ha renconuschì l’uffant sut influenza d’ina smanatscha d’in privel grond ed imminent per la vita, per la sanadad, per l’onur u per la facultad da sasez u d’ina persuna che stat datiers ad el u sch’el era en errur concernent sia paternitad.
Il plant sa drizza cunter il renconuschider e cunter l’uffant, uschenavant che quels na portan betg sezs il plant.
2. Motiv dal plant
Art. 260b289
L’accusader ha da cumprovar ch’il renconuschider n’è betg il bab da l’uffant.
La mamma e l’uffant han da prestar questa cumprova mo, sch’il renconuschider fa valair vardaivlamain ch’el haja gì relaziuns sexualas cun la mamma da l’uffant il temp da la concepziun.
3. Termin per purtar plant
Art. 260c290
Il plant sto vegnir inoltrà entaifer 1 onn dapi che l’accusader ha survegnì enconuschientscha da la renconuschientscha e dal fatg ch’il renconuschider n’è betg il bab u ch’in terz ha gì relaziuns sexualas cun la mamma da l’uffant il temp da la concepziun u dapi ch’el ha scuvrì l’errur u dapi che la smanatscha è crudada davent, en mintga cas dentant avant la scadenza da 5 onns dapi la renconuschientscha.
Il plant da l’uffant po vegnir inoltrà en mintga cas fin ch’igl è passà 1 onn suenter che l’uffant ha cuntanschì la maiorennitad.291
Sche quest termin è scadì, vegn admessa ina contestaziun, sch’i pon vegnir fatgs valair motivs relevants per il retard.
B. Plant da paternitad
I. Dretg da purtar plant
Art. 261292
Tant la mamma sco er l’uffant pon purtar plant per laschar constatar la relaziun da figlialanza tranter l’uffant ed il bab.
Il plant sa drizza cunter il bab u, sche quel è mort – en questa successiun – cunter ses descendents, cunter ses geniturs u cunter ses fragliuns u, sche tals mancan, cunter l’autoritad cumpetenta da ses ultim domicil.
Sch’il bab è mort, communitgescha la dretgira a sia consorta ch’il plant saja vegnì inoltrà, per ch’ella possia defender ses interess.
II. Presumziun
Art. 262293
Sche l’accusà ha gì relaziuns sexualas cun la mamma da l’uffant tranter il 300avel ed il 180avel di avant la naschientscha da l’uffant, vegn presumada sia paternitad.
Questa presumziun vala er, sche l’uffant è vegnì schendrà avant il 300avel u suenter il 180avel di avant la naschientscha e sche l’accusà ha gì relaziuns sexualas cun la mamma da l’uffant il temp da la concepziun.
La presumziun croda davent, sche l’accusà cumprova che sia paternitad saja exclusa u main probabla che quella d’in terz.
III. Termin per purtar plant
Art. 263294
Il plant po vegnir purtà avant u suenter la naschientscha da l’uffant, dentant il pli tard:
da la mamma entaifer 1 onn dapi la naschientscha;
295da l’uffant entaifer 1 onn suenter ch’el ha cuntanschì la maiorennitad.
Sch’igl exista gia ina relaziun da figlialanza cun in auter um, po il plant vegnir purtà en mintga cas entaifer 1 onn dapi il di che questa relaziun è vegnida schliada.
Cur che quest termin è scadì, vegn admess in plant, sch’i pon vegnir fatgs valair motivs relevants per il retard.
Quart chapitel296 L’adopziun
A. Adopziun da persunas minorennas
I. Premissas generalas
Art. 264297
In uffant minoren dastga vegnir adoptà, sche las persunas che vulan adoptar l’uffant han procurà durant almain 1 onn per la tgira e per l’educaziun da quest uffant e sch’igl è da spetgar tenor tuttas circumstanzas che la stabilisaziun d’ina relaziun da figlialanza servia al bainstar da l’uffant, senza pregiuditgar en moda nunraschunaivla ils interess d’auters uffants da questas persunas.
In’adopziun è mo pussaivla, sche las persunas che vulan adoptar l’uffant pon – sin fundament da lur vegliadetgna e da lur relaziuns persunalas – previsiblamain procurar per l’uffant fin a sia maiorennitad.
II. Adopziun cuminaivla
Art. 264a298
Consorts dastgan adoptar cuminaivlamain in uffant, sch’els mainan dapi almain 3 onns ina chasada cuminaivla e sch’els han tuts dus almain 28 onns.
Divergenzas da la vegliadetgna minimala èn pussaivlas, sche quai è necessari per mantegnair il bainstar da l’uffant. Ils consorts ston motivar la divergenza.
III. Adopziun tras ina persuna suletta
Art. 264b299
Ina persuna che n’è betg maridada e che na viva betg en in partenadi registrà dastga adoptar suletta in uffant, sch’ella ha almain 28 onns.
Ina persuna maridada che ha almain 28 onns dastga adoptar suletta in uffant, sch’il consort è permanentamain inabel da giuditgar u sch’el è absent dapi passa 2 onns cun dimora nunenconuschenta u sche la lètg è separada giudizialmain dapi passa 3 onns.
Ina persuna che viva en in partenadi registrà e che ha almain 28 onns dastga adoptar suletta in uffant, sche ses partenari registrà è permanentamain inabel da giuditgar u sch’el è absent dapi passa 2 onns cun dimora nunenconuschenta.
Divergenzas da la vegliadetgna minimala èn pussaivlas, sche quai è necessari per mantegnair il bainstar da l’uffant. La persuna che vul adoptar in uffant sto motivar la divergenza.
IV. Adopziun dal figliaster
Art. 264c300
Ina persuna dastga adoptar l’uffant:
dal consort;
dal partenari registrà;
da la persuna, cun la quala ella maina facticamain ina communitad da vita.
Il pèr sto manar dapi almain 3 onns ina chasada cuminaivla.
Persunas che mainan facticamain ina communitad da vita ina cun l’autra na dastgan betg esser maridadas e betg esser liadas tras in partenadi registrà.
V. Differenza da vegliadetgna
Art. 264d301
La differenza da vegliadetgna tranter l’uffant e las persunas che vulan adoptar l’uffant na dastga betg esser pli pitschna che 16 onns e betg pli gronda che 45 onns.
Divergenzas da questas vegliadetgnas èn pussaivlas, sche quai è necessari per mantegnair il bainstar da l’uffant. Las persunas che vulan adoptar l’uffant ston motivar la divergenza.
VI. Consentiment da l’uffant e da l’autoritad per la protecziun d’uffants
Art. 265302
Sche l’uffant è abel da giuditgar, dovra l’adopziun ses consentiment.
Sch’el è sut avugà u sut curatella, è l’adopziun mo pussaivla cun il consentiment da l’autoritad per la protecziun d’uffants, e quai er, sche l’uffant è abel da giuditgar.
VII. Consentiment dals geniturs303
1. Furma
Art. 265a304
L’adopziun dovra il consentiment dal bab e da la mamma da l’uffant.
Il consentiment sto vegnir dà a bucca u en scrit a l’autoritad per la protecziun d’uffants al lieu da domicil u da dimora dals geniturs u da l’uffant e sto vegnir remartgà en il protocol.
Il consentiment è valaivel, er sche las persunas che vulan adoptar l’uffant n’èn betg numnadas u betg anc fixadas.305
2. Termin
Art. 265b306
Il consentiment na dastga betg vegnir dà avant ch’i èn passadas 6 emnas dapi la naschientscha da l’uffant.
El po vegnir revocà entaifer 6 emnas dapi ch’el è vegnì pronunzià.
Sch’il consentiment vegn renovà suenter ina revocaziun, è el definitiv.
3. Desister dal consentiment
a. Premissas
Art. 265c307
Dal consentiment d’in genitur poi vegnir desistì, sch’el è nunenconuschent, sch’el è absent pli ditg cun dimora nunenconuschenta u sch’el è permanentamain inabel da giuditgar.
b. Decisiun
Art. 265d308
Sche l’uffant vegn confidà – en vista ad in’adopziun posteriura – a persunas che vulan adoptar l’uffant e sch’il consentiment d’in genitur manca, decida l’autoritad per la protecziun d’uffants al lieu da domicil da l’uffant, sin dumonda da la persuna incaricada cun l’avugadia u cun la curatella, d’in post d’intermediaziun u da las persunas che vulan adoptar l’uffant, e per regla avant che l’uffant vegn confidà, sch’i po vegnir desistì da quest consentiment.309
En ils auters cas stoi vegnir decidì en chaussa a chaschun da l’adopziun.
...310
B. Adopziun da persunas maiorennas
Art. 266311
Ina persuna maiorenna dastga vegnir adoptada:
sch’ella ha permanentamain basegn d’agid per motivs corporals, spiertals u psichics e las persunas che la vulan adoptar l’han tgirada durant almain 1 onn;
sche las persunas che la vulan adoptar l’han tgirada ed educada durant sia minorennitad durant almain 1 onn; u
sch’i existan auters motivs relevants e sch’ella ha vivì durant almain 1 onn en ina chasada ensemen cun las persunas che la vulan adoptar.
Dal rest èn applitgablas las disposiziuns davart l’adopziun da persunas minorennas tenor il senn, cun excepziun da la disposiziun davart il consentiment dals geniturs.
C. Effects
I. En general
Art. 267312
L’uffant adoptiv survegn la posiziun giuridica d’in uffant da las persunas adoptantas.
La relaziun da figlialanza vertenta s’extingua.
La relaziun da figlialanza na s’extingua betg tar il genitur che:
è maridà cun la persuna adoptanta;
viva en in partenadi registrà cun la persuna adoptanta;
che maina facticamain ina communitad da vita cun la persuna adoptanta.
II. Num
Art. 267a313
Tar l’adopziun cuminaivla e tar l’adopziun tras ina persuna suletta poi vegnir dà in nov prenum a l’uffant minoren, sch’i existan motivs respectabels. Avant vegn l’uffant tadlà persunalmain en moda adattada da l’autoritad cumpetenta u d’ina terza persuna incumbensada, premess che sia vegliadetgna u auters motivs impurtants na s’opponian betg a quai. Sche l’uffant ha almain 12 onns, dovra la midada ses consentiment.
Il num da l’uffant sa drizza tenor las disposiziuns davart ils effects da la relaziun da figlialanza. Quels valan tenor il senn, sche l’uffant vegn adoptà da la partenaria registrada da sia mamma u dal partenari registrà da ses bab.
Sch’ina persuna maiorenna vegn adoptada, po l’autoritad cumpetenta la permetter da salvar vinavant ses num vertent, sch’i existan motivs respectabels.
La midada dal num d’ina persuna maiorenna che vegn adoptada n’ha nagins effects sin il num da persunas, il qual deriva dal num vertent da la persuna che vegn adoptada, nun ch’ellas dettian lur consentiment explicit ad ina midada dal num.
III. Dretg da burgais
Art. 267b314
Il dretg da burgais da l’uffant minoren sa drizza tenor las disposiziuns davart ils effects da la relaziun da figlialanza.
D. Procedura
I. En general
Art. 268315
L’adopziun vegn pronunziada da l’autoritad chantunala cumpetenta al lieu da domicil dals geniturs adoptivs.
Las premissas da l’adopziun ston esser ademplidas gia il mument che la dumonda vegn inoltrada.316
Cur che la dumonda d’adopziun è inoltrada, na vegn l’adopziun betg impedida tras la mort u tras l’inabilitad da giuditgar da la persunas adoptantas, uschenavant che las autras premissas èn vinavant ademplidas.317
Sche l’uffant vegn maioren suenter che la dumonda è vegnida inoltrada, restan applitgablas las disposiziuns davart l’adopziun da persunas minorennas, sche las premissas correspundentas eran ademplidas avant.318
La decisiun d’adopziun cuntegna tut las indicaziuns necessarias per inscriver il prenum, il num ed il dretg da burgais da la persuna adoptada en il register dal stadi civil.319
II. Examinaziun
Art. 268a320
L’adopziun dastga vegnir pronunziada pir suenter che tuttas circumstanzas essenzialas èn vegnidas examinadas cumplettamain, sche necessari suenter la consultaziun d’experts.
L’examinaziun sto sclerir en spezial la persunalitad e la sanadad da las persunas che vulan adoptar l’uffant e da l’uffant, lur relaziun vicendaivla, la qualificaziun per l’educaziun, la situaziun economica, ils motivs e las relaziuns famigliaras da las persunas che vulan adoptar l’uffant sco er il svilup da la relaziun da tgira.321
...322
III. Audiziun da l’uffant
Art. 268abis323
L’uffant vegn tadlà persunalmain en moda adattada da l’autoritad chantunala cumpetenta per la procedura d’adopziun u d’ina terza persuna incumbensada, premess che sia vegliadetgna u auters motivs impurtants na s’opponian betg a quai.
L’audiziun sto vegnir protocollada.
L’uffant ch’è abel da giuditgar po far recurs cunter la refusa da l’audiziun.
IV. Represchentanza da l’uffant
Art. 268ater324
L’autoritad chantunala cumpetenta per la procedura d’adopziun ordinescha sche necessari la represchentanza da l’uffant e designescha sco represchentanza ina persuna che ha experientscha en dumondas da provediment e da dretg.
Sche l’uffant ch’è abel da giuditgar fa la dumonda d’ina represchentanza, sto quella vegnir ordinada.
L’uffant ch’è abel da giuditgar po far recurs cunter la nunordinaziun da la represchentanza.
V. Consideraziun da l’opiniun da confamigliars
Art. 268aquater325
Sche las persunas che vulan adoptar in uffant han descendents, sto vegnir considerada lur opiniun davart l’adopziun.
Avant l’adopziun d’ina persuna maiorenna sto vegnir considerada supplementarmain l’opiniun:
dal consort u dal partenari registrà da la persuna che vegn adoptada;
dals geniturs biologics da la persuna che vegn adoptada; e
dals descendents da la persuna che vegn adoptada, premess che sia vegliadetgna u auters motivs impurtants na s’opponian betg a quai.
La decisiun d’adopziun sto sche pussaivel vegnir communitgada a questas persunas.
Dbis. Secret d’adopziun
Art. 268b326
L’uffant adoptiv ed ils geniturs adoptivs han il dretg sin l’observaziun dal secret d’adopziun.
Infurmaziuns che permettan d’identifitgar l’uffant minoren u ses geniturs adoptivs dastgan vegnir communitgadas als geniturs biologics mo, sche l’uffant è abel da giuditgar e sch’ils geniturs adoptivs sco er l’uffant han dà lur consentiment a questa communicaziun.
Infurmaziuns che permettan d’identifitgar l’uffant maioren dastgan vegnir communitgadas als geniturs biologics sco er a lur descendents directs, sche l’uffant ha dà ses consentiment a questa communicaziun.
Dter. Infurmaziun davart l’adopziun, davart ils geniturs biologics e davart lur descendents
Art. 268c327
Ils geniturs adoptivs ston infurmar l’uffant davart il fatg ch’el è vegnì adoptà, tegnend quint da sia vegliadetgna e da sia madirezza.
L’uffant minoren ha il dretg da vegnir infurmà davart ses geniturs biologics, uschenavant che las infurmaziuns na permettan betg da trair conclusiuns a lur identitad. Infurmaziuns che permettan d’identifitgar ils geniturs survegn el mo, sch’el po cumprovar in interess degn da vegnir protegì.
L’uffant maioren po pretender da tut temp che las persunalias da ses geniturs biologics ed ulteriuras infurmaziuns davart tals al vegnian communitgadas. Ultra da quai po el pretender infurmaziuns davart descendents directs da ses geniturs biologics, sch’ils descendents èn maiorens ed han dà lur consentiment a questa communicaziun.
Dquater. Post d’infurmaziun chantunal e servetschs da retschertga
Art. 268d328
Las infurmaziuns davart ils geniturs biologics, davart lur descendents directs sco er davart l’uffant vegnan communitgadas da l’autoritad chantunala cumpetenta per la procedura d’adopziun.
L’autoritad infurmescha la persuna pertutgada ch’ella haja survegnì ina dumonda d’infurmaziun e dumonda – en cas da basegn – sch’ella è d’accord d’avair contact cun la persuna petenta. Ella po delegar questas incumbensas ad in servetsch da retschertga spezialisà.
Sche la persuna che ha survegnì la dumonda d’infurmaziun refusa il contact persunal, infurmescha l’autoritad u il servetsch da retschertga incaricà la persuna petenta en chaussa e la renda attent als dretgs persunals da la persuna che ha survegnì la dumonda d’infurmaziun.
Ils chantuns designeschan in post che cusseglia sin giavisch ils geniturs biologics, lur descendents directs sco er l’uffant.
Dquinquies. Relaziuns persunalas cun ils geniturs biologics
Art. 268e329
Ils geniturs adoptivs ed ils geniturs biologics pon concluder ch’i vegnia concedì als geniturs biologics in dretg da mantegnair relaziuns persunalas adequatas cun l’uffant minoren. Questa cunvegna sco er sia midada ston vegnir suttamessas a l’approvaziun da l’autoritad per la protecziun d’uffants al domicil da l’uffant. Avant la decisiun vegn l’uffant tadlà persunalmain en moda adattada da l’autoritad per la protecziun d’uffants u d’ina terza persuna incumbensada, premess che sia vegliadetgna u auters motivs impurtants na s’opponian betg a quai. Sche l’uffant è abel da giuditgar, dovra la cunvegna ses consentiment.
Sch’il bainstar da l’uffant è periclità u sch’i dat differenzas areguard la realisaziun da la cunvegna, decida l’autoritad per la protecziun d’uffants.
L’uffant po refusar da tut temp il contact cun ils geniturs biologics. Cunter sia voluntad na dastgan ils geniturs adoptivs er furnir naginas infurmaziuns als geniturs biologics.
E. Contestaziun
I. Motivs
1. Mancanza dal consentiment
Art. 269330
Sch’il consentiment n’è betg vegnì dumandà senza motivs legals, pon las persunas ch’èn autorisadas da dar il consentiment contestar l’adopziun tar la dretgira, uschenavant ch’il bainstar da l’uffant na vegn betg pregiuditgà seriusamain tras quai.
Ils geniturs n’han dentant betg il dretg da purtar quest plant, sch’els pon recurrer cunter la decisiun tar il Tribunal federal.
2. Autras mancanzas
Art. 269a331
Sch’i sa mussan autras mancanzas gravantas concernent l’adopziun, po mintgin che ha in interess contestar l’adopziun, en spezial er la vischnanca d’origin u da domicil.
La contestaziun è dentant exclusa, sche la mancanza è vegnida eliminada en il fratemp u sch’ella pertutga exclusivamain prescripziuns da procedura.
II. Termin per purtar plant
Art. 269b332
Il plant sto vegnir purtà entaifer 6 mais dapi ch’il motiv da contestaziun è vegnì scuvrì ed en mintga cas entaifer 2 onns dapi l’adopziun.
F. Intermediaziun d’uffants adoptivs
Art. 269c333
La Confederaziun surveglia l’intermediaziun d’uffants adoptivs.
Tgi che exequescha questa intermediaziun professiunalmain u en connex cun sia professiun, dovra ina permissiun; l’intermediaziun tras l’autoritad per la protecziun d’uffants resta resalvada.334
Il Cussegl federal decretescha las disposiziuns executivas e regla – en connex cun il scleriment concernent las premissas per la permissiun ed en connex cun la surveglianza – la cooperaziun da las autoritads chantunalas ch’èn cumpetentas per plazzar uffants cun l’intent d’ina adopziun posteriura.
...335
Otgavel titel Ils effects da la relaziun da figlialanza336
Emprim chapitel La cuminanza dals geniturs e dals uffants337
A. Num
I. Uffant da geniturs maridads
Art. 270338
Sch’ils geniturs èn maridads in cun l’auter e portan differents nums, survegn l’uffant quel da lur nums da nubil, ch’els han fixà a chaschun da la maridaglia sco num da lur uffants cuminaivels.
Entaifer 1 onn dapi la naschientscha da l’emprim uffant pon ils geniturs pretender che l’uffant portia il num da nubil da l’auter genitur.
Sch’ils geniturs portan in num da famiglia cuminaivel, survegn l’uffant quest num.
II. Uffant da geniturs betg maridads
Art. 270a339
Sch’in genitur ha la tgira genituriala, survegn l’uffant il num da nubil da quest genitur. Sch’ils geniturs han cuminaivlamain la tgira genituriala, decidan els, tgenin da lur nums da nubil che lur uffants duain purtar.
Sche la tgira genituriala cuminaivla vegn instituida suenter la naschientscha da l’emprim uffant, pon ils geniturs declerar envers il funcziunari dal stadi civil entaifer 1 onn dapi questa instituziun, che l’uffant portia il num da nubil da l’auter genitur. Questa decleraziun vala per tut ils uffants cuminaivels, independentamain da l’attribuziun da la tgira genituriala.
Sche ni in ni l’auter genitur n’ha la tgira genituriala, survegn l’uffant il num da nubil da la mamma.
Midadas tar l’attribuziun da la tgira genituriala n’han naginas consequenzas sin il num. Resalvadas restan las disposiziuns davart la midada dal num.
III. Consentiment da l’uffant
Art. 270b340
Sche l’uffant ha cumplenì 12 onns, po ses num vegnir midà mo cun ses consentiment.
B. Dretg da burgais
Art. 271341
L’uffant survegn il dretg da burgais chantunal e communal da quel genitur, dal qual el porta il num.
Sche l’uffant acquista durant sia minorennitad il num da l’auter genitur, survegn el il dretg da burgais chantunal e communal da quest genitur e perda ses dretg da burgais vertent.
C. Obligaziuns vicendaivlas
Art. 272342
Ils geniturs ed ils uffants debiteschan vicendaivlamain tut agid, tut resguard e tut respect ch’è necessari per il bainstar da la cuminanza.
D. Relaziuns persunalas
I. Geniturs ed uffants
1. Princip
Art. 273343
Ils geniturs che n’han betg la pussanza u la tgira genituriala, e l’uffant minoren han vicendaivlamain il dretg da mantegnair ina relaziun persunala adequata.344
L’autoritad per la protecziun d’uffants po admonir ils geniturs, ils geniturs da tgira u l’uffant e dar instrucziuns ad els, sch’il pratitgar u il nunpratitgar la relaziun persunala ha consequenzas negativas per l’uffant ubain sch’ina admoniziun u ina instrucziun s’impona per auters motivs.
Il bab u la mamma pon pretender ch’il dretg da mantegnair ina relaziun persunala vegnia reglà.
2. Limits
Art. 274345
Il bab e la mamma han da tralaschar tut quai che donnegescha la relaziun da l’uffant cun l’auter genitur u che renda pli difficila l’incumbensa da l’educatur.346
Sch’il bainstar da l’uffant vegn donnegià tras la relaziun persunala, sch’ils geniturs pratitgeschan quella relaziun violond lur obligaziuns, sch’els n’èn betg s’occupads seriusamain da l’uffant u sche auters motivs relevants èn avant maun, als po il dretg da mantegnair ina relaziun persunala vegnir refusà u retratg.
Sch’ils geniturs han consentì a l’adopziun u sch’i po vegnir desistì da lur consentiment, extingua lur dretg da mantegnair ina relaziun persunala, uschespert che l’uffant è plazzà cun l’intent d’ina adopziun posteriura.
II. Terzas persunas
Art. 274a347
Sche circumstanzas extraordinarias èn avant maun, po il dretg da mantegnair ina relaziun persunala er vegnir concedì ad autras persunas, en spezial a parents, uschenavant che quai serva al bainstar da l’uffant.
Ils limits dal dretg da visita, fixads per ils geniturs, valan tenor il senn.
III. Cumpetenza
Art. 275348
L’autoritad per la protecziun d’uffants dal lieu da domicil da l’uffant è cumpetenta per ordinar mesiras concernent las relaziuns persunalas; la medema cumpetenza ha l’autoritad per la protecziun d’uffants dal lieu da dimora da l’uffant, sche l’emprima autoritad ha prendì u prenda mesiras per la protecziun da l’uffant.
Sche la dretgira regla la tgira genituriala, la surveglianza dals uffants u la contribuziun da mantegniment tenor las disposiziuns davart il divorzi e davart la protecziun da la cuminanza conjugala, regla ella er las relaziuns persunalas.349
Sch’i n’existan anc naginas ordinaziuns davart il dretg dal bab u da la mamma concernent il mantegniment d’ina relaziun persunala, na po quella betg vegnir pratitgada cunter la voluntad da la persuna che ha il dretg da la pussanza u da la tgira genituriala.
E. Infurmaziun e scleriment
Art. 275a350
Geniturs che n’han betg la tgira genituriala duain vegnir infurmads davart eveniments spezials en la vita da l’uffant e duain vegnir tadlads avant decisiuns ch’èn relevantas per il svilup da l’uffant.
Da medema maniera sco il titular da la tgira genituriala pon els dumandar infurmaziuns davart il stadi e davart il svilup da l’uffant tar terzas persunas che contribueschan lur part vi da la tgira da l’uffant sco en spezial persunas d’instrucziun e medis.
Las disposiziuns davart ils limits da las relaziuns persunalas e davart la cumpetenza valan tenor il senn.
Segund chapitel L’obligaziun da mantegniment dals geniturs351
A. En general
I. Object e dimensiun352
Art. 276353
Il mantegniment consista da tgira, d’educaziun e da pajament en daners.354
Ils geniturs procuran cuminaivlamain, mintga genitur tenor sias forzas, per in mantegniment duì da l’uffant e surpiglian en spezial ils custs da la tgira, da l’educaziun, da la scolaziun e da las mesiras da protecziun da l’uffant.355
Ils geniturs èn deliberads da l’obligaziun da mantegniment, uschenavant ch’ins po pretender da l’uffant ch’el paja ses mantegniment ord l’acquist tras sia lavur u cun auters meds finanzials.
II. Precedenza da l’obligaziun da mantegniment envers in uffant minoren
Art. 276a
L’obligaziun da mantegniment envers l’uffant minoren ha la precedenza envers las autras obligaziuns da mantegniment dal dretg da famiglia.
En cas motivads po la dretgira divergiar da questa regla, en spezial per evitar in dischavantatg per l’uffant maioren che ha il dretg da mantegniment.
B. Durada
Art. 277357
L’obligaziun da mantegniment dals geniturs dura fin a la maiorennitad da l’uffant.358
Sch’el n’ha alura betg anc ina scolaziun adequata, han ils geniturs, uschenavant che quai po vegnir pretendì dad els tenor tuttas circumstanzas, da procurar er vinavant per ses mantegniment, fin ch’ina tala scolaziun po vegnir concludida en moda regulara.359
C. Geniturs maridads
Art. 278360
Durant la lètg portan ils geniturs ils custs dal mantegniment tenor las disposiziuns dal dretg matrimonial.
Mintga consort è obligà da sustegnair l’auter en moda adequata tar l’adempliment da las obligaziuns da mantegniment vers uffants ch’èn naschids avant la maridaglia.
D. Plant
I. Dretg da purtar plant361
Art. 279362
L’uffant po purtar plant cunter il bab u cunter la mamma ubain cunter tuts dus per pretender dad els il mantegniment per il futur e per l’onn che preceda l’inoltraziun dal plant.
...363
II. e III. ...
Art. 280–284364
IV. Fixaziun da la contribuziun da mantegniment
1. Contribuziun dals geniturs
Art. 285
La contribuziun da mantegniment duai correspunder als basegns da l’uffant sco er a la situaziun sociala ed a la capacitad finanziala dals geniturs; en quest connex ston vegnir resguardadas la facultad e las entradas da l’uffant.
La contribuziun da mantegniment serva er a garantir la tgira da l’uffant tras ils geniturs u tras terzas persunas.
Ella sto vegnir pajada ordavant. La dretgira fixescha ils termins da pajament.
2. Autras prestaziuns destinadas al mantegniment da l’uffant
Art. 285a
Supplements da famiglia che vegnan pajads al genitur che ha l’obligaziun da mantegniment, ston vegnir pajads supplementarmain a la contribuziun da mantegniment.
Rentas d’assicuranza sociala e prestaziuns sumegliantas destinadas al mantegniment da l’uffant, che tutgan al genitur che ha l’obligaziun da mantegniment, ston vegnir pajadas supplementarmain a la contribuziun da mantegniment, nun che la dretgira decidia autramain.
Sch’il genitur che ha l’obligaziun da mantegniment survegn pli tard – pervia da vegliadetgna u pervia d’invaliditad – rentas d’assicuranza sociala u prestaziuns sumegliantas destinadas al mantegniment da l’uffant, che remplazzan las entradas da gudogn, ha el da pajar quests imports a l’uffant; la contribuziun da mantegniment vertenta vegn reducida tenor lescha en la dimensiun da questas novas prestaziuns.
V. Midada da las relaziuns
1. En general367
Art. 286
La dretgira po ordinar che la contribuziun da mantegniment vegnia senz’auter augmentada u reducida en cas da tschertas midadas dals basegns da l’uffant u da la capacitad finanziala dals geniturs u dals custs da viver.
En cas che las relaziuns sa midan considerablamain fixescha la dretgira danovamain ina contribuziun da mantegniment sin proposta d’in genitur u da l’uffant ubain annullescha quella.
En cas da basegns spezials imprevis da l’uffant po la dretgira obligar ils geniturs da pajar ina contribuziun speziala.369
2. Cas da mancanza
Art. 286a
Sch’igl è vegnì constatà en in contract da mantegniment approvà u en ina decisiun ch’i n’è betg stà pussaivel da fixar ina contribuziun da mantegniment che avess permess da cuvrir il mantegniment adequat da l’uffant e sche las relaziuns dal genitur che ha l’obligaziun da mantegniment èn sa meglieradas extraordinariamain dapi lura, ha l’uffant il dretg da far pajar quest genitur ils imports che mancavan per cuvrir il mantegniment duì durant ils ultims 5 onns che la contribuziun da mantegniment vegniva debitada.
La pretensiun sto vegnir fatga valair entaifer 1 onn dapi l’enconuschientscha da la meglieraziun extraordinaria.
Questa pretensiun va cun tut ses dretgs sin l’auter genitur u sin la communitad, uschenavant che quest genitur u la communitad ha surpiglià la part mancanta dal mantegniment duì.
E. Contracts davart l’obligaziun da mantegniment
I. Prestaziuns periodicas
Art. 287371
Contracts da mantegniment daventan obligants per l’uffant pir cun l’approvaziun tras l’autoritad per la protecziun d’uffants.
Contribuziuns da mantegniment fixadas tras contract pon vegnir midadas, uschenavant che quai n’è betg vegnì exclus cun l’approvaziun tras l’autoritad per la protecziun d’uffants.
Sch’il contract vegn fatg en ina procedura giudiziala, è la dretgira cumpetenta per l’approvaziun.
II. Cuntegn dal contract da mantegniment
Art. 287a
Sch’i vegnan fixadas contribuziuns da mantegniment en il contract da mantegniment, stoi vegnir inditgà:
tge entradas e tge facultad da mintga genitur che vegnan resguardadas per la calculaziun;
tge import ch’è destinà a mintga uffant;
tge import che manca per cuvrir il mantegniment duì da mintga uffant;
sche ed en tge dimensiun che las contribuziuns da mantegniment vegnan adattadas a las midadas dals custs da viver.
III. Indemnisaziun en daners373
Art. 288374
Sche l’interess da l’uffant giustifitgescha quai, po vegnir fixada ina indemnisaziun en daners per il mantegniment da l’uffant.
La cunvegna daventa pir obliganta per l’uffant:
sch’ella è vegnida approvada da l’autoritad per la protecziun d’uffants u – en cas ch’ella è vegnida concludida en ina procedura giudiziala – da la dretgira, e
sche l’indemnisaziun en daners è vegnida pajada a l’uffizi designà.
F. Adempliment
I. Creditur
Art. 289375
Il dretg sin contribuziuns da mantegniment tutga a l’uffant e vegn ademplì – uscheditg che l’uffant è minoren – cun il pajament al represchentant legal da l’uffant u al titular da la tgira genituriala, nun che la dretgira decidia autramain.376
Sche la cuminanza publica procura però per il mantegniment da l’uffant, van las contribuziuns da mantegniment cun tuts dretgs a la cuminanza publica.
II. Execuziun
1. Agid d’incasso
Art. 290
Sch’il bab u la mamma n’ademplescha betg l’obligaziun da mantegniment, gida in post spezialisà designà dal dretg chantunal adequatamain e gratuitamain l’uffant, che dumonda quai, tar l’execuziun da la pretensiun da mantegniment.
Il Cussegl federal fixescha las prestaziuns da l’agid d’incasso.
2. Avis als debiturs
Art. 291378
Sch’ils geniturs tralaschan il quità per l’uffant, po la dretgira avisar lur debiturs da prestar ils pajaments dal tuttafatg u per part al represchentant legal da l’uffant.
III. Garanzia
Art. 292379
Sch’ils geniturs tralaschan persistentamain d’ademplir lur obligaziun da mantegniment u sch’i po vegnir supponì ch’els prendian mesiras per fugir u ch’els sfarlattian u laschian svanir lur facultad, als po la dretgira obligar da prestar ina garanzia adequata per las contribuziuns da mantegniment futuras.
G. Dretg public
Art. 293380
Il dretg public fixescha, cun resalva da l’obligaziun da sustegn dals parents, tgi che ha da purtar ils custs dal mantegniment, sche ni ils geniturs ni l’uffant n’èn en cas da surpigliar quels.
Il dretg public regla ultra da quai il pajament anticipà per il mantegniment da l’uffant, sch’ils geniturs n’adempleschan betg lur obligaziun da mantegniment.
H. Geniturs da tgira
Art. 294381
Ils geniturs da tgira han il dretg da survegnir ina indemnisaziun adequata sco daners da tgira, uschenavant ch’i n’è betg vegnì fixà insatge auter u sche quai na resulta betg cleramain tras las circumstanzas.
Ina tgira gratuita po vegnir supponida, sch’i sa tracta d’uffants da proxims parents u d’uffants ch’èn vegnids plazzads cun l’intent d’ina adopziun posteriura.
J. Dretgs da la mamma betg maridada
Art. 295382
La mamma po purtar plant cunter il bab u cunter ses ertavels fin il pli tard 1 onn suenter la naschientscha sin indemnisaziun:383
dals custs da la pagliola;
dals custs da mantegniment per almain 4 emnas avant ed almain 8 emnas suenter la naschientscha;
d’autras expensas ch’èn daventadas necessarias pervia da la gravidanza u pervia da la pagliola, inclus l’emprima dotaziun da l’uffant.
Er sche la gravidanza va a fin prematuramain, po la dretgira – per motivs da giustia – decider che questas indemnisaziuns vegnian restituidas per part u dal tuttafatg.
Prestaziuns da terzas persunas, sin las qualas la mamma ha il dretg tenor lescha u tenor contract, ston vegnir messas a quint, uschenavant che las circumstanzas giustifitgeschan quai.
Terz chapitel La tgira genituriala384
A. Princips
Art. 296385
La tgira genituriala serva al bainstar da l’uffant.
Uschè ditg ch’ils uffants èn minorens, èn els suttamess a la tgira genituriala cuminaivla dal bab e da la mamma.
Geniturs minorens sco er geniturs sut curatella cumplessiva n’han nagina tgira genituriala. Cur ch’ils geniturs daventan maiorens, survegnan els la tgira genituriala. Sche la curatella cumplessiva vegn abolida, decida l’autoritad per la protecziun d’uffants davart l’attribuziun da la tgira genituriala resguardond il bainstar da l’uffant.
Abis. Mort d’in genitur
Art. 297386
Sch’ils geniturs han cuminaivlamain la tgira genituriala e sch’in genitur mora, ha il genitur survivent la tgira genituriala.
Sch’il genitur che aveva la tgira genituriala exclusiva mora, attribuescha l’autoritad per la protecziun d’uffants la tgira genituriala al genitur survivent u nominescha in avugà per l’uffant, tut tenor quai ch’è adattà meglier per mantegnair il bainstar da l’uffant.
Ater. Divorzi ed autras proceduras matrimonialas
Art. 298387
En ina procedura da divorzi u en ina procedura per la protecziun da la lètg attribuescha la dretgira la tgira genituriala exclusiva ad in genitur, sche quai è necessari per mantegnair il bainstar da l’uffant.
Ella po er sa restrenscher a reglar la surveglianza da l’uffant, las relaziuns persunalas u la participaziun da mintga genitur a la tgira da l’uffant, sch’i na dat naginas schanzas ch’ils geniturs chattian ina cunvegna en quest reguard.
Per la decisiun davart la surveglianza da l’uffant, davart las relaziuns persunalas u davart la participaziun da mintga genitur a la tgira resguarda ella il dretg da l’uffant d’avair relaziuns persunalas regularas cun tuts dus geniturs.388
En cas d’ina tgira genituriala cuminaivla examinescha el la pussaivladad d’ina tgira alternanta en il senn dal bainstar da l’uffant, sch’in genitur u l’uffant pretenda quai.389
El supplitgescha l’autoritad per la protecziun d’uffants da nominar in avugà per l’uffant, sche ni la mamma ni il bab na vegn en dumonda per surpigliar la tgira genituriala.
Aquater. Renconuschientscha e sentenzia da paternitad
I. Decleraziun cuminaivla dals geniturs
Art. 298a390
Sch’ils geniturs n’èn betg maridads in cun l’auter ed il bab renconuscha l’uffant u sche la relaziun da figlialanza vegn constatada tras ina sentenzia e la tgira genituriala cuminaivla na vegn betg gia disponida il mument da la sentenzia, vegn la tgira genituriala cuminaivla instituida sin basa d’ina decleraziun cuminaivla.
En la decleraziun conferman ils geniturs:
ch’els sajan pronts da surpigliar cuminaivlamain la responsabladad per l’uffant; e
ch’els hajan chattà ina cunvegna davart la surveglianza da l’uffant e davart las relaziuns persunalas u davart la participaziun da mintga genitur a la tgira da l’uffant sco er davart la contribuziun da mantegniment per l’uffant.
Ensemen cun la decisiun davart la tgira genituriala regla l’autoritad per la protecziun d’uffants ils ulteriurs puncts dispitaivels.
Sch’ils geniturs fan la decleraziun ensemen cun la renconuschientscha, surdattan els quella a l’uffizi dal stadi civil. Ina decleraziun posteriura ston els inoltrar a l’autoritad per la protecziun d’uffants al domicil da l’uffant.
Fin che la decleraziun è avant maun, ha la mamma la tgira genituriala exclusiva.
II. Decisiun da l’autoritad per la protecziun d’uffants
Art. 298b391
Sch’in genitur refusa da far la decleraziun davart la tgira genituriala cuminaivla, po l’auter genitur appellar a l’autoritad per la protecziun d’uffants al domicil da l’uffant.
L’autoritad per la protecziun d’uffants dispona la tgira genituriala cuminaivla, nun ch’il bainstar da l’uffant pretendia che la mamma haja vinavant la tgira genituriala exclusiva u che la tgira genituriala exclusiva vegnia attribuida al bab.
Ensemen cun la decisiun davart la tgira genituriala regla l’autoritad per la protecziun d’uffants ils ulteriurs puncts dispitaivels. Resalvà resta il plant sin prestaziun dal mantegniment davant la dretgira cumpetenta; en quest cas decida la dretgira er davart la tgira genituriala sco er davart las ulteriuras dumondas concernent ils uffants.392
Per la decisiun davart la surveglianza da l’uffant, davart las relaziuns persunalas u davart la participaziun da mintga genitur a la tgira resguarda l’autoritad per la protecziun d’uffants il dretg da l’uffant d’avair relaziuns persunalas regularas cun tuts dus geniturs.393
En cas d’ina tgira genituriala cuminaivla examinescha ella la pussaivladad d’ina tgira alternanta en il senn dal bainstar da l’uffant, sch’in genitur u l’uffant pretenda quai.394
Sche la mamma è minorenna u sch’ella stat sut curatella cumplessiva, attribuescha l’autoritad per la protecziun d’uffants la tgira genituriala al bab u numna in avugà per l’uffant, tut tenor quai ch’è adattà meglier per mantegnair il bainstar da l’uffant.
III. Plant da paternitad
Art. 298c395
Sche la dretgira approvescha in plant da paternitad, dispona ella la tgira genituriala cuminaivla, nun ch’il bainstar da l’uffant pretendia che la mamma haja vinavant la tgira genituriala exclusiva u che la tgira genituriala exclusiva vegnia attribuida al bab.
IV. Midada da las relaziuns
Art. 298d396
Sin giavisch d’in genitur u da l’uffant u d’uffizi regla l’autoritad per la protecziun d’uffants da nov l’attribuziun da la tgira genituriala, sche quai è necessari pervia da midadas essenzialas da las relaziuns per mantegnair il bainstar da l’uffant.
Ella po sa restrenscher a reglar la surveglianza da l’uffant, las relaziuns persunalas u la participaziun da mintga genitur a la tgira da l’uffant.
Resalvà resta il plant sin midada da la contribuziun da mantegniment davant la dretgira cumpetenta; en quest cas regla la dretgira en cas da basegn da nov la tgira genituriala sco er las ulteriuras dumondas concernent ils uffants.397
Aquinquies. Midada da las relaziuns suenter l’adopziun da figliasters en communitads da vita facticas
Art. 298e398
Sch’ina persuna ha adoptà l’uffant da la persuna, cun la quala ella maina facticamain ina communitad da vita, e sch’i resulta ina midada essenziala da las relaziuns, è applitgabla tenor il senn la disposiziun davart la midada da las relaziuns en cas da renconuschientscha e da sentenzia da paternitad.
Asexies. Madrastra u padraster399
Art. 299400
Mintga consort ha da gidar e da represchentar l’auter en moda adequata tar l’execuziun da la tgira genituriala vers ils uffants da l’auter, sche las circumstanzas pretendan quai.
Asepties. Geniturs da tgira401
Art. 300402
Sch’in uffant vegn confidà a terzas persunas per la tgira, represchentan ellas, cun resalva d’ordinaziuns divergentas, ils geniturs concernent l’execuziun da la tgira genituriala, uschenavant che quai è inditgà per ademplir correctamain lur incumbensa.
Ils geniturs da tgira duain vegnir consultads avant che prender decisiuns relevantas.
B. Cuntegn
I. En general
Art. 301403
Ils geniturs èn responsabels per la tgira e per l’educaziun en vista al bainstar da l’uffant e prendan las decisiuns necessarias cun resalva da l’abilitad d’agir da l’uffant sez.
Il genitur che assista l’uffant po decider sulet, sche:
i sa tracta d’affars quotidians u urgents;
l’auter genitur n’è betg cuntanschibel cun meds raschunaivels.404
L’uffant sto obedir als geniturs; ils geniturs concedan a l’uffant tenor sia madirezza la libertad correspundenta per furmar sia vita, ed en fatgs relevants resguardan els sia opiniun tant sco pussaivel.
L’uffant na dastga betg bandunar la cuminanza famigliara senza il consentiment dals geniturs; l’uffant na dastga er betg vegnir prendì davent als geniturs senza in motiv legitim.
Ils geniturs dattan il prenum a l’uffant.
II. Determinaziun dal lieu da dimora
Art. 301a405
La tgira genituriala includa il dretg da determinar il lieu da dimora da l’uffant.
Sch’ils geniturs han cuminaivlamain la tgira genituriala e sch’in genitur vul midar il lieu da dimora da l’uffant, dovra quai il consentiment da l’auter genitur ubain ina decisiun da la dretgira u da l’autoritad per la protecziun d’uffants, sche:
il nov lieu da dimora è a l’exteriur; u
la midada dal lieu da dimora ha consequenzas considerablas sin l’execuziun da la tgira genituriala tras l’auter genitur e sin las relaziuns persunalas.
Sch’in genitur ha la tgira genituriala exclusiva e vul midar il lieu da dimora da l’uffant, sto el infurmar a temp l’auter genitur.
La medema obligaziun d’infurmaziun ha il genitur che vul midar ses agen domicil.
Sche necessari e mantegnend il bainstar da l’uffant sa cunvegnan ils geniturs davart in’adattaziun da la regulaziun da la tgira genituriala, da la surveglianza da l’uffant, da las relaziuns persunalas e da la participaziun da mintga genitur a la tgira da l’uffant. Sch’els na chattan nagina cunvegna, decida la dretgira u l’autoritad per la protecziun d’uffants.
III. Educaziun406
Art. 302407
Ils geniturs han d’educar l’uffant tenor lur relaziuns sco er da promover e da proteger ses svilup corporal, spiertal e moral.
Els han da procurar per l’uffant, particularmain er per l’uffant cun impediments corporals u spiertals‚ ina scolaziun generala e professiunala adequata, che correspunda uschenavant sco pussaivel a sias abilitads ed a sias preferenzas.
Per quest intent duain els collavurar en moda adattada cun la scola e – nua che las circumstanzas pretendan quai – cun las instituziuns publicas e d’utilitad publica da l’agid per la giuventetgna.
IV. Educaziun religiusa408
Art. 303409
Ils geniturs decidan davart l’educaziun religiusa da l’uffant.
In contract che limitescha questa cumpetenza è nunvalaivel.
L’uffant che ha cumplenì il 16avel onn da vegliadetgna ha il dretg da decider sez davart sia confessiun.
V. Represchentanza
1. Vers terzas persunas
a. En general410
Art. 304411
Tenor la lescha represchentan ils geniturs l’uffant vers terzas persunas entaifer ils limits da lur tgira genituriala.412
Sche tuts dus geniturs èn titulars da la tgira genituriala‚ dastgan terzas persunas da buna fai premetter che mintga genitur ageschia en enclegientscha cun l’auter.413
Represchentond l’uffant na dastgan ils geniturs surpigliar naginas cauziuns, constituir naginas fundaziuns e far naginas donaziuns, cun excepziun dals regals occasiunals usitads.414
b. Posiziun giuridica da l’uffant415
Art. 305416
L’uffant ch’è abel da giuditgar e ch’è suttamess a la tgira genituriala po surpigliar dretgs ed obligaziuns ed exercitar dretgs persunals inalienabels tras agens acts en il rom dal dretg da persunas.417
La facultad da l’uffants stat buna per sias obligaziuns, senza resguardar ils dretgs dals geniturs sin questa facultad.
2. Entaifer la cuminanza famigliara
Art. 306418
Sch’els èn abels da giuditgar, pon uffants sut tgira genituriala agir – cun il consentiment dals geniturs – per la cuminanza famigliara; en quest cas n’obligheschan els betg sasezs, mabain ils geniturs.419
Sch’ils geniturs èn impedids d’agir u sch’els han en in affar interess che s’opponan a quels da l’uffant, nominescha l’autoritad per la protecziun d’uffants in procuratur u regla sezza quest affar.420
En cas d’ina collisiun d’interess croda la cumpetenza dals geniturs en l’affar correspundent tenor la lescha.421
C. Protecziun dals uffants
I. Mesiras adattadas
Art. 307422
Sch’il bainstar da l’uffant è periclità e sch’ils geniturs na procuran betg sezs per remedura u sch’els n’èn betg en cas da far quai, prenda l’autoritad per la protecziun d’uffants las mesiras necessarias per la protecziun da l’uffant.
L’autoritad per la protecziun d’uffants è obligada da far quai er per uffants ch’èn confidads a geniturs da tgira u che vivan uschiglio insanua ordaifer la cuminanza famigliara dals geniturs.
Ella po admonir en spezial ils geniturs, ils geniturs da tgira u l’uffant ed als dar tschertas instrucziuns per la tgira, per l’educaziun u per la scolaziun e designar ina persuna u in post adattà che ha il dretg da prender invista e da survegnir infurmaziuns.
II. Curatella423
Art. 308424
Sche las relaziuns pretendan quai, numna l’autoritad per la protecziun d’uffants in procuratur per l’uffant che sustegna ils geniturs cun pled e fatg en lur tgira per l’uffant.
Ella po surdar al procuratur cumpetenzas spezialas, cunzunt da represchentar l’uffant per laschar constatar la paternitad, per far valair ses dretgs da mantegniment ed auters dretgs e da survegliar las relaziuns persunalas.425
La tgira genituriala po vegnir limitada correspundentamain.
Art. 309426
III. Aboliziun dal dretg da decider davart il lieu da dimora427
Art. 310428
Sche la periclitaziun da l’uffant na po betg vegnir evitada autramain, sto l’autoritad per la protecziun d’uffants prender davent l’uffant dals geniturs u da terzas persunas, sch’el sa chatta tar talas, e plazzar l’uffant en moda adequata.
Las medemas mesiras prenda l’autoritad per la protecziun d’uffants sin dumonda dals geniturs u da l’uffant, sche la relaziun è disturbada talmain, che la convivenza en la chasada cuminaivla na po betg pli vegnir pretendida da l’uffant e sch’i n’è tenor las circumstanzas betg pussaivel da gidar en autra moda.
Sch’in uffant ha vivì in temp pli lung tar geniturs da tgira, po l’autoritad per la protecziun d’uffants scumandar als geniturs da prender enavos l’uffant, sch’igl exista ina smanatscha che pudess periclitar seriusamain il svilup da l’uffant.
IV. Retratga da la tgira genituriala
1. D’uffizi429
Art. 311430
Sche autras mesiras per la protecziun dals uffants n’han gì nagin success u sch’ellas paran dad esser insuffizientas da bel principi, retira l’autoritad per la protecziun d’uffants la tgira genituriala:431
432sch’ils geniturs n’èn betg en cas d’exequir la tgira genituriala pervia da mancanza d’experientscha, pervia da malsogna, pervia da mendas, pervia d’absenza, pervia da violenza u pervia da motivs sumegliants;
sch’ils geniturs n’èn betg s’occupads seriusamain da l’uffant u han violà malamain lur obligaziuns vers l’uffant.
Sche tuts dus geniturs vegnan privads da la tgira genituriala, survegnan ils uffants in avugà.
Cun resalva da disposiziuns expressivamain cuntrarias vala la retratga da la tgira genituriala per tut ils uffants, er per quels ch’èn naschids suenter la retratga.
2. Cun il consentiment dals geniturs433
Art. 312434
L’autoritad per la protecziun d’uffants retira la tgira genituriala:435
sch’ils geniturs dumondan quai per motivs relevants;
sch’els han dà lur consentiment per l’adopziun futura da l’uffant tras terzas persunas anonimas.
V. Midada da las relaziuns
Art. 313436
Sche las relaziuns sa midan, ston las mesiras per la protecziun dals uffants vegnir adattadas a la nova situaziun.
La tgira genituriala na dastga en nagin cas vegnir restabilida avant ch’igl è passà 1 onn dapi sia retratga.
VI. Procedura
1. En general
Art. 314437
Las disposiziuns davart la procedura davant l’autoritad per la protecziun da creschids èn applitgablas tenor il senn.
En cas adattads po la dretgira intimar ils geniturs d’empruvar ina mediaziun extragiudiziala.
Sche l’autoritad per la protecziun d’uffants installescha ina curatella, fixescha ella en il dispositiv da la decisiun las incumbensas dal procuratur ed eventualas restricziuns da la tgira genituriala.
2. Audiziun da l’uffant
Art. 314a438
L’uffant vegn tadlà persunalmain en moda adattada da l’autoritad per la protecziun d’uffants u d’ina terza persuna incumbensada, nun che sia vegliadetgna u auters motivs relevants s’opponian a quai.
En il protocol da l’audiziun vegnan menziunads mo ils resultats ch’èn essenzials per la decisiun. Ils geniturs vegnan infurmads davart quests resultats.
L’uffant ch’è abel da giuditgar po far recurs cunter la refusa da l’audiziun.
3. Represchentanza da l’uffant
Art. 314abis439
L’autoritad per la protecziun d’uffants ordinescha sche necessari la represchentanza da l’uffant e designescha sco procuratur ina persuna che ha experientscha en dumondas da provediment e da dretg.
L’autoritad per la protecziun d’uffants examinescha, sch’ella duai ordinar la represchentanza, en spezial:
sch’il plazzament da l’uffant è object da la procedura;
sche las persunas participadas fan differentas propostas areguard la regulaziun da la tgira genituriala u areguard dumondas relevantas da la relaziun persunala cun l’uffant.
Il procuratur da l’uffant po far propostas ed applitgar meds legals.
4. Plazzament en in institut serrà u en ina clinica psichiatrica
Art. 314b440
Sche l’uffant sto vegnir plazzà en in institut serrà u en ina clinica psichiatrica, èn applitgablas las disposiziuns da la protecziun da creschids davart il plazzament per motivs da provediment tenor il senn.
Sche l’uffant è abel da giuditgar, po el appellar sez a la dretgira.
5. Dretgs d’annunzia
Art. 314c441
Mintga persuna po far in’annunzia a l’autoritad per la protecziun d’uffants, sche l’integritad corporala, psichica u sexuala d’in uffant para dad esser periclitada.
Sch’ina annunzia è en l’interess da l’uffant, han er persunas ch’èn suttamessas al secret professiunal tenor il Cudesch penal svizzer442 il dretg da far in’annunzia. Questa disposiziun na vala betg per las persunas auxiliaras ch’èn suttamessas al secret professiunal tenor il Cudesch penal svizzer.
6. Obligaziuns d’annunzia
Art. 314d443
Uschenavant ch’ellas n’èn betg suttamessas al secret professiunal tenor il Cudesch penal svizzer444, èn las suandantas persunas obligadas da far in’annunzia, sch’i existan indizis concrets che l’integritad corporala, psichica u sexuala d’in uffant saja periclitada e sch’ellas na pon betg eliminar la periclitaziun en il rom da lur activitad:
persunas spezialisadas dals secturs medischina, psicologia, tgira, assistenza, educaziun, furmaziun, cussegliaziun sociala, religiun e sport, che han regularmain contact cun uffants en il rom da lur activitad professiunala;
persunas che vegnan a savair d’in tal cas en il rom da lur activitad uffiziala.
Tgi che fa l’annunzia a sia persuna superiura, ademplescha medemamain l’obligaziun d’annunzia.
Ils chantuns pon prevair ulteriuras obligaziuns d’annunzia.
7. Cooperaziun ed agid uffizial
Art. 314e445
Las persunas participadas a la procedura e terzas persunas èn obligadas da cooperar tar l’examinaziun dals fatgs. L’autoritad per la protecziun d’uffants prenda las mesiras ch’èn necessarias per proteger ils interess degns da vegnir protegids. Sche necessari ordinescha ella la realisaziun obligatorica da l’obligaziun da cooperar.
Las persunas ch’èn suttamessas al secret professiunal tenor il Cudesch penal svizzer446 han il dretg da cooperar, senza ch’ellas stoppian l’emprim sa laschar liberar dal secret professiunal. Questa disposiziun na vala betg per las persunas auxiliaras ch’èn suttamessas al secret professiunal tenor il Cudesch penal svizzer.
Las persunas ch’èn suttamessas al secret professiunal tenor il Cudesch penal svizzer èn obligadas da cooperar, sche la persuna cun dretg a secretezza las ha autorisadas da far quai u sche l’autoritad da surveglianza las ha liberadas dal secret professiunal sin dumonda da l’autoritad per la protecziun d’uffants. L’artitgel 13 da la Lescha dals 23 da zercladur 2000447 davart las advocatas ed ils advocats resta resalvada.
Las autoritads administrativas e las dretgiras consegnan las actas necessarias, fan rapports e dattan infurmaziuns, nun che interess degns da vegnir protegids s’opponian a quai.
VII. Cumpetenza
1. En general448
Art. 315449
Las mesiras per la protecziun dals uffants vegnan ordinadas da l’autoritad per la protecziun d’uffants al domicil da l’uffant.450
Sche l’uffant viva tar geniturs da tgira u uschiglio ordaifer la cuminanza famigliara dals geniturs u sch’i nascha in privel dal retard, èn cumpetentas er las autoritads dal lieu, nua che l’uffant sa trategna.
Sche l’autoritad al lieu da dimora da l’uffant prenda ina mesira per la protecziun da l’uffant, infurmescha ella l’autoritad dal lieu da domicil da l’uffant.
2. En proceduras da dretg matrimonial
a. Cumpetenza da la dretgira
Art. 315a451
Sche la dretgira, ch’è cumpetenta per il divorzi u per la protecziun da la cuminanza conjugala, sto concepir las relaziuns dals geniturs cun ils uffants, prenda ella er las mesiras necessarias per la protecziun dals uffants ed incumbensescha l’autoritad per la protecziun d’uffants cun l’execuziun.452
Mesiras existentas per la protecziun dals uffants po er la dretgira adattar a las novas relaziuns.
L’autoritad per la protecziun d’uffants salva dentant il dretg:453
da cuntinuar cun ina procedura per la protecziun dals uffants ch’è vegnida iniziada avant la procedura giudiziala;
d’ordinar las mesiras ch’èn immediatamain necessarias per la protecziun dals uffants, sche la dretgira n’è eventualmain betg en cas da las prender ad ura.
b. Midadas d’ordinaziuns giudizialas
Art. 315b454
Per midar ordinaziuns giudizialas davart l’attribuziun dals uffants e davart la protecziun dals uffants è cumpetenta la dretgira:
durant la procedura da divorzi;
en la procedura per midar la sentenzia da divorzi tenor las prescripziuns davart il divorzi;
en la procedura per midar las mesiras per proteger la lètg; las prescripziuns davart il divorzi èn applitgablas tenor il senn.
En ils auters cas è cumpetenta l’autoritad per la protecziun d’uffants.455
VIII. Surveglianza dals uffants confidads
Art. 316456
Tgi che prenda si uffants confidads, basegna ina permissiun da l’autoritad per la protecziun d’uffants u d’in auter post designà dal dretg chantunal dal lieu da domicil e suttastat a sia surveglianza.
Sch’in uffant confidà vegn recepì cun l’intent d’ina adopziun posteriura, è cumpetenta in’unica autoritad chantunala.457
Il Cussegl federal decretescha las prescripziuns executivas.
IX. Collavuraziun en la protecziun da la giuventetgna
Art. 317458
Cun prescripziuns adattadas garanteschan ils chantuns la collavuraziun correspundenta da las autoritads e dals posts en il sectur da la protecziun dals uffants tenor il dretg civil, dal dretg penal per giuvenils e da l’ulteriura protecziun da la giuventetgna.
Quart chapitel La facultad da l’uffant459
A. Administraziun
Art. 318460
Ils geniturs han il dretg e l’obligaziun d’administrar la facultad da l’uffant uschè ditg ch’els disponan da la tgira genituriala.
Sch’in genitur mora, sto il genitur survivent inoltrar a l’autoritad per la protecziun d’uffants in inventari davart la facultad da l’uffant.461
Sche l’autoritad per la protecziun d’uffants è da l’avis che quai saja inditgà tenor il gener e tenor la grondezza da la facultad da l’uffant sco er tenor las relaziuns persunalas dals geniturs, ordinescha ella l’inventarisaziun u la preschentaziun periodica d’in rendaquint e d’in rapport.462
B. Utilisaziun dals retgavs
Art. 319463
Ils geniturs dastgan duvrar ils retgavs da la facultad da l’uffant per il mantegniment, per l’educaziun e per la scolaziun da l’uffant ed – uschenavant che quai è giustifitgà – er per ils basegns da la chasada.
In surpli va a la facultad da l’uffant.
C. Consumaziun parziala da la facultad da l’uffant
Art. 320464
Indemnisaziuns en daners‚ indemnisaziuns da donns e prestaziuns sumegliantas dastgan vegnir duvradas en ratas per il mantegniment da l’uffant tenor ils basegns currents.
Sche quai è necessari per cuvrir ils custs dal mantegniment, da l’educaziun u da la scolaziun da l’uffant, po l’autoritad per la protecziun d’uffants er permetter als geniturs da duvrar imports determinads da l’ulteriura facultad da l’uffant.
D. Facultad libra da l’uffant
I. Donaziuns
Art. 321465
Ils geniturs na dastgan betg duvrar retgavs da la facultad da l’uffant, sch’i sa tracta da donaziuns fatgas als uffants cun questa cundiziun expressiva u cun la cundiziun ch’ils daners stoppian vegnir plazzads uschia ch’els portan tschains en lur favur u sco daners da respargn.
L’administraziun tras ils geniturs è exclusa mo, sche quai è vegni fixà expressivamain tar la donaziun.
II. Part obligatorica
Art. 322466
Tras ina disposiziun per causa da mort po la part obligatorica da l’uffant er vegnir exclusa da l’administraziun tras ils geniturs.
Sch’il testader surdat l’administraziun ad ina terza persuna, po l’autoritad per la protecziun d’uffants obligar quella da preschentar periodicamain in rendaquint ed in rapport.
III. Acquist tras la lavur, facultad commerziala
Art. 323467
Ils uffants administreschan e giaudan quai ch’els gudognan cun lur atgna lavur e quai ch’els obtegnan da lur geniturs da lur facultad per exequir ina professiun u in agen mastergn.
Sch’ils uffants vivan en cuminanza famigliara cun lur geniturs, pon ils geniturs pretender ch’els prestian ina contribuziun adequata per lur mantegniment.
E. Protecziun da la facultad da l’uffant
I. Mesiras adattadas
Art. 324468
Sche l’administraziun conscienziusa n’è betg garantida suffizientamain, prenda l’autoritad per la protecziun d’uffants las mesiras adattadas per proteger la facultad da l’uffant.
En spezial po ella dar directivas per l’administraziun e, sche la preschentaziun periodica dal rendaquint e dal rapport na basta betg, ordinar in deposit u la prestaziun da garanzias.
Las disposiziuns davart la protecziun dals uffants vegnan applitgadas correspundentamain per la procedura e per la cumpetenza.
II. Retratga da l’administraziun
Art. 325469
Sch’i na dat betg in’autra pussaivladad d’impedir che la facultad da l’uffant vegnia messa en privel, surdat l’autoritad per la protecziun d’uffants l’administraziun ad in procuratur.
L’autoritad per la protecziun d’uffants prenda la medema mesira, sche la facultad da l’uffant, che na vegn betg administrada dals geniturs, è periclitada.
Sch’ins sto temair ch’ils retgavs u ch’ils imports da la facultad da l’uffant ch’èn vegnids dads libers u ch’èn destinads al consum na vegnian betg duvrads tenor l’intent, po l’autoritad per la protecziun d’uffants surdar er l’administraziun da quels ad in procuratur.
F. Fin da l’administraziun
I. Restituziun
Art. 326470
Cur che la tgira genituriala u l’administraziun dals geniturs va a fin, han els da surdar la facultad da l’uffant sin fundament d’in rendaquint als uffants maiorens ubain a lur represchentant legal.
II. Responsabladad
Art. 327471
Ils geniturs èn responsabels per la restituziun, sco sch’els fissan mandataris.
Da quai ch’els han alienà da buna fai han els da restituir il retgav.
Els n’han betg d’indemnisar ils imports ch’els han duvrà entaifer ils limits da lur dretg per ils uffants u per la chasada.
Tschintgavel chapitel472 Persunas minorennas sut avugadia
A. Princip
Art. 327a
Per in uffant che n’è betg sut tgira genituriala nominescha l’autoritad per la protecziun d’uffants in avugà.
B. Posiziun giuridica
I. Da l’uffant
Art. 327b
L’uffant sut avugà ha la medema posiziun giuridica sco l’uffant sut tgira genituriala.
II. Da l’avugà
Art. 327c
L’avugà ha ils medems dretgs sco ils geniturs.
Las disposiziuns da la protecziun da creschids, en spezial quellas davart la nominaziun dal procuratur, davart l’execuziun da la curatella e davart la cooperaziun da l’autoritad per la protecziun da creschids, èn applitgablas tenor il senn.
Sche l’uffant sto vegnir plazzà en in institut serrà u en ina clinica psichiatrica, èn applitgablas las disposiziuns da la protecziun da creschids davart il plazzament per motivs da provediment per motivs da provediment tenor il senn.
Novavel titel Davart la famiglia
Emprim chapitel L’obligaziun da sustegn
A. Persunas che han in’obligaziun da sustegn
Art. 328473
Tgi che viva en relaziuns finanzialas favuraivlas è obligà da sustegnair parents en lingia ascendenta e descendenta che vegnissan en miseria senza quest sustegn.
L’obligaziun da mantegniment dals geniturs, dal consort u dal partenari registrà resta resalvada.474
B. Dimensiun e far valair il sustegn475
Art. 329
Il dretg da survegnir sustegn sto vegnir fatg valair vers las persunas obligadas tenor lur successiun en il dretg d’ierta; a la persuna basegnusa sto vegnir prestà quai ch’è necessari per ses mantegniment e che correspunda a las relaziuns da las persunas ch’èn obligadas a quest sustegn.
In dretg da survegnir sustegn na po betg vegnir fatg valair, sche la situaziun d’urgenza è resultada pervia d’ina reducziun da l’activitad da gudogn per tgirar ils agens uffants.476
Sch’i para – per circumstanzas particularas – dad esser malgist da pretender prestaziuns d’ina persuna ch’è obligada a quest sustegn, po la dretgira reducir u abolir l’obligaziun da sustegn.477
Las disposiziuns concernent il plant da mantegniment da l’uffant e concernent il transferiment da ses dretg da mantegniment sin la cuminanza publica vegnan applitgadas correspundentamain.478
C. Mantegniment d’uffants chattads
Art. 330
Uffants chattads vegnan mantegnids da la vischnanca, en la quala els han survegnì il dretg da burgais.
Sche la derivanza d’in uffant chattà vegn constatada, po questa vischnanca obligar ils parents ch’èn obligads d’al sustegnair ed en ultima lingia la cuminanza publica ch’è obligada d’al sustegnair da cumpensar las expensas ch’il mantegniment da l’uffant ha chaschunà.
Segund chapitel L’autoritad da chasa
A. Premissa
Art. 331
Sche persunas che vivan en ina chasada cuminaivla han tenor las prescripziuns da la lescha u tenor cunvegnientscha ubain tenor isanza in chau da la famiglia, ha quel l’autoritad da chasa.
L’autoritad da chasa s’extenda sin tuttas persunas che vivan en la chasada cuminaivla sco parents479 e quinads u sin fundament d’in contract sco lavurant u en ina posiziun sumeglianta.480
B. Effect
I. Urden da chasa e provediment
Art. 332
L’urden, al qual ils cussedents èn suttamess‚ ha da prender adequatamain resguard dals interess da tut ils participads.
Als cussedents duai en spezial vegnir concedida la libertad ch’è necessaria per lur scolaziun, per lur lavur professiunala e per ils basegns religius.
Il chau da la famiglia ha da tegnair en salv las chaussas appurtadas dals cussedents e las ha da segirar cunter donns cun il medem quità sco sias atgnas.
II. Responsabladad
Art. 333
Sch’in cussedent ch’è minoren u che ha in impediment spiertal, che stat sut curatella cumplessiva u che patescha d’in disturbi psichic chaschuna in donn, è il chau da la famiglia responsabel per quai, nun ch’el possia cumprovar d’avair exequì la surveglianza en moda usitada e cun l’attenziun che vegn pretendida tenor las circumstanzas.481
Il chau da la famiglia è obligà da procurar ch’in cussedent che ha in impediment spiertal u che patescha d’in disturbi psichic na chaschunia betg in privel u in donn per el sez u per auters.482
En cas da basegn duai el sa drizzar a l’autoritad cumpetenta, per che las mesiras necessarias possian vegnir prendidas.
III. Pretensiun dals uffants e dals biadis
1. Premissas
Art. 334483
Uffants u biadis maiorens che vivan en la medema chasada cun lur geniturs u cun lur tattas e cun lur tats e che han sustegnì la cuminanza cun lur lavur u cun lur entradas, pon pretender per quai ina indemnisaziun adequata.484
En cas da dispita decida la dretgira davart l’autezza da l’indemnisaziun, davart sia garanzia e davart la moda e maniera dal pajament.
2. Far valair il dretg
Art. 334bis485
L’indemnisaziun che tutga als uffants u als biadis po vegnir fatga valair cun la mort dal debitur.
Ella po vegnir fatga valair gia dal temp da vita dal debitur, sch’ina impegnaziun u sch’in concurs vegn declerà cunter el, sche la chasada cuminaivla vegn schliada u sch’il manaschi va en auters mauns.
Ella n’è betg suttamessa ad ina surannaziun; ella sto dentant vegnir fatga valair il pli tard tar la partiziun da l’ierta dal debitur.
Terz chapitel La facultad da famiglia
A. Fundaziuns da famiglia
Art. 335
Ina facultad po vegnir deditgada als interess d’ina famiglia tras quai ch’i vegn installada ina fundaziun da famiglia tenor las reglas dal dretg da persunas u dal dretg d’ierta; l’intent da questa fundaziun da famiglia è quel da cuvrir ils custs d’educaziun, da dotaziun u da sustegniment dals confamigliars u d’autras finamiras sumegliantas.
L’installaziun da novs fideicommis da famiglia n’è betg pli permessa.
B. Indivisiuns
I. Constituziun
1. Cundiziuns
Art. 336
Ina facultad po vegnir deditgada als interess d’ina famiglia tras quai che parents creeschan ina indivisiun cun l’intent da laschar ina ierta nundividida, e quai dal tuttafatg u parzialmain, u tras quai ch’els furman ina indivisiun or d’ina autra facultad.
2. Furma
Art. 337
Per esser valaivel basegna il contract davart la constituziun d’ina indivisiun ina documentaziun publica ch’è suttascritta da tut ils commembers u da tut lur represchentants.
II. Durada
Art. 338
L’indivisiun po vegnir concludida per in temp limità u per in temp illimità.
Sch’ella è vegnida concludida per in temp illimità, po mintga commember disdir ella, observond in termin da disditga da 6 mais.
Sch’i sa tracta d’in manaschi agricul, è ina disditga mo admessa sin ils termins da primavaira u d’atun tenor l’isanza locala.
III. Effect
1. Spezia d’indivisiun
Art. 339
L’indivisiun oblighescha ses commembers ad in’activitad economica cuminaivla.
Tut ils commembers han ils medems dretgs vi da l’indivisiun, nun ch’i saja vegnì fixà insatge auter.
Uschè ditg che l’indivisiun exista, na pon els ni pretender ina partiziun da la facultad ni disponer da lur atgna part.
2. Direcziun e represchentanza
a. En general
Art. 340
Ils affars da l’indivisiun vegnan administrads cuminaivlamain da tut ils commembers.
Mintgin dad els po far acts administrativs ordinaris senza la cooperaziun dals auters.
b. Cumpetenza dal parsura
Art. 341
Ils commembers pon designar in dad els sco parsura da l’indivisiun.
Quel represchenta l’indivisiun en tut ils fatgs che la pertutgan e dirigia sia activitad economica.
Vers terzas persunas da buna fai valan dentant ils auters commembers mo sco exclus da la represchentanza, sch’il represchentant è inscrit sco tal en il register da commerzi.
3. Bains cuminaivels e facultad persunala
Art. 342
Las valurs da facultad cumpigliadas da l’indivisiun èn la proprietad cuminaivla da tut ils commembers.
Per ils debits stattan els buns solidaricamain.
Sch’i n’è fixà nagut auter, appartegna a la facultad persunala da mintga commember tut quai ch’el posseda ordaifer ils bains cuminaivels u s’acquista gratuitamain per sasez durant l’indivisiun, saja quai tras ierta u en in’autra moda.
IV. Dissoluziun
1. Motivs
Art. 343
L’indivisiun vegn dissolvida:
tenor cunvegna u tenor disditga;
cur ch’il temp, per il qual ina indivisiun è vegnida constituida, è scadì, uschenavant ch’ella na vegn betg cuntinuada taciturnamain;
sche la part impegnada d’in commember è vegnida realisada;
sch’in commember ha fatg concurs;
sch’in commember pretenda quai per motivs relevants.
2. Disditga, insolvenza, maridaglia
Art. 344
Sche l’indivisiun vegn disditga d’in commember u sch’in tal ha fatg concurs u sche la part impegnada d’in dad els vegn realisada, pon ils auters commembers cuntinuar ensemen cun l’indivisiun cun indemnisar l’extrant u ses crediturs.
Sch’in commember marida, po el pretender da vegnir indemnisà, e quai senza disditga precedenta.
3. Mort d’in commember
Art. 345
Sch’in commember mora, pon ses ertavels che na fan betg part da l’indivisiun, mo pretender l’indemnisaziun en daners.
Sch’el ha descendents cun dretg d’ierta, pon quels – cun il consentiment dals auters commembers – entrar en l’indivisiun empè dal defunct.
4. Moda da parter
Art. 346
La partiziun dals bains cuminaivels u l’indemnisaziun en daners d’in commember extrant ha lieu tenor la situaziun finanziala ch’era avant maun il mument ch’il motiv da la dissoluziun da l’indivisiun è sa preschentà.
Sia execuziun na dastga betg vegnir pretendida d’in temp nunadattà.
V. Indivisiun cun participaziun al gudogn
1. Cuntegn
Art. 347
Ils commembers pon surdar ad in sulet dad els l’administraziun dals bains cuminaivels e la represchentanza da l’indivisiun, cun la cundiziun che quel haja da sbursar annualmain als auters ina part dal gudogn net.
Sch’i n’è fixà nagut auter, vegn questa part fixada en moda adequata, uschia ch’ella tegna quint da las prestaziuns dal surpigliader e correspunda a la rendita ch’il bain cuminaivel ha gì en media durant ina perioda adequata pli lunga.
2. Motivs spezials da dissoluziun
Art. 348
Sch’il surpigliader n’administrescha betg en urden ils bains cuminaivels u sch’el n’ademplescha betg sias obligaziuns vers ils auters commembers, pon quels pretender che l’indivisiun vegnia dissolvida.
Per motivs relevants e resguardond las prescripziuns davart la partiziun tenor il dretg d’ierta po la dretgira ordinar sin dumonda d’in commember che quel possia sa participar a l’administraziun da l’indivisiun.
Dal rest è l’indivisiun cun participaziun al gudogn suttamessa a las reglas che valan per l’indivisiun cun in’administraziun cuminaivla.
Art. 349–358486
Art. 359487
Terza partiziun488 La protecziun da creschids
Dieschavel titel L’agen provediment e mesiras tenor la lescha
Emprim chapitel L’agen provediment
Emprim sutchapitel Il mandat preventiv
A. Princip
Art. 360
Ina persuna abla d’agir (mandant) po incumbensar ina persuna natirala u giuridica (mandatari) da surpigliar la tgira da sia persuna u da sia facultad u da la represchentar en la correspundenza giuridica, en cas ch’ella daventa inabla da giuditgar.
Il mandant sto definir las incumbensas ch’el vul attribuir al mandatari e po dar directivas per l’adempliment da las incumbensas.
En cas ch’il mandatari n’è betg adattà per las incumbensas, n’accepta betg l’incarica u disdi tala, po il mandant prender disposiziuns substitutivas.
B. Constituziun e revocaziun
I. Constituziun
Art. 361
Il mandat preventiv sto vegnir constituì a maun en scrit u sto vegnir documentà publicamain.
Il mandat preventiv constituì a maun sto vegnir scrit dal mandant dal cumenzament fin a la fin a maun, ed il mandant sto datar e suttascriver quest mandat.
Sin dumonda dal mandant inscriva l’uffizi dal stadi civil la constituziun dal mandat preventiv ed il lieu da deposit en la banca da datas centrala. Il Cussegl federal decretescha las disposiziuns necessarias, en spezial davart l’access a las datas.
II. Revocaziun
Art. 362
Il mandant po revocar da tut temp ses mandat preventiv en ina da las furmas prescrittas per la constituziun.
Il mandant po er revocar ses mandat preventiv cun destruir il document.
Sch’il mandant constituescha in nov mandat preventiv senza abolir explicitamain in mandat anteriur, remplazza il nov mandat il mandat anteriur, nun che quel saja senza dubi mo ina cumplettaziun.
C. Constataziun da la valaivladad ed acceptaziun
Art. 363
Sche l’autoritad per la protecziun da creschids vegn a savair ch’ina persuna è daventada inabla da giuditgar e sch’ella na sa betg, sch’igl exista in mandat preventiv, s’infurmescha ella tar l’uffizi dal stadi civil.
Sch’igl exista in mandat preventiv, controllescha l’autoritad per la protecziun da creschids:
sche quel è vegnì constituì valaivlamain;
sche las premissas per sia valaivladad èn ademplidas;
sch’il mandatari è adattà per sias incumbensas; e
sch’i dovra ulteriuras mesiras da la protecziun da creschids.
Sch’il mandatari accepta il mandat preventiv, al renda l’autoritad attent a sias obligaziuns tenor las disposiziuns dal Dretg d’obligaziuns489 davart il mandat ed al surdat in document che cuntegna sias cumpetenzas.
D. Interpretaziun e cumplettaziun
Art. 364
Il mandatari po dumandar l’autoritad per la protecziun da creschids d’interpretar il mandat preventiv e da cumplettar quel en puncts secundars.
E. Adempliment
Art. 365
Il mandatari represchenta il mandant en il rom dal mandat preventiv ed ademplescha conscienziusamain sias incumbensas tenor las disposiziuns dal Dretg d’obligaziuns490 davart il mandat.
Sch’il mandatari sto liquidar affars che n’èn betg cuntegnids en il mandat preventiv u sch’el ha – en in affar – auters interess che quels dal mandatari, infurmescha el immediatamain l’autoritad per la protecziun da creschids.
En cas d’ina collisiun d’interess croda la cumpetenza dal mandatari tenor la lescha.
F. Indemnisaziun e spesas
Art. 366
Sch’il mandat preventiv na cuntegna naginas disposiziuns davart l’indemnisaziun dal mandatari, fixescha l’autoritad per la protecziun da creschids ina indemnisaziun commensurada, sche quai para dad esser giustifitgà areguard la dimensiun da las incumbensas u sche las prestaziuns dal mandatari vegnan per il solit indemnisadas.
L’indemnisaziun e las spesas necessarias van a quint dal mandant.
G. Disditga
Art. 367
Il mandatari po disdir da tut temp il mandat preventiv tras ina communicaziun en scrit a l’autoritad per la protecziun da creschids, observond in termin da disditga da 2 mais.
Per motivs relevants po el disdir immediatamain il mandat.
H. Intervenziun da l’autoritad per la protecziun da creschids
Art. 368
Sch’ils interess dal mandant èn periclitads u betg pli garantids, prenda l’autoritad per la protecziun da creschids las mesiras necessarias d’uffizi u sin dumonda d’ina persuna da confidenza.
En spezial po ella dar directivas al mandatari, obligar il mandatari d’inoltrar periodicamain inventaris e rapports u retrair per part u dal tuttafatg sias cumpetenzas.
I. Recuperaziun da l’abilitad da giuditgar
Art. 369
Sch’il mandant daventa puspè abel da giuditgar, extingua il mandat preventiv tenor la lescha.
Sch’ils interess dal mandant vegnan periclitads tras quest fatg, è il mandatari obligà da cuntinuar uschè ditg cun las incumbensas attribuidas, fin ch’il mandant po defender sez ses interess.
Il mandant vegn obligà tras affars ch’il mandatari fa avant ch’el vegn a savair da l’extincziun da ses mandat, sco sch’il mandat fiss anc adina valaivel.
Segund sutchapitel La disposiziun dal pazient
A. Princip
Art. 370
En ina disposiziun dal pazient po ina persuna abla da giuditgar fixar las mesiras medicalas ch’ella accepta u refusa, en cas ch’ella daventa inabla da giuditgar.
Ella po er numnar ina persuna natirala che duai discutar cun il medi responsabel las mesiras medicalas e decider en ses num, en cas ch’ella è inabla da giuditgar. Ella po dar directivas a la persuna numnada.
En cas che la persuna numnada n’è betg adattada per las incumbensas, n’accepta betg l’incarica u disdi tala, po ella prender disposiziuns substitutivas.
B. Constituziun e revocaziun
Art. 371
La disposiziun dal pazient sto vegnir constituida en scrit, sto vegnir datada e suttascritta.
Tgi che constituescha ina disposiziun dal pazient, po laschar inscriver la constituziun ed il lieu da deposit sin la carta d’assicuranza. Il Cussegl federal decretescha las disposiziuns necessarias, en spezial davart l’access a las datas.
La disposiziun davart la revocaziun dal mandat preventiv è applitgabla tenor il senn.
C. Cumenzament da l’inabilitad da giuditgar
Art. 372
Sch’il pazient è inabel da giuditgar e sch’ins na sa betg, sch’igl exista ina disposiziun dal pazient, s’infurmescha il medi responsabel en chaussa cun consultar la carta d’assicuranza. Resalvads restan cas urgents.
Il medi ademplescha la disposiziun dal pazient, sche quella na violescha betg prescripziuns legalas u sch’i n’existan betg dubis motivads ch’ella exprimia la libra voluntad u correspundia a la voluntad probabla dal pazient.
En il dossier dal pazient menziunescha il medi ils motivs, per ils quals la disposiziun dal pazient na vegn betg ademplida.
D. Intervenziun da l’autoritad per la protecziun da creschids
Art. 373
Mintga persuna da confidenza dal pazient po appellar en scrit a l’autoritad per la protecziun da creschids e far valair:
che la disposiziun dal pazient na vegnia betg ademplida;
ch’ils interess da la persuna inabla da giuditgar sajan periclitads u betg pli garantids;
che la disposiziun dal pazient n’exprimia betg sia libra voluntad.
Las disposiziuns davart l’intervenziun da l’autoritad per la protecziun da creschids en cas dal mandat preventiv èn applitgablas tenor il senn.
Segund chapitel Mesiras tenor la lescha per persunas inablas da giuditgar
Emprim sutchapitel Represchentanza tras il consort u tras il partenari registrà
A. Premissas e dimensiun dal dretg da represchentanza
Art. 374
Il consort u il partenari registrà che maina ina chasada cuminaivla cun ina persuna che daventa inabla da giuditgar, u che assista regularmain e persunalmain questa persuna, ha in dretg da represchentanza tenor la lescha, sch’i n’exista ni in mandat preventiv ni ina curatella correspundenta.
Il dretg da represchentanza cumpiglia:
tut ils acts giuridics ch’èn usitadamain necessaris per cuvrir il basegn vital;
l’administraziun ordinaria da las entradas e da las ulteriuras valurs da facultad; e
sche necessari, la cumpetenza d’avrir e da liquidar la posta.
Per acts giuridics en il rom da l’administraziun extraordinaria da la facultad dovra il consort u il partenari registrà il consentiment da l’autoritad per la protecziun da creschids.
B. Execuziun dal dretg da represchentanza
Art. 375
Per exequir il dretg da represchentanza èn applitgablas las disposiziuns dal Dretg d’obligaziuns491 davart il mandat tenor il senn.
C. Intervenziun da l’autoritad per la protecziun da creschids
Art. 376
Sch’i existan dubis davart l’adempliment da las premissas per ina represchentanza, decida l’autoritad per la protecziun da creschids davart il dretg da represchentanza e consegna eventualmain al consort u al partenari registrà in document che cuntegna las cumpetenzas.
Sch’ils interess da la persuna inabla da giuditgar èn periclitads u betg pli garantids, retira l’autoritad per la protecziun da creschids – sin dumonda d’ina persuna da confidenza u d’uffizi – per part u dal tuttafatg al consort u al partenari registrà las cumpetenzas da represchentanza u constituescha ina curatella.
Segund sutchapitel Represchentanza en cas da mesiras medicalas
A. Plan da tractament
Art. 377
Sch’ina persuna inabla da giuditgar n’è betg s’exprimida davart ses tractament en ina disposiziun dal pazient, planisescha il medi responsabel – en cas da mesiras medicalas – il tractament necessari ensemen cun la persuna ch’è autorisada da represchentar la persuna inabla da giuditgar.
Il medi infurmescha la persuna cun dretg da represchentanza davart tut las circumstanzas ch’èn relevantas en vista a las mesiras medicalas previsas, en spezial davart ils motivs, l’intent, la moda e maniera, las modalitads, las ristgas, ils effects secundars ed ils custs da talas, davart las consequenzas, sch’il tractament vegn tralaschà, sco er davart eventualas pussaivladads da tractament alternativas.
Uschenavant sco pussaivel vegn er la persuna inabla da giuditgar integrada en il process da decisiun.
Il plan da tractament vegn adattà al svilup current.
B. Persuna cun dretg da represchentanza
Art. 378
Las suandantas persunas èn – en questa successiun – autorisadas da represchentar la persuna inabla da giuditgar e d’acceptar u da refusar las mesiras ambulantas u staziunaras previsas:
la persuna numnada en ina disposiziun dal pazient u en in mandat preventiv;
il procuratur cun in dretg da represchentanza en cas da mesiras medicalas;
il consort u il partenari registrà che maina ina chasada cuminaivla cun la persuna inabla da giuditgar u che assista regularmain e persunalmain questa persuna;
la persuna che maina ina chasada cuminaivla cun la persuna inabla da giuditgar e che assista regularmain e persunalmain questa persuna;
ils descendents, sch’els assistan regularmain e persunalmain la persuna inabla da giuditgar;
ils geniturs, sch’els assistan regularmain e persunalmain la persuna inabla da giuditgar;
ils fragliuns, sch’els assistan regularmain e persunalmain la persuna inabla da giuditgar.
Sche pliras persunas han il dretg da represchentanza, dastga il medi premetter da buna fai che mintgina ageschia cun il consentiment da l’autra.
Sche la disposiziun dal pazient na cuntegna naginas directivas, decida la persuna cun dretg da represchentanza tenor la voluntad probabla e tenor ils interess da la persuna inabla da giuditgar.
C. Cas urgents
Art. 379
En cas urgents prenda il medi las mesiras medicalas tenor la voluntad probabla e tenor ils interess da la persuna inabla da giuditgar.
D. Tractament d’in disturbi psichic
Art. 380
Il tractament d’in disturbi psichic d’ina persuna inabla da giuditgar en ina clinica psichiatrica sa drizza tenor las disposiziuns davart il plazzament per motivs da provediment.
E. Intervenziun da l’autoritad per la protecziun da creschids
Art. 381
L’autoritad per la protecziun da creschids constituescha ina curatella da represchentanza, sch’i n’ha naginas persunas cun dretg da represchentanza u sche quellas na vulan betg exequir il dretg da represchentanza.
Ella nominescha la persuna cun dretg da represchentanza u constituescha ina curatella da represchentanza:
sch’i n’è betg cler, tgi che ha il dretg da represchentanza;
sche las persunas cun dretg da represchentanza èn da different avis; u
sch’ils interess da la persuna inabla da giuditgar èn periclitads u betg pli garantids.
Ella agescha sin dumonda dal medi u d’ina autra persuna da confidenza u d’uffizi.
Terz sutchapitel Segiurn en instituts da dimora u da tgira
A. Contract d’assistenza
Art. 382
Sch’ina persuna inabla da giuditgar vegn assistida durant in temp pli lung en in institut da dimora u da tgira, stoi vegnir fixà en scrit en in contract d’assistenza tge prestaziuns che l’institut furnescha e quant che quellas custan.
Fixond las prestaziuns che l’institut ha da furnir, vegnan ils giavischs da la persuna pertutgada resguardads tant sco pussaivel.
La cumpetenza da represchentar la persuna inabla da giuditgar a chaschun da la conclusiun, da la midada u da l’aboliziun dal contract d’assistenza sa drizza tenor il senn tenor las disposiziuns davart la represchentanza en cas da mesiras medicalas.
B. Restricziun da la libertad da sa mover
I. Premissas
Art. 383
L’institut da dimora u da tgira dastga mo restrenscher la libertad da sa mover da la persuna inabla da giuditgar, sche mesiras main rigurusas na bastan betg u paran da bel principi dad esser insuffizientas e sche la mesira serva:
ad impedir in privel per la vita u per l’integritad corporala da la persuna pertutgada u da terzas persunas; u
ad eliminar in disturbi gravant da la vita cuminaivla en l’institut.
Avant che restrenscher la libertad da sa mover vegn declerà a la persuna pertutgada, tge che capita, pertge che la mesira è vegnida ordinada, quant ditg che la mesira dura probablamain e tgi che s’occupa durant quest temp da la persuna pertutgada. Resalvadas restan situaziuns d’urgenza.
La restricziun da la libertad da sa mover vegn abolida uschè prest sco pussaivel; en mintga cas vegni controllà regularmain, sche la restricziun è anc giustifitgada.
II. Protocollaziun ed infurmaziun
Art. 384
Mintga mesira che restrenscha la libertad da sa mover vegn protocollada. Il protocol cuntegna en spezial il num dal disponent, l’intent, il gener e la durada da la mesira.
La persuna ch’è autorisada da represchentar la persuna inabla da giuditgar en cas da mesiras medicalas vegn infurmada davart la mesira che restrenscha la libertad da sa mover; ella po prender invista dal protocol da tut temp.
In dretg da prender invista han er las persunas che surveglian l’institut da dimora u da tgira.
III. Intervenziun da l’autoritad per la protecziun da creschids
Art. 385
Cunter ina mesira che restrenscha la libertad da sa mover po la persuna pertutgada u ina da sias persunas da confidenza appellar da tut temp en scrit a l’autoritad per la protecziun da creschids a la sedia da l’institut.
Sche l’autoritad per la protecziun da creschids constatescha che la mesira na correspunda betg a las prescripziuns legalas, mida u abolescha ella la mesira u ordinescha ina mesira uffiziala da la protecziun da creschids. Sche necessari infurmescha ella l’autoritad da surveglianza da l’institut.
Mintga dumonda che pretenda in giudicament tras l’autoritad per la protecziun da creschids vegn tramessa vinavant immediatamain a quella.
C. Protecziun da la persunalitad
Art. 386
L’institut da dimora u da tgira protegia la persunalitad da la persuna inabla da giuditgar e promova uschenavant sco pussaivel contacts cun persunas ordaifer l’institut.
Sche nagin d’ordaifer l’institut s’occupa da la persuna pertutgada, infurmescha l’institut da dimora u da tgira l’autoritad per la protecziun da creschids.
La libra tscherna dal medi è garantida, nun che motivs relevants s’opponian a quai.
D. Surveglianza dals instituts da dimora e da tgira
Art. 387
Ils instituts da dimora e da tgira che assistan persunas inablas da giuditgar vegnan suttamess dals chantuns ad ina surveglianza, nun ch’ina surveglianza saja gia garantida tras prescripziuns dal dretg federal.
Indeschavel titel Las mesiras uffizialas
Emprim chapitel Princips generals
A. Intent
Art. 388
Las mesiras uffizialas da la protecziun da creschids garanteschan il bainstar e la protecziun da persunas basegnusas.
Ellas duain mantegnair e promover uschè bain sco pussaivel l’autodeterminaziun da la persuna pertutgada.
B. Subsidiaritad e commensurabladad
Art. 389
L’autoritad per la protecziun da creschids ordinescha ina mesira, sche:
il sustegn che la persuna basegnusa survegn tras la famiglia, tras autras persunas da confidenza ubain tras servetschs privats u publics na basta betg u para da bel principi dad esser nunsuffizient;
en cas d’ina inabilitad da giuditgar da la persuna basegnusa i n’è vegnì prendì nagin agen provediment u igl è vegnì prendì in agen provediment che n’è betg suffizient e las mesiras tenor la lescha na bastan betg.
Mintga mesira uffiziala sto esser necessaria ed adattada.
Segund chapitel La curatella
Emprim sutchapitel Disposiziuns generalas
A. Premissas
Art. 390
L’autoritad per la protecziun da creschids installescha ina curatella, sch’ina persuna maiorenna:
po reglar mo per part u na po insumma betg reglar ses affars pervia d’in impediment spiertal, pervia d’in disturbi psichic u pervia d’ina deblezza sumeglianta che sa chatta en la persuna;
pervia d’incapacitad temporara da giuditgar u pervia d’absenza en affars che ston vegnir liquidads na po ni agir sezza ni ha designà ina persuna ch’è autorisada da surpigliar la substituziun.
La grevezza e la protecziun dals confamigliars e da terzas persunas ston vegnir resguardadas.
La curatella vegn installada sin dumonda da la persuna pertutgada u d’ina persuna da confidenza ubain d’uffizi.
B. Champs d’incumbensa
Art. 391
L’autoritad per la protecziun da creschids circumscriva ils champs d’incumbensas da la curatella correspundentamain als basegns da la persuna pertutgada.
Ils champs d’incumbensas pertutgan la tgira da persunas, la tgira da la facultad u la correspundenza giuridica.
Senza il consentiment da la persuna pertutgada dastga il procuratur avrir la posta da tala u metter pe en l’abitaziun da quella mo, sche l’autoritad per la protecziun da creschids ha autorisà quai explicitamain.
C. Renunzia ad ina curatella
Art. 392
Sche l’installaziun d’ina curatella para dad esser evidentamain sproporziunada pervia da la dimensiun da las incumbensas, po l’autoritad per la protecziun da creschids:
preparar da sai anor quai ch’è necessari, oravant tut dar il consentiment per in act giuridic;
dar ina incumbensa ad ina terza persuna da liquidar singulas lavurs; u
designar ina persuna u in post, a la quala u al qual ston vegnir dadas l’invista en ed infurmaziuns davart tscherts secturs.
Segund sutchapitel Ils geners da curatella
A. Curatella accumpagnada
Art. 393
Ina curatella accumpagnada vegn installada cun il consentiment da la persuna basegnusa, sche quella dovra in sustegn accumpagnà per liquidar tscherts affars.
La curatella accumpagnada na restrenscha betg l’abilitad d’agir da la persuna pertutgada.
B. Curatella da represchentanza
I. En general
Art. 394
Ina curatella da represchentanza vegn installada, sche la persuna basegnusa na po betg liquidar tscherts affars e sto perquai vegnir represchentada.
L’autoritad per la protecziun da creschids po restrenscher correspundentamain l’abilitad d’agir da la persuna pertutgada.
Er sche l’abilitad d’agir n’è betg restrenschida, sto la persuna pertutgada acceptar las acziuns dal procuratur.
II. Administraziun da facultad
Art. 395
Sche l’autoritad per la protecziun da creschids installescha ina curatella da represchentanza per administrar la facultad, determinescha ella las valurs da facultad che duain vegnir administradas dal procuratur. Ella po suttametter a l’administraziun parts da las entradas u da la facultad, tut las entradas u tut la facultad ubain tut las entradas e tut la facultad.
La cumpetenza d’administrar dal procuratur cumpiglia er ils respargns da las entradas administradas u ils retgavs da la facultad administrada, nun che l’autoritad per la protecziun da creschids prevesia insatge auter.
Senza restrenscher l’abilitad d’agir da la persuna pertutgada, la po l’autoritad per la protecziun da creschids privar da l’access a singulas valurs da facultad.
…492
C. Curatella participativa
Art. 396
Ina curatella participativa vegn installada, sche tschertas acziuns da la persuna basegnusa ston vegnir approvadas dal procuratur per la proteger uschia.
L’abilitad d’agir da la persuna pertutgada vegn restrenschida correspundentamain tenor la lescha.
D. Cumbinaziun da curatellas
Art. 397
La curatella accumpagnada, la curatella da represchentanza e la curatella participativa pon vegnir cumbinadas ina cun l’autra.
E. Curatella cumplessiva
Art. 398
Ina curatella cumplessiva vegn installada, sch’ina persuna è spezialmain basegnusa, oravant tut per motivs d’ina inabilitad permanenta da giuditgar.
Ella vala per tut ils affars da la tgira da persunas, da la tgira da la facultad e da la correspundenza giuridica.
L’abilitad d’agir da la persuna pertutgada croda davent tenor la lescha.
Terz sutchapitel Fin da la curatella
Art. 399
Tenor la lescha finescha la curatella cun la mort da la persuna pertutgada.
L’autoritad per la protecziun da creschids annullescha ina curatella sin dumonda da la persuna pertutgada u d’ina persuna da confidenza u d’uffizi, sch’i na dat nagin motiv pli per la cuntinuar.
Quart sutchapitel Il procuratur
A. Nominaziun
I. Premissas generalas
Art. 400
L’autoritad per la protecziun da creschids nominescha sco procuratur ina persuna natirala ch’è adattada per questa incumbensa per motivs persunals e professiunals, che po investir il temp necessari per quai e che ademplescha sezza questa incumbensa. En cas da circumstanzas spezialas pon vegnir nominadas pliras persunas.
La persuna dastga vegnir nominada mo cun ses consentiment.493
L’autoritad per la protecziun da creschids procura ch’il procuratur survegn l’instrucziun, la cussegliaziun ed il sustegn necessari.
II. Giavischs da la persuna pertutgada u da persunas da sia confidenza
Art. 401
Sche la persuna pertutgada propona ina persuna da confidenza sco procuratur, ademplescha l’autoritad per la protecziun da creschids quest giavisch, sche la persuna proponida è adattada per la curatella ed è pronta da la surpigliar.
Ella resguarda, sche pussaivel, ils giavischs dals confamigliars u d’autras persunas da confidenza.
Sche la persuna pertutgada refusa ina tscherta persuna sco procuratur, respecta l’autoritad per la protecziun da creschids quest giavisch, sche pussaivel.
III. Surdada da l’uffizi a pliras persunas
Art. 402
Sche l’autoritad per la protecziun da creschids surdat ina curatella a pliras persunas, fixescha ella, sche l’uffizi duai vegnir exequì cuminaivlamain u tgi ch’è responsabel per tge incumbensa.
Ina curatella cuminaivla vegn surdada a pliras persunas mo cun lur consentiment.
B. Impediment e collisiun d’interess
Art. 403
Sch’il procuratur è impedì d’agir u sch’ils interess dal procuratur collideschan tar in affar cun quels da la persuna pertutgada, nominescha l’autoritad per la protecziun da creschids in procuratur substitut u regla sezza quest affar.
En cas d’ina collisiun d’interess croda tenor la lescha la cumpetenza dal procuratur en l’affar correspundent.
C. Indemnisaziun e spesas
Art. 404
Il procuratur ha il dretg d’ina indemnisaziun adequata e d’ina cumpensaziun da las spesas necessarias, pajadas or da la facultad da la persuna pertutgada. Sch’il procuratur è in procuratur professiunal, van l’indemnisaziun e la cumpensaziun da las spesas al patrun.
L’autoritad per la protecziun da creschids fixescha l’autezza da l’indemnisaziun. En quest connex resguarda ella spezialmain la dimensiun e la cumplexitad da las incumbensas surdadas al procuratur.
Ils chantuns decreteschan disposiziuns executivas e reglan l’indemnisaziun e la cumpensaziun da las spesas, sche quellas na pon betg vegnir pajadas da la facultad da la persuna pertutgada.
Tschintgavel sutchapitel L’administraziun da la curatella
A. Surpigliada da l’uffizi
Art. 405
Il procuratur s’acquista las enconuschientschas ch’èn necessarias per ademplir las incumbensas e contactescha persunalmain la persuna pertutgada.
Sche la curatella cumpiglia l’administraziun da la facultad, fa il procuratur en collavuraziun cun l’autoritad per la protecziun da creschids immediatamain in inventari da las valurs da facultad che ston vegnir administradas.
Sche las circumstanzas giustifitgeschan quai, po l’autoritad per la protecziun da creschids decretar ina inventarisaziun publica. Per ils crediturs ha quella il medem effect sco l’inventari public dal dretg d’ierta.
Terzas persunas èn obligadas da dar tut las infurmaziuns necessarias per l’inventarisaziun.
B. Relaziun cun la persuna pertutgada
Art. 406
Il procuratur ademplescha las incumbensas en l’interess da la persuna pertutgada, prenda, sche pussaivel, resguard da l’opiniun da tala e resguarda sia voluntad da concepir sia vita tenor agens giavischs ed ideas en correspundenza cun sias abilitads.
Il procuratur sa stenta da stabilir ina relaziun da confidenza cun la persuna pertutgada e da levgiar sia flaivlezza u d’impedir in pegiurament.
C. Agen agir da la persuna pertutgada
Art. 407
La persuna pertutgada abla da giuditgar po, er sch’ella è vegnida privada da l’abilitad d’agir, fundar – en il rom dal dretg da persunas – dretgs ed obligaziuns tras l’agen agir ed exequir dretgs persunals inalienabels.
D. Administraziun da la facultad
I. Incumbensas
Art. 408
Il procuratur administrescha las valurs da facultad cun quità e fa tut ils acts giuridics che han in connex cun l’administraziun.
Particularmain po il procuratur:
prender encunter cun effect liberant per terzas persunas la prestaziun che quellas debiteschan a la persuna pertutgada;
pajar ils debits, uschenavant che quai è inditgà;
represchentar, sche necessari, la persuna pertutgada per ils basegns currents.
Il Cussegl federal decretescha las disposiziuns davart l’investiziun e davart il deposit da la facultad.
II. Imports a libra disposiziun
Art. 409
Il procuratur dat a la persuna pertutgada imports adequats a libra disposiziun che derivan da la facultad da tala.
III. Quint
Art. 410
Il procuratur maina il quint ed al suttametta a l’autoritad per la protecziun da creschids per l’approvaziun a las periodas fixadas d’ella, almain però mintga 2 onns.
Il procuratur declera a la persuna pertutgada il quint e dat ad ella ina copia sin giavisch.
E. Rapport
Art. 411
Il procuratur rapporta a l’autoritad per la protecziun da creschids uschè savens sco necessari, almain però mintga 2 onns, davart la situaziun da la persuna pertutgada e davart l’execuziun da la curatella.
Cun formular il rapport consultescha il procuratur sche pussaivel la persuna pertutgada e dat ad ella ina copia sin giavisch.
F. Affars particulars
Art. 412
Represchentond la persuna pertutgada na dastga il procuratur surpigliar naginas garanzias, fundar naginas fundaziuns e far naginas donaziuns, cun excepziun dals regals occasiunals usitads.
Valurs da facultad che han ina valur speziala per la persuna pertutgada u per sia famiglia na vegnan, sche pussaivel, betg alienadas.
G. Duair da diligenza ed obligaziun da discreziun
Art. 413
Ademplind sias incumbensas ha il procuratur il medem duair da diligenza sco ina persuna mandataria tenor las disposiziuns dal Dretg d’obligaziuns494.
Il procuratur è obligà da mantegnair discreziun, nun che quai cuntrafetschia ad interess predominants.
Terzas persunas ston vegnir orientadas davart la curatella, uschenavant che quai è necessari per il procuratur per ademplir duidamain las incumbensas.
H. Midada da las relaziuns
Art. 414
Il procuratur infurmescha immediatamain l’autoritad per la protecziun da creschids davart circumstanzas che pretendan ina midada da las mesiras u che pussibiliteschan in’aboliziun da la curatella.
Sisavel sutchapitel La cooperaziun da l’autoritad per la protecziun da creschids
A. Revisiun dal quint ed examinaziun dal rapport
Art. 415
L’autoritad per la protecziun da creschids reveda il quint e conceda u refusa l’approvaziun; sche necessari, pretenda ella ina rectificaziun.
Ella examinescha il rapport e pretenda, sche necessari, che quel vegnia cumplettà.
En cas da basegn prenda ella las mesiras ch’èn inditgadas per proteger ils interess da la persuna pertutgada.
B. Affars che dovran in consentiment
I. Tenor la lescha
Art. 416
Per ils suandants affars, ch’il procuratur liquidescha sco represchentant da la persuna pertutgada, è necessari il consentiment da l’autoritad per la protecziun da creschids:
per liquidar la chasada, per disdir il contract da localitads, en las qualas la persuna pertutgada viva;
per far contracts permanents davart il plazzament da la persuna pertutgada;
per acceptar u per refusar ina ierta, sche quai basegna ina decleraziun explicita, sco er per far contracts d’ierta e contracts da partiziun d’ierta;
per acquistar, per vender, per impegnar e per stabilir autras grevezzas realas da bains immobigliars sco er per construir edifizis che surpassa l’administraziun ordinaria da la facultad;
per acquistar, per vender e per impegnar autras valurs da facultad sco er per installar ina giudida da talas, sche quests affars n’appartegnan betg a la responsabladad da l’administraziun ordinaria e da la gestiun;
per far e per conceder emprests considerabels, per surpigliar cambialas;
per far contracts da renta vitalizia e contracts da vitalizi sco er assicuranzas da vita, uschenavant che quels n’èn betg colliads – en il rom dal provediment professiunal – cun in contract da lavur;
per surpigliar u per liquidar in affar, per sa participar ad ina societad che pretenda ina responsabladad persunala da la persuna pertutgada u ina participaziun cun in chapital considerabel;
per declerar l’insolvenza, per manar in process, per stabilir in accord, in contract da cumpromiss u in concordat, cun resalva da mesiras provisoricas dal procuratur en cas urgents.
Il consentiment da l’autoritad per la protecziun da creschids n’è betg necessari, sche la persuna pertutgada abla da giuditgar è perencletga e sche sia abilitad d’agir n’è betg restrenschida tras la curatella.
Contracts tranter il procuratur e la persuna pertutgada dovran adina il consentiment da l’autoritad per la protecziun da creschids, nun che la persuna pertutgada concedia in mandat gratuit.
II. Sin prescripziun
Art. 417
L’autoritad per la protecziun da creschids po decretar per motivs relevants che ulteriurs affars vegnian suttamess ad ella per l’approvaziun.
III. Mancanza dal consentiment
Art. 418
Sch’in affar è vegnì concludì senza il consentiment necessari da l’autoritad per la protecziun da creschids, ha el per la persuna pertutgada mo l’effect ch’è previs tenor las disposiziuns dal dretg da persunas davart la mancanza da l’approvaziun dal represchentant legal.
Settavel sutchapitel Intervenziun da l’autoritad per la protecziun da creschids
Art. 419
Cunter acziuns u omissiuns dal procuratur sco er d’ina terza persuna u d’in post, al qual l’autoritad per la protecziun da creschids ha dà in mandat po la persuna pertutgada u ina persuna da sia confidenza e mintga persuna che ha in interess legitim appellar a l’autoritad per la protecziun da creschids.
Otgavel sutchapitel Disposiziuns spezialas per confamigliars
Art. 420
Sch’il consort, il partenari registrà, ils geniturs, in descendent, in fragliun, il partenari da vita factic da la persuna pertutgada vegnan installads sco procuratur, po l’autoritad per la protecziun da creschids dispensar els per part u dal tuttafatg da l’obligaziun da far in inventari, da l’obligaziun da rapportar periodicamain e da far in rendaquint e da l’obligaziun da dumandar il consentiment per tscherts affars, sche las circumstanzas giustifitgeschan quai.
Novavel sutchapitel La fin da l’uffizi da procuratur
A. Tenor la lescha
Art. 421
L’uffizi da procuratur finescha tenor la lescha:
cun la scadenza d’ina perioda d’uffizi fixada da l’autoritad per la protecziun da creschids, nun che l’uffizi vegnia puspè confermà;
cun la fin da la curatella;
cun la fin da la relaziun da lavur sco procuratur professiunal;
il mument ch’il procuratur vegn mess sut curatella, daventa inabel da giuditgar u mora.
B. Relaschada
I. Sin dumonda dal procuratur
Art. 422
Il pli baud suenter ina perioda d’uffizi da 4 onns ha il procuratur il dretg da vegnir relaschà.
Avant po il procuratur dumandar sia relaschada per motivs relevants.
II. Ulteriurs cas
Art. 423
L’autoritad per la protecziun da creschids relascha il procuratur:
sch’el n’è betg pli en cas d’ademplir las incumbensas surdadas ad el;
sch’igl è avant maun in auter motiv relevant per al relaschar.
La relaschada po vegnir dumandada da la persuna pertutgada u d’ina persuna da sia confidenza.
C. Cuntinuaziun dals affars
Art. 424
Il procuratur è obligà da manar vinavant affars betg suspensibels fin ch’il successur surpiglia l’uffizi, nun che l’autoritad per la protecziun da creschids decreteschia insatge auter. Questa disposiziun na vala betg per il procuratur professiunal.
D. Rapport final e quint final
Art. 425
Sche l’uffizi va a fin, surdat il procuratur il rapport final a l’autoritad per la protecziun da creschids ed inoltrescha eventualmain il quint final. L’autoritad per la protecziun da creschids po liberar il procuratur professiunal da questa obligaziun, cur che la relaziun da lavur va a fin.
L’autoritad per la protecziun da creschids controllescha ed approvescha il rapport final ed il quint final da medema maniera sco ils rapports ed ils quints periodics.
Ella surdat il rapport final ed il quint final a la persuna pertutgada u a ses ertavels ed eventualmain al nov procuratur e renda il medem mument attentas questas persunas a las disposiziuns davart la responsabladad.
Ultra da quai communitgescha ella a questas persunas, sch’ella ha distgargià il procuratur u sch’ella ha refusà d’approvar il rapport final u il quint final.
Terz chapitel Il plazzament per motivs da provediment
A. Las mesiras
I. Plazzament per il tractament u per l’assistenza
Art. 426
Ina persuna che patescha d’in disturbi psichic u d’in impediment spiertal u ch’è grevamain negligida dastga vegnir plazzada en in institut adattà, sch’il tractament necessari u l’assistenza na po betg vegnir realisà en autra moda.
La grevezza e la protecziun dals confamigliars e da terzas persunas ston vegnir resguardadas.
La persuna pertutgada vegn relaschada, uschespert che las premissas per ses plazzament n’èn betg pli ademplidas.
La persuna pertutgada u ina persuna da sia confidenza po dumandar da tut temp la relaschada. Davart questa dumonda stoi vegnir decidì senza retardar.
II. Retenziun da persunas entradas voluntarmain
Art. 427
Sch’ina persuna che patescha d’in disturbi psichic e ch’è entrada voluntarmain en in institut vul puspè bandunar quest institut, po ella vegnir retegnida da la direcziun medicala da l’institut per maximalmain 3 dis, sch’ella:
sa metta sezza en privel da vita; u
periclitescha seriusamain la vita e l’integritad corporala da terzas persunas.
Sche quest termin è scadì, po la persuna pertutgada bandunar l’institut, nun ch’i saja avant maun ina decisiun da plazzament uffiziala.
La persuna pertutgada vegn rendida attenta en scrit ch’ella possia appellar a la dretgira.
B. Cumpetenza per il plazzament e per la relaschada
I. Autoritad per la protecziun da creschids
Art. 428
Per ordinar il plazzament e la relaschada è cumpetenta l’autoritad per la protecziun da creschids.
En il cas singul po ella surdar la cumpetenza per la relaschada a l’institut.
II. Medis
1. Cumpetenza
Art. 429
Ils chantuns pon designar medis che dastgan – ultra da l’autoritad per la protecziun da creschids – decretar in plazzament per ina tscherta durada fixada en il dretg chantunal. Il plazzament dastga durar maximalmain 6 emnas.
Il plazzament tras il medi scroda il pli tard, cur che la durada fixada è scadida, nun ch’i saja avant maun ina decisiun da plazzament uffiziala da l’autoritad per la protecziun da creschids.
Davart la relaschada decida l’institut.
2. Procedura
Art. 430
Il medi visitescha persunalmain la persuna pertutgada e taidla tge ch’ella di.
La decisiun da plazzament cuntegna almain las suandantas indicaziuns:
il lieu e la data da la visita medicala;
il num dal medi;
la diagnosa, ils motivs e l’intent dal plazzament;
l’indicaziun dals meds legals.
Il med legal n’ha betg in effect suspensiv, premess ch’il medi u la dretgira responsabla na disponia betg insatge auter.
In exemplar da la decisiun da plazzament vegn surdà a la persuna pertutgada; in ulteriur exemplar vegn preschentà a l’institut tar la recepziun da la persuna pertutgada.
Il medi infurmescha sche pussaivel ina persuna da confidenza da la persuna pertutgada en scrit davart il plazzament e davart l’autorisaziun d’appellar a la dretgira.
C. Examinaziun periodica
Art. 431
Il pli tard 6 mais suenter il cumenzament dal plazzament examinescha l’autoritad per la protecziun da creschids, sche las premissas èn anc ademplidas e sche l’institut è anc adina adattà.
Entaifer ulteriurs 6 mais fa ella ina segunda examinaziun. Alura fa ella questa examinaziun uschè savens sco necessari, almain però ina giada per onn.
D. Persuna da confidenza
Art. 432
Mintga persuna che vegn plazzada en in institut po consultar ina persuna da sia confidenza che la sustegna durant la dimora e fin che tut las proceduras, ch’èn colliadas cun il plazzament, èn terminadas.
E. Mesiras medicalas en cas d’in disturbi psichic
I. Plan da tractament
Art. 433
Sch’ina persuna vegn plazzada en in institut per tractar in disturbi psichic, fa il medi responsabel – ensemen cun la persuna pertutgada ed eventualmain cun la persuna da confidenza da tala – in plan da tractament en scrit.
Il medi infurmescha la persuna pertutgada e sia persuna da confidenza davart tut las circumstanzas ch’èn relevantas en vista a las mesiras medicalas prendidas en mira, en spezial davart ils motivs, l’intent, la moda e maniera, las modalitads, las ristgas ed ils effects secundars da talas, davart las consequenzas, sch’il tractament vegn tralaschà, sco er davart eventualas pussaivladads da tractament alternativas.
Il plan da tractament vegn suttamess a la persuna pertutgada per l’approvaziun. Sche la persuna pertutgada è incapabla da giuditgar, sto vegnir resguardada in’eventuala disposiziun dal pazient.
Il plan da tractament vegn adattà al svilup current.
II. Tractament senza consentiment
Art. 434
Sch’i manca il consentiment da la persuna pertutgada, po il schefmedi da la partiziun decretar en scrit las mesiras medicalas previsas en il plan da tractament:
sch’i smanatscha in donn serius per la sanadad da la persuna pertutgada ubain la vita u l’integritad corporala da terzas persunas è periclitada seriusamain, sche la persuna pertutgada na vegn betg tractada;
sche la persuna pertutgada è inabla da giuditgar en quai che reguarda ses basegn da tractament;
sch’i na stat a disposiziun nagina mesira adequata ch’è main rigurusa.
Il decret vegn communitgà en scrit a la persuna pertutgada ed a sia persuna da confidenza ensemen cun ina indicaziun dals meds legals.
III. Cas d’urgenza
Art. 435
En ina situaziun d’urgenza pon las mesiras medicalas indispensablas per la protecziun da la persuna pertutgada u da terzas persunas vegnir prendidas immediatamain.
Sche l’institut sa, co che la persuna pertutgada vul vegnir tractada, resguarda ella sia voluntad.
IV. Discurs d’extrada
Art. 436
Sch’igl exista in privel da recidiva, emprova il medi responsabel da fixar avant la relaschada princips da tractament cun la persuna pertutgada per il cas ch’ella sto puspè vegnir plazzada en l’institut.
Il discurs d’extrada sto vegnir documentà.
V. Dretg chantunal
Art. 437
Ils chantuns reglan l’assistenza posteriura.
Els pon prevair mesiras ambulantas.
F. Mesiras per restrenscher la libertad da sa mover
Art. 438
Per mesiras che restrenschan la libertad da la persuna pertutgada da sa mover en l’institut èn applitgablas las disposiziuns davart la restricziun da la libertad da sa mover en instituts da dimora u da tgira tenor il senn. Resalvada resta l’appellaziun a la dretgira.
G. Appellaziun a la dretgira
Art. 439
La persuna pertutgada u ina persuna da sia confidenza po appellar en scrit a la dretgira responsabla en ils suandants cas:
en cas d’in plazzament decretà dal medi;
en cas d’ina retenziun tras l’institut;
en cas che la dumonda da relaschada vegn refusada da l’institut;
en cas d’in tractament d’in disturbi psichic senza consentiment;
en cas da mesiras per restrenscher la libertad da sa mover.
Il termin per appellar a la dretgira importa 10 dis a partir da la communicaziun da la decisiun. En cas da mesiras per restrenscher la libertad da sa mover po la dretgira vegnir appellada da tut temp.
La procedura sa drizza analogamain tenor las disposiziuns davart la procedura davant l’instanza giudiziala da recurs.
Mintga dumonda per in giudicat giudizial sto vegnir tramessa immediatamain a la dretgira responsabla.
Dudeschavel titel Organisaziun
Emprim chapitel Autoritads e cumpetenza locala
A. Autoritad per la protecziun da creschids
Art. 440
L’autoritad per la protecziun da creschids è in’autoritad spezialisada. Ella vegn designada dals chantuns.
Ella prenda sias decisiuns cun almain trais commembers. Ils chantuns pon prevair excepziuns per tscherts affars.
Ella ademplescha er las incumbensas da l’autoritad per la protecziun d’uffants.
B. Autoritad da surveglianza
Art. 441
Ils chantuns designeschan las autoritads da surveglianza.
Il Cussegl federal po decretar disposiziuns davart la surveglianza.
C. Cumpetenza locala
Art. 442
Cumpetenta è l’autoritad per la protecziun da creschids al domicil da la persuna pertutgada. Sch’ina procedura è pendenta, resta la cumpetenza mantegnida en mintga cas fin che la procedura è terminada.
Sch’in privel nascha dal retard, è cumpetenta er l’autoritad al lieu, nua che la persuna pertutgada sa trategna. Sche questa autoritad prenda ina mesira, infurmescha ella l’autoritad dal domicil.
Areguard ina curatella installada pervia d’absenza da la persuna pertutgada è er cumpetenta l’autoritad dal lieu, nua che la part principala da la facultad è vegnida administrada u è pervegnida a la persuna pertutgada.
Ils chantuns èn autorisads da declerar per lur burgais, che han lur domicil en il chantun, l’autoritad dal lieu d’origin sco cumpetenta empè da l’autoritad dal lieu da domicil, sche er il sustegn da persunas basegnusas è dal tuttafatg u per part chaussa da la vischnanca burgaisa.
Sch’ina persuna, per la quala è vegnida decretada ina mesira, mida ses domicil, surpiglia l’autoritad dal nov domicil senza retardar la mesira, nun che motivs relevants s’opponian a quai.
Segund chapitel Procedura
Emprim sutchapitel Davant l’autoritad per la protecziun da creschids
A. Dretgs ed obligaziuns d’annunzia
Art. 443
Mintga persuna po annunziar a l’autoritad per la protecziun da creschids, sch’ina persuna para dad esser basegnusa. Resalvadas restan las disposiziuns davart il secret professiunal.
Tgi che vegn a savair d’ina tala persuna en il rom da sia activitad uffiziala e na pon betg eliminar la basegnusadad en il rom da sia activitad, è obligà da far in’annunzia. Resalvadas restan las disposiziuns davart il secret professiunal.495
Ils chantuns pon prevair ulteriuras obligaziuns d’annunzia.496
B. Examinaziun da la cumpetenza
Art. 444
L’autoritad per la protecziun da creschids examinescha d’uffizi sia cumpetenza.
Sch’ella chatta ch’ella na saja betg cumpetenta, transferescha ella la chaussa immediatamain a l’autoritad ch’ella resguarda sco cumpetenta.
Sch’ella ha dubis davart sia cumpetenza, tschertga ella in barat d’opiniuns cun l’autoritad, che vegn en dumonda dad esser cumpetenta.
Sch’i na po betg vegnir cuntanschì in consentiment malgrà il barat d’opiniuns, suttametta l’autoritad ch’è sa fatschentada l’emprim cun la chaussa la dumonda davart sia cumpetenza a l’instanza giudiziala da recurs.
C. Mesiras preventivas
Art. 445
L’autoritad per la protecziun da creschids prenda sin dumonda d’ina persuna participada a la procedura u d’uffizi tut las mesiras preventivas ch’èn necessarias per la durada da la procedura. En spezial po ella ordinar preventivamain ina mesira da la protecziun da creschids.
Sche quai è spezialmain urgent, po ella prender subit mesiras preventivas senza consultar las persunas participadas a la procedura. Il medem mument dat ella a quellas la pussaivladad da prender posiziun; alura decida ella da nov.
Cunter decisiuns davart mesiras preventivas po vegnir recurrì entaifer 10 dis suenter lur communicaziun.
D. Princips da procedura
Art. 446
L’autoritad per la protecziun da creschids eruescha d’uffizi ils fatgs.
Ella fa las retschertgas indispensablas e registrescha las cumprovas necessarias. Ella po incumbensar ina persuna adattada u in post adattà da far scleriments. Sche necessari ordinescha ella l’expertisa d’in expert.
Ella n’è betg liada vi da las pretensiuns da las persunas participadas a la procedura.
Ella applitgescha d’uffizi il dretg.
E. Audiziun
Art. 447
La persuna pertutgada vegn tadlada persunalmain, nun che quai paria dad esser sproporziunà.
En cas d’in plazzament per motivs da provediment taidla l’autoritad per la protecziun da creschids, per regla reunida sco collegi, la persuna pertutgada.
F. Obligaziun da cooperar ed agid uffizial
Art. 448
Las persunas participadas a la procedura e terzas persunas èn obligadas da cooperar tar l’examinaziun dals fatgs. L’autoritad per la protecziun da creschids prenda las mesiras ch’èn necessarias per proteger ils interess degns da vegnir protegids. Sche necessari ordinescha ella da sfurzar da realisar l’obligaziun da cooperar.
Medis, dentists, apotechers, spendreras e tgirunzs da spendrada, chiropratichers, psicologs sco er lur persunas auxiliaras èn obligads da cooperar mo, sche la persuna cun dretg a secretezza als ha autorisads da far quai u sche l’autoritad superiura u l’autoritad da surveglianza als ha liberads dal secret professiunal sin atgna dumonda u sin dumonda da l’autoritad per la protecziun da creschids.497
Spirituals, advocats, defensurs, mediaturs sco er anteriurs procuraturs ch’èn vegnids nominads per la procedura, n’èn betg obligads da cooperar.
Las autoritads administrativas e las dretgiras consegnan las actas necessarias, fan rapports e dattan infurmaziuns, nun che interess degns da vegnir protegids s’opponian a quai.
G. Expertisa en in institut
Art. 449
Sch’ina expertisa psiciatrica è indispensabla e sche quella na po betg vegnir fatga en moda ambulanta, trametta l’autoritad per la protecziun da creschids la persuna pertutgada per l’expertisa en in institut adattà.
Las disposiziuns davart la procedura en cas d’in plazzament per motivs da provediment èn applitgablas tenor il senn.
H. Ordinaziun d’ina represchentanza
Art. 449a
L’autoritad per la protecziun da creschids ordinescha sche necessari la represchentanza da la persuna pertutgada e designescha sco procuratur ina persuna che ha experientscha en dumondas dal provediment e dal dretg.
I. Invista da las actas
Art. 449b
Las persunas ch’èn participadas a la procedura han il dretg da survegnir invista da las actas, nun che interess predominants s’opponian a quai.
Sche l’invista d’ina da las actas vegn refusada ad ina persuna participada a la procedura, vegni sa basà sin questa acta mo, sche l’autoritad ha orientà la persuna pertutgada a bucca u en scrit dal cuntegn ch’è essenzial per la chaussa en dumonda.
J. Obligaziun d’annunzia
Art. 449c498
Sche l’autoritad per la protecziun da creschids ordinescha, mida u abolescha mesiras, communitgescha ella immediatamain sia decisiun, uschespert che tala è executabla, a las suandantas autoritads:
a l’uffizi dal stadi civil, sche:
ella ha mess ina persuna sut curatella cumplessiva,
ella ha ordinà ina mesira che premetta il consentiment dal represchentant legal tenor l’artitgel 260 alinea 2, u
in mandat preventiv è entrà en vigur per ina persuna ch’è permanentamain inabla da giuditgar;
a la vischnanca da domicil, sche:
ella ha mess ina persuna sut curatella, u
in mandat preventiv è entrà en vigur per ina persuna ch’è permanentamain inabla da giuditgar;
a l’uffizi da scussiun dal domicil da la persuna pertutgada, sche:
ella ha constituì per ina persuna minorenna in’avugadia u ina curatella tenor l’artitgel 325,
ella ha constituì per ina persuna maiorenna ina curatella che cumpiglia cumpetenzas d’administrar la facultad ubain che retira u restrenscha l’abilitad d’agir, u
in mandat preventiv è entrà en vigur per ina persuna ch’è permanentamain inabla da giuditgar;
a l’autoritad emittenta tenor la Lescha dals 22 da zercladur 2001499 davart ils documents d’identitad, sche:
ella ha constituì per ina persuna minorenna in’avugadia u ha restrenschì la tgira genituriala en connex cun la dumonda d’emetter in document d’identitad, u
ella ha constituì per ina persuna maiorenna ina curatella che restrenscha l’abilitad d’agir en connex cun la dumonda d’emetter in document d’identitad;
a l’uffizi dal register funsil, sco annunzia per ina menziun, sch’ella ha constituì per ina persuna ina curatella che restrenscha u retira l’abilitad da disponer d’in bain immobigliar.
En cas che l’autoritad per la protecziun da creschids cumpetenta vegn midada, è cumpetenta la nova autoritad per las communicaziuns respectivas.
Segund sutchapitel Davant l’instanza giudiziala da recurs
A. Object dal recurs e cumpetenza da far recurs
Art. 450
Cunter decisiuns da l’autoritad per la protecziun da creschids poi vegnir recurrì tar la dretgira cumpetenta.
Il dretg da recurrer han:
las persunas participadas a la procedura;
las persunas da confidenza da la persuna pertutgada;
las persunas che han in interess legitim d’annullar u da midar la decisiun contestada.
Il recurs sto vegnir inoltrà a la dretgira en scrit e cun ina motivaziun.
B. Motivs da recurs
Art. 450a
Cun il recurs pon vegnir contestads:
la violaziun dal dretg;
la constataziun faussa u incumpletta dals fatgs giuridicamain relevants
l’inadequatezza.
Plinavant poi vegnir recurrì pervia da la snegaziun da dretg e pervia da la retardada da dretg.
C. Termin da recurs
Art. 450b
Il termin da recurs importa 30 dis dapi la communicaziun. Quest termin vala er per persunas cun dretg da far recurs, a las qualas la decisiun na sto betg vegnir communitgada.
En cas d’ina decisiun sin il champ dal plazzament per motivs da provediment importa il termin da recurs 10 dis dapi la communicaziun da la decisiun.
Cunter la snegaziun da dretg e cunter la retardada da dretg poi da tut temp vegnir fatg recurs.
D. Effect suspensiv
Art. 450c
Il recurs ha in effect suspensiv, nun che l’autoritad per la protecziun da creschids u l’instanza giudiziala da recurs disponia insatge auter.
E. Consultaziun da l’instanza precedenta e reponderaziun
Art. 450d
L’instanza giudiziala da recurs dat a l’autoritad per la protecziun da creschids l’occasiun da prender posiziun.
Empè da prender posiziun po l’autoritad per la protecziun da creschids reponderar sia decisiun.
F. Disposiziuns spezialas en cas d’in plazzament per motivs da provediment
Art. 450e
Il recurs cunter ina decisiun sin il champ dal plazzament per motivs da provediment na sto betg vegnir motivà.
Il recurs n’ha betg in effect suspensiv, nun che l’autoritad per la protecziun da creschids u l’instanza giudiziala da recurs disponia insatge auter.
En cas da disturbis psichics sto vegnir prendida la decisiun sin basa da l’expertisa d’in expert.
L’instanza giudiziala da recurs, per regla reunida sco collegi, taidla la persuna pertutgada. Ella ordinescha sche necessari la represchentanza e designescha sco procuratur ina persuna che ha experientscha en dumondas dal provediment e dal dretg.
Per regla decida ella entaifer 5 dis da lavur dapi l’inoltraziun dal recurs.
Terz sutchapitel Disposiziun cuminaivla
Art. 450f
Dal rest èn applitgablas las disposiziuns dal Cudesch da procedura civila tenor il senn, nun ch’ils chantuns fixeschian insatge auter.
Quart sutchapitel Execuziun
Art. 450g
L’autoritad per la protecziun da creschids exequescha las decisiuns sin dumonda u d’uffizi.
Sche l’autoritad per la protecziun da creschids u l’instanza giudiziala da recurs ha gia ordinà mesiras d’execuziun en sia decisiun, po quella vegnir exequida directamain.
La persuna incumbensada cun l’execuziun po sche necessari dumandar agid poliziar. Mesiras obligatoricas immediatas ston per regla vegnir smanatschadas ordavant.
Terz chapitel Relaziun cun terzas persunas ed obligaziun da collavurar
A. Obligaziun da discreziun ed infurmaziun
Art. 451
L’autoritad per la protecziun da creschids è obligada da mantegnair discreziun, nun che quai cuntrafetschia ad interess predominants.
Tgi che cumprova in interess, po pretender da l’autoritad per la protecziun da creschids infurmaziuns davart l’existenza e davart l’effect d’ina mesira da la protecziun da creschids. Il Cussegl federal procura che las infurmaziuns respectivas vegnian dadas da maniera simpla, svelt ed unitara. Per quest intent decretescha el in’ordinaziun.500
B. Effect da las mesiras envers terzas persunas
Art. 452
Ina mesira da la protecziun da creschids po vegnir fatga valair envers terzas persunas, er sch’ellas èn da buna fai.
Sche la curatella restrenscha l’abilitad d’agir da la persuna pertutgada, sto vegnir communitgà als debiturs che lur prestaziun haja mo in effect liberant, sch’ella vegn furnida al procuratur. Avant na po la curatella betg vegnir fatga valair envers debiturs da buna fai.
Sch’ina persuna suttamessa ad ina mesira da la protecziun da creschids ha per sbagl laschà crair auters ch’ella haja l’abilitad d’agir cumplaina, porta ella la responsabladad per il donn ch’ella ha chaschunà uschia a questas persunas.
C. Obligaziun da collavurar
Art. 453
Sch’igl exista il privel serius ch’ina persuna basegnusa sa periclitescha sezza u commetta in crim u in delict, cun il qual ella donnegescha grevamain insatgi corporalmain, psichicamain u materialmain, collavuran l’autoritad per la protecziun da creschids, ils posts pertutgads e la polizia.
Persunas che suttastattan al secret d’uffizi u al secret professiunal, han il dretg en in tal cas d’infurmar l’autoritad per la protecziun da creschids.
Quart chapitel Responsabladad
A. Princip
Art. 454
Tgi che vegn violà en il rom da las mesiras uffizialas da la protecziun da creschids tras in’acziun u tras in’omissiun illegala, ha il dretg da survegnir ina indemnisaziun ed – en cas che la grevezza da la violaziun giustifitgescha quai – ina bunificaziun.
Il medem dretg exista, sche l’autoritad per la protecziun da creschids u l’autoritad da surveglianza è sa cumportada en moda illegala en ils auters secturs da la protecziun da creschids.
Star bun sto il chantun; cunter la persuna che ha chaschunà il donn na po la persuna donnegiada betg far valair in dretg d’indemnisaziun.
Per il regress dal chantun sin quella persuna che ha chaschunà il donn è decisiv il dretg chantunal.
B. Surannaziun
Art. 455
Il dretg d’indemnisaziun u da satisfacziun surannescha tenor las disposiziuns dal Dretg d’obligaziuns501 davart ils acts illegals.502
Sche la persuna che ha chaschunà il donn ha commess in malfatg tras ses cumportament, surannescha il dretg d’indemnisaziun u da satisfacziun il pli baud cun l’entrada da la surannaziun da la persecuziun penala. Sche la surannaziun da la persecuziun penala n’entra betg pli en consequenza d’ina sentenzia penala da l’emprima instanza, surannescha il dretg il pli baud 3 onns suenter la communicaziun da la sentenzia.503
Sche la violaziun sa basa sin in decret u sin ina realisaziun d’ina mesira permanenta, na cumenza la surannaziun dal dretg envers il chantun betg avant che la mesira permanenta è crudada davent u ch’ella vegn cuntinuada d’in auter chantun.
C. Responsabladad tenor il dretg da mandat
Art. 456
La responsabladad da la persuna incumbensada da provediment sco er quella dal consort, dal partenari registrà d’ina persuna inabla da giuditgar u dal represchentant en cas da mesiras medicalas, uschenavant ch’i na sa tracta betg dal procuratur, sa drizza tenor las disposiziuns dal Dretg d’obligaziuns504 davart il mandat.
Terza part Il dretg d’ierta
Emprima partiziun Ils ertavels
Tredeschavel titel Ils ertavels legals
A. Ertavels parents505
I. Descendents
Art. 457
Ils proxims ertavels d’in testader èn ses descendents.
Ils uffants ertan parts egualas.
Ils uffants predefuncts vegnan represchentads da lur descendents, e quai en tut ils grads tenor tscheps.
II. Tschep dals geniturs
Art. 458
Sch’il testader n’ha nagins descendents, va l’ierta al tschep dals geniturs.
Il bab e la mamma ertan parts egualas.
Il bab predefunct u la mamma predefuncta vegn represchentà da ses descendents, e quai en tut ils grads tenor tscheps.
Sch’ina vart n’ha nagins descendents, va l’entira ierta als ertavels da l’autra vart.
III. Tschep dals tats
Art. 459
Sch’il testader n’ha ni descendents ni ertavels dal tschep dals geniturs, va l’ierta al tschep dals tats.
Sch’ils tats da la vart paterna e materna survivan il testader, ertan tuttas duas varts parts egualas.
Il tat predefunct u la tatta predefuncta vegn represchentà da ses descendents, e quai en tut ils grads tenor tscheps.
Sch’il tat u sche la tatta da la vart paterna u materna è gia mort e n’ha nagins descendents, va l’entira mesadad als auters ertavels existents da la medema vart.
Sche la vart paterna u materna n’ha nagins ertavels, va l’entira ierta als ertavels da l’autra vart.
IV. Ultims ertavels
Art. 460506
Cun il tschep dals tats finescha il dretg d’ierta dals parents.
Art. 461507
B. Consort survivent e partenari registrà survivent
Art. 462508
Il consort survivent ed il partenari registrà survivent obtegnan:
sch’els han da parter cun descendents, la mesadad da l’ierta;
sch’els han da parter cun ertavels dal tschep dals geniturs, trais quarts da l’ierta;
sch’i n’existan er betg ertavels dal tschep dals geniturs, l’entira ierta.
Art. 463–464509
C. ...
Art. 465510
D. Chantun e vischnanca
Art. 466511
Sch’il testader n’ha nagins ertavels, va l’ierta al chantun, nua ch’il testader ha gì ses ultim domicil, ubain a la vischnanca che la legislaziun da quest chantun designescha sco ertavla.
Quattordeschavel titel Las disposiziuns per causa da mort
Emprim chapitel L’abilitad da disponer
A. Disposiziun testamentara
Art. 467
Tgi ch’è abel da giuditgar ed ha cumplenì 18 onns, po disponer da sia facultad tras in testament, observond las limitas e las furmas da la lescha.
B. Contract d’ierta
Art. 468512
Tgi ch’è abel da giuditgar ed ha cumplenì 18 onns, po sco testader far in contract d’ierta.
Persunas sut ina curatella che cumpiglia la transacziun d’in contract d’ierta dovran il consentiment da lur represchentant legal.
C. Disposiziuns manglusas
Art. 469
Disposiziuns ch’il testader ha fatg sut l’influenza d’errur, d’engion malign, da smanatscha u da sforz èn nunvalaivlas.
Ellas daventan dentant valaivlas, sch’il testader na las abolescha betg entaifer 1 onn, suenter ch’el ha survegnì enconuschientscha da l’errur u da l’engion ubain suenter che l’influenza da smanatscha u da sforz è crudada davent.
Sch’ina disposiziun cuntegna in’errur evidenta areguard las persunas u areguard las chaussas, sto la disposiziun vegnir curregida en il senn da la vaira voluntad dal testader, sche quella sa lascha constatar cun tschertezza.
Segund chapitel La libertad da disponer
A. Part disponibla
I. Dimensiun da la cumpetenza da disponer
Art. 470
Tgi che lascha enavos descendents, ses consort u ses partenari registrà, po disponer da sia facultad per causa da mort fin a la part obligatorica dals ertavels.513
Tgi che na lascha enavos nagins da quests ertavels, po disponer da tut sia facultad per causa da mort.
II. Part obligatorica
Art. 471514
La part obligatorica importa la mesadad dal dretg d’ierta legal.
III. Perdita dal dretg sin la part obligatorica durant la procedura da divorzi
Art. 472515
Sch’ina procedura da divorzi è pendenta, cura ch’il testader mora, perda il consort survivent ses dretg sin la part obligatorica, sche:
la procedura è vegnida instradada sin dumonda communabla u vegnida cuntinuada sin dumonda communabla tenor las prescripziuns davart il divorzi; ubain
ils consorts han vivì separadamain durant almain 2 onns.
En in tal cas valan las parts obligatoricas, sco sch’il testader na fiss betg maridà.
En proceduras per schliar in partenadi registrà valan ils alineas 1 e 2 tenor il senn.
IV. Giudida
Art. 473516
Independentamain d’ina eventuala disposiziun davart la part disponibla po il testader surlaschar al consort survivent u al partenari registrà survivent tras ina disposiziun per causa da mort la giudida da l’entira part da l’ierta che tutgass als descendents cuminaivels.
Questa giudida remplazza il dretg d’ierta che la lescha attribuescha al consort survivent u al partenari registrà survivent en concurrenza cun quests descendents. Ultra da questa giudida importa la part disponibla la mesadad da l’ierta.
Sch’il consort survivent marida puspè u sch’el constituescha in partenadi registrà, croda la giudida da quella part da l’ierta che n’avess betg pudì vegnir engrevgiada cun la giudida il mument da la successiun d’ierta tenor las disposiziuns ordinarias davart la part obligatorica dals descendents. Questa disposiziun vala tenor il senn, sch’il partenari registrà survivent constituescha in nov partenadi registrà u marida.
V. Calculaziun da la part disponibla
1. Deducziun dals debits
Art. 474
La part disponibla vegn calculada tenor il stadi da la facultad dal testader il mument da sia mort.
Ils debits dal testader, las expensas per la sepultura, per la sigillaziun e per l’inventarisaziun da l’ierta sco er il mantegniment dals cussedents durant in mais ston vegnir deducids da l’ierta.
2. Donaziuns tranter vivs
Art. 475
Las donaziuns tranter vivs vegnan calculadas tar la facultad, uschenavant ch’ellas èn suttamessas al plant da reducziun.
3. Assicuranza e provediment individual lià
Art. 476517
Sch’ina pretensiun d’assicuranza, inclusivamain ina pretensiun ord il provediment individual lià, fatga sin la mort dal testader, è vegnida constituida a favur d’ina terza persuna tras ina disposiziun tranter vivs u tras ina disposiziun per causa da mort, u sch’ella è vegnida cedida gratuitamain ad ina terza persuna durant ch’il testader era anc en vita, vegn la pretensiun d’assicuranza quintada tar la facultad dal testader per la valur da recumpra il mument da sia mort.
Tar la facultad dal testader vegnan er quintadas las pretensiuns da benefiziaris ord il provediment individual lià dal testader tar ina fundaziun bancara.
B. Dischertaziun
I. Motivs
Art. 477
Tras ina disposiziun per causa da mort po il testader retrair la part obligatorica d’in ertavel:
518sche l’ertavel ha commess in act chastiabel grev cunter il testader u cunter ina persuna che stat datiers ad el;
sch’el ha violà grevamain sias obligaziuns da famiglia vers il testader ubain vers in da ses confamigliars.
II. Effect
Art. 478
Il dischertà na po betg sa participar a l’ierta e betg far valair il plant da reducziun.
Sch’il testader n’ha disponì nagut auter, va la part dal dischertà als ertavels legals dal testader, sco sch’il dischertà n’avess betg survivì il testader.
Ils descendents dal dischertà salvan il dretg sin lur part obligatorica, sco sch’il dischertà n’avess betg survivì il testader.
III. Chargia da cumprova
Art. 479
Ina dischertaziun è valaivla mo, sch’il testader ha inditgà il motiv da tala en sia disposiziun.
Sch’il dischertà contesta la dischertaziun pervia d’incorrectadad dal motiv, sto l’ertavel u il legatari che ha in avantatg da la dischertaziun cumprovar la correctadad.
Sche questa cumprova na po betg vegnir furnida u sch’il motiv da la dischertaziun n’è betg inditgà, vegn la voluntad dal testader mantegnida, uschenavant che quai sa cumporta cun la part obligatorica dal dischertà, nun ch’il testader haja fatg sia disposiziun en in’errur evidenta davart il motiv da la dischertaziun.
IV. Dischertaziun d’ina persuna insolventa
Art. 480
Il testader po retrair la mesadad da la part obligatorica d’in descendent, cunter il qual i existan attests da perdita, sut la cundiziun ch’el surlaschia questa mesadad als uffants naschids u betg anc naschids da quest descendent.
Questa dischertaziun vegn dentant abolida sin dumonda dal dischertà, sch’i n’existan nagins attests da perdita pli il mument che la successiun d’ierta vegn averta u sche la summa totala dals attests da perdita na surpassa betg in quart da la part d’ierta.
Terz chapitel Las modas da disponer
A. En general
Art. 481
Entaifer las limitas da la part disponibla po il testader disponer dal tuttafatg u per part da sia facultad tras ina disposiziun testamentara u tras in contract d’ierta.
La part, da la quala il testader n’ha betg disponì, va als ertavels legals.
B. Cundiziuns e pretensiuns
Art. 482
Il testader po colliar sias disposiziuns cun cundiziuns e cun pretensiuns, las qualas mintga persuna interessada po laschar exequir, uschespert che la disposiziun sezza è vegnida realisada.
Tras cundiziuns e tras pretensiuns immoralas u illegalas daventa la disposiziun nunvalaivla.
Cundiziuns e pretensiuns che n’han nagin senn u ch’èn mo mulestusas per autras persunas vegnan consideradas sco inexistentas.
Sch’ina donaziun per causa da mort vegn surlaschada ad in animal, vala la disposiziun correspundenta sco cundiziun da procurar per la tgira adequata da l’animal.519
C. Instituziun dals ertavels
Art. 483
Il testader po instituir in u plirs ertavels per l’entira ierta u per ina part da tala.
Sco instituziun dals ertavels vegn considerada mintga disposiziun, tenor la quala ina persuna duai survegnir l’entira ierta u ina part da tala.
D. Legat
I. Cuntegn
Art. 484
Il testader po far ina donaziun ad ina persuna sut il titel d’in legat, senza l’instituir sco ertavel.
El po assegnar a questa persuna ina singula chaussa da l’ierta, la giudida da l’entira ierta u d’ina part da tala ubain incumbensar ils ertavels u ils legataris da furnir prestaziuns per ella or da la valur da l’ierta u da deliberar ella d’obligaziuns.
Sch’il testader assegna ina tscherta chaussa che na tutga betg tar l’ierta, è il debitur deliberà, nun che la disposiziun cuntegnia in’autra voluntad dal testader.
II. Obligaziun dal debitur
Art. 485
La chaussa sto vegnir surdada al legatari en quel stadi ed en quella qualitad, sco ch’ella sa preschenta il mument che la successiun d’ierta vegn averta, cun donns e cun creschaments, libra u engrevgiada.
Per expensas ch’il debitur ha fatg per la chaussa dapi l’avertura da la successiun d’ierta sco er per pegiuraments ch’igl ha dà dapi lura, ha el ils dretgs e las obligaziuns d’in administratur senza mandat.
III. Relaziun cun l’ierta
Art. 486
Sch’ils legats surpassan l’import da l’ierta u da la donaziun al debitur ubain la part disponibla, poi vegnir pretendì ch’els vegnian reducids proporziunalmain.
Sch’ils debiturs moran avant il testader, sch’els n’èn betg degns d’ertar u sch’els refusan l’ierta, restan ils legats tuttina en vigur.
In ertavel legal u instituì po pretender il legat ch’il testader ha fatg a sia favur er, sch’el refusa l’ierta.
E. Disposiziun substitutiva
Art. 487
En sia disposiziun po il testader designar ina u pliras persunas che duain survegnir l’ierta u il legat, en cas che l’ertavel u ch’il legatari mora avant il testader u refusa l’ierta u il legat.
F. Instituziun d’ertavels posteriurs
I. Designaziun da l’ertavel posteriur
Art. 488
En sia disposiziun po il testader obligar l’ertavel instituì sco emprim ertavel da surdar l’ierta ad in’autra persuna sco ertavel posteriur.
L’ertavel posteriur na po betg vegnir obligà da far il medem.
Las medemas disposiziuns valan per il legat.
II. Mument da la surdada
Art. 489
Sco mument da la surdada sto vegnir considerada la mort da l’emprim ertavel, nun che la disposiziun fixeschia insatge auter.
Sch’i vegn numnà in auter mument che n’è betg anc entrà, cur che l’emprim ertavel mora, va l’ierta – cunter ina garanzia – als ertavels da l’emprim ertavel.
Sch’il mument na po betg pli entrar per in motiv u l’auter, va l’ierta definitivamain als ertavels da l’emprim ertavel.
III. Garanzias
Art. 490
En tut ils cas da l’instituziun d’ertavels posteriurs sto l’autoritad cumpetenta ordinar ina inventarisaziun.
L’ierta vegn surdada a l’emprim ertavel mo cunter ina garanzia, nun ch’il testader l’haja deliberà expressivamain da questa obligaziun; en cas da bains immobigliars po questa garanzia vegnir prestada tras in’annotaziun da l’obligaziun da surdada en il register funsil.
Sche l’emprim ertavel n’è betg en cas da prestar questa garanzia u sch’el periclitescha las aspectativas da l’ertavel posteriur, sto vegnir ordinada l’administraziun da l’ierta.
IV. Posiziun giuridica
1. Da l’emprim ertavel
Art. 491
L’emprim ertavel acquista l’ierta sco in auter ertavel instituì.
El daventa proprietari da l’ierta cun l’obligaziun da surdar quella.
2. Da l’ertavel posteriur
Art. 492
L’ertavel posteriur acquista l’ierta dal testader, sch’el viva, cur che la surdada è previsa.
Sch’el mora avant quest mument, resta l’ierta tar l’emprim ertavel, nun ch’il testader haja disponì insatge auter.
Sche l’emprim ertavel mora avant il testader, sch’el n’è betg degn d’ertar u sch’el refusa l’ierta, va l’ierta a l’ertavel posteriur.
V. Descendents inabels da giuditgar
Art. 492a520
Sch’in descendent è permanentamain inabel da giuditgar e sch’el na relascha ni descendents ni in consort, po il testader ordinar l’instituziun d’ertavels secundars per la restanza da l’ierta.
L’instituziun d’ertavels secundars croda tenor la lescha, sch’il descendent daventa cunter tuttas aspectativas abel da giuditgar.
G. Fundaziuns
Art. 493
Il testader po destinar la part disponibla da sia facultad dal tuttafatg u per part ad ina fundaziun.
La fundaziun è dentant mo valaivla, sch’ella correspunda a las prescripziuns legalas.
H. Contracts d’ierta
I. Instituziun dals ertavels e legat
Art. 494
Tras in contract d’ierta po il testader s’obligar da surlaschar sia ierta u ses legat a la cuntrapart u ad ina terza persuna.
El po disponer libramain da sia facultad.
Disposiziuns per causa da mort e donaziuns tranter vivs, cun excepziun dals solits regals occasiunals, pon tuttavia vegnir contestadas, sch’ellas:
n’èn betg cumpatiblas cun las obligaziuns dal contract d’ierta, particularmain sch’ellas sminueschan las favurisaziuns tenor il contract d’ierta; e
n’èn betg vegnidas resalvadas en il contract d’ierta.521
II. Renunzia a l’ierta
1. Impurtanza
Art. 495
Il testader po far in contract da renunzia a l’ierta cun in ertavel.
Il renunziader na vegn betg pli considerà sco ertavel tar la successiun d’ierta.
Nua ch’il contract n’ordinescha nagut auter, vala la renunzia a l’ierta er per ils descendents dal renunziader.
2. Crudada da la renunzia
Art. 496
Sche tscherts ertavels èn instituids en il contract d’ierta empè dal renunziader, croda la renunzia, sche quels n’acquistan betg l’ierta per in motiv u l’auter.
Sche la renunzia ha gì lieu a favur da cunertavels, vegni supponì ch’ella valia mo per ils ertavels dal tschep che deriva dal perdavant cuminaivel il pli proxim e ch’ella n’existia betg per ils ertavels pli lontans.
3. Dretgs dals crediturs d’ierta
Art. 497
Sch’il testader è insolvent il mument che la successiun d’ierta vegn averta e sche ses ertavels na pajan betg ils debits, poi vegnir recurrì al renunziader ed a ses ertavels, uschenavant ch’els han survegnì or da la facultad dal testader ina cuntraprestaziun per la renunzia a l’ierta entaifer ils ultims 5 onns avant sia mort ed uschenavant ch’els èn anc enritgids qua tras il mument che la successiun d’ierta vegn averta.
Quart chapitel Las furmas da disponer
A. Disposiziuns testamentaras
I. Constituziun
1. En general
Art. 498
Ina disposiziun testamentara po vegnir constituida ubain tras ina documentaziun publica ubain cun agen maun en scrit ubain tras ina decleraziun a bucca.
2. Disposiziun publica
a. Furma da disponer
Art. 499
La disposiziun testamentara publica vegn fatga cun la cooperaziun da duas perditgas davant il funcziunari, davant il notar u davant in’autra persuna ch’è incumbensada tenor il dretg chantunal cun quests affars.
b. Cooperaziun dal funcziunari
Art. 500
Il testader sto communitgar la voluntad al funcziunari; quel redigia u lascha rediger il document ed al dat alura a leger al testader.
Il testader sto suttascriver il document.
Il funcziunari sto datar e suttascriver il document.
c. Cooperaziun da las perditgas
Art. 501
Uschespert ch’il document è datà e suttascrit, declera il testader a las duas perditgas, en preschientscha dal funcziunari, ch’el haja legì il document e che quel cuntegnia sia ultima voluntad.
Mettend lur suttascripziun sin il document, conferman las perditgas ch’il testader haja fatg questa decleraziun davant ellas e ch’el saja – tenor lur giuditgar – stà abel da disponer.
I n’è betg necessari che las perditgas survegnian enconuschientscha dal cuntegn dal document.
d. Disponer senza leger e suttascriver il document
Art. 502
Sch’il testader ni legia ni suttascriva sez il document, sto il funcziunari preleger quel ad el en preschientscha da las duas perditgas, ed il testader sto alura declerar ch’il document cuntegnia sia ultima voluntad.
Mettend lur suttascripziun sin il document, na ston las perditgas betg mo confermar ch’il testader haja fatg questa decleraziun davant ellas e ch’el saja – tenor lur giuditgar – stà abel da disponer, mabain er ch’il funcziunari haja prelegì il document al testader en lur preschientscha.
e. Persunas che coopereschan
Art. 503
Persunas che n’èn betg ablas d’agir, che n’han betg ils dretgs civics e politics522 pervia d’ina sentenzia penala u che na san betg leger e scriver, ils parents523 en lingia directa, ils fragliuns dal testader e lur consorts sco er il consort dal testader sez na pon cooperar a la constituziun da la disposiziun publica ni sco funcziunari documentant ni sco perditgas.
Il document na dastga cuntegnair naginas disposiziuns a favur dal funcziunari documentant e da las perditgas sco er dals parents en lingia directa e dals fragliuns u dals consorts da questas persunas.
f. Tegnair en salv la disposiziun
Art. 504
Ils chantuns han da procurar ch’ils funcziunaris documentants tegnian sezs en salv las disposiziuns sco original u sco copia, ubain surdettian quellas ad in uffizi per las laschar tegnair en salv.
3. Disposiziun scritta a maun
Art. 505
La disposiziun testamentara scritta a maun sto vegnir scritta dal testader dal cumenzament fin a la fin a maun, ed il testader sto datar e suttascriver questa disposiziun testamentara; la data sto cuntegnair l’onn, il mais ed il di che la disposiziun è vegnida scritta.524
Ils chantuns han da procurar che talas disposiziuns possian vegnir surdadas avertas u serradas ad in uffizi per las laschar tegnair en salv.
4. Disposiziun a bucca
a. Disposiziun
Art. 506
La disposiziun testamentara po vegnir fatga a bucca, sch’il testader è impedì da sa servir da las autras furmas da disponer en consequenza da circumstanzas extraordinarias sco privel da mort imminent, interrupziun dal traffic, epidemias u eveniments da guerra.
Per quest intent sto el declerar sia ultima voluntad davant duas perditgas ed incumbensar quellas da procurar che sia disposiziun vegnia documentada.
Per las perditgas valan las medemas prescripziuns d’exclusiun sco en cas da la disposiziun publica.
b. Documentaziun
Art. 507
Ina da las perditgas metta immediatamain en scrit la disposiziun a bucca cun inditgar il lieu, l’onn, il mais ed il di che la disposiziun è vegnida fatga. La disposiziun vegn suttascritta da tuttas duas perditgas e vegn deponida senza retardar tar in’autoritad giudiziala, cun la decleraziun ch’il testader saja stà abel da disponer ed haja communitgà ad ellas questa sia ultima voluntad sut las circumstanzas spezialas ch’eran avant maun.
Empè da quai pon las duas perditgas laschar protocollar la disposiziun cun la medema decleraziun tar in’autoritad giudiziala.
Sch’il testader fa la disposiziun a bucca en il servetsch militar, po in uffizier cun il grad da chapitani u cun in grad pli aut remplazzar l’autoritad giudiziala.
c. Perdita da la vigur
Art. 508
La disposiziun a bucca perda sia vigur suenter 14 dis quintads a partir dal mument ch’il testader è puspè daventà abel da sa servir d’ina da las autras furmas da disponer.
II. Revocaziun e destrucziun
1. Revocaziun
Art. 509
Il testader po revocar da tut temp sia disposiziun testamentara en ina da las furmas da disponer prescrittas.
La disposiziun po vegnir revocada dal tuttafatg u per part.
2. Destrucziun
Art. 510
Il testader po revocar sia disposiziun testamentara cun destruir il document.
Sch’il document vegn destruì per casualitad u per culpa da terzas persunas e sche ses cuntegn na po betg vegnir eruì exactamain e cumplettamain, perda la disposiziun medemamain sia vigur; resalvads restan ils dretgs d’indemnisaziun.
3. Disposiziun posteriura
Art. 511
Sch’il testader fa ina nova disposiziun testamentara senza revocar expressivamain ina disposiziun anteriura, remplazza ella la disposiziun anteriura, nun ch’i resultia senza dubi ch’ella saja mo ina cumplettaziun da la disposiziun anteriura.
Ina disposiziun testamentara davart ina tscherta chaussa vegn er revocada, sch’il testader dispona posteriuramain da la chaussa en ina moda che n’è betg cumpatibla cun l’emprima disposiziun.
B. Contract d’ierta
I. Constituziun
Art. 512
Per esser valaivel sto il contract d’ierta vegnir fatg en furma da la disposiziun testamentara publica.
Las parts contrahentas ston declerar a medem temp lur voluntad al funcziunari e suttascriver il document davant el e davant las duas perditgas.
II. Aboliziun
1. Tranter vivs
a. Tras contract e tras disposiziun testamentara
Art. 513
Las parts contrahentas pon abolir da tut temp il contract d’ierta tras ina cunvegna en scrit.
Il testader po abolir unilateralmain in contract d’instituziun dals ertavels u in contract da legat, sche l’ertavel u sch’il legatari sa fa – suenter la conclusiun dal contract – culpabel envers il testader d’in cumportament che signifitga in motiv da dischertaziun.
L’aboliziun unilaterala sto avair lieu en ina da las furmas ch’èn prescrittas per la disposiziun testamentara.
b. Tras retratga dal contract
Art. 514
Tgi che ha il dretg da pretender prestaziuns tranter vivs sin basa d’in contract d’ierta, po sa retrair dal contract tenor las disposiziuns dal Dretg d’obligaziuns525, sche questas prestaziuns na vegnan betg ademplidas u garantidas tenor il contract.
2. L’ertavel mora avant il testader
Art. 515
Sche l’ertavel u sch’il legatari mora avant il testader, scroda il contract.
Sch’il testader è enritgì tras il contract, cur che l’ertavel mora, pon ils ertavels dal defunct pretender che l’enritgiment vegnia restituì, nun ch’igl existia ina disposiziun cuntraria.
C. Restricziun dal dretg da disponer
Art. 516
Sche la libertad da disponer dal testader vegn restrenschida, suenter ch’el ha fatg ina disposiziun per causa da mort, na vegn la disposiziun betg abolida; ella vegn dentant suttamessa al plant da reducziun.
Tschintgavel chapitel L’executur dal testament
A. Surdada da l’incumbensa
Art. 517
En ina disposiziun testamentara po il testader incumbensar ina u pliras persunas ch’èn ablas d’agir d’exequir sia ultima voluntad.
Questa incumbensa sto vegnir communitgada ad ellas d’uffizi, ed ellas ston declerar entaifer 14 dis a partir da questa communicaziun, sch’ellas acceptan l’incumbensa; sch’ellas taschan, vala quai sco acceptaziun.
Ellas han il dretg da vegnir indemnisadas adequatamain per lur activitad.
B. Cuntegn da l’incumbensa
Art. 518
Ils executurs dal testament han ils dretgs e las obligaziuns da l’administratur d’ierta uffizial, nun ch’il testader haja disponì autramain.
Els ston represchentar la voluntad dal testader ed han en spezial l’incumbensa d’administrar l’ierta, da pajar ils debits dal testader, da surdar ils legats e da far la partiziun tenor las ordinaziuns dal testader u tenor la prescripziun da la lescha.
Sch’i èn vegnids nominads plirs executurs dal testament, exequeschan els cuminaivlamain lur uffizi, nun ch’il testader haja disponì autramain.
Sisavel chapitel La nunvalaivladad e la reducziun da las disposiziuns
A. Plant da nunvalaivladad
I. Inabilitad da disponer, voluntad manglusa, illegalitad u immoralitad
Art. 519
Sin basa d’in plant vegn ina disposiziun per causa da mort declerada sco nunvalaivla:
sch’il testader l’ha fatg durant in temp ch’el n’era betg abel da disponer;
sch’ella n’è betg l’expressiun da la libra voluntad;
sch’ella sezza u ina cundiziun agiuntada è immorala u illegala.
Il plant da nunvalaivladad po vegnir inoltrà da mintgin che ha, sco ertavel u sco legatari, in interess che la disposiziun vegnia declerada sco nunvalaivla.
II. Mancanzas formalas
1. En general526
Art. 520
Sche la disposiziun cuntegna ina mancanza formala, vegn ella declerada sco nunvalaivla sin basa d’in plant.
Sche la mancanza formala resulta dal fatg che la disposiziun surlascha insatge a persunas che han cooperà a la disposiziun ubain a lur confamigliars, vegnan mo quellas donaziuns decleradas sco nunvalaivlas.
Per il dretg da purtar plant valan las medemas prescripziuns sco en cas da l’inabilitad da disponer.
2. En cas d’ina disposiziun testamentara scritta a maun
Art. 520a527
Sche la mancanza d’ina disposiziun testamentara scritta a maun è quella che l’onn, il mais u il di n’è betg inditgà correctamain, po ella vegnir declerada sco nunvalaivla mo, sche las indicaziuns dal temp necessarias na pon betg vegnir constatadas autramain e sche la data è necessaria per giuditgar l’abilitad da disponer, la successiun da pliras disposiziuns u in’autra dumonda che concerna la valaivladad da la disposiziun.
III. Surannaziun
Art. 521
Il plant da nunvalaivladad surannescha 1 onn suenter il di che l’accusader ha survegnì enconuschientscha da la disposiziun e dal motiv da nunvalaivladad ed en mintga cas 10 onns suenter il di che la disposiziun è vegnida averta.
Sch’il testader n’è betg abel da disponer u en cas d’illegalitad u d’immoralitad surannescha il plant da nunvalaivladad envers in legatari da mala fai sut tut las circumstanzas pir suenter 30 onns.
La nunvalaivladad d’ina disposiziun po vegnir fatga valair da tut temp sin via d’objecziun.
B. Plant da reducziun
I. Premissas
1. En general
Art. 522528
Ils ertavels che survegnan tenor la valur main che lur part obligatorica, pon pretender che las suandantas acquisiziuns e donaziuns vegnian reducidas, fin che la part obligatorica è restabilida:
las acquisiziuns tenor la successiun d’ierta legala;
las donaziuns per causa da mort;
las donaziuns tranter vivs.
Sch’ina disposiziun per causa da mort cuntegna prescripziuns davart las parts dals ertavels legals, valan quellas mo sco simplas prescripziuns per parter l’ierta, nun che la disposiziun cuntegnia in’autra voluntad dal testader.
2. Ertavels cun dretg sin la part obligatorica
Art. 523529
En cas dad ertavels cun dretg sin la part obligatorica vegnan las acquisiziuns tenor la successiun d’ierta legala e las donaziuns per causa da mort reducidas en la proporziun dals imports che surpassan lur part obligatorica.
3. Dretgs dals crediturs
Art. 524
Uschenavant che quai è necessari per cuvrir lur dabuns, pon l’administraziun dal concurs d’in ertavel ubain ses crediturs, che possedan attests da perdita il mument da la successiun d’ierta, pretender la reducziun entaifer il termin fixà per l’ertavel, sch’il testader ha surpassà la part disponibla a disfavur da l’ertavel e sche l’ertavel na porta betg sez il plant da reducziun sin proposta dals crediturs.
Il medem dretg exista er envers ina dischertaziun che na vegn betg contestada dal dischertà.
II. Effect
1. Reducziun en general
Art. 525
La reducziun ha lieu per tut ils ertavels e legataris instituids en la medema proporziun, nun che la disposiziun cuntegnia in’autra voluntad dal testader.
Sche la donaziun ad in legatari, ch’è a medem temp debitur da legats, vegn reducida, po quel pretender cun la medema resalva che er quests legats vegnian reducids proporziunalmain.
2. Legat d’ina chaussa singula
Art. 526
Sch’il legat d’ina chaussa singula che na po betg vegnir partida senza sminuir sia valur vegn suttamess a la reducziun, po il legatari ubain pretender che la chaussa sezza al vegnia surdada cunter indemnisaziun da l’import supplementar ubain far pajar empè da la chaussa l’import disponibel.
3. Disposiziuns tranter vivs
a. Cas
Art. 527
A la reducziun èn suttamessas sco las disposiziuns per causa da mort:
las donaziuns a quint da la part da l’ierta sco dota, sco dotaziun u sco cessiun dals bains, nun ch’ellas sajan suttamessas a la gulivaziun;
las indemnisaziuns d’ierta ed ils imports da renunzia a l’ierta;
las donaziuns ch’il testader ha pudì revocar libramain u ch’el ha fatg ils ultims 5 onns avant sia mort, cun excepziun dals regals occasiunals usitads;
las valurs da facultad ch’il testader ha evidentamain alienà per guntgir la restricziun dal dretg da disponer.
b. Restituziun
Art. 528
Tgi ch’è da buna fai, è obligà da restituir mo la valur, per la quala el è enritgì tras l’act giuridic cun il testader il mument da la successiun d’ierta.
Sch’il legatari d’in contract d’ierta sto tolerar ina reducziun, ha el il dretg da pretender enavos in import correspundent da la cuntraprestaziun fatga al testader.
4. Assicuranza e provediment individual lià
Art. 529530
Pretensiuns d’assicuranza, inclusivamain pretensiuns ord il provediment individual lià, fatgas sin la mort dal testader, ch’èn vegnidas constituidas a favur d’ina terza persuna tras ina disposiziun tranter vivs u tras ina disposiziun per causa da mort, u ch’èn vegnidas cedidas gratuitamain ad ina terza persuna durant ch’il testader era anc en vita, èn suttamessas a la reducziun per lur valur da recumpra.
Suttamessas a la reducziun èn er las pretensiuns da benefiziaris ord il provediment individual lià dal testader tar ina fundaziun bancara.
5. Giudida e rentas
Art. 530
Sch’il testader ha engrevgià talmain sia ierta cun dretgs da giudida e cun rentas, che la valur chapitalisada da l’ierta surpassa – tenor la durada presumtiva da quests dretgs – la part disponibla da l’ierta, pon ils ertavels pretender che quests dretgs vegnian reducids proporziunalmain ubain ch’els vegnian deliberads da quests dretgs, surlaschond la part disponibla da l’ierta als legataris.
6. Instituziun posteriura d’ertavels
Art. 531531
Ina instituziun posteriura d’ertavels è nunvalaivla envers in ertavel cun dretg sin la part obligatorica, sche la part obligatorica vegn reducida qua tras; resalvada resta la disposiziun davart descendents inabels da giuditgar.
III. Realisaziun
Art. 532532
La reducziun vegn fatga tenor la suandanta successiun, fin che la part obligatorica è restabilida:
las acquisiziuns tenor la successiun d’ierta legala;
las donaziuns per causa da mort;
las donaziuns tranter vivs.
Las donaziuns tranter vivs vegnan reducidas tenor la suandanta successiun:
las donaziuns ord il contract matrimonial u ord il contract da facultad, che ston vegnir resguardadas per calcular la part obligatorica;
las donaziuns che pon vegnir revocadas libramain e las prestaziuns dal provediment individual lià, en la medema proporziun;
las ulteriuras donaziuns, e quai tenor la successiun las pli novas avant las pli veglias.
IV. Surannaziun
Art. 533
Il plant da reducziun surannescha 1 onn suenter il di ch’ils ertavels han survegnì enconuschientscha da la violaziun da lur dretgs ed en mintga cas suenter 10 onns, quintads a partir dal mument da l’avertura en cas da las disposiziuns testamentaras ed a partir da la mort dal testader en cas da las autras donaziuns.
Sch’ina disposiziun anteriura è daventada valaivla, perquai ch’ina disposiziun posteriura è vegnida declerada sco nunvalaivla, cumenzan ils termins il mument da la decleraziun da nunvalaivladad.
La reducziun po vegnir pretendida da tut temp sin via d’objecziun.
Settavel chapitel Plants or da contracts d’ierta
A. Transferiment tranter vivs
Art. 534
Sch’il testader è anc en vita e transferescha sia facultad sin l’ertavel contractual, po quel laschar far in inventari public.
Sch’il testader n’ha betg transferì tut sia facultad u ha acquistà facultad suenter il transferiment, sa referescha il contract mo a la facultad transferida, nun ch’i saja vegnì disponì insatge auter.
Uschenavant che la facultad è vegnida transferida durant ch’il testader era anc en vita, van ils dretgs e las obligaziuns als ertavels da l’ertavel instituì, nun ch’i saja vegnì disponì insatge auter.
B. Gulivaziun en cas da renunzia a l’ierta
I. Reducziun
Art. 535
Sch’il testader ha fatg prestaziuns a l’ertavel renunziant durant ch’el era anc en vita e sche questas prestaziuns surpassan la part disponibla da sia ierta, pon ils cunertavels pretender la reducziun.
La disposiziun è dentant suttamessa a la reducziun mo per l’import, per il qual ella surpassa la part obligatorica dal renunziader.
Las prestaziuns vegnan messas a quint tenor las prescripziuns che valan per la gulivaziun.
II. Restituziun
Art. 536
Sch’il renunziader vegn obligà da far in restituziun a l’ierta sin basa da la reducziun, po el ubain sa suttametter a questa restituziun ubain metter l’entira prestaziun en la partiziun e sa participar a quella, sco sch’el n’avess betg renunzià.
Segunda partiziun La successiun d’ierta
Quindeschavel titel L’avertura da la successiun d’ierta
A. Premissa da vart dal testader
Art. 537
La successiun d’ierta vegn averta cun la mort dal testader.
Uschenavant che las donaziuns e las partiziuns, fatgas durant ch’il testader era anc en vita, èn d’impurtanza per il dretg d’ierta, vegnan ellas resguardadas tenor il stadi, en il qual l’ierta sa chatta il mument da la mort dal testader.
B. Lieu da l’avertura533
Art. 538
La successiun d’ierta vegn averta per l’entira facultad a l’ultim domicil dal testader.
...534
C. Premissas da vart da l’ertavel
I. Abilitad d’ertar
1. Capacitad giuridica
Art. 539
Mintgin che n’è – tenor las prescripziuns da la lescha – betg exclus d’ertar è abel dad esser ertavel e d’acquistar facultad or d’ina disposiziun per causa da mort.
Las donaziuns fatgas per in intent determinà ad ina pluralitad da persunas che na posseda betg la persunalitad giuridica, vegnan acquistadas da las singulas persunas individualmain cun la grevezza da vegnir applitgadas per la finamira prescritta dal testader, u valan, nua che quai n’è betg pussaivel, sco fundaziun.
2. Indignitad d’ertar
a. Motivs
Art. 540
Indegn dad esser ertavel u d’acquistar insatge or d’ina disposiziun per causa da mort è:
tgi che ha chaschunà u empruvà da chaschunar intenziunadamain ed illegalmain la mort dal testader;
tgi che ha privà intenziunadamain ed illegalmain il testader per adina da sia capacitad da disponer;
tgi che ha muventà u impedì il testader tras engion, tras sforz u tras smanatschas da far u da revocar ina disposiziun per causa da mort;
tgi che ha eliminà u fatg nunvalaivla intenziunadamain ed illegalmain ina disposiziun per causa da mort sut talas circumstanzas, ch’il testader n’ha betg pli pudì renovar quella.
Sch’il testader perduna a l’indegn d’ertar, finescha l’indignitad d’ertar.
b. Effect per ils descendents
Art. 541
L’inabilitad d’ertar exista mo per la persuna indegna d’ertar sezza.
Ils descendents da quella ertan dal testader, sco sche la persuna indegna d’ertar fiss morta avant il testader.
II. Surviver la successiun d’ierta
1. Sco ertavel
Art. 542
Per pudair acquistar l’ierta, sto l’ertavel esser en vita ed abel d’ertar il mument che la successiun d’ierta vegn averta.
Sch’in ertavel mora suenter l’avertura da la successiun d’ierta, van ses dretgs vi da l’ierta vi sin ses ertavels.
2. Sco legatari
Art. 543
Il legatari acquista il dretg vi dal legat, sch’el è en vita ed abel d’ertar il mument che la successiun d’ierta vegn averta.
Sch’el mora avant il testader, croda ses legat davent a favur da quel che al dueva pajar ora, nun che la disposiziun laschia cumprovar ina voluntad cuntraria.
3. L’uffant concepì
Art. 544
L’uffant concepì è abel d’ertar cun resalva ch’el naschia viv.
Sche la protecziun da ses interess pretenda quai, installescha l’autoritad per la protecziun d’uffants ina curatella.535
Sche l’uffant nascha mort, na vegn el betg en consideraziun per la successiun d’ierta.536
4. Ertavels posteriurs
Art. 545
Sur l’instituziun posteriura d’ertavels u da legataris po l’ierta u ina chaussa or da l’ierta vegnir testada ad ina persuna che na viva anc betg il mument da la successiun d’ierta.
Sch’in preertavel n’è betg numnà, valan ils ertavels legals sco preertavels.
D. Spariziun
I. Ertar d’ina persuna sparida
1. Successiun d’ierta cunter garanzia
Art. 546
Sch’insatgi vegn declerà sco sparì, vegn sia ierta consegnada als ertavels u als legataris pir suenter che quels han garantì tras ina segirezza da restituir en cas da basegn la facultad al sparì sez u ad autras persunas che han in meglier dretg da l’ierta.
Questa segirezza sto vegnir prestada per 5 onns dapi la spariziun en grond privel da mort e per 15 onns dapi l’absenza senza avair novas dal sparì, dentant en nagin cas pli ditg che fin al di ch’il sparì avess cumplenì 100 onns.
Ils 5 onns curran a partir da la consegna da l’ierta ed ils 15 onns davent da l’ultima nova da vita dal sparì.
2. Annullaziun da la spariziun e restituziun da la facultad
Art. 547
Sch’il sparì returna u sch’insatgi auter fa valair megliers dretgs, sto la persuna che ha obtegnì l’ierta restituir quella tenor las normas dal possess.
A terzas persunas che possedan megliers dretgs sto ella, sch’ella è da buna fai, far la restituziun mo entaifer il termin dal plant d’ierta.
II. Dretg d’ertar dal sparì
Art. 548
Sch’in ertavel è sparì senza ch’ins possia eruir, sch’el saja en vita u gia mort il mument che la successiun d’ierta vegn averta, vegn sia part da l’ierta messa sut administraziun uffiziala.
Tgi che ertass en cas da spariziun da questa persuna, po – 1 onn suenter che quella è sparida en grond privel da mort u 5 onns suenter ch’ella ha dà l’ultima nova da vita – pretender da la dretgira ch’ella decleria la spariziun e ch’ella consegnia la part da l’ierta suenter che quella decleraziun è vegnida decretada.
La consegna da la part da l’ierta vegn fatga tenor las prescripziuns davart la consegna da l’ierta als ertavels d’ina persuna sparida.
III. Relaziun tranter ils dus cas
Art. 549
Sch’ils ertavels d’ina persuna sparida han gia cuntanschì che la facultad da quella è vegnida dada en lur mauns, pon ses cunertavels sa referir a quai, sch’ina ierta croda a la persuna sparida, e pretender che la facultad vegnia consegnada ad els senza ch’i stoppia vegnir decretada ina nova decleraziun da spariziun.
Medemamain pon ils ertavels dal sparì sa referir a la decleraziun da spariziun ch’è vegnida decretada sin dumonda da ses cunertavels.
IV. Procedura d’uffizi
Art. 550
Suenter che la facultad u la part da l’ierta d’ina persuna sparida è stada 10 onns sut administraziun uffiziala u sche questa persuna avess cumplenì 100 onns, vegn – sin dumonda da l’autoritad cumpetenta – la decleraziun da spariziun decretada d’uffizi.
Sche nagin n’annunzia ses dretgs entaifer il termin inditgà, croda l’ierta a la cuminanza cun il dretg d’ertar u, sch’il sparì n’ha mai abità en Svizra, al chantun d’origin.
La cuminanza è obligada da restituir la facultad al sparì sez u a tals che possedan megliers dretgs, gist sco che quai è il cas tar in ertavel che ha obtegnì l’ierta d’ina persuna sparida.
Sedeschavel titel Ils effects da la successiun d’ierta
Emprim chapitel Las mesiras da segiranza
A. En general
Art. 551
L’autoritad cumpetenta da l’ultim domicil dal testader sto prender d’uffizi las mesiras ch’èn necessarias per segirar la successiun d’ierta.537
Questas mesiras cumpiglian en spezial – en quels cas ch’èn previs da la lescha – la sigillaziun da l’ierta, l’inventarisaziun, l’ordinaziun d’ina administraziun uffiziala da l’ierta e l’avertura dals testaments.
...538
B. Sigillaziun da l’ierta
Art. 552
L’ierta vegn sigillada en ils cas ch’èn previs dal dretg chantunal.
C. Inventari
Art. 553
Ina inventarisaziun vegn ordinada:
sch’in ertavel minoren stat sut avugà u sto vegnir mess sut avugà;
sch’in ertavel è permanentamain absent senza avair fixà ina represchentanza;
sch’in dals ertavels u l’autoritad per la protecziun da creschids pretenda quai;
sch’in ertavel maioren stat sut curatella cumplessiva u sto vegnir mess sut curatella cumplessiva.539
L’inventari duai vegnir fatg tenor las prescripziuns dal dretg chantunal e duai per regla esser terminà entaifer 2 mais dapi la mort dal testader.
La legislaziun chantunala po prescriver da far in inventari er en ulteriurs cas.
D. Administraziun da l’ierta
I. En general
Art. 554
L’administraziun da l’ierta vegn ordinada:
sch’in ertavel è permanentamain absent senza avair fixà ina represchentanza, uschenavant che ses interess pretendan quai;
sche nagin dals pretendents na po cumprovar suffizientamain ses dretg d’ierta u sch’igl è intschert, ch’in ertavel existia;
sche betg tut ils ertavels dal testader n’èn enconuschents;
en ils cas spezials ch’èn previs da la lescha.
Sch’il testader ha designà in executur dal testament, sto l’administraziun vegnir surdada a quel.
Sch’il defunct steva sut ina curatella che cumpiglia l’administraziun da la facultad, alura è er l’administraziun da l’ierta chaussa dal procuratur, nun ch’i vegnia ordinà insatge auter.540
II. En cas d’ertavels nunenconuschents
Art. 555
Sche l’autoritad è en dubi, ch’il testader haja ertavels u betg ubain che tut ils ertavels sajan enconuschents ad ella, decretescha ella en moda adequata in clom public per envidar tut tgi che ha in dretg da l’ierta, da s’annunziar entaifer 1 onn.
Sche nagin na s’annunzia entaifer quest termin e sche l’autoritad n’ha betg enconuschientscha d’ertavels, croda l’ierta, cun resalva dal plant d’ierta, a la cuminanza che ha il dretg d’ertar en tals cas.
E. Avertura dal testament
I. Obligaziun da consegna
Art. 556
Sch’ins chatta in testament suenter la mort d’ina persuna, sto quel vegnir consegnà immediatamain a l’autoritad, e quai er, sch’el para dad esser nunvalaivel.
Il funcziunari, tar il qual il testament è protocollà u deponì, sco er tut tgi che ha obtegnì in testament per al tegnair en salv u ha chattà in tal tranter las chaussas dal testader, è obligà sut atgna responsabladad da consegnar quel a l’autoritad, uschespert ch’el è vegnì a savair da la mort dal testader.
Suenter avair retschavì il testament e sche pussaivel suenter avair laschà vegnir a pled ils participads, surdat l’autoritad l’ierta ad interim als ertavels legals u ordinescha l’administraziun uffiziala da l’ierta.
II. Avertura
Art. 557
Il testament sto vegnir avert da l’autoritad cumpetenta entaifer 1 mais, dapi ch’el è vegnì consegnà ad ella.
Ils ertavels enconuschents a l’autoritad vegnan envidads da quella a l’avertura dal testament.
Sch’il testader ha relaschà plirs testaments, ston tuts vegnir consegnads a l’autoritad e vegnir averts da quella.
III. Communicaziun als participads
Art. 558
Tut ils participads a l’ierta survegnan – sin donn e cust da quella – ina copia da la disposiziun testamentara, uschenavant ch’ella als pertutga.
Als legataris cun domicil nunenconuschent vegn fatga la communicaziun cun in clom public en moda adequata.
IV. Consegna da l’ierta
Art. 559
1 mais suenter che la communicaziun è vegnida fatga als participads, pon ils ertavels instituids dumandar da l’autoritad in attest ch’els sajan renconuschids sco ertavels, cun resalva dal plant da nunvalaivladad e dal plant d’ierta e sche lur dretgs n’èn betg vegnids contestads expressivamain tras ils ertavels legals u tras persunas ch’èn vegnidas favurisadas en in’anteriura disposiziun.
Sch’i fa da basegn vegn l’administratur d’ierta avisà a medem temp d’als consegnar l’ierta.
Segund chapitel L’acquist da l’ierta
A. Acquist
I. Ertavels
Art. 560
Tenor lescha acquistan ils ertavels l’universalitad da l’ierta il mument da la mort dal testader.
Cun resalva da las excepziuns legalas van las pretensiuns, la proprietad, ils dretgs reals limitads ed il possess dal testader vi sin ils ertavels ed ils debits dal testader daventan ils debits persunals dals ertavels.
Per ils ertavels instituids cumenzan ils effects da l’ierta il mument che la successiun d’ierta vegn averta, ed ils ertavels legals als han d’extrader l’ierta tenor las reglas dal possess.
II. ...
Art. 561541
III. Legataris
1. Acquist dal legat
Art. 562
Ils legataris han in dretg persunal cunter ils debiturs dal legat u, sche tals n’èn betg numnads expressivamain, cunter ils ertavels legals u cunter ils ertavels instituids.
Sch’i na resorta betg insatge auter da la disposiziun, po quest dretg vegnir fatg valair uschespert che la persuna engrevgiada cun il legat ha acceptà l’ierta u na po betg pli la refusar.
Sch’ils ertavels n’adempleschan betg lur obligaziun vers il legatari, pon els vegnir obligads d’al consegnar las chaussas legadas u da pajar ina indemnisaziun en cas ch’il legat consistiva en l’obligaziun d’exequir in act u l’auter.
2. Object dal legat
Art. 563
Sch’i n’è betg disponì autramain, èn ils legats da giudida, da rentas u d’autras prestaziuns periodicas suttamess a las prescripziuns dals dretgs reals e dal Dretg d’obligaziuns.
Sch’il legat consista d’ina assicuranza fatga sin la mort dal testader, po il legatari far valair directamain ses dretgs.
3. Relaziun tranter creditur e legatari
Art. 564
Ils dretgs dals crediturs dal testader vegnan resguardads avant quels dals legataris.
Ils crediturs da l’ertavel che ha acceptà l’ierta senza resalvas han ils medems dretgs sco ils ertavels dal testader.
4. Reducziun
Art. 565
Sch’ils ertavels pajan, suenter avair pajà or ils legats, debits da l’ierta, dals quals els n’avevan betg enconuschientscha avant, pon els pretender ch’ils legataris restitueschian proporziunalmain la valur, per la quala els avessan pudì far reducir ils legats.
Ils legataris pon dentant vegnir obligads da restituir sin il pli anc la part, per la quala els èn stads enritgids il mument che la restituziun vegn pretendida.
B. Refusa
I. Decleraziun
1. Dretg da refusar
Art. 566
Ils ertavels legals ed ils ertavels instituids han il dretg da refusar ina ierta che croda ad els.
L’ierta vala sco refusada, sch’igl è evident u sch’igl è vegnì constatà uffizialmain ch’il testader era insolvent il mument da sia mort.
2. Limitaziun temporala
a. En general
Art. 567
Il termin per refusar l’ierta importa 3 mais.
El cumenza per ils ertavels legals il mument ch’els han survegnì enconuschientscha da la mort dal testader, nun ch’els possian cumprovar d’avair udì pir pli tard che l’ierta saja crudada ad els; per ils ertavels instituids curra il termin a partir dal mument ch’els han survegnì la communicaziun uffiziala da la disposiziun ch’il testader ha fatg a lur favur.
b. En cas d’ina inventarisaziun
Art. 568
Sch’in inventari è vegnì fatg sco mesira per segirar l’ierta, curra il termin da refusa per tut ils ertavels a partir dal di da la communicaziun uffiziala che l’inventarisaziun saja finida.
3. Transiziun dal dretg da refusar
Art. 569
Sch’in ertavel mora avant che refusar u avant che acceptar l’ierta, va il dretg da refusar vi sin ses ertavels.
En quest cas cumenza il termin da refusa il mument ch’ils ertavels survegnan enconuschientscha che l’ierta saja crudada a lur testader e scada il pli baud il mument ch’è fixà per els da refusar l’ierta che deriva da lur agen testader.
Sch’ina ierta vegn refusada e sch’ella croda alura ad auters ertavels che n’avevan avant betg il dretg da quella, cumenza il termin per quels il mument ch’els survegnan enconuschientscha da la refusa.
4. Furma
Art. 570
La refusa sto vegnir declerada da l’ertavel a l’autoritad cumpetenta, saja quai a bucca u en scrit.
Ella sto vegnir fatga senza cundiziuns e senza resalvas.
L’autoritad ha da far in protocol da las refusas.
II. Perdita dal dretg da refusar
Art. 571
Sche l’ertavel na refusa betg l’ierta entaifer il termin fixà, acquista el quella senza cundiziuns.
In ertavel perda il dretg da refusar l’ierta, sch’el intervegn en ils fatgs da l’ierta avant la scadenza dal termin u sch’el commetta acts che n’èn betg necessaris per simplamain administrar quella u per cuntinuar cun ils affars currents dal testader ubain sch’el sa patruna u zuppenta chaussas da l’ierta.
III. Refusa d’in cunertavel
Art. 572
Sch’il testader n’ha betg relaschà ina disposiziun per causa da mort e sch’in da plirs ertavels refusa l’ierta, va sia part a quella persuna che ertass dad el, sch’el fiss mort avant che la successiun d’ierta è vegnida averta.
Sch’il testader ha relaschà ina disposiziun per causa da mort, va la part ch’in ertavel instituì ha refusà als ertavels legals ils pli proxims dal testader, nun che la disposiziun exprimia in’autra voluntad dal testader.
IV. Refusa tras tut ils ertavels ils pli proxims
1. En general
Art. 573
Sch’ina ierta vegn refusada tras tut ils ertavels legals ils pli proxims, vegn ella liquidada da l’uffizi da concurs.
Quai che resta da la liquidaziun suenter ch’ils debits èn pajads, vegn surdà a quels che han il dretg da l’ierta, sco sche quella na fiss betg vegnida refusada.
2. Dretg dal consort survivent
Art. 574
Sche l’ierta vegn refusada dals descendents, infurmescha l’autoritad il consort survivent, e quel po alura declerar entaifer 1 mais d’acceptar l’ierta.
3. Refusa a favur d’ertavels pli allontanads
Art. 575
Refusond l’ierta pon ils ertavels pretender che l’autoritad dumondia – avant che liquidar l’ierta – ils ertavels che suondan els directamain.
En quest cas infurmescha l’autoritad ils ertavels pli allontanads ch’ils ertavels ils pli proxims hajan refusà l’ierta, e sch’els na decleran betg entaifer 1 mais da l’acceptar, vala l’ierta er sco refusada dad els.
V. Prolungaziun dal termin
Art. 576
Per motivs relevants po l’autoritad cumpetenta prolungar il termin per ils ertavels legals u per ils ertavels instituids u als conceder in nov termin.
VI. Refusa d’in legat
Art. 577
Sch’in legatari refusa in legat, croda quel davent a favur da la persuna engrevgiada, nun che la disposiziun exprimia in’autra voluntad dal testader.
VII. Protecziun dals dretgs dals crediturs da l’ertavel
Art. 578
Sch’in ertavel insolvent refusa l’ierta cun l’intent da betg laschar vegnir quella en ils mauns da ses crediturs, pon quels u l’administraziun da concurs contestar la refusa entaifer 6 mais, sche lur dretgs na vegnan betg garantids.
Sche lur contestaziun vegn approvada, vegn l’ierta liquidada uffizialmain.
In surpli activ vegn duvrà en emprima lingia per cuntentar ils crediturs che han contestà la refusa e croda, suenter che er ils auters debits èn pajads, als ertavels a favur dals quals la refusa è vegnida fatga.
VIII. Responsabladad en cas da la refusa
Art. 579
Sch’ils ertavels d’in testader insolvent refusan l’ierta, ston els tuttina star buns vers ils crediturs, uschenavant ch’els han survegnì dal testader entaifer ils ultims 5 onns avant sia mort valurs da facultad da quel, ch’els stuessan metter a disposiziun per gulivar la partiziun da l’ierta.
Questa obligaziun n’exista betg per la dotaziun usitada en cas d’ina maridaglia ed er betg concernent ils custs d’educaziun e da scolaziun.
Ertavels da buna fai ston mo star buns, uschenavant ch’els èn anc enritgids.
Terz chapitel L’inventari public
A. Premissa
Art. 580
Mintga ertavel che ha il dretg da refusar l’ierta po pretender in inventari public.
La dumonda sto vegnir fatga entaifer 1 mais tar l’autoritad cumpetenta ed en la medema furma sco la refusa da l’ierta.
La dumonda ch’è vegnida fatga d’in dals ertavels vala er per ils auters ertavels.
B. Procedura
I. Inventari
Art. 581
L’inventari public vegn fatg da l’autoritad cumpetenta tenor las prescripziuns dal dretg chantunal; el consista d’in register da las valurs da facultad e dals debits da l’ierta cun l’indicaziun da la valur stimada da mintga object da l’inventari.
Tgi che po dar scleriment davart la situaziun finanziala dal testader è obligà en atgna responsabladad da dar a l’autoritad tut las infurmaziuns che vegnan giavischadas da quella.
Spezialmain ston ils ertavels communitgar a l’autoritad ils debits dal testader ch’èn enconuschents ad els.
II. Clom da quints
Art. 582
Faschond l’inventari publitgescha l’autoritad en moda adequata in clom da quints per envidar ils crediturs ed ils debiturs dal testader, inclus ils crediturs sin garanzia, d’annunziar lur pretensiuns e lur debits entaifer in tschert termin.
Il clom da quints duai render attent ils crediturs a las consequenzas d’ina annunzia tralaschada.
Il termin sto vegnir fixà sin almain 1 mais, quintà a partir dal di da l’emprima publicaziun.
III. Inscripziun d’uffizi
Art. 583
En l’inventari public ston vegnir inscrits d’uffizi las pretensiuns ed ils debits che resortan da cudeschs publics u dals documents dal testader.
Questa inscripziun en l’inventari vegn communitgada als crediturs ed als debiturs.
IV. Resultat
Art. 584
Suenter ch’il termin dal clom da quints è scadì, vegn l’inventari serrà ed exponì almain durant 1 mais, per ch’ils participads possian prender invista.
Ils custs per l’inventari vegnan adossads a l’ierta, e sche quella na basta betg, als ertavels che han pretendì l’inventari.
C. Relaziun dals ertavels durant l’inventarisaziun
I. Administraziun
Art. 585
Durant l’inventarisaziun dastgan vegnir fatgs mo ils acts ch’èn necessaris per l’administraziun.
Sche l’autoritad permetta ad in ertavel da cuntinuar cun l’affar dal testader, pon ils cunertavels pretender ina garanzia.
II. Scussiun, process, surannaziun
Art. 586
Durant l’inventarisaziun è suspendida mintga scussiun pervia dals debits dal testader.
...542
Cun excepziun da cas urgents na pon process ni vegnir iniziads ni vegnir cuntinuads.
D. Effects
I. Termin per far la decleraziun
Art. 587
Suenter la finiziun da l’inventarisaziun vegn mintga ertavel envidà da declerar entaifer 1 mais, sch’el accepta l’ierta u betg.
Nua che las circumstanzas giustifitgeschan quai, po l’autoritad cumpetenta conceder in nov termin per laschar far stimaziuns, per liquidar pretensiuns dispitaivlas u per auters motivs sumegliants.
II. Decleraziun
Art. 588
Entaifer il termin fixà po l’ertavel refusar l’ierta u pretender ch’ella vegnia liquidada uffizialmain u acceptar ella senza cundiziuns u cun pretender in inventari public.
Sch’el na dat nagina decleraziun, ha el acceptà l’ierta cun l’inventari public.
III. Consequenzas da l’acceptaziun cun l’inventari public
1. Responsabladad tenor l’inventari
Art. 589
Sche l’ertavel surpiglia l’ierta cun l’inventari public, van ils debits dal testader ch’èn registrads en l’inventari e las valurs da facultad vi ad el.
Ils effects da l’acquist da l’ierta cun ses dretgs e cun sias obligaziuns cumenzan il mument da l’avertura da la successiun d’ierta.
L’ertavel sto star bun per ils debits ch’èn registrads en l’inventari tant cun l’ierta sco er cun sia atgna facultad.
2. Responsabladad sur l’inventari ora
Art. 590
Ils ertavels na ston star buns ni persunalmain ni cun l’ierta vers ils crediturs dal testader che n’èn betg registrads en l’inventari, perquai ch’els n’èn betg s’annunziads u perquai ch’els han fatg quai memia tard.
Sch’ils crediturs han tralaschà l’annunzia senza atgna culpa u sche lur pretensiuns n’èn betg vegnidas registradas en l’inventari malgrà l’annunzia, è l’ertavel responsabel, uschenavant ch’el è s’enritgì tras l’ierta.
En mintga cas pon ils crediturs far valair lur pretensiuns, uschenavant che quellas èn segiradas tras dretgs da pegn sin chaussas da l’ierta.
E. Responsabladad pervia da cauziuns
Art. 591
Las cauziuns ch’il testader aveva surpiglià vegnan registradas separadamain en l’inventari, e l’ertavel na sto, er suenter avair acceptà l’ierta, betg pajar dapli per tals debits che quai che tutgass a quels, sche l’ierta vegniss liquidada sin via dal concurs.
F. Acquist a favur da la communitad
Art. 592
Il clom da quints vegn decretà d’uffizi per mintga ierta che croda a la communitad; quella sto dentant star buna per ils debits da l’ierta mo uschenavant che la facultad acquistada or da l’ierta basta per quest intent.
Quart chapitel La liquidaziun uffiziala
A. Premissa
I. Dumonda d’in ertavel
Art. 593
Mintga ertavel ha il dretg da pretender la liquidaziun uffiziala empè da refusar l’ierta u d’acceptar quella cun l’inventari public.
A sia dumonda na poi dentant betg vegnir consentì, uschè ditg ch’in dals ertavels declera d’acceptar l’ierta.
En cas da la liquidaziun uffiziala n’èn ils ertavels betg responsabels per ils debits da l’ierta.
II. Dumonda dals crediturs dal testader
Art. 594
Sch’ils crediturs dal testader han cun raschun tema che lur pretensiuns na vegnian betg pajadas, pon els pretender entaifer 3 mais dapi la mort dal testader u dapi l’avertura dal testament la liquidaziun uffiziala da l’ierta, nun ch’els hajan survegnì pajaments u garanzias en il fratemp.
Sut las medemas circumstanzas pon ils legataris pretender ch’i vegnian ordinadas las mesiras preventivas per segirar lur dretgs.
B. Procedura
I. Administraziun
Art. 595
La liquidaziun uffiziala vegn exequida tras l’autoritad cumpetenta u – per incumbensa da quella – tras in u tras plirs administraturs d’ierta.
Ella cumenza cun l’inventarisaziun ch’è colliada cun in clom da quints.
L’administratur d’ierta è suttamess a la surveglianza da l’autoritad; ils ertavels pon recurrer tar quella cunter las decisiuns che l’administratur ha prendì u ha l’intenziun da prender.
II. Liquidaziun ordinaria
Art. 596
La liquidaziun uffiziala vegn fatga uschia ch’ils affars currents dal testader vegnan finids‚ sias obligaziuns ademplidas‚ sias pretensiuns incassadas, ils legats exequids uschenavant che quai è necessari, ils dretgs e las obligaziuns dal testader stabilids giudizialmain e sia facultad realisada.
La vendita da bains immobigliars dal testader vegn fatga tras in ingiant public; sin via privata dastga quai vegnir fatg mo, sche tut ils ertavels èn perencletgs.
Ils ertavels pon pretender che objects e daners che n’èn betg necessaris per la liquidaziun da l’ierta vegnian surdads dal tuttafatg u mo per part en lur mauns gia durant la liquidaziun.
III. Liquidaziun tras l’uffizi da concurs
Art. 597
L’ierta insolventa vegn liquidada da l’uffizi da concurs tenor las prescripziuns dal dretg da concurs.
Tschintgavel chapitel Il plant d’ierta
A. Premissa
Art. 598
Tgi che crai d’avair sco ertavel legal u sco ertavel instituì megliers dretgs sin l’ierta u sin chaussas or da quella ch’il possessur actual, po far valair ses dretgs cun il plant d’ierta.
...543
B. Effect
Art. 599
Sch’il plant vegn approvà, sto il possessur ceder l’ierta u ils objects da quella a l’accusader, e quai tenor las reglas dal possess.
L’accusà na po betg far l’objecziun vers il plant d’ierta d’avair acquistà objects d’ierta tras giudida.
C. Surannaziun
Art. 600
Il plant d’ierta surannescha vers in accusà da buna fai cun la scadenza dad 1 onn dapi che l’accusader ha survegnì enconuschientscha dal possess da l’accusà e da la prevalenza da ses agens dretgs, en mintga cas dentant suenter la scadenza da 10 onns dapi la mort dal testader u da l’avertura dal testament.
Cunter in accusà da mala fai surannescha il plant adina pir suenter 30 onns.
D. Plant dal legatari
Art. 601
Il plant dal legatari surannescha suenter 10 onns dapi ch’el ha survegnì la communicaziun dal legat; sche l’execuziun dal legat po vegnir pretendida pir pli tard, cumenza il termin cun il di ch’il legat daventa exequibel.
Deschsettavel titel La partiziun da l’ierta
Emprim chapitel La cuminanza avant la partiziun
A. Effects da la successiun d’ierta
I. Cuminanza dals ertavels
Art. 602
Sch’il testader ha plirs ertavels, nascha tranter quels cun sia mort ina cuminanza che cumpiglia tut ils dretgs e tut las obligaziuns da l’ierta e che dura fin che quella vegn partida.
Ils ertavels daventan proprietaris cuminaivels dals objects da l’ierta e disponan cuminaivlamain dals dretgs da l’ierta cun resalva da las cumpetenzas da represchentar e d’administrar che vegnan regladas en contracts u en leschas.
Sin dumonda d’in cunertavel po l’autoritad cumpetenta nominar ina represchentanza per la cuminanza dals ertavels fin che l’ierta vegn partida.
II. Responsabladad dals ertavels
Art. 603
Ils ertavels ston star buns solidaricamain per ils debits dal testader.
L’indemnisaziun adequata, che vegn debitada als uffants u als biadis per las prestaziuns fatgas per il tegnairchasa cuminaivel cun il testader, sto vegnir quintada tar ils debits da l’ierta, nun ch’i resultia qua tras ina surdebitaziun da l’ierta.544
B. Dretg da partiziun
Art. 604
Mintga cunertavel ha il dretg da dumandar da tut temp la partiziun da l’ierta, nun ch’el saja obligà tenor il contract u tenor la lescha da restar en la cuminanza.
Sin dumonda d’in ertavel po la dretgira decretar temporarmain che la partiziun da l’ierta u da singulas chaussas da quella vegnia suspendida, sche la valur da l’ierta vegniss reducida considerablamain en cas d’ina partiziun immediata.
Ils cunertavels d’in ertavel insolvent pon dumandar ch’i vegnian ordinadas mesiras preventivas per segirar lur dretgs, uschespert che la successiun è averta.
C. Suspensiun da la partiziun
Art. 605
Sch’i sto vegnir prendì resguard sin ils dretgs d’in uffant anc betg naschì, sto la partiziun da l’ierta vegnir suspendida fin al mument da sia naschientscha.
Durant quest temp ha la mamma il dretg da giudida da la facultad cuminaivel, uschenavant che quai è necessari per ses mantegniment.
D. Dretgs dals cussedents
Art. 606
Ils ertavels ch’èn vegnids mantegnids dal testader en sia chasada fin a sia mort, pon dumandar da vegnir mantegnids anc 1 mais suenter la mort dal testader sin donn e cust da l’ierta.
Segund chapitel La moda da parter
A. En general
Art. 607
Ils ertavels legals ston parter tranter els sco er cun ertavels instituids tenor ils medems princips.
Sch’i n’è betg disponì autramain, pon els sa cunvegnir libramain co parter.
Ils cunertavels che possedan chaussas da l’ierta u che debiteschan insatge al testader, ston dar detagliadamain scleriment en chaussa tar la partiziun.
B. Reglas da parter
I. Disposiziun dal testader
Art. 608
Tras ina disposiziun per causa da mort po il testader prescriver, co ses ertavels duain parter e furmar lur parts.
Questas prescripziuns èn liantas per ils ertavels cun resalva d’ina gulivaziun en cas d’ina inegualitad da las parts ch’il testader n’aveva betg intenziunà.
L’attribuziun d’ina chaussa or da l’ierta ad in ertavel vala sco simpla regla da parter e betg sco legat, nun che la disposiziun exprimia in’autra voluntad dal testader.
II. Cooperaziun da l’autoritad
Art. 609
Sin dumonda d’in creditur che ha acquistà u impegnà l’ierta ch’in ertavel ha survegnì u che posseda attests da perdita cunter quel, sto l’autoritad cooperar a la partiziun empè da quest ertavel.
Igl è resalvà al dretg chantunal da prescriver la cooperaziun uffiziala anc per ulteriurs cas da partiziun.
C. Realisaziun da la partiziun
I. Egualitad dals ertavels
Art. 610
Sch’i n’è betg prescrit insatge auter, han tut ils ertavels ils medems dretgs sin las chaussas da l’ierta.
Els ston far a savair in a l’auter la relaziun ch’els han gì cun il testader; questas infurmaziuns vegnan resguardadas per far ina partiziun da l’ierta gulivada e gista.
Mintga cunertavel po dumandar ch’ils debits dal testader vegnian pajads avant che parter l’ierta u ch’i vegnia dà ina garanzia persuenter.
II. Furmaziun da parts
Art. 611
Or da las chaussas da l’ierta furman ils ertavels tantas parts u sorts sco quai ch’i èn avant maun ertavels u tscheps d’ertavels.
Sch’els na pon betg sa cunvegnir, sto l’autoritad cumpetenta furmar las sorts sin dumonda d’in dals ertavels e resguardond l’isanza locala, las relaziuns persunalas u ils giavischs da la maioritad dals cunertavels.
Las parts vegnan repartidas tranter ils ertavels tenor cunvegna u cun trair la sort.
III. Attribuziun e vendita da singulas chaussas
Art. 612
Chaussas da l’ierta che na pon betg vegnir partidas senza ch’ellas perdian considerablamain valur, duain vegnir attribuidas cumplainamain ad in dals ertavels.
Sch’ils ertavels na pon betg sa cunvegnir co parter u a tgi attribuir ina chaussa, vegn quella vendida ed il retgav repartì.
Sin dumonda d’in dals ertavels sto la vendita avair lieu sco ingiant; sch’ils ertavels na sa cunvegnan betg, decida l’autoritad cumpetenta, sche l’ingiant duai avair lieu publicamain u mo tranter ils ertavels.
IV. Attribuziun da l’abitaziun e da la rauba da chasa al consort survivent
Art. 612a545
Sche la chasa u sche l’abitaziun, nua ch’ils consorts han vivì, u sche objects da la rauba da chasa appartegnan a l’ierta, po il consort survivent pretender che la proprietad da quests bains al vegnia attribuida cun la quintar tar sia part.
Nua che las circumstanzas giustifitgeschan quai, po vegnir concedida – sin dumonda dal consort survivent u dals auters ertavels legals dal defunct – la giudida u il dretg d’abitar empè da la proprietad.
Il consort survivent na po betg far valair ses dretgs vi da localitads, nua ch’il defunct ha exequì ina professiun u nua ch’el ha manà ina interpresa e ch’in da ses descendents dovra per cuntinuar cun la professiun u cun l’interpresa dal defunct; las prescripziuns dal dretg d’ierta puril restan resalvadas.
Per il partenadi registrà vala la medema regulaziun tenor il senn.546
D. Objects spezials
I. Chaussas che tutgan ensemen, scrittiras da la famiglia
Art. 613
Chaussas che furman tenor lur natira in’unitad na duain betg vegnir separadas, sch’in dals ertavels s’oppona a la separaziun.
Scrittiras da famiglia ed objects che muntan per la famiglia ina regurdientscha speziala na duain betg vegnir alienads, sch’in dals ertavels fa opposiziun.
Sch’ils ertavels na pon betg sa cunvegnir, decida l’autoritad cumpetenta, co che quests objects duain vegnir alienads u a tgi ch’els èn d’attribuir e sch’els ston vegnir mess a quint a quel u betg; ella fa quai, resguardond l’isanza locala e – sch’ina tala n’exista betg – resguardond las relaziuns persunalas dals ertavels.
I.bis Inventari agricul
Art. 613a547
Sch’in fittadin d’in manaschi agricul mora ed in da ses ertavels maina vinavant sulet la fittanza, po quel pretender che l’entir inventari (muvel, iseglia, reservas e.u.v.) al vegnia attribuì per la valur d’utilisaziun cun metter a quint tal a sia part da l’ierta.
II. Pretensiuns dal testader vers l’ertavel
Art. 614
Pretensiuns ch’il testader ha gì vers in dals ertavels ston vegnir messas a quint a quel tar la partiziun.
III. Chaussas da l’ierta impegnadas
Art. 615
Sch’in ertavel survegn or da la partiziun ina chaussa da l’ierta impegnada per debits dal testader, vegn er quest debit adossà a quel.
Art. 616548
IV. Bains immobigliars
1. Surpigliada
a. Valur imputabla
Art. 617549
Ils bains immobigliars vegnan mess a quint als ertavels per la valur ch’els han il mument da la partiziun.
b. Procedura da stimaziun
Art. 618
Sch’ils ertavels na pon betg sa cunvegnir per quant ch’in bain immobigliar stoppia vegnir mess a quint, vegn la valur stimada tras experts uffizials.550
...551
V. Manaschis agriculs e bains immobigliars agriculs
Art. 619552
Per surpigliar e per metter a quint manaschis agriculs e bains immobigliars agriculs vala la Lescha federala dals 4 d’october 1991553 davart il dretg funsil puril.
Art. 620-625554
Terz chapitel La gulivaziun
A. Obligaziun da gulivar
Art. 626
Ils ertavels legals èn obligads vicendaivlamain da laschar gulivar tar la partiziun tut quai ch’il testader als ha dà durant sia vita cun l’intenziun che quai vegnia quintà tar lur part d’ierta.
Sch’il defunct n’ha betg disponì expressivamain il cuntrari, ston ses descendents metter en la gulivaziun tut quai che quel ha dà sco dota, sco dotaziun u sco cessiun dals bains, sco relasch dals debits e sco avantatgs sumegliants.
B. Gulivaziun en cas ch’ertavels crodan davent
Art. 627
Sch’in ertavel croda davent avant u suenter che la successiun d’ierta vegn averta, passa sia obligaziun da metter en la gulivaziun vi sin ils ertavels che remplazzan quel.
Ils descendents d’in ertavel èn obligads da laschar gulivar las donaziuns che quel ha survegnì, er sche quellas n’èn betg passadas ad els.
C. Moda da calculaziun
I. Bittar en u metter a quint
Art. 628
Ils ertavels pon eleger, sch’els vulan laschar gulivar tras bittar en las chaussas survegnidas en natira u tras metter a quint lur valur, e quai er, sche las donaziuns surpassan l’import da lur part d’ierta.
Resalvadas restan las disposiziuns divergentas dal testader sco er ils dretgs dals cunertavels da dumandar la reducziun da las donaziuns.
II. Donaziuns che surpassan la part d’ierta
Art. 629
Sch’in ertavel, che ha survegnì ordavant donaziuns che surpassan sia part d’ierta, po cumprovar ch’il testader haja vulì favurisar el qua tras, na sto el betg laschar gulivar il surpli; ils cunertavels salvan dentant il dretg da far il plant da reducziun.
Ina tala favurisaziun vegn presumada tar dotaziuns ch’èn vegnidas fatgas als descendents en la dimensiun usitada a chaschun da lur maridaglia.
III. Moda da calcular
Art. 630
La gulivaziun vegn fatga tenor la valur che las donaziuns han il mument che la successiun d’ierta vegn averta u tenor il pretsch da vendita, sche la chaussa è vegnida alienada.
Areguard expensas ed areguard donns sco er areguard fritgs retratgs valan tranter ils ertavels las reglas davart il possess.
D. Custs d’educaziun
Art. 631
Las expensas dal testader per l’educaziun e per la scolaziun da singuls uffants èn suttamessas a l’obligaziun da gulivar mo uschenavant ch’ellas surpassan la dimensiun usitada, nun ch’i possia vegnir cumprovada in’autra voluntad dal testader.
Ad uffants ch’èn mendus u ch’èn anc en scolaziun sto vegnir concedida tar la partiziun ina prelevaziun commensurada.555
E. Regals occasiunals
Art. 632
Regals occasiunals usitads n’èn betg suttamess a la gulivaziun.
Art. 633556
Quart chapitel Finiziun ed effects da la partiziun
A. Conclusiun dal contract
I. Contract da partiziun
Art. 634
La partiziun daventa lianta per ils ertavels uschespert ch’els han furmà e surpiglià lur parts u uschespert ch’els han fatg ils contracts da partiziun.
Per esser valaivel sto il contract da partiziun vegnir concludì en scrit.
II. Contract davart parts d’ierta
Art. 635
Contracts tranter cunertavels davart la cessiun da lur parts d’ierta ston vegnir concludids en scrit per esser valaivels.557
Sche tals contracts vegnan concludids tranter in ertavel ed ina terza persuna, na dattan quels betg il dretg a quella persuna da cooperar a la partiziun, mabain mo da pretender la part d’ierta che vegn attribuida a l’ertavel.
III. Contracts avant la successiun d’ierta
Art. 636
Contracts davart ina ierta anc betg crudada che cunertavels concludan tranter els u cun ina terza persuna senza la cooperaziun e senza il consentiment dal testader n’èn betg liants.
Las prestaziuns ch’èn vegnidas fatgas sin fundament da tals contracts pon vegnir pretendidas enavos.
B. Responsabladad dals ertavels tranter els
I. Garanzia per las parts
Art. 637
Suenter che la partiziun è terminada, stattan ils ertavels buns vicendaivlamain per las chaussas da l’ierta sco vendiders e cumpraders.
Els ston garantir in a l’auter l’existenza da las pretensiuns che als vegnan attribuidas a chaschun da la partiziun da l’ierta e stattan buns in a l’auter – en cas d’insolvenza d’in debitur – sco garants simpels per l’import da pretensiun mess a quint, nun ch’i sa tractia da vaglias che vegnan quotadas a la bursa.
Il plant da garanzia surannescha 1 onn suenter la partiziun; sche las pretensiuns ston vegnir pajadas fin in termin pli tard, surannescha el 1 onn suenter quel.
II. Contestaziun da la partiziun
Art. 638
Il contract da partiziun po vegnir contestà tenor las prescripziuns davart la contestaziun da contracts en general.
C. Responsabladad vers terzas persunas
I. Responsabladad solidarica
Art. 639
Er suenter la partiziun ston ils ertavels star buns solidaricamain e cun tut lur facultad per ils debits dal testader, uschè ditg ch’ils crediturs n’han betg dà expressivamain u tacitamain lur consentiment che quels vegnian repartids tranter ils cunertavels u surpigliads da quels.
La responsabladad solidarica dals cunertavels surannescha 5 onns suenter la partiziun; sche las pretensiuns ston vegnir pajadas fin in termin pli tard, surannescha ella 5 onns suenter quel.
II. Regress sin ils cunertavels
Art. 640
In ertavel po prender regress sin ses cunertavels, sch’el ha pajà in debit dal testader che n’è betg vegnì attribuì ad el tar la partiziun u sch’el ha pajà dapli d’in debit che quai ch’el ha surpiglià.
Quest regress sa drizza en emprima lingia cunter l’ertavel che ha surpiglià tar la partiziun il debit pajà.
Dal rest ston ils ertavels surpigliar ils debits en la proporziun da lur parts d’ierta, nun ch’els hajan fixà insatge auter.
Quarta part Ils dretgs reals
Emprima partiziun La proprietad
Deschdotgavel titel Disposiziuns generalas
A. Cuntegn dal dretg da proprietad
I. En general558
Art. 641
Tgi ch’è proprietari d’ina chaussa po disponer libramain da quella entaifer ils limits fixads da la lescha.
El po pretender la chaussa da mintgin che la retegna senza dretg e dustar da quella mintga influenza nungiustifitgada.
II. Animals
Art. 641a559
Animals n’èn betg chaussas.
Sch’i n’existan naginas regulaziuns spezialas per animals, valan las prescripziuns ch’èn applitgablas per chaussas.
B. Extensiun da la proprietad
I. Parts integralas
Art. 642
Tgi ch’è proprietari d’ina chaussa è quai per tut sias parts integralas.
Part integrala d’ina chaussa è tut quai che furma – tenor l’isanza dal lieu – in element essenzial da la chaussa e che na po betg vegnir separà da quella senza la destruir, la donnegiar u la midar.
II. Fritgs natirals
Art. 643
Tgi ch’è proprietari d’ina chaussa è quai er dals fritgs natirals da quella.
Fritgs natirals èn ils products periodics e tut quai che po – tenor l’isanza – vegnir racoltà d’ina chaussa tenor sia destinaziun.
Ils fritgs natirals furman ina part integrala da la chaussa uschè ditg ch’els n’èn betg separads da tala.
III. Parts accessoricas
1. Circumscripziun
Art. 644
La disposiziun d’ina chaussa s’extenda er sin sias parts accessoricas, nun ch’i saja fixà insatge auter.
Las parts accessoricas èn las chaussas moviblas ch’èn tenor l’isanza dal lieu u tenor la clera voluntad dal proprietari da la chaussa principala destinadas permanentamain a l’explotaziun, a la giudida u a la conservaziun da tala e ch’èn unidas, adattadas u messas en autra moda en relaziun cun la chaussa principala, a la quala ellas han da servir.
Ina part accessorica resta ina tala, er sch’ella vegn separada da la chaussa principala per in temp.
2. Exclusiun
Art. 645
Betg parts accessoricas èn las chaussas moviblas che vegnan duvradas mo transitoricamain u consumadas dal possessur da la chaussa principala u che na stattan betg en connex cun la particularitad da la chaussa principala, sco er talas che stattan en relaziun cun la chaussa principala mo per vegnir conservadas, vendidas u dadas en locaziun.
C. Proprietad collectiva
I. Cumproprietad
1. Relaziun tranter ils cumproprietaris
Art. 646
Sche pliras persunas han proprietad vi d’ina chaussa, mintgina per ina part e senza che la chaussa saja dividida materialmain, èn ellas cumproprietarias.
Sch’i n’è betg fixà autramain, èn ellas cumproprietarias da parts egualas.
Per sia part ha mintga cumproprietari ils dretgs e las obligaziuns d’in proprietari; el po alienar u impegnar quella e la part po er vegnir impegnada da ses crediturs.
2. Urden d’utilisaziun e d’administraziun
Art. 647560
Ils cumproprietaris pon far in urden d’utilisaziun e d’administraziun che divergescha da las disposiziuns legalas e fixar en quel ch’el possia vegnir midà cun il consentiment da la maioritad da tut ils cumproprietaris.561
Ina midada da disposiziuns da l’urden d’utilisaziun e d’administraziun concernent l’attribuziun da dretgs d’utilisaziun exclusivs dovra ultra da quai il consentiment dals cumproprietaris pertutgads directamain.562
Els na pon betg abolir u limitar las cumpetenzas da mintga cumproprietari:
da pretender e sche necessari da far ordinar da la dretgira l’execuziun dad acts administrativs ch’èn necessaris per mantegnair la valur e l’utilitad da la chaussa;
da prender sez, sin donn e cust da tut ils cumproprietaris, las mesiras che ston vegnir prendidas senza retard, per preservar la chaussa d’in donn pli grond u d’in donn che smanatscha.
3. Acts administrativs ordinaris
Art. 647a563
Mintga cumproprietari è cumpetent da far acts administrativs ordinaris‚ en spezial per far meglieraziuns sco er lavurs da cultivaziun, da racolta, da conservaziun e da surveglianza da curta durada, sco er da far contracts per quest intent e per exequir las cumpetenzas che resultan dals contracts da locaziun, da fittanza e d’execuziun da lavurs, inclusiv il pajament e la retschavida da daners per la cuminanza dals cumproprietaris.
La cumpetenza per tals acts administrativs po vegnir reglada autramain cun il consentiment da la maioritad da tut ils cumproprietaris, cun resalva da las disposiziuns da la lescha concernent las mesiras necessarias ed urgentas.
4. Acts administrativs pli impurtants
Art. 647b564
Cun il consentiment da la maioritad da tut ils cumproprietaris che sto represchentar a medem temp la gronda part da la chaussa pon acts administrativs pli impurtants vegnir exequids, en spezial la midada da cultura u d’utilisaziun, la conclusiun e la schliaziun da contracts da locaziun e da fittanza, la participaziun a meglieraziuns dal terren e la nominaziun d’in administratur, dal qual las cumpetenzas n’èn betg limitadas sin acts administrativs ordinaris.
Resalvadas restan las disposiziuns davart las mesiras architectonicas necessarias.
5. Mesiras architectonicas
a. Necessarias
Art. 647c565
Las lavurs da mantegniment, da reparaziun e da renovaziun ch’èn necessarias per mantegnair la valur e l’utilitad da la chaussa, pon vegnir exequidas cun il consentiment da la maioritad da tut ils cumproprietaris, uschenavant ch’ellas na dastgan betg vegnir fatgas da mintga singul perquai ch’i sa tracta d’acts administrativs ordinaris.
b. Utilas
Art. 647d566
Las lavurs da renovaziun e da midada ch’èn destinadas per augmentar la valur u per meglierar la rendita u l’utilitad da la chaussa, dovran il consentiment da la maioritad dals cumproprietaris che represchentan a medem temp la gronda part da la chaussa.
Midadas che engrevgeschan – en moda considerabla e permanenta – ad in cumproprietari da duvrar u da giudair ina chaussa per l’intent d’enfin ussa u che fan, che quai saja main economic, na pon betg vegnir exequidas senza il consentiment dal cumproprietari pertutgà.
Sch’ina midada pretenda d’in cumproprietari expensas che n’èn betg supportablas per el, en spezial perquai che quellas stattan en disproporziun cun la valur da facultad da sia part, po ella vegnir exequida senza ses consentiment mo, sch’ils auters cumproprietaris surpiglian sia part dals custs, uschenavant che quella surpassa l’import supportabel per el.
c. Che servan a l’embelliment ed a la cumadaivladad
Art. 647e567
Lavurs da construcziun che servan mo ad embellir, a meglierar l’aspect da la chaussa u a la cumadaivladad per il diever, dastgan vegnir exequidas mo cun il consentiment da tut ils cumproprietaris.
Sche talas lavurs vegnan ordinadas cun il consentiment da la maioritad da tut ils cumproprietaris‚ la quala represchenta a medem temp la gronda part da la chaussa, pon ellas er vegnir exequidas cunter la voluntad dad in cumproprietari che na dat betg ses consentiment, uschenavant che quel n’è betg pregiuditgà permanentamain en ses dretgs da giudida e da diever, ed ils auters cumproprietaris al prestan ina indemnisaziun per il disturbi transitoric e surpiglian sia part dals custs.
6. Disponer da la chaussa
Art. 648568
Mintga cumproprietari ha il dretg da represchentar, da duvrar e da giudair la chaussa, uschenavant che quai sa cumporta cun ils dretgs dals auters.
Per alienar u per engrevgiar la chaussa sco er per midar sia destinaziun dovri il consentiment da tut ils cumproprietaris, nun che quels hajan fixà unanimamain in’autra regulaziun.
Sche parts da la cumproprietad èn engrevgiadas cun dretgs da pegn funsil u cun grevezzas funsilas‚ na pon ils cumproprietaris betg pli engrevgiar la chaussa sezza cun tals dretgs.
7. Purtar ils custs e las grevezzas
Art. 649569
Ils custs da l’administraziun, las taglias ed autras grevezzas che resultan da la cumproprietad u che sa basan sin la chaussa cuminaivla, vegnan purtads dals cumproprietaris tenor la proporziun da lur parts, nun ch’i saja fixà autramain.
Sch’in cumproprietari ha pajà pli che sia part vi da questas expensas, po el pretender dals auters ina indemnisaziun tenor la medema proporziun.
8. Obligaziun da regulaziuns e remartga en il register funsil570
Art. 649a571
L’urden d’utilisaziun e d’administraziun fixà dals cumproprietaris e lur decisiuns administrativas sco er las sentenzias e las disposiziuns giudizialas èn er liants per il successur legal d’in cumproprietari e per l’acquistader d’in dretg real vi d’ina part d’ina cumproprietad.
Els pon vegnir remartgads en il register funsil en cas da parts d’ina cumproprietad vi da bains immobigliars.572
9. Exclusiun da la cuminanza
a. Cumproprietaris
Art. 649b573
Il cumproprietari po vegnir exclus da la cuminanza tras ina sentenzia giudiziala, sche tras ses cumportament u sche tras il cumportament da persunas, a las qualas el ha cedì il diever da la chaussa u per las qualas el è responsabel, obligaziuns vers tut ils cumproprietaris u vers singuls cumproprietaris èn vegnidas violadas uschè grevamain, ch’ins na po betg pretender da quels da restar en la cuminanza.
Sche la cuminanza cumpiglia mo dus cumproprietaris, ha mintgin dad els il dretg da purtar plant; en ils auters cas, e sch’i n’è betg vegnì fixà insatge auter, dovri – per purtar plant – l’autorisaziun da la maioritad da tut ils cumproprietaris cun excepziun da l’accusà.
La dretgira che pronunzia l’exclusiun condemna l’accusà d’alienar sia part ed ordinescha, per il cas che l’alienaziun na vegn betg fatga entaifer il termin fixà, l’ingiant public tenor las prescripziuns davart l’utilisaziun sfurzada da bains immobigliars cun excepziun da quellas concernent la schliaziun da la cumproprietad.
b. Possessurs d’auters dretgs
Art. 649c574
Las disposiziuns davart l’exclusiun d’in cumproprietari èn applitgablas tenor il senn per il giudider e per il possessur d’auters dretgs da giudida reals u persunals ch’èn prenotads en il register funsil.
10. Schliaziun
a. Dretg da partiziun
Art. 650575
Mintga cumproprietari po pretender che la cumproprietad vegnia schliada, nun che quai saja exclus tras in act giuridic, tras ina partiziun en proprietad da condomini u tras la destinaziun da la chaussa ad in intent permanent.
La schliaziun po vegnir exclusa tras ina cunvegna per maximalmain 50 onns; ella sto, sch’i sa tracta da bains immobigliars, vegnir fatga tras in act public e prenotada en il register funsil per esser valaivla.576
La schliaziun na dastga betg vegnir pretendida d’in temp maladattà.
b. Maniera da parter
Art. 651
La schliaziun vegn fatga tras la partiziun corporala, tras la vendita sin via privata u sin in ingiant cun la repartiziun dal retgav ubain uschia che in u che plirs cumproprietaris surpiglian l’entira chaussa e pajan ora ils auters.
Sch’ils cumproprietaris n’arrivan betg a sa cunvegnir davart la moda, co che la chaussa duai vegnir schliada, vegn quella partida en parts corporalas tenor la disposiziun da la dretgira u, sche quai n’è betg pussaivel senza svalitar la chaussa considerablamain, ingiantada publicamain u mo tranter ils cumproprietaris.
Sche la chaussa po mo vegnir partida corporalmain en parts inegualas, vegn la differenza gulivada cun daners.
c. Animals da chasa
Art. 651a577
En cas d’animals che vegnan tegnids en il sectur chasan e che na vegnan betg tegnids per intents da facultad u per intents da gudogn, attribuescha la dretgira – en cas da dispita – la proprietad exclusiva a quella partida che garantescha a l’animal il meglier plazzament or dal puntg da vista da la protecziun dals animals.
La dretgira po obligar la persuna, a la quala l’animal vegn attribuì, da pajar ina indemnisaziun adequata a la cuntrapartida; ella fixescha la summa tenor liber appreziar.
Ella prenda las mesiras preventivas necessarias, en spezial areguard il plazzament provisoric da l’animal.
II. Proprietad cuminaivla
1. Premissa
Art. 652
Sche pliras persunas furman tenor la lescha u tenor il contract ina cuminanza e possedan sin basa da quella la proprietad d’ina chaussa, èn ellas proprietarias cuminaivlas ed il dretg da mintgin dad els s’extenda sin l’entira chaussa.
2. Effect
Art. 653
Ils dretgs e las obligaziuns dals proprietaris cuminaivels sa drizzan tenor las reglas stabilidas da la lescha u tenor contract e ch’èn liantas per la cuminanza.
Nun ch’i saja disponì autramain, dovri in conclus unanim da tut ils proprietaris cuminaivels per far diever da la proprietad e surtut per disponer da la chaussa.
Uschè ditg che la cuminanza exista, na po nagin dals proprietaris cuminaivels pretender la partiziun da la chaussa u disponer dad ina part da la chaussa.
3. Schliaziun
Art. 654
La schliaziun vegn fatga cun l’alienaziun da la chaussa u cun la fin da la cuminanza.
La partiziun vegn fatga tenor las prescripziuns davart la cumproprietad, nun ch’i saja disponì autramain.
III. Proprietad collectiva vi da manaschis agriculs e vi da bains immobigliars agriculs
Art. 654a578
Per schliar ina proprietad collectiva vi da manaschis agriculs e vi da bains immobigliars agriculs vala ultra da quai la Lescha federala dals 4 d’october 1991579 davart il dretg funsil puril.
Deschnovavel titel La proprietad funsila
Emprim chapitel Object, acquist e perdita da la proprietad funsila
A. Object
I. Bains immobigliars 580
Art. 655581
L’object da la proprietad funsila èn ils bains immobigliars.
Bains immobigliars en il senn da questa lescha èn:
las immobiglias;
ils dretgs independents e permanents ch’èn inscrits en il register funsil;
las minieras;
las parts da cumproprietad vi da bains immobigliars.
Sco dretg independent e permanent po ina servitut vi d’in bain immobigliar vegnir inscritta en il register funsil, sch’ella:
n’è vegnida constituida ni a favur d’in bain immobigliar che ha quest dretg ni exclusivamain a favur d’ina tscherta persuna; e
è fundada per almain 30 onns u per in temp nundeterminà.582
II. Proprietad dependenta
Art. 655a583
In bain immobigliar po vegnir collià cun in auter bain immobigliar en quella moda ch’il proprietari respectiv dal bain immobigliar principal è mintgamai er il proprietari dal bain immobigliar collià cun quel. Quel parta il destin giuridic dal bain immobigliar principal e na po betg vegnir alienà, impegnà u engrevgià separadamain.
Sche la colliaziun vegn fatga per in intent duraivel, na pon il dretg da precumpra tenor lescha dals cumproprietaris ed il dretg d’abolir la cumproprietad betg vegnir fatgs valair.
B. Acquist
I. Inscripziun
Art. 656
Per acquistar proprietad funsila dovri l’inscripziun en il register funsil.
Tgi che acquista proprietad funsila tras appropriaziun, tras successiun d’ierta, tras expropriaziun, tras execuziun sfurzada u tras sentenzia giudiziala daventa ses proprietari gia avant l’inscripziun, el po dentant disponer da sia proprietad en il register funsil pir cur che l’inscripziun è vegnida fatga.
II. Modas d’acquistar
1. Transferiment
Art. 657
Il contract concernent il transferiment da proprietad funsila basegna ina documentaziun publica per esser liant.
La disposiziun per causa da mort ed il contract matrimonial ston vegnir fatgs tenor las furmas che vegnan prescrittas en il dretg d’ierta ed en il dretg dals bains matrimonials.
2. Appropriaziun
Art. 658
In bain immobigliar inscrit en il register funsil po vegnir acquistà tras appropriaziun mo, sch’i resulta dal register funsil ch’el saja senza patrun.
L’appropriaziun da terren betg inscrit en il register funsil è suttamessa a las disposiziuns davart las chaussas senza patrun.
3. Furmaziun da nov terren
Art. 659
Terren nov utilisabel che sa furma sin intschess senza patrun tras alluviuns, tras emplenidas e tras spustaments da terren, tras midadas dal curs u dal nivel d’ina aua publica u sin in’autra moda, appartegna al chantun territorial.
Ils chantuns èn libers da ceder tals terrens als proprietaris cunfinants.
Tgi che po cumprovar che parts dal terren èn vegnidas stgarpadas davent da sia proprietad, po reprender quellas entaifer in termin adequat.
4. Spustament da terren
a. En general584
Art. 660
Spustaments da terren d’in bain immobigliar sin in auter na chaschunan betg ina midada dals cunfins.
Parts da terren ed auters objects ch’èn vegnids transportads uschia d’in bain immobigliar sin in auter, èn suttamess a las disposiziuns davart las chaussas manadas natiers u davart l’uniun da las chaussas.
b. Spustaments permanents
Art. 660a585
Il princip, tenor il qual spustaments da terren na chaschunan betg ina midada dals cunfins, na vala betg per territoris cun spustaments permanents da terren, sche quests territoris èn vegnids designads uschia dal chantun.
Designond ils territoris sto vegnir resguardada la cumposiziun dals bains immobigliars pertutgads.
L’appartegnientscha d’in bain immobigliar ad in tal territori sto vegnir communitgada en moda adattada a las persunas participadas ed inscritta en il register funsil.
c. Nova determinaziun dals cunfins
Art. 660b586
Sch’in cunfin daventa inadattà pervia d’in spustament da terren, po mintga proprietari d’in bain immobigliar pertutgà pretender ch’el vegnia determinà da nov.
Ina plivalur u ina valur reducida sto vegnir gulivada.
5. Acquist tras giudida
a. Acquist tras giudida ordinari
Art. 661
Sch’insatgi è vegnì inscrit nungiustifitgadamain en il register funsil sco proprietari, na po sia proprietad betg pli vegnir contestada, suenter ch’el ha possedì il bain immobigliar durant 10 onns da buna fai, senza interrupziun e senza esser vegnì contestà.
b. Acquist tras giudida extraordinari
Art. 662
Tgi che posseda incontestadamain e nuninterruttamain in bain immobigliar betg inscrit en il register funsil durant 30 onns sco sia proprietad, po pretender da vegnir inscrit sco proprietari da quel.
Sut las medemas premissas ha quest dretg er in possessur d’in bain immobigliar, sch’il proprietari da quest bain immobigliar na po betg vegnir eruì or dal register funsil u era mort u vegnì declerà sco sparì al cumenzament dal termin da l’acquist tras giudida da 30 onns.
L’inscripziun dastga dentant mo vegnir fatga sin l’ordinaziun da la dretgira e mo sch’i n’è betg vegnida fatga ina protesta entaifer in termin ch’è vegnì fixà tras ina publicaziun uffiziala u sche la protesta inoltrada è vegnida refusada.
c. Termins
Art. 663
Per calcular ils termins, l’interrupziun e la sistida da l’acquist tras giudida vegnan applitgadas correspundentamain las prescripziuns davart la surannaziun da pretensiuns.
6. Chaussas senza patrun e chaussas publicas
Art. 664
Las chaussas senza patrun e las chaussas publicas èn suttamessas a la suveranitad dal stadi, en il territori dal qual ellas sa chattan.
Cun resalva da mussaments cuntraris n’exista nagina proprietad privata vi da las auas publicas, vi dal terren nuncultivabel sco grippa, gondas, naiv perpetna e glatschers e vi da las funtaunas che naschan da quels.
Il dretg chantunal decretescha las disposiziuns necessarias concernent l’appropriaziun da terren senza patrun, concernent l’explotaziun e concernent il diever general da las chaussas publicas sco vias e plazzas, auas e letgs da flums.
III. Dretg sin l’inscripziun
Art. 665
Il motiv d’acquist dat il dretg a l’acquistader da pretender ch’il proprietari fetschia far l’inscripziun en il register funsil; sche quel refusa quai, po l’acquistader dumandar la dretgira che la proprietad vegnia attribuida ad el.
L’acquistader po laschar far da sai anor l’inscripziun en cas d’ina appropriaziun, d’ina successiun d’ierta, d’ina expropriaziun, d’ina execuziun sfurzada u d’ina sentenzia da la dretgira.
Las midadas vi da la proprietad funsila che resultan sin fundament da la lescha tras cuminanza dals bains u tras la schliaziun da quels, vegnan inscrittas en il register funsil sin dumonda d’in consort.587
C. Perdita
Art. 666
La proprietad funsila prenda ina fin cun l’extincziun da l’inscripziun sco er cun la perdita totala dal bain immobigliar.
Per il cas d’ina expropriaziun fixeschan las leschas respectivas da la confederaziun e dals chantuns il mument, cur che la proprietad prenda ina fin.
D. Mesiras giudizialas
I. Proprietari nunchattabel
Art. 666a588
1 Sch’il proprietari inscrit en il register funsil na po betg vegnir identifitgà, sche ses lieu da domicil n’è betg enconuschent u sch’il num u il lieu da domicil d’in u da plirs da ses ertavels n’è betg enconuschent, po la dretgira ordinar sin dumonda las mesiras necessarias.
2 En spezial po la dretgira nominar in represchentant. Sin dumonda fixescha ella la dimensiun da la pussanza da represchentanza. Sch’ella na fixescha betg insatge auter, sa restrenscha questa pussanza a mesiras da mantegniment.
La dumonda d’ordinar mesiras po far:
mintga persuna che ha in interess degn da vegnir protegì;
l’uffizi dal register funsil al lieu dal bain immobigliar.
L’ordinaziun da mesiras n’interrumpa betg il termin per in acquist tras giudida extraordinari.
II. Absenza dals organs prescrits
Art. 666b589
Sch’ina persuna giuridica u in auter subject giuridic inscrit en il register funsil sco proprietari na dispona betg pli dals organs prescrits, po mintga persuna che ha in interess degn da vegnir protegì u l’uffizi dal register funsil al lieu dal bain immobigliar dumandar la dretgira d’ordinar las mesiras necessarias areguard il bain immobigliar.
Segund chapitel Cuntegn e restricziun da la proprietad funsila
A. Cuntegn
I. Dimensiun
Art. 667
La proprietad vi da funs e vi da terren s’extenda ensi vers il spazi d’aria ed engiu en il terren uschè lunsch ch’igl exista in interess d’exequir la proprietad.
Ella cumpiglia – cun resalva da las restricziuns legalas – tut las construcziuns, tut las plantas sco er tut las funtaunas.
II. Cunfinaziun
1. Moda da marcar ils cunfins
Art. 668
Ils cunfins vegnan inditgads tras ils plans dal register funsil e tras ils terms sin il bain immobigliar.
Sch’ils terms e sch’ils plans dal register funsil sa cuntradin, vegni presumà ch’ils plans dal register funsil inditgeschian ils cunfins corrects.
La presumziun na vala betg per ils territoris cun spustaments da terren ch’èn designads dal chantun.590
2. Obligaziun da metter terms
Art. 669
Sin dumonda da ses vischin è mintga proprietari d’in bain immobigliar obligà da cooperar per fixar in cunfin intschert, saja quai per rectifitgar ils plans u per metter terms.
3. Cumproprietad vi da terminaziuns
Art. 670
Sche mirs, saivs vivas, saivs u autras terminaziuns per separar bains immobigliars cunfinants stattan sin il cunfin, vegni presumà ch’els sajan cumproprietad dals dus vischins.
III. Construcziuns sin il bain immobigliar
1. Funs e material
a. Relaziun da proprietad
Art. 671
Sch’insatgi dovra material ester per construir sin ses bain immobigliar u sch’el dovra agen material per construir sin in bain immobigliar ester, daventa il material ina part integrala dal bain immobigliar.
Sch’il material è vegnì duvrà senza la permissiun da ses proprietari, ha quel il dretg da pretender ch’il material vegnia zavrà e restituì sin donn e cust dal proprietari dal bain immobigliar, uschenavant che quai sa lascha far senza chaschunar in donn sproporziunà.
Sut la medema premissa po il proprietari dal bain immobigliar pretender ch’il material ester, ch’è vegnì duvrà senza ses consentiment, vegnia allontanà sin donn e cust dal construider.
b. Indemnisaziun
Art. 672
Sche la zavrada dal material na vegn betg fatga, ha il proprietari dal bain immobigliar da prestar ina indemnisaziun adequata per il material.
Sch’il proprietari dal bain immobigliar ha construì da mala fai cun material ester, po el vegnir sentenzià da reparar cumplainamain il donn.
Sch’il proprietari dal material era en mala fai cur ch’el ha construì sin in bain immobigliar ester, po l’indemnisaziun vegnir limitada a la valur minimala che la construcziun ha per il proprietari dal bain immobigliar.
c. Attribuziun da la proprietad funsila
Art. 673
Sche la construcziun vala evidentamain dapli ch’il sulom, po quel che sa chatta en buna fai pretender che la proprietad vi da la construcziun e vi dal sulom vegnia attribuida al proprietari dal material cunter ina indemnisaziun adequata.
2. Construcziuns che tanschan sin in bain immobigliar vischin
Art. 674
Construcziuns ed auters indrizs che tanschan sin in bain immobigliar vischin, restan ina part integrala dal bain immobigliar, sin il qual els èn construids, sch’il proprietari dal bain immobigliar posseda in dretg real sin lur existenza.
Il dretg da construir talas parts che tanschan sin in bain immobigliar vischin po vegnir inscrit sco servitut en il register funsil.
Sche las parts che tanschan sin in bain immobigliar vischin èn vegnidas construidas senza dretg e sch’il vischin donnegià n’ha betg fatg protesta a temp, schebain ch’el ha gì enconuschientscha da quest fatg, po la dretgira attribuir al construider – sch’el è da buna fai e sche las circumstanzas giustifitgeschan quai – u in dretg real sin questas parts u la proprietad dal sulom, e quai cunter ina indemnisaziun adequata.
3. Dretg da construcziun
Art. 675
Ovras da construcziun ed auters indrizs ch’èn chavads en u ch’èn mirads si sin il sulom ester u ch’èn uschiglio colliads permanentamain cun quel, saja quai sur terra u sut terra, pon avair in agen proprietari, sch’els èn inscrits en il register funsil sco servituts.
In tal dretg da construcziun na po betg vegnir concedì a singuls plauns d’in edifizi.
4. Conducts
Art. 676
Conducts dal provediment e da l’allontanament che sa chattan ordaifer il bain immobigliar, al qual els servan, tutgan al proprietari da l’ovra ed a l’ovra, da la quala els vegnan u a la quala els mainan, nun che quai saja reglà autramain.591
Uschenavant ch’i na vegn betg applitgà il dretg da vischinanza, vegn il bain immobigliar ester engrevgià cun tals conducts cun constituir ina servitut.
La servitut nascha cun la construcziun dal conduct, sche quel è perceptibel da l’exteriur. Cas cuntrari nascha ella cun l’inscripziun en il register funsil.592
5. Construcziuns moviblas
Art. 677
Chamonas, buttegas, baraccas e construcziuns sumegliantas mantegnan lur agen proprietari, sch’ellas n’èn betg construidas cun l’intent da las integrar durablamain sin terren ester.
Ellas na vegnan betg inscrittas en il register funsil.
IV. Plantaziuns sin il bain immobigliar
Art. 678
Sch’insatgi metta plantas estras en ses agen bain immobigliar u atgnas plantas en in bain immobigliar ester, naschan ils medems dretgs e las medemas obligaziuns sco tar l’utilisaziun da material da construcziun u sco tar las construcziuns moviblas.
Ina servitut che correspunda al dretg da construcziun per singulas plantas e per plantaziuns po vegnir constituida per almain 10 onns e per maximalmain 100 onns.593
Avant la scadenza da la durada fixada po il proprietari engrevgià pretender che la servitut vegnia substituida, sch’el ha fatg cun il giudider da la servitut in contract da fittanza concernent l’utilisaziun dal terren e sche quest contract vegn schlià. La dretgira regla las consequenzas patrimonialas, considerond tut las circumstanzas.594
V. Responsabladad dal proprietari d’in bain immobigliar
1. En cas ch’il dretg da proprietad vegn surduvrà595
Art. 679
Tgi che vegn donnegià u periclità, perquai ch’in proprietari d’in bain immobigliar surdovra ses dretg da proprietad, po pretender da quel – ultra da l’indemnisaziun dal donn – ch’el dismettia il donn u prendia mesiras per prevegnir al donn smanatschant.
Sch’in edifizi u in indriz privescha in bain immobigliar vischin da tschertas qualitads, existan las pretensiuns menziunadas en l’alinea 1 mo, sche las prescripziuns che valevan il mument, che l’edifizi u l’indriz è vegnì construì, n’èn betg vegnidas observadas.596
2. En cas d’ina cultivaziun legala dal bain immobigliar
Art. 679a597
Sch’in proprietari da bains immobigliars chaschuna tar la cultivaziun legala da ses bain immobigliar, en spezial tar lavurs da construcziun, ad in vischin temporarmain dischavantatgs sproporziunads ed inevitabels e chaschuna el qua tras in donn, po il vischin dal proprietari da quest bain immobigliar mo pretender l’indemnisaziun dal donn.
B. Restricziuns
I. En general
Art. 680
Las restricziuns legalas da la proprietad existan senza esser inscrittas en il register funsil.
Per las abolir u per las midar tras in act giuridic dovri ina documentaziun publica ed ina inscripziun en il register funsil, per che quai saja valaivel.
Las restricziuns da la proprietad ch’èn vegnidas stabilidas en l’interess public na pon betg vegnir abolidas u midadas.
II. Restricziuns dal dretg d’alienar; dretgs da precumpra legals
1. Princips
Art. 681598
Ils dretgs da precumpra legals pon er vegnir exequids tar l’ingiant sfurzà, dentant mo a l’ingiant sez e per las cundiziuns, per las qualas il bain immobigliar vegn attribuì a l’offerent; dal rest pon ils dretgs da precumpra legals vegnir fatgs valair sut las premissas che valan per ils dretgs da precumpra contractuals.
Il dretg da precumpra croda, sch’il bain immobigliar vegn alienà ad ina persuna che ha in dretg da precumpra dal medem rang u d’in rang superiur.
Ils dretgs da precumpra legals na pon ni vegnir ertads ni cedids. Els precedan ils dretgs da precumpra contractuals.
2. Diever
Art. 681a599
Il vendider sto infurmar ils titulars dal dretg da precumpra davart la conclusiun e davart il cuntegn dal contract da cumpra.
Sch’il titular dal dretg da precumpra vul far diever da quest dretg, sto el far valair quel entaifer 3 mais dapi l’enconuschientscha da la conclusiun e dal cuntegn dal contract. Suenter ch’i èn passads 2 onns dapi l’inscripziun dal nov proprietari en il register funsil na po il dretg betg pli vegnir fatg valair.
Entaifer quests termins po il titular dal dretg da precumpra far valair ses dretg vers mintga proprietari d’in bain immobigliar.
3. Midada, renunzia
Art. 681b600
La cunvegna, cun la quala in dretg da precumpra legal vegn exclus u midà, basegna ina documentaziun publica per esser valaivla. Ella po vegnir prenotada en il register funsil, sch’il proprietari respectiv d’in auter bain immobigliar ha il dretg da precumpra.
Suenter ch’il cas da precumpra è entrà, po il titular dal dretg da precumpra legal renunziar en scrit a l’execuziun da quest dretg.
4. En cas da cumproprietad ed en cas da dretg da construcziun601
Art. 682602
Cumproprietaris han in dretg da precumpra vers tuttas terzas persunas che acquistan ina part dal bain immobigliar. Sche plirs cumproprietaris fan valair lur dretg da precumpra, als vegn attribuida lur part en la proporziun da lur parts da cumproprietad da fin ussa.603
Il proprietari d’in bain immobigliar ch’è engrevgià cun in dretg da construcziun independent e permanent ha er il dretg da precumpra vers mintga acquistader da quest dretg ed il possessur da quest dretg ha il medem dretg vi dal bain immobigliar engrevgià, uschenavant che quest bain immobigliar serva a l’execuziun da ses dretg da construcziun.
...604
5. Dretg da precumpra vi da manaschis agriculs e vi da bains immobigliars agriculs
Art. 682a605
Per il dretg da precumpra vi da manaschis agriculs e vi da bains immobigliars agriculs vala ultra da quai la Lescha federala dals 4 d’october 1991606 davart il dretg funsil puril.
Art. 683607
III. Dretg da vischinanza
1. Immissiuns exageradas608
Art. 684
Faschond diever da sia proprietad ed en spezial manond ina interpresa u pratitgond in mastergn sin ses agen bain immobigliar è mintgin obligà d’evitar tut las immissiuns memia grondas sin la proprietad dal vischin.
Scumandadas èn en spezial tut las immissiuns nuschaivlas e betg giustifitgadas tenor la situaziun e tenor la qualitad dals bains immobigliars u tenor l’isanza locala tras impestaziun da l’aria, spizza, canera, sun, vibraziun, radiaziun ubain privaziun dal sulegl u da la glisch.609
2. Chavar e construir
a. Regla
Art. 685
Cun chavar e cun construir na dastga il proprietari betg far donn al bain immobigliar vischinant muventond ses terren u mettend quel en privel u faschond donn ad indrizs existents.
Per construcziuns che cuntrafan a las prescripziuns dal dretg da vischinanza, vegnan applitgadas las disposiziuns concernent las construcziuns surpassantas.
b. Prescripziuns chantunalas
Art. 686
Ils chantuns han il dretg da fixar las distanzas che ston vegnir observadas tar stgavaments e tar construcziuns.
Els pon fixar ulteriuras prescripziuns da construcziun.
3. Plantas
a. Regla
Art. 687
Mintgin po tschuncar e salvar per sasez la roma che sa stenda en sia proprietad e las ragischs che penetreschan en ses terren, sche quella roma u sche questas ragischs fan donn a sia proprietad e na vegnan betg allontanadas entaifer in termin adequat suenter sia reclamaziun.
Sch’in proprietari d’in bain immobigliar tolerescha che roma sa stendia sur ses terren cultivà u surbajegià, ha el il dretg dals fritgs che creschan vi da questa roma.
Questas prescripziuns na vegnan betg applitgadas per guauds che sa cunfinan.
b. Prescripziuns chantunalas
Art. 688
Ils chantuns han il dretg da prescriver en tge distanza dal bain immobigliar vischinant ch’i dastgan vegnir fatgas plantaziuns prendend resguard da la qualitad dal funs e da las plantas; els pon er obligar ils proprietaris dals bains immobigliars da tolerar che roma u ragischs da bostgs da fritga tanschian vi en lur proprietad ed els dastgan reglar u abolir en quests cas il dretg da far diever da quests fritgs.
4. Deflussiun da l’aua
Art. 689
Mintga proprietari d’in bain immobigliar è obligà d’acceptar sin ses bain immobigliar l’aua che curra sin quel en moda natirala giu dal bain immobigliar sura, en spezial aua da plievgia, aua da naiv ed aua da funtaunas betg tschiffadas.
Nagin proprietari d’in bain immobigliar na dastga far donn al vischin cun midar il curs natiral da l’aua.
L’aua ch’è necessaria per il bain immobigliar sutvart dastga vegnir retegnida per il bain immobigliar survart mo uschenavant ch’ella è indispensabla per quel.
5. Drenaschas
Art. 690
Il proprietari dal bain immobigliar sutvart è obligà d’acceptar senza indemnisaziun las auas da drenaschas dal bain immobigliar survart, uschenavant che quellas èn curridas en moda natirala gia avant sin ses bain immobigliar.
Sch’el patescha in donn tras questa drenascha, po el pretender dal proprietari sura ch’el fetschia sin agens custs in conduct tras il bain immobigliar sutvart.
6. Conducts
a. Obligaziun da tolerar
Art. 691
Mintga proprietari da bains immobigliars è obligà da permetter cunter indemnisaziun cumplaina che bischens e conducts per il provediment e per l’allontanament vegnian mess en ses bain immobigliar, sch’in auter bain immobigliar na po uschiglio betg vegnir rendì accessibel u po vegnir rendì accessibel mo cun custs sproporziunads.610
La pretensiun da manar tals conducts tras bains immobigliars ester na po betg vegnir fundada sin il dretg da vischinanza en ils cas, per ils quals il dretg chantunal u federal renviescha a la via d’expropriaziun.
Sch’il proprietari autorisà u il proprietari engrevgià pretenda quai, vegnan ils conducts che traversan in bain immobigliar inscrits en il register funsil sco servitut. Ils custs da l’inscripziun paja il proprietari autorisà. Envers in cumprader da buna fai po il dretg da metter conducts er vegnir fatg valair senza inscripziun.611
b. Protecziun dals interess dal proprietari engrevgià
Art. 692
Il proprietari d’in bain immobigliar che sto tolerar il conduct, po pretender ch’i vegnia prendì adequatamain resguard da ses interess.
Sche circumstanzas extraordinarias giustifitgeschan quai, po el pretender che quel toc terren, che vegn pertutgà dal conduct sur terra, vegnia cumprà en ina dimensiun adequata e per in pretsch che l’indemnisescha cumplainamain.
c. Midada da las relaziuns
Art. 693
Sche las relaziuns sa midan, po il proprietari d’in bain immobigliar pretender ch’il conduct vegnia dischlocà tenor ses interess.
Ils custs da la dischlocaziun porta per regla il giudider.
Nua che circumstanzas spezialas giustifitgeschan quai, po ina part adequata da quests custs vegnir adossada al proprietari dal bain immobigliar.
7. Dretgs da passadi
a. Passadi necessari
Art. 694
Sch’il proprietari d’in bain immobigliar n’ha betg ina via suffizienta per arrivar da ses bain immobigliar sin ina via publica, po el pretender dals vischins ch’els al concedian in passadi necessari cunter pajament cumplain.
Questa pretensiun sa drizza en emprima lingia vers il vischin, dal qual il passadi necessari po vegnir pretendì il pli tgunsch, resguardond en quest connex las relaziuns anteriuras da proprietad e da vias, ed en segunda lingia vers il proprietari, al qual la via fa il main donn.
Fixond il passadi necessari, ston vegnir resguardads ils interess da tuttas duas varts.
b. Auters dretgs da passadi
Art. 695
Ils chantuns pon decretar prescripziuns detagliadas che concernan il dretg dal proprietari d’in bain immobigliar da passar sin il bain immobigliar vischinant per pudair cultivar e meglierar ses agen bain immobigliar u construir sin quel; els pon er reglar il dretg da far diever dal bain immobigliar vischinant per arar, per bavrar, per traversar quel l’enviern, per trair u per runar laina e per chaussas sumegliantas.
c. Remartga en il register funsil
Art. 696
Ils dretgs da passadi che vegnan stabilids directamain tras la lescha na ston betg vegnir inscrits en il register funsil.
Els vegnan dentant remartgads en il register, sch’els èn da natira permanenta.
8. Far saiv
Art. 697
Mintga proprietari paja sez ils custs per far saiv enturn ses bain immobigliar, cun resalva da las disposiziuns davart la cumproprietad vi d’indrizs da cunfin cuminaivels.
Ils chantuns mantegnan il dretg da reglar l’obligaziun e la maniera da far saiv.
9. Obligaziun da mantegniment
Art. 698
Ils proprietaris da bains immobigliars han – en la proporziun da lur interess – da contribuir vi dals custs dals indrizs ch’èn necessaris per exequir ils dretgs da vischinanza.
IV. Dretg d’access e da defensiun
1. Access
Art. 699
Entaifer ils terms da l’isanza locala èsi permess a mintgin dad ir per guauds e per pastgiras sco er da tschertgar pumaraida selvadia, bulieus u fritgs selvadis sumegliants, uschenavant che l’autoritad cumpetenta n’ha betg decretà scumonds limitads sin territoris determinads, e quai en l’interess da las culturas.
Il dretg chantunal po fixar prescripziuns detagliadas concernent l’access a bains immobigliars esters per exequir la chatscha e la pestga.
2. Allontanament da chaussas e d’animals
Art. 700
Il proprietari d’in bain immobigliar sto permetter a quel che ha il dretg da tschertgar e d’allontanar las chaussas transportadas sin ses bain immobigliar tras auas, tras suffel, tras lavinas u tras autras forzas da la natira u per pura casualitad, ed er animals ch’èn vegnids sin ses bain immobigliar sco muvel grond e manidel, pievels d’avieuls, giaglinom e peschs.
El po pretender ina indemnisaziun per il donn chaschunà ed ha in dretg da retenziun vi dals objects crudads en ses mauns.
3. Defensiun cunter privels e cunter donns
Art. 701
Sch’insatgi po preservar sasez u auters d’in donn smanatschant u d’in privel preschent mo cun intervegnir en la proprietad funsila d’ina terza persuna, è quella obligada da tolerar quai, uschenavant ch’il privel u il donn che sto vegnir parà è considerablamain pli grond ch’il donn che vegn chaschunà al proprietari tras l’intervenziun en sia proprietad.
Per il donn che resulta qua tras sto vegnir prestada ina indemnisaziun adequata.
V. Restricziuns da dretg public
1. En general
Art. 702
En l’interess general èsi reservà a la confederaziun, als chantuns ed a las vischnancas il dretg da fixar anc autras restricziuns da la proprietad funsila, sco en spezial concernent la polizia da construcziun, da fieu e da sanadad, concernent ils guauds e las vias, las vias da runar navs, il metter terms e la fixaziun da puncts trigonometrics, concernent las meglieraziuns e la parcellaziun dal funs, l’arrundaziun da cultiras ruralas e da terren da construcziun, concernent il mantegniment d’antiquitads e da monuments da la natira, concernent la protecziun da cuntradas e da puncts panoramics e concernent la protecziun da funtaunas mineralas.
2. Meglieraziuns dal terren
Art. 703612
Sche meglieraziuns dal terren sco correcziuns da las auas, drenaschas, indrizs per sauar, plantaziuns da guaud, vias, arrundaziuns dal terren e chaussas sumegliantas na pon betg vegnir realisadas tras ina interpresa cuminaivla e sche la maioritad dals proprietaris dals bains immobigliars participads, als quals appartegna a medem temp pli che la mesadad dal terren pertutgà, han dà lur consentiment a l’interpresa, èn ils proprietaris dals ulteriurs bains immobigliars obligads da sa participar a quella. Ils proprietaris dals bains immobigliars che na fan betg part da la decisiun, valan sco vuschs affirmativas. La participaziun sto vegnir remartgada en il register funsil.
Ils chantuns reglan la procedura. Els han da decretar in urden detaglià en spezial per las arrundaziuns dal terren.
La legislaziun chantunala po facilitar anc pli fitg l’execuziun da talas meglieraziuns dal terren e declerar che las prescripziuns correspundentas stoppian vegnir applitgadas per territoris da construcziun e per territoris cun spustaments permanents dal terren.613
C. Funtaunas e bigls
I. Proprietad e dretgs vi da funtaunas
Art. 704
Las funtaunas èn parts integralas dals bains immobigliars e pon vegnir acquistadas sco proprietad mo ensemen cun il terren, or dal qual ellas naschan.
Il dretg vi da funtaunas che naschan sin terren ester vegn fundà sco servitut tras l’inscripziun en il register funsil.
Auas sutterranas han il medem status sco las funtaunas.
II. Deviaziun da funtaunas
Art. 705
En l’interess general po il dretg chantunal reglar, restrenscher u scumandar la deviaziun da funtaunas.
Davart dispitas che naschan qua tras tranter chantuns decida il Cussegl federal definitivamain.
III. Funtaunas tagliadas giu
1. Indemnisaziun
Art. 706
Sch’il proprietari u l’usufructuari d’in bigl u d’ina funtauna che vegn duvrada savens u ch’è vegnida tschiffada per l’utilisaziun, patescha donn, perquai ch’insatgi taglia giu, sminuescha u tartogna l’aua tras construcziuns, tras stabiliments u tras autras mesiras, po el pretender ina indemnisaziun per quai.
Sch’il donn n’è betg vegnì chaschunà intenziunadamain u per negligientscha ubain sch’il donnegià è sez la culpa, decida la dretgira tenor ses appreziar, sch’i sto vegnir pajada ina indemnisaziun, e fixescha la maniera e la dimensiun da quella.
2. Restabiliment
Art. 707
Sche funtaunas e bigls indispensabels per cultivar u per abitar in bain immobigliar u per spisgentar in conduct d’aua da baiver vegnan tagliads giu u tartagnads, poi vegnir pretendi da metter quels en il stadi anteriur, uschenavant che quai è insumma pussaivel.
En ils auters cas po il restabiliment vegnir pretendi mo, sche circumstanzas spezialas giustifitgeschan quai.
IV. Funtaunas cuminaivlas
Art. 708
Sche pliras funtaunas vischinantas, che appartegnan a differents proprietaris, vegnan spisgentadas or dal medem ravugl d’auas sutterranas e furman uschia ina suletta gruppa, po mintga proprietari pretender che las auas vegnian tschiffadas da cuminanza e distribuidas tranter tut ils proprietaris autorisads en la proporziun da la fermezza da las funtaunas da fin ussa.
Ils custs dal stabiliment cuminaivel vegnan pajads dals participads tenor la proporziun da lur interess.
Sch’in dals proprietaris autorisads fa opposiziun, po mintgin dad els tschiffar e manar natiers sia funtauna en moda regulara, e quai er alura, sche las funtaunas dals auters proprietaris vegnan pregiuditgadas qua tras; el ha da pajar ina indemnisaziun per quai mo uschenavant che sia funtauna è vegnida rinforzada tras ils novs indrizs.
V. Utilisaziun da funtaunas
Art. 709
Igl è resalvà al dretg chantunal da stabilir, quant enavant che vischins u autras persunas pon far diever da funtaunas, da dutgs e d’auals en proprietad privata per ir per aua, per bavrar e per intents sumegliants.
VI. Funtaunas necessarias
Art. 710
Sch’i manca ad in proprietari d’in bain immobigliar l’aua necessaria per la chasa e per la curt e sche quella na sa lascha betg procurar d’insanua auter senza fadias e senza custs sproporziunads, po el pretender dal vischin che quel laschia far diever da ses bigl u da sia funtauna cunter ina indemnisaziun cumplaina, uschenavant ch’el na basegna betg tut l’aua per sasez.
Fixond las modalitads, stoi vegnir prendì spezialmain resguard dals interess da la persuna che sto ceder l’aua.
Sche las circumstanzas sa midan, poi vegnir pretendi che l’urden stabilì vegnia modifitgà.
VII. Obligaziun da ceder
1. Aua
Art. 711
Sche funtaunas, bigls u auals portan a lur proprietari nagin u mo in pitschen niz cumpareglià cun quel ch’ins pudess trair da quai, poi vegnir pretendì dal proprietari ch’el cedia – cunter ina indemnisaziun cumplaina – il dretg da l’aua per provediments cun aua da baiver, per implants d’idrants u per autras interpresas d’interess general.
Questa indemnisaziun al proprietari po consister d’ina concessiun d’aua dal nov implant.
2. Terren
Art. 712
Ils proprietaris da stabiliments da provediment cun aua da baiver pon far expropriar il terren en ils conturns da las funtaunas che als furneschan l’aua, uschenavant che quai è necessari per proteger las funtaunas cunter contaminaziuns.
Terz chapitel614 La proprietad en condomini
A. Cuntegn ed object
I. Cuntegn
Art. 712a
La proprietad en condomini è la part da cumproprietad vi d’in bain immobigliar che dat al cumproprietari il dretg spezial da duvrar exclusivamain tschertas parts d’in edifizi e da las renovar a l’intern.
Il proprietari en condomini ha il dretg d’administrar e da duvrar libramain sias atgnas localitads sco er da concepir l’architectura da quellas; el na dastga dentant betg engrevgiar als auters cumproprietaris d’exequir il medem dretg ed el na dastga er insumma betg donnegiar las parts da l’edifizi, ils stabiliments ed ils indrizs cuminaivels u disturbar lur funcziun e lur parita exteriura.
El è obligà da mantegnair sias localitads sco quai ch’igl è necessari per garantir in stadi irreproschabel ed ina buna cumparsa da l’edifizi.
II. Object
Art. 712b
Objects dal dretg spezial pon esser singuls plauns u parts da singuls plauns che ston furmar in’unitad sco abitaziun, sco localitad da fatschenta u sco localitad che serva ad auters intents e che ha in agen access; els pon dentant cumpigliar localitads accessoricas separadas.
Objects dal dretg spezial na pon betg esser:
il terren da l’immobiglia ed il dretg da construcziun, sin basa dal qual l’edifizi vegn eventualmain construì;
las parts d’in edifizi ch’èn impurtantas per il mantegniment, per la structura constructiva e per la stabilitad da l’edifizi u da las localitads d’auters cumproprietaris ubain che determineschan la furma exteriura u la cumparsa da l’edifizi;
ils stabiliments ed ils indrizs che servan er als auters proprietaris en condomini per l’utilisaziun da lur localitads.
En l’act da constituziun ed en la medema furma er tras cunvegnas posteriuras pon ils proprietaris en condomini declerar autras parts da l’edifizi sco cuminaivlas; sche quai n’è betg vegnì fatg, vegni presumà ch’ellas fetschian part dal dretg spezial.
III. Disposiziun
Art. 712c
Tenor la lescha n’ha il proprietari en condomini betg il dretg da precumpra envers terzas persunas che acquistan ina part; in tal dretg da precumpra po dentant vegnir constituì en l’act da constituziun u en ina cunvegna posteriura ed inscrit en il register funsil.
Da medema maniera poi vegnir determinà che l’alienaziun d’in plaun ch’è engrevgià cun ina giudida u cun in dretg d’abitar e che l’affittaziun èn mo giuridicamain valaivlas, sch’ils ulteriurs proprietaris en condomini n’han betg fatg protesta cunter quai sin fundament d’in conclus ch’els han prendì, e quai entaifer 14 dis dapi ch’els han survegnì la communicaziun.
La protesta n’ha nagina vigur, sch’ella è vegnida fatga senza motivs relevants.615
B. Constituziun e fin
I. Act da constituziun
Art. 712d
La proprietad en condomini vegn constituida cun l’inscripziun en il register funsil.
L’inscripziun po vegnir pretendida:
sin fundament d’in contract, nua ch’ils cumproprietaris sa cunvegnan da suttametter lur parts al reschim da la proprietad en condomini;
sin fundament d’ina decleraziun dal proprietari da l’immobiglia u dal possessur d’in dretg da construcziun independent e permanent per furmar parts da cumproprietad e per concepir quellas sco proprietad en condomini.
Per esser valaivel basegna l’act giuridic la documentaziun publica; sch’i sa tracta d’ina disposiziun per causa da mort u d’in contract d’assegnaziun da l’ierta basegna el la furma prescritta en il dretg d’ierta.
II. Repartiziun da las localitads e quotas da valur616
Art. 712e
En l’act da constituziun ston la repartiziun da las localitads e la quota da mintga plaun vi da la valur da l’immobiglia u dal dretg da construcziun vegnir inditgadas en parts cun in numnader cuminaivel.617
Midadas da las quotas da valur dovran il consentiment da tut las parts participadas directamain e l’approvaziun da la radunanza dals proprietaris en condomini; mintga proprietari en condomini ha dentant il dretg da pretender ina rectificaziun, sche sia quota è vegnida fixada per sbagl incorrectamain u sche quella è daventada incorrecta pervia da midadas vi da la construcziun da l’edifizi u vi da ses conturns.
III. Fin
Art. 712f
La proprietad en condomini terminescha cun la fin da l’immobiglia u dal dretg da construcziun e cun l’extincziun or dal register funsil.
L’extincziun po vegnir pretendida sin fundament d’in contract d’annullaziun e – sch’in tal manca – dad in dals proprietaris en condomini che unescha tut las parts en ses mauns; ella dovra dentant il consentiment da las persunas che possedan dretgs reals vi dals singuls plauns che na pon betg vegnir transferids senza dischavantatg sin l’entir bain immobigliar.
L’annullaziun po vegnir pretendida da mintga proprietari en condomini, sche l’edifizi:
è destruì per passa la mesadad da sia valur e sche la reconstrucziun n’è betg realisabla senza ina grevezza strusch supportabla per el; u
è repartì dapi passa 50 onns en proprietad en condomini e na po betg pli vegnir duvrà tenor l’intent pervia dal nausch stadi architectonic.618
Ils proprietaris en condomini che vulan cuntinuar cun la cuminanza pon evitar l’annullaziun cun indemnisar ils auters.619
C. Administraziun ed utilisaziun
I. Disposiziuns applitgablas
Art. 712g
Concernent la cumpetenza per acts administrativs e per mesiras da construcziun valan las disposiziuns davart la cumproprietad.
Uschenavant che questas disposiziuns n’excludan betg sezzas quai, pon ellas vegnir remplazzadas d’in auter urden, dentant mo en l’act da constituziun u cun il conclus unanim da tut ils proprietaris en condomini.
Dal rest po mintga proprietari en condomini pretender ch’i vegnia fatg in reglament davart l’administraziun e davart il diever e che quel vegnia inscrit en il register funsil; quel dovra per esser valaivel l’approvaziun da la maioritad dals proprietaris en condomini che ston a medem temp disponer da dapli che la mesadad da las parts; questa maioritad po er midar quest reglament, er sch’el è vegnì stabilì en l’act da constituziun.
Ina midada da la repartiziun reglamentara dals dretgs exclusivs d’utilisaziun dovra ultra da quai il consentiment dals proprietaris en condomini pertutgads directamain.620
II. Expensas e grevezzas cuminaivlas
1. Definiziun e repartiziun
Art. 712h
Ils proprietaris en condomini ston prestar contribuziuns en la proporziun da lur quotas da valur vi da las grevezzas da la proprietad cuminaivla e vi dals custs da l’administraziun cuminaivla.
Talas grevezzas ed expensas èn spezialmain:
las expensas per il mantegniment current, per reparaturas e per renovaziuns da las parts cuminaivlas dal bain immobigliar e da l’edifizi sco er dals stabiliments e dals indrizs cuminaivels;
ils custs da l’activitad administrativa inclusiv l’indemnisaziun da l’administratur;
las contribuziuns e las taglias da dretg public che vegnan imponidas al collectiv dals proprietaris en condomini;
ils tschains e las amortisaziuns che ston vegnir pajads als crediturs segirads tras l’impegnaziun da l’immobiglia u vers ils quals ils proprietaris en condomini èn s’obligads solidaricamain.
Sche tschertas parts da la construcziun, tscherts stabiliments u tscherts indrizs servan mo fitg pauc u nagut dal tut a singuls cumproprietaris, sto quai vegnir resguardà tar la repartiziun dals custs.
2. Garanzia da las contribuziuns
a. Dretg da pegn legal
Art. 712i
Per segirar ses dretg sin las contribuziuns dals ultims 3 onns, ha la cuminanza il dretg da pretender la constituziun d’in dretg da pegn legal sin la quota da mintga cumproprietari.
L’inscripziun dal dretg da pegn po vegnir pretendida da l’administratur u – en mancanza d’in tal – da mintga cumproprietari ch’è autorisà tras in conclus da la maioritad dals cumproprietaris u da la dretgira sco er dal creditur, a favur dal qual il credit per contribuziuns è vegnì impegnà.
Dal rest èn applitgablas tenor il senn las disposiziuns davart la constituziun d’in dretg da pegn da mastergnants da construcziun.
b. Dretg da retenziun
Art. 712k
Per segirar ses dretg sin las contribuziuns dals ultims 3 onns, ha la cuminanza il dretg da retenziun sco in locatur vi da las chaussas moviblas che sa chattan en las localitads d’in proprietari en condomini e che appartegnan a l’indriz da quellas u che servan al diever dals proprietaris.
III. Abilitad d’agir da la cuminanza
Art. 712l
La cuminanza acquista sut ses agen num la facultad che resulta da sia activitad administrativa, en spezial las contribuziuns dals cumproprietaris ed ils meds finanzials avant maun che vegnan realisads tras quellas, sco il fond da renovaziun.
La cuminanza dals proprietaris en condomini po purtar plant e stumar en ses num sco er vegnir accusada e stumada.621
D. Organisaziun
I. Radunanza dals proprietaris en condomini
1. Cumpetenza e stadi giuridic
Art. 712m
Ultra da las cumpetenzas numnadas en autras disposiziuns ha la radunanza dals cumproprietaris spezialmain las suandantas cumpetenzas:
decider en tut ils affars administrativs che n’èn betg chaussa da l’administratur;
nominar l’administratur e survegliar sia activitad;
eleger ina cumissiun u in delegà, a la quala u al qual ella po surdar incumbensas administrativas, sco en spezial sustegnair l’administratur cun pled e cussegl, examinar la gestiun da quel e far a la radunanza rapport e propostas en chaussa;
approvar annualmain il preventiv, il quint e la repartiziun dals custs tranter ils proprietaris;
decider davart la creaziun d’in fond da renovaziun per lavurs da mantegniment e da renovaziun;
assicurar l’edifizi cunter fieu e cunter auters privels e far las assicuranzas da responsabladad usitadas, plinavant obligar il proprietari en condomini, che ha fatg expensas extraordinarias per render sias localitads architectonicamain pli bellas, da pajar in’ulteriura quota da la premia, nun ch’el haja fatg in’assicuranza supplementara sin agen quint.
Uschenavant che la lescha na cuntegna betg disposiziuns spezialas, vegnan las prescripziuns davart ils organs da las uniuns e davart la contestaziun da conclus d’uniuns applitgadas per la radunanza dals proprietaris en condomini e per la cumissiun.
2. Convocaziun e presidi
Art. 712n
La radunanza dals proprietaris en condomini vegn convocada e presidiada da l’administratur, nun ch’ella haja decidì autramain.
Ils conclus ston vegnir protocollads e l’administratur u il cumproprietari che ha manà la radunanza sto tegnair en salv il protocol.
3. Execuziun dal dretg da votar
Art. 712o
Pliras persunas che possedan cuminaivlamain in plaun han mo ina vusch che vegn exprimida d’in represchentant.
Medemamain ston il proprietari ed il giudider d’in plaun sa cunvegnir davart l’execuziun dal dretg da votar; cas cuntrari ha il giudider il dretg da votar davart tut las dumondas concernent l’administraziun, cun excepziun da las mesiras da construcziun ch’èn mo nizzaivlas u che servan mo per embellir e per render pli cumadaivlas las localitads.
4. Abilitad da decider
Art. 712p
La radunanza dals proprietaris en condomini è abla da decider, sche la mesadad da tut ils cumproprietaris che posseda a medem temp la mesadad da las parts, dentant sche almain dus proprietaris en condomini èn preschents u represchentads.
Sche la participaziun è insuffizienta, sto vegnir convocada ina segunda radunanza che na dastga betg avair lieu pli baud che 10 dis suenter l’emprima radunanza.
La segunda radunanza è abla da decider, sche la terza part, dentant sche almain dus da tut ils proprietaris en condomini èn preschents u represchentads.
II. L’administratur
1. Nominaziun
Art. 712q
Sche la radunanza dals proprietaris en condomini na reussescha betg da nominar l’administratur, po mintga proprietari en condomini pretender che la dretgira nomineschia l’administratur.
Il medem dretg ha er quel che ha in interess giustifitgà vi da quai, sco il creditur e l’assicurader.
2. Revocaziun
Art. 712r
La radunanza dals cumproprietaris po revocar l’administratur da tut temp, cun resalva d’eventualas pretensiuns d’indemnisaziun.
Sche la radunanza refusa da revocar l’administratur senza resguardar motivs relevants, po mintga proprietari en condomini pretender entaifer 1 mais la revocaziun tras la dretgira.
In administratur ch’è vegnì installà da la dretgira na po – senza il consentiment da quella – betg vegnir revocà avant il termin ch’è vegnì fixà per ses engaschament.
3. Incumbensas
a. Execuziun da las disposiziuns e dals conclus davart l’administraziun e davart il diever
Art. 712s
L’administratur exequescha tut ils affars da l’administraziun cuminaivla tenor las prescripziuns da la lescha e dal reglament sco er tenor ils conclus da la radunanza dals cumproprietaris e prenda da sai anor las mesiras urgentas per evitar u per reparar in donn.
El reparta las expensas e las grevezzas cuminaivlas sin ils singuls proprietaris en condomini, als dat il quint, incassescha lur contribuziuns, fa l’administraziun e dovra ils meds finanzials ch’èn avant maun tenor lur destinaziun.
El surveglia che las prescripziuns da la lescha, dal reglament e da l’urden da chasa vegnian observadas tar l’execuziun dals dretgs spezials e tar il diever da las parts cuminaivlas dal bain immobigliar e da l’edifizi sco er dals indrizs cuminaivels.
b. Represchentanza vers anor
Art. 712t
L’administratur represchenta vers anor tant la cuminanza sco er ils proprietaris en condomini en tut ils affars da l’administraziun cuminaivla che tutgan tar sias incumbensas legalas.
Per manar in process civil, saja quai sco accusader u sco defensur, dovra l’administratur l’autorisaziun precedenta da la radunanza dals proprietaris en condomini, cun excepziun da la procedura summarica e cun resalva da cas urgents, per ils quals l’autorisaziun po vegnir dumandada posteriuramain.
Decleraziuns, pretensiuns, sentenzias e decisiuns ch’èn drizzadas a tut ils proprietaris en condomini pon vegnir communitgadas valaivlamain tras consegna a l’administratur en ses lieu da domicil u en il lieu, nua che la chaussa sa chatta.
Ventgavel titel La proprietad mobigliara
A. Object
Art. 713
Objects da la proprietad mobigliara èn las chaussas corporalas transportablas sco er las forzas da la natira, uschenavant ch’igl è pussaivel d’acquistar dretgs vi da talas e ch’ellas n’appartegnan betg als bains immobigliars.
B. Modas d’acquistar
I. Transferiment
1. Transiziun da la proprietad
Art. 714
Per transferir la proprietad mobigliara èsi necessari da transponer quella en il possess da l’acquistader.
Tgi che survegn en buna fai ina chaussa movibla en proprietad, daventa il proprietari da quella chaussa, er sche l’alienader n’è betg autorisà da transferir la proprietad, cun resalva che l’acquistader saja protegì tenor las reglas dal possess.
2. Resalva da la proprietad
a. En general
Art. 715
Il patg, tras il qual l’alienader resalva la proprietad d’ina chaussa movibla ch’è vegnida transferida a l’acquistader, vala mo, sch’el vegn inscrit da l’uffizi da scussiun en il register public dal domicil respectiv actual da l’acquistader.
La resalva da la proprietad en cas dal commerzi da muvel è exclusa.
b. En cas da pajaments en ratas
Art. 716
Il proprietari na po betg pretender enavos las chaussas ch’èn vegnidas transferidas cun resalva da la proprietad, nun ch’el restitueschia las ratas pajadas a l’acquistader suenter la deducziun d’in tschains da locaziun adequat e d’ina indemnisaziun per l’isada da las chaussas.
3. Acquisiziun senza possess
Art. 717
Sche la chaussa resta en possess da l’alienader sin fundament d’ina relaziun da dretg speziala, n’ha il transferiment nagin effect per terzas persunas, sch’el aveva l’intenziun da chaschunar in dischavantatg per quellas u da guntgir las disposiziuns davart il pegn manual.
La dretgira decida en chaussa tenor ses appreziar.
II. Appropriaziun
1. Chaussas senza patrun
Art. 718
La proprietad d’ina chaussa senza patrun vegn acquistada tras quai, ch’insatgi s’appropriescha da quella cun l’intent da daventar ses proprietari.
2. Animals senza patrun
Art. 719
Animals pigliads èn senza patrun, sch’els sa delibereschan puspè, nun che lur patrun als persequiteschia immediatamain e nuninterruttamain ed als provia da puspè pigliar.
Animals dumestitgads èn senza patrun, uschespert ch’els daventan puspè selvadis e na returnan betg pli tar lur patrun.
Pievels d’avieuls n’èn betg senza patrun sch’els sgolan sin terren ester.
III. Chat
1. Publicaziun, retschertga dal proprietari
a. En general622
Art. 720
Tgi che chatta ina chaussa persa, sto communitgar quai al proprietari e, sch’el n’enconuscha betg quel, sto el u annunziar il chat a la polizia u publitgar sez il chat en moda adattada a las circumstanzas e far retschertgas per chattar il proprietari.
Sche la valur da la chaussa surpassa evidentamain 10 francs, è el obligà d’annunziar il chat a la polizia.
Tgi che chatta ina chaussa en ina chasa abitada u en in institut che serva al diever u al traffic public, sto consegnar quella al patrun-chasa, al locatari u a las persunas ch’èn incumbensadas cun la surveglianza.
b. En cas d’animals
Art. 720a623
Tgi che chatta in animal pers, sto – cun resalva da l’artitgel 720 alinea 3 – communitgar quai al proprietari, e, sch’el n’enconuscha betg quel, annunziar il chat.
Ils chantuns designeschan il post, nua ch’il chat sto vegnir annunzià.
2. Conservaziun ed ingiant public
Art. 721
La chaussa chattada sto vegnir conservada en moda adequata.
Cun il consentiment da l’autoritad cumpetenta e suenter in clom public precedent dastga la chaussa vegnir ingiantada publicamain, sch’ella chaschuna in mantegniment char u sch’ella è en privel d’ir svelt en malura ubain sche la polizia u in’autra instituziun publica l’ha gia conservada pli che in onn.
Il retgav che resulta da l’ingiant remplazza la chaussa.
3. Acquisiziun da proprietad, restituziun
Art. 722
Tgi che ademplescha sias obligaziuns da chattader, acquista la proprietad da la chaussa, suenter ch’il proprietari n’ha betg pudì vegnir eruì entaifer 5 onns dapi la publicaziun u dapi l’annunzia.
En cas d’animals che vegnan tegnids en il sectur chasan e che na vegnan betg tegnids per intents da facultad u per intents da gudogn, importa il termin 2 mais.624
Sch’il chattader confida l’animal ad ina pensiun d’animals cun la voluntad da renunziar definitivamain a la proprietad da quel, po la pensiun d’animals disponer libramain da l’animal 2 mais suenter che quel è vegnì confidà ad ella.625
Sche la chaussa vegn restituida, ha il chattader il dretg da survegnir ina indemnisaziun per tut las expensas sco er ina recumpensa adequata.
Sch’ina chaussa vegn chattada en ina chasa abitada u en in institut che serva al diever u al traffic public, vegn il patrun-chasa, il locatari u l’institut resguardà sco chattader, senza ch’els hajan dentant il dretg d’ina recumpensa al chattader.
4. Stgazi
Art. 723
Sch’i vegn chattà in object da valur, dal qual ins sto supponer cun segirtad – tenor las circumstanzas – ch’el saja dapi lung temp stà sutterrà u zuppà e ch’el n’haja betg pli in patrun, vegn quest object resguardà sco stgazi.
Cun resalva da la disposiziun davart objects da valur scientifica tutga il stgazi al proprietari dal bain immobigliar u da la chaussa movibla, nua ch’el è vegnì chattà.
Il chattader ha il dretg da survegnir ina indemnisaziun adequata che na dastga dentant betg surpassar la mesadad da la valur dal stgazi.
5. Objects da valur scientifica
Art. 724
Objects natirals u antiquitads senza patrun d’ina valur scientifica èn proprietad dal chantun, sin il territori dal qual ellas èn vegnidas chattadas.626
Senza la permissiun da l’autoritad chantunala cumpetenta na pon tals objects betg vegnir alienads. Els na pon vegnir acquistads ni tras giudida ni da buna fai. Il dretg da vegnir restituids na surannescha betg.627
Il proprietari dal bain immobigliar, nua ch’i vegnan chattads tals objects, è obligà da permetter l’exchavaziun da quels cunter l’indemnisaziun dal donn chaschunà.
Il chattader ed en cas dal stgazi er il proprietari han il dretg da survegnir ina indemnisaziun adequata che na duai dentant betg surpassar la valur dals objects.
IV. Chaussas manadas natiers
Art. 725
Sch’i vegnan manadas natiers ad insatgi chaussas moviblas tras l’aua, tras il vent, tras lavinas u tras in’autra forza da la natira ubain per casualitad, u sche animals esters crodan en ils mauns d’insatgi, ha quel ils dretgs e las obligaziuns d’in chattader.
Sch’in pievel d’avieuls sgola en ina masaina estra populada, croda el al proprietari da quella, senza che quel è obligà da pajar ina indemnisaziun.
V. Elavuraziun
Art. 726
Sch’insatgi ha elavurà u transfurmà ina chaussa estra, tutga la nova chaussa a l’elavuratur, sche la lavur vala dapli che la materia, ed en il cas cuntrari al proprietari da la materia.
Sche l’elavuratur n’ha betg agì en buna fai, po la dretgira attribuir la nova chaussa al proprietari da la materia, er sche la lavur vala dapli.
Resalvads restan ils dretgs d’indemnisaziun e d’enritgiment.
VI. Uniun e maschaida
Art. 727
Sche chaussas moviblas da differents proprietaris vegnan maschadadas u unidas uschia, ch’ellas na pon betg pli vegnir separadas senza vegnir donnegiadas considerablamain u senza lavurs ed expensas sproporziunadas, daventan las persunas participadas cumproprietarias da la nova chaussa tenor la valur che las singulas parts possedevan il mument che las chaussas èn vegnidas unidas u maschadadas.
Sche duas chaussas vegnan maschadadas u unidas uschia, ch’ina para dad esser ina part integrala accessorica da l’autra, tutga l’entira chaussa al proprietari da la part principala.
Resalvads restan ils dretgs d’indemnisaziun e d’enritgiment.
VII. Acquist tras giudida
Art. 728
Tgi che posseda ina chaussa estra movibla en buna fai, nuninterruttamain ed incontestablamain durant 5 onns, daventa proprietari da quella tras giudida.
En cas d’animals che vegnan tegnids en il sectur chasan e che na vegnan betg tegnids per intents da facultad u per intents da gudogn, importa il termin 2 mais.628
Cun resalva d’excepziuns legalas importa il termin da l’acquist tras giudida per bains culturals en il senn da l’artitgel 2 alinea 1 da la Lescha federala dals 20 da zercladur 2003629 davart il transferiment da bains culturals 30 onns.630
Ina perdita nunvoluntaria dal possess n’interrumpa betg l’acquist tras giudida, sch’il possessur reacquista la chaussa entaifer 1 onn ubain tras in plant ch’è vegnì inoltrà entaifer quest temp.
Per calcular ils termins, per interrumper e per suspender l’acquist tras giudida vegnan applitgadas correspundentamain las prescripziuns davart la surannaziun da pretensiuns.
C. Perdita
Art. 729
La proprietad mobigliara na finescha betg cun la perdita dal possess, mabain pir cur ch’il proprietari desista da ses dretg ubain cur ch’in auter acquista la proprietad.
Segunda partiziun Ils dretgs reals limitads
Ventginavel titel Las servituts e las grevezzas funsilas
Emprim chapitel Las servituts funsilas
A. Object
Art. 730
In bain immobigliar po vegnir engrevgià a favur d’in auter bain immobigliar da maniera che ses proprietari sto tolerar tschertas intervenziuns dal proprietari da quest auter bain immobigliar u desister d’exequir tscherts da ses dretgs da proprietad a favur da quel.
In’obligaziun da far insatge po vegnir colliada mo accessoricamain cun la servitut funsila. Per l’acquistader dal bain immobigliar dominant u engrevgià è ina tala obligaziun mo lianta, sch’ella resulta d’ina inscripziun en il register funsil.631
B. Constituziun ed extincziun
I. Constituziun
1. Inscripziun
Art. 731
Per constituir ina servitut funsila dovri ina inscripziun en il register funsil.
Per l’acquist e per l’inscripziun valan las disposiziuns davart la proprietad funsila, nun che quai saja reglà autramain.
L’acquist tras giudida è pussaivel mo sin donn e cust da bains immobigliars, dals quals la proprietad po vegnir acquistada da medema maniera.
2. Act giuridic
Art. 732632
L’act giuridic per constituir ina servitut funsila è mo valaivel, sch’el è vegnì fatg tras ina documentaziun publica.
Sche l’execuziun d’ina servitut sa restrenscha ad ina part dal bain immobigliar, sto il lieu da l’execuziun esser preschentà graficamain en in extract dal plan dal register funsil, sche la situaziun locala n’è betg definida cun ina precisiun suffizienta.
3. Servitut sin l’agen bain immobigliar
Art. 733
Il proprietari po constituir sin ses bain immobigliar ina servitut a favur d’in auter da ses agens bains immobigliars.
II. Extincziun
1. En general
Art. 734
Mintga servitut funsila extingua tras l’annullaziun da l’inscripziun sco er tras la perdita totala dal bain immobigliar engrevgià u dominant.
2. Reuniun dals bains immobigliars
Art. 735
Sch’il bain immobigliar dominant ed il bain immobigliar engrevgià vegnan en ils medems mauns, po il proprietari laschar annullar la servitut.
Uschè ditg che la servitut n’è betg annullada, exista ella vinavant sco dretg real.
3. Tras la dretgira
Art. 736
Sch’ina servitut ha pers tut l’interess per il bain immobigliar dominant, po il proprietari engrevgià pretender ch’ella vegnia annullada.
Sch’il giudider ha bain anc in interess, ma sche quest interess è da fitg pitschna impurtanza en cumparegliaziun cun la grevezza, po la servitut vegnir annullada u reducida cunter ina indemnisaziun.
C. Cuntegn
I. Dimensiun
1. En general
Art. 737
Il giudider ha il dretg da far tut quai ch’è necessari per mantegnair e per far diever da la servitut.
El è dentant obligà da far diever da ses dretg cun il quità il meglier pussaivel.
Il proprietari engrevgià na dastga far nagut che impediss u engrevgiass il diever da la servitut.
2. Tenor l’inscripziun
Art. 738
Uschenavant ch’ils dretgs e las obligaziuns resultan cleramain da l’inscripziun, è quella decisiva per il cuntegn da la servitut.
En il rom da l’inscripziun po il cuntegn da la servitut resultar da ses motiv d’acquist u da la moda e maniera, co ch’igl è vegnì fatg diever da la servitut en buna fai durant in temp pli lung, senza vegnir contestada.
3. En cas da novs basegns
Art. 739
Novs basegns dal bain immobigliar dominant na legitimeschan betg d’augmentar la grevezza da la servitut.
4. Tenor il dretg chantunal e tenor l’isanza locala
Art. 740
Il cuntegn dals dretgs da passadi, sco trutgs, sendas, vias charrablas, vias champestras, vias d’enviern, vias da guaud, plinavant dals dretgs da pasculaziun, da tagliar laina, da bavrar, da sauar e da dretgs sumegliants vegn determinà tras il dretg chantunal e tras l’isanza locala, uschenavant che quests dretgs n’èn betg reglads en il cas singul.
5. En cas da plirs autorisads
Art. 740a633
Sche plirs autorisads èn participads vi d’in indriz cuminaivel sin basa da la medema servitut e sche nagut auter n’é fixà, èn applitgablas tenor il senn las regulaziuns che valan per cumproprietaris.
Il dretg da sortir da la cuminanza cun renunziar a la servitut po vegnir exclus per maximalmain 30 onns tras ina cunvegna stabilida en la furma previsa en il contract da servitut. La cunvegna po vegnir prenotada en il register funsil.
II. Grevezza da mantegniment
Art. 741
Sch’in indriz è necessari per far diever da la servitut, èsi chaussa dal giudider da mantegnair quest indriz.
Sche l’indriz serva er als interess dal proprietari engrevgià, han tuts dus da procurar per il mantegniment en proporziun da lur interess. Ina cunvegna divergenta è lianta per l’acquistader dal bain immobigliar dominant e per l’acquistader dal bain immobigliar engrevgià, sch’ella resulta dals mussaments dal register funsil.634
III. Dischlocaziun da la servitut635
Art. 742
Sche mo ina part dal bain immobigliar vegn duvrada per far diever da la servitut funsila, po il proprietari engrevgià pretender – uschenavant ch’el cumprova in interess e surpiglia ils custs – che la servitut vegnia dischlocada en in lieu che n’è betg main adattà per il giudider.
El ha il dretg da far quai, er sch’il lieu da la servitut è vegnì determinà en il register funsil.
...636
IV. Partiziun d’in bain immobigliar
Art. 743637
Sch’il bain immobigliar dominant u il bain immobigliar engrevgià vegn repartì, resta la servitut sin tut las parts.
Sche l’execuziun da la servitut sa restrenscha tenor ils mussaments u tenor las circumstanzas sin singulas parts, sto la servitut vegnir annullada per las parts betg pertutgadas.
La procedura da rectificaziun sa drizza tenor las prescripziuns davart l’annullaziun e davart la midada da las inscripziuns en il register funsil.
Art. 744638
Segund chapitel La giudida ed autras servituts
A. Giudida
I. Object
Art. 745
La giudida po vegnir constituida vi da chaussas moviblas, vi da bains immobigliars, vi da dretgs u vi d’ina facultad.
Ella surdat al giudider il dretg da giudair cumplainamain la chaussa, nun che quai saja disponì autramain.
La giudida d’in bain immobigliar po vegnir limitada ad ina tscherta part d’in edifizi u dal bain immobigliar.639
II. Constituziun
1. En general
Art. 746
En cas da chaussas moviblas u da pretensiuns vegn ina giudida constituida tras il transferiment a l’acquistader, en cas da bains immobigliars tras l’inscripziun en il register funsil.
Per l’acquist en cas da chaussas moviblas e da bains immobigliars sco er per l’inscripziun valan las disposiziuns davart la proprietad, nun che quai saja reglà autramain.
2. ...
Art. 747640
III. Extincziun
1. Motivs
Art. 748
La giudida extingua tras l’extincziun cumpletta da sia chaussa ed en cas da bains immobigliars ultra da quai tras l’annullaziun da l’inscripziun ch’è stada necessaria per constituir la giudida.
Auters motivs d’extincziun, sco scadenza dal termin, renunzia u mort dal giudider, dattan – en cas da bains immobigliars – al proprietari mo il dretg da laschar annullar l’inscripziun.
La giudida legala finescha, cur che ses motiv scroda.
2. Durada
Art. 749
La giudida finescha cun la mort dal giudider e per persunas giuridicas cun lur dissoluziun.
Per talas po ella dentant durar maximalmain 100 onns.
3. Remplazzament en cas d’extincziun
Art. 750
Il proprietari n’è betg obligà da restabilir la chaussa extinguida.
Sch’el restabilescha la chaussa, vegn er restabilida la giudida.
Sche la chaussa extinguida vegn remplazzada, sco en cas da l’expropriaziun e da l’assicuranza, cuntinuescha la giudida vi da la chaussa remplazzada.
4. Restituziun
a. Obligaziun
Art. 751
Cur che la giudida è a fin, ha il possessur da restituir la chaussa al proprietari.
b. Responsabladad
Art. 752
Il giudider è responsabel per l’extincziun e per la valur reducida da la chaussa, nun ch’el cumprovia che quest donn saja entrà senza sia culpa.
El sto remplazzar las chaussas ch’el ha consumà senza esser stà autorisà.
El na sto betg remplazzar la valur reducida da las chaussas, sche quella è vegnida chaschunada tras il diever normal da la chaussa.
c. Spesas
Art. 753
Sch’il giudider ha fatg spesas u renovaziuns senza ch’el fiss stà obligà, po el pretender ina indemnisaziun a chaschun da la restituziun, sco in administratur senza mandat.
El po prender davent indrizs ch’el ha installà, sch’il proprietari na vul betg indemnisar quels; el è dentant obligà da restabilir il stadi anteriur.
5. Surannaziun dals dretgs d’indemnisaziun
Art. 754
Ils dretgs dal proprietari da vegnir indemnisà per midadas u per reducziuns da la valur da la chaussa sco er ils dretgs dal giudider da vegnir indemnisà per spesas u da prender davent indrizs, suranneschan in onn suenter il di che la chaussa è vegnida restituida.
IV. Cuntegn
1. Dretgs dal giudider
a. En general
Art. 755
Il giudider ha il dretg da posseder, da duvrar e da giudair la chaussa.
El procura per l’administraziun da la chaussa.
Faschond diever da quest dretg sto el proceder tenor las reglas d’ina buna administraziun.
b. Fritgs natirals
Art. 756
Fritgs natirals appartegnan al giudider, sch’els èn vegnids madirs durant il temp da giudida.
Tgi che ha cultivà in er, ha il dretg che sias spesas vegnian indemnisadas adequatamain da quel che survegn ils fritgs madirs; l’indemnisaziun na dastga dentant betg surpassar la valur dals fritgs madirs.
Parts integralas che n’èn ni products ni fritgs restan tar il proprietari da la chaussa.
c. Tschains
Art. 757
Tschains da chapitals da giudida ed autras prestaziuns periodicas appartegnan al giudider a partir da quel di che ses dretg cumenza, fin a quel di ch’il dretg finescha, er sch’els ston vegnir pajaids pir pli tard.
d. Transferibilitad
Art. 758
Il dretg da giudida po vegnir transferì ad ina terza persuna, nun ch’i sa tractia d’in dretg strictamain persunal.
Il proprietari ha il dretg da far valair ses dretgs directamain vers la terza persuna.
2. Dretgs dal proprietari
a. Surveglianza
Art. 759
Il proprietari po far protesta cunter mintga diever illegal e cunter mintga diever che na correspunda betg a la natira da la chaussa.
b. Garanzia
Art. 760
Il proprietari ha il dretg da pretender ina garanzia dal giudider, uschespert ch’el po cumprovar ina periclitaziun da ses dretgs.
Senza questa cumprova e gia avant la surdada da la chaussa po el pretender ina garanzia, sche chaussas consumablas u sche vaglias èn l’object da la giudida.
Per garantir las vaglias basti da deponer quellas.
c. Garanzia en cas da donaziuns e da giudida legala
Art. 761
Il dretg da garanzia n’exista betg vers quel che ha regalà la chaussa al proprietari cun sa resalvar la giudida da quella.
En cas da la giudida legala è il dretg da garanzia suttamess a las disposiziuns spezialas da la relaziun giuridica respectiva.
d. Consequenza da la mancanza da la garanzia
Art. 762
Sch’il giudider na presta betg la garanzia entaifer il termin adequat fixà per quest intent u sch’el na desista betg da far illegalmain diever da la chaussa malgrà la protesta dal proprietari, al sto la dretgira retrair ad interim il possess da la chaussa ed ordinar ina curatella.
3. Obligaziun d’inventarisar
Art. 763
Il proprietari ed il giudider han il dretg da pretender da tut temp ch’i vegnia fatg in inventari public da las chaussas da la giudida sin custs cuminaivels.
4. Obligaziuns dal giudider
a. Mantegniment da la chaussa
Art. 764
Il giudider ha da mantegnair la substanza da la chaussa ed ha da far da sai anor meglieraziuns e renovaziuns che appartegnan al mantegniment ordinari.
Sche lavurs e mesiras pli impurtantas daventan necessarias per mantegnair la chaussa, sto il giudider infurmar il proprietari e tolerar las lavurs e las mesiras.
Sch’il proprietari n’interprenda betg il necessari, po il giudider prender sez las mesiras necessarias sin donn e cust dal proprietari.
b. Spesas dal mantegniment e dal diever
Art. 765
Las spesas per il mantegniment ordinari e per l’administraziun da la chaussa, ils tschains per ils debits da chapital ch’engrevgeschan la chaussa sco er las taglias e las taxas vegnan surpigliadas dal giudider en proporziun cun la durada da ses dretg.
Sche las taglias e las taxas vegnan incassadas tar il proprietari, al sto il giudider indemnisar en la medema dimensiun.
Tut las autras grevezzas porta il proprietari; el dastga dentant duvrar chaussas da la giudida per quest intent, sch’il giudider n’al paja betg – sin dumonda – anticipadamain e gratuitamain ils meds finanzials necessaris.
c. Tschains en cas da giudida d’ina facultad
Art. 766
Sch’ina facultad è suttamessa a la giudida, sto il giudider tschainsir ils debits da chapital; sche las circumstanzas giustifitgeschan dentant quai, po el pretender da vegnir deliberà da questa obligaziun tras quai che la giudida vegn restrenschida sin il surpli da las valurs da facultad che resta suenter avair pajà ils debits.
d. Assicuranza
Art. 767
Il giudider sto assicurar la chaussa a favur dal proprietari cunter fieu e cunter auters privels, uschenavant che questa assicuranza vegn quintada – tenor l’isanza locala – tar las obligaziuns d’ina buna administraziun.
En quest cas ston las premias d’assicuranza vegnir surpigliadas dal giudider per la durada da sia giudida; quai vala er, sch’ina chaussa gia assicurada vegn suttamessa a la giudida.
V. Cas spezials
1. Bains immobigliars
a. Fritgs
Art. 768
Il giudider d’in bain immobigliar sto guardar che la moda e maniera da la giudida n’exploteschia betg il bain immobigliar sur la mesira ordinaria.
Ils fritgs ch’èn vegnids racoltads sur questa mesira appartegnan al proprietari.
b. Destinaziun economica
Art. 769
Vi da la destinaziun economica dal bain immobigliar na dastga il giudider far naginas midadas che han in dischavantatg considerabel per il proprietari.
La chaussa sezza na dastga el ni transfurmar ni midar essenzialmain.
Novas chavas da crappa, da marna, da turba e chavas sumegliantas dastga el explotar mo, suenter ch’el ha infurmà il proprietari, e mo sut la premissa che la destinaziun economica dal bain immobigliar na vegnia betg midada essenzialmain qua tras.
c. Guaud
Art. 770
Il giudider d’in guaud po giudair quel en il rom d’in plan d’utilisaziun ordinari.
Tant il proprietari sco er il giudider pon pretender ch’il guaud vegnia giudì tenor in plan che tegna quint da lur dretgs.
Sch’il guaud vegn explotà considerablamain sur la mesira en consequenza da stemprà, da navadas, d’incendi, d’invasiun d’insects u per auters motivs, sto l’explotaziun vegnir reducida per reparar successivamain il donn u sto il plan d’utilisaziun vegnir adattà a las novas relaziuns; il retgav da l’explotaziun sur la mesira sto dentant vegnir investì uschia ch’el porta tschains e serva a gulivar la perdita.
d. Minieras
Art. 771
Las disposiziuns davart la giudida dals guauds vegnan applitgadas analogamain per la giudida da chaussas, da las qualas l’utilisaziun consista en l’explotaziun da parts integralas dal terren, sco en spezial da minieras.
2. Chaussas consumablas e stimadas
Art. 772
Il giudider daventa proprietari da chaussas consumablas, nun che quai saja disponì autramain; el sto dentant indemnisar la valur che las chaussas avevan al cumenzament da la giudida.
Sche autras chaussas moviblas vegnan surdadas sin basa d’ina stimaziun, po il giudider disponer libramain da talas, nun che quai saja disponì autramain; sch’el fa diever da quest dretg, sto el dentant indemnisar la valur da las chaussas.
Installaziuns agriculas, scossas, magasins e chaussas sumegliantas pon vegnir indemnisads tras chaussas da la medema spezia e da la medema qualitad.
3. Pretensiuns
a. Cuntegn
Art. 773
Il giudider da pretensiuns po incassar il retgav da quellas.
Disditgas al debitur sco er disposiziuns davart vaglias ston vegnir fatgas dal creditur e dal giudider; disditgas dal debitur ston vegnir fatgas vers il creditur e vers il giudider.
Il creditur ed il giudider han il dretg da pretender in da l’auter il consentiment a las mesiras che appartegnan ad ina buna administraziun, en cas che la pretensiun è periclitada.
b. Restituziun e reinvestiziun
Art. 774
Sch’il debitur n’è betg autorisà da far la restituziun al creditur u al giudider, ha el ubain da pajar a tuts dus cuminaivlamain ubain da deponer la prestaziun.
La chaussa da la prestaziun, sco en spezial il chapital restituì, è suttamessa a la giudida.
Tant il creditur sco er il giudider pon pretender ch’ils chapitals vegnian investids en moda segira ed uschia ch’els portan tschains.
c. Dretg sin cessiun
Art. 775
Entaifer 3 mais suenter il cumenzament da la giudida ha il giudider il dretg da pretender la cessiun da las pretensiuns e da las vaglias ch’èn suttamessas a sia giudida.
Sche la cessiun ha lieu, sto el star bun vers il vegl creditur per la valur che las pretensiuns e las vaglias avevan il mument da la cessiun e pajar ina garanzia fin a quest import, nun ch’i vegnia desistì da quai.
Sch’i na vegn betg desistì d’ina garanzia, ha il transferiment lieu pir cun la prestaziun da la garanzia.
B. Dretg d’abitar
I. En general
Art. 776
Il dretg d’abitar consista da l’autorisaziun d’abitar en in edifizi u en ina part d’in edifizi.
El è intransferibel ed inertabel.
El è suttamess a las disposiziuns da la giudida, nun che la lescha disponia autramain.
II. Cuntegn dal dretg d’abitar
Art. 777
Il dretg d’abitar vegn fixà en general tenor ils basegns persunals dal giudider.
Il giudider dastga dentant recepir en l’abitaziun ses confamigliars e ses cunabitants, nun ch’il dretg saja limità expressivamain a sia persuna.
Sch’il dretg d’abitar è limità ad ina part d’in edifizi, po il giudider far cundiever dals indrizs ch’èn destinads al diever cuminaivel.
III. Grevezzas
Art. 778
Sch’il giudider ha in dretg d’abitar exclusiv, porta el las grevezzas dal mantegniment ordinari.
Sch’el ha mo in dretg da cundiever, sto il proprietari purtar ils custs da mantegniment.
C. Dretg da construcziun
I. Object ed inscripziun en il register funsil641
Art. 779
In bain immobigliar po vegnir engrevgià cun ina servitut ch’insatgi survegnia il dretg da construir u da mantegnair in edifizi sur u sut terra.
Quest dretg è transferibel ed ertabel, nun che quai saja vegnì reglà autramain.
Sch’il dretg da construcziun è independent e permanent, po el vegnir inscrit en il register funsil sco bain immobigliar.
II. Act giuridic
Art. 779a642
L’act giuridic per constituir in dretg da construcziun è mo valaivel, sch’el è vegnì fatg tras ina documentaziun publica.
Sch’il tschains dal dretg da construcziun ed eventualas autras disposiziuns contractualas duain vegnir prenotadas en il register funsil, èn els mo valaivels, sche la prenotaziun è vegnida fatga tras ina documentaziun publica.
III. Cuntegn, dimensiun e prenotaziun643
Art. 779b644
Las disposiziuns contractualas davart il cuntegn e davart la dimensiun dal dretg da construcziun, sco en spezial davart la situaziun, davart la structura, davart l’extensiun e davart l’intent dals edifizis sco er davart l’utilisaziun da surfatschas betg surbajegiadas che vegnan duvradas per exequir il dretg da construcziun èn liantas per mintga persuna che acquista il dretg da construcziun ed il bain immobigliar engrevgià.
Ulteriuras disposiziuns contractualas pon vegnir prenotadas en il register funsil, sche las partidas fixeschan quai uschia.645
IV. Consequenzas da la scadenza
1. Return al proprietari
Art. 779c646
Sch’il dretg da construcziun extingua, van ils edifizis existents al proprietari dal bain immobigliar e daventan parts integralas da quest bain immobigliar.
2. Indemnisaziun
Art. 779d647
Per ils edifizis che returnan ad el, ha il proprietari dal bain immobigliar da prestar ina indemnisaziun adequata al giudider vertent dal dretg da construcziun; questa indemnisaziun è dentant ina garanzia per las pretensiuns existentas dals crediturs, als quals il dretg da construcziun era impegnà; perquai na dastga ella betg vegnir pajada senza lur consentiment al giudider dal dretg da construcziun da fin ussa.
Sche l’indemnisaziun na vegn ni pajada ni garantida, po il giudider vertent dal dretg da construcziun u in creditur, al qual il dretg da construcziun era impegnà, pretender ch’i vegnia inscrit – empè dal dretg da construcziun annullà – in dretg da pegn immobigliar dal medem rang per segirar la pretensiun d’indemnisaziun.
L’inscripziun sto vegnir fatga il pli tard 3 mais suenter l’extincziun dal dretg da construcziun.
Art. 779e648
V. Return anticipà al proprietari
1. Premissas
Art. 779f649
Sch’il giudider vertent dal dretg da construcziun surpassa gravantamain ses dretg real u violescha gravantamain obligaziuns contractualas, po il proprietari dal bain immobigliar procurar per il return anticipà, pretendend ch’il dretg da construcziun vegnia transferì ad el cun tut ils dretgs e cun tut las grevezzas.
2. Execuziun dal dretg da return al proprietari
Art. 779g650
Il dretg da return al proprietari po vegnir exequì mo, sch’i vegn prestada ina indemnisaziun adequata per ils edifizis returnants; per calcular questa indemnisaziun po il cumportament culpaivel dal giudider dal dretg da construcziun vegnir resguardà sco motiv da reducziun.
Il dretg da construcziun vegn transferì sin il proprietari dal bain immobigliar pir, cur che l’indemnisaziun è pajada u garantida.
3. Auters cas d’applicaziun
Art. 779h651
Las prescripziuns davart l’execuziun dal dretg da return al proprietari èn applitgablas per mintga dretg ch’il proprietari dal bain immobigliar ha resalvà per abolir u per retransferir anticipadamain il dretg da construcziun, en cas ch’il giudider dal dretg da construcziun violescha sias obligaziuns.
VI. Garanzia per il tschains dal dretg da construcziun
1. Dretg da constituir in dretg da pegn
Art. 779i652
Per segirar il tschains dal dretg da construcziun è il proprietari dal bain immobigliar autorisà vers mintga giudider dal dretg da construcziun da constituir in dretg da pegn da maximalmain trais prestaziuns annualas sin il dretg da construcziun inscrit en il register funsil.
Sche la cuntraprestaziun n’è betg fixada en prestaziuns annualas egualas, po il dretg da pegn legal vegnir constituì per l’import che represchenta trais prestaziuns annualas, sche la cuntraprestaziun vegniss repartida egualmain.
2. Inscripziun
Art. 779k653
Il dretg da pegn po vegnir inscrit da tut temp uschè ditg ch’il dretg da construcziun exista, ed el na vegn betg annullà en cas d’ina utilisaziun sfurzada.
Dal rest èn applitgablas tenor il senn las disposiziuns davart la constituziun d’in dretg da pegn da mastergnants da construcziun.
VII. Durada maximala
Art. 779l654
Il dretg da construcziun po vegnir constituì sco dretg independent per ina durada da maximalmain 100 onns.
En la furma prescritta per la constituziun po el vegnir prolungà da tut temp per ina nova durada da maximalmain 100 onns; in’obligaziun surpigliada precedentamain per quest intent n’è dentant betg lianta.
D. Dretg da funtauna
Art. 780
Il dretg sin ina funtauna d’in bain immobigliar ester engrevgescha quest bain immobigliar cun la servitut da laschar prender e manar davent l’aua da questa funtauna.
Quest dretg è transferibel ed ertabel, nun che quai saja vegnì reglà autramain.
Sch’il dretg da funtauna è independent e permanent, po el vegnir inscrit en il register funsil sco bain immobigliar.
E. Autras servituts
Art. 781
In bain immobigliar po vegnir engrevgià cun servituts d’in auter cuntegn a favur da mintga persuna u communitad, uschenavant che quest bain immobigliar po servir ad insatgi per in tschert diever, sco per exercizis da tir u per passadi.
Sch’i n’è betg vegnì reglà autramain, èn questas servituds intransferiblas, e lur cuntegn sa drizza tenor ils basegns ordinaris dals giudiders.
Dal rest èn ellas suttamessas a las disposiziuns davart las servituts funsilas.
F. Mesiras giudizialas
Art. 781a655
Per giudiders d’ina servitut inscrits en il register funsil valan tenor il senn las disposiziuns davart las mesiras giudizialas en cas ch’il proprietari è nunchattabel u sch’i mancan ils organs prescrits d’ina persuna giuridica u d’in auter subject giuridic.
Terz chapitel Las grevezzas funsilas
A. Object
Art. 782
La grevezza funsila oblighescha il proprietari actual d’in bain immobigliar da far ina prestaziun a favur d’in giudider; per questa prestaziun sto el star bun sulettamain cun il bain immobigliar.
Sco giudider po vegnir designà il proprietari actual d’in auter bain immobigliar.
Cun resalva da las grevezzas funsilas da dretg public dastga ina grevezza funsila mo cuntegnair ina prestaziun che resulta da la natira economica dal bain immobigliar engrevgià u ch’è destinada als basegns economics d’in bain immobigliar dominant.656
B. Constituziun ed extincziun
I. Constituziun
1. Inscripziun e moda d’acquist
Art. 783
Per constituir ina grevezza funsila dovri ina inscripziun en il register funsil.
L’inscripziun sto inditgar in tschert import en munaida naziunala sco sia valur totala; en cas da prestaziuns periodicas correspunda quest import – cun resalva d’ina autra cunvegna – a ventg prestaziuns annualas.
Per l’acquist e per l’inscripziun valan las disposiziuns davart la proprietad funsila, nun che quai saja reglà autramain.
2. Grevezzas funsilas da dretg public
Art. 784657
Per la constituziun da las grevezzas funsilas da dretg public e per lur effect envers terzas persunas da buna fai èn applitgablas tenor il senn las disposiziuns davart il dretg da pegn legal dal dretg chantunal.
Art. 785658
II. Extincziun
1. En general
Art. 786
La grevezza funsila extingua tras l’annullaziun da l’inscripziun sco er tras la perdita totala dal bain immobigliar engrevgià.
La renunzia, la deliberaziun u auters motivs d’extincziun dattan al proprietari engrevgià il dretg da pretender dal giudider che l’inscripziun vegnia annullada.
2. Deliberaziun
a. Tras il creditur
Art. 787
Il creditur po pretender la deliberaziun da la grevezza funsila sin basa d’ina cunvegna e plinavant:659
660sch’il bain immobigliar engrevgià vegn partì ed el n’accepta betg il spustament dal debit sin las differentas parts.
sch’il proprietari reducescha la valur dal bain immobigliar senza porscher autras garanzias sco indemnisaziun;
sch’il debitur è en retard cun trais prestaziuns annualas.
Sch’il creditur pretenda la deliberaziun pervia da la partiziun dal bain immobigliar, sto el disdir – observond in termin dad 1 onn – la grevezza funsila entaifer 1 mais suenter ch’il spustament ha survegnì vigur legala.661
b. Tras il debitur
Art. 788
Il debitur po pretender la deliberaziun sin basa d’ina cunvegna e plinavant:
sch’il giudider n’observa betg il contract davart la constituziun da la grevezza funsila;
30 onns suenter la constituziun da la grevezza funsila, e quai er, sch’igl era vegnida fixada ina durada pli lunga u perpetna.
Sche la deliberaziun ha lieu suenter 30 onns, sto ella vegnir disditga en mintga cas 1 onn ordavant.
Questa deliberaziun è exclusa, sche la grevezza funsila è colliada cun in’autra servitut funsila da durada perpetna.
c. Pretsch da deliberaziun
Art. 789
La deliberaziun ha lieu per l’import ch’è inscrit en il register funsil sco valur totala da la grevezza funsila, nun ch’i vegnia cumprovà che la grevezza funsila haja en realitad ina valur pli pitschna.
3. Surannaziun
Art. 790
La grevezza funsila na surannescha betg.
La singula prestaziun è suttamessa a la surannaziun a partir dal mument ch’ella daventa in debit persunal dal proprietari engrevgià.
C. Cuntegn
I. Dretg dal creditur
Art. 791
Il creditur da la grevezza funsila n’ha betg ina pretensiun persunala cunter il debitur, mabain mo il dretg da vegnir cuntentà per la valur dal bain immobigliar engrevgià.
La singula prestaziun daventa dentant in debit persunal 3 onns suenter ch’ella è scadida, e per quest debit persunal na sto il bain immobigliar betg pli star bun.
II. Obligaziun dal debitur
Art. 792
Sch’il bain immobigliar mida proprietari, daventa l’acquistader senz’auter debitur da la grevezza funsila.
Sch’il bain immobigliar vegn partì, daventan ils proprietaris da las parts ils debiturs da la grevezza funsila. Il debit vegn repartì sin las parts tenor las disposiziuns davart l’ipoteca.662
Ventgadusavel titel Il pegn immobigliar
Emprim chapitel Disposiziuns generalas
A. Premissas
I. Spezias
Art. 793
Il pegn immobigliar vegn constituì en furma d’ina ipoteca u d’ina brev ipotecara.663
En in’autra furma na po il pegn immobigliar betg vegnir constituì.
II. Furma da la pretensiun
1. Import
Art. 794
Tar la constituziun dal pegn immobigliar sto l’import da la pretensiun vegnir inditgà en mintga cas en munaida naziunala.
Sch’i sa tracta d’ina obligaziun da valur nundeterminada, sto vegnir inditgada ina summa maximala, fin a la quala il bain immobigliar sto star bun per tut las pretensiuns dal creditur.
2. Tschains
Art. 795
Las partidas pon sa cunvegnir libramain davart il tschains, observond ils limits fixads per cumbatter tschains abusivs.
La legislaziun chantunala po fixar il tschains maximal che dastga vegnir stabilì per pretensiuns ch’èn garantidas tras pegns immobigliars.
III. Bain immobigliar
1. Bains impegnabels
Art. 796
Il pegn immobigliar po vegnir constituì mo sin bains immobigliars ch’èn inscrits en il register funsil.
Ils chantuns pon scumandar u suttametter a prescripziuns spezialas l’impegnaziun da terren e da funs public, d’alps u da pastgiras ch’èn proprietad da corporaziuns sco er ils dretgs da giudida ch’èn colliads cun quai.
2. Designaziun
a. En cas d’in sulet bain immobigliar
Art. 797
Il bain immobigliar impegnà sto vegnir designà cleramain tar la constituziun dal pegn immobigliar.
Parts d’in bain immobigliar na pon betg vegnir impegnadas avant che sia partiziun è inscritta en il register funsil.
b. En cas da plirs bains immobigliars
Art. 798
Plirs bains immobigliars pon vegnir impegnads per la medema pretensiun, sch’els appartegnan al medem proprietari u a cundebiturs solidarics.
En tut ils auters cas, nua che plirs bains immobigliars vegnan impegnads per la medema pretensiun, sto mintgin vegnir engrevgià cun ina part determinada da la pretensiun.
Questas parts sa drizzan tenor la valur dals singuls bains immobigliars, nun ch’i saja vegnì reglà autramain.
3. Bains immobigliars agriculs
Art. 798a664
Per impegnar bains immobigliars agriculs vala ultra da quai la Lescha federala dals 4 d’october 1991665 davart il dretg funsil puril.
B. Constituziun ed extincziun
I. Constituziun
1. Inscripziun
Art. 799
Il pegn immobigliar vegn constituì cun l’inscripziun en il register funsil, cun resalva da las excepziuns fixadas da la lescha.
L’act giuridic per constituir in pegn immobigliar è mo valaivel, sch’el è vegnì fatg tras ina documentaziun publica.666
2. En cas da proprietad cuminaivla
Art. 800
Sch’in bain immobigliar è en cumproprietad da plirs, po mintgin da quels impegnar sia part.
Sch’in bain immobigliar è en proprietad cuminaivla, po el vegnir impegnà mo en sia totalitad ed en num da tut ils proprietaris.
II. Extincziun
Art. 801
Il pegn immobigliar extingua tras l’annullaziun da l’inscripziun sco er tras la perdita totala dal bain immobigliar.
La perdita dal bain immobigliar en consequenza d’ina expropriaziun vegn reglada dal dretg d’expropriaziun da la Confederaziun e dals chantuns.
III. En cas d’ina arrundaziun dal terren
1. Transferiment dals dretgs da pegn
Art. 802
En cas d’arrundaziuns dal terren che vegnan exequidas en cooperaziun u sut la surveglianza d’autoritads publicas vegnan ils dretgs da pegn immobigliar, ch’existan per ils bains immobigliars che vegnan cedids, transferids sin ils bains immobigliars ch’èn vegnids attribuids da nov senza ch’els midian il rang vertent.
Sch’in sulet bain immobigliar remplazza plirs singuls bains immobigliars ch’èn impegnads cun diversas pretensiuns u che n’èn betg impegnads tuts, ston ils dretgs da pegn immobigliar vegnir transferids sin l’entir nov bain immobigliar, mantegnend tant sco pussaivel il rang vertent.
2. Disditga tras il debitur
Art. 803
Il debitur po cumprar ora ils pegns immobigliars ch’èn constituids sin bains immobigliars e ch’èn cumpigliads en in’arrundaziun dal terren; el po far valair quest dretg il mument che questa fatschenta vegn exequida cun in termin da disditga da 3 mais.
3. Indemnisaziun en daners
Art. 804
Sch’i vegn pajada ina indemnisaziun per bains immobigliars impegnads, sto l’import vegnir repartì sin ils crediturs tenor lur rang u, sch’els han il medem rang, tenor la grondezza da lur pretensiun.
Senza il consentiment dals crediturs na dastga l’indemnisaziun betg vegnir pajada al debitur sez, uschespert ch’ella importa dapli che la ventgavla part da la pretensiun impegnada u uschespert ch’il nov bain immobigliar na porscha betg pli ina garanzia suffizienta.
C. Effect
I. Dimensiun da la garanzia ipotecara
Art. 805
Il pegn immobigliar engrevgescha il bain immobigliar cun tut sias parts integralas e cun tut sias parts accessoricas.
Las chaussas ch’èn vegnidas designadas expressivamain sco parts accessoricas en l’act d’impegnaziun e ch’èn vegnidas remartgadas sco talas en il register funsil, sco maschinas ed il mobigliar d’in hotel, valan sco parts accessoricas, uschè ditg ch’i na vegn betg cumprovà ch’ellas na possian – tenor lescha – betg posseder questa qualitad.
Ils dretgs da terzas persunas vi da las parts accessoricas restan resalvads.
II. Tschains da locaziun e da fittanza
Art. 806
Sch’il bain immobigliar impegnà è dà en locaziun u a fittanza, cumpiglia il pegn immobigliar er ils tschains da locaziun e da fittanza ch’èn s’accumulads dapi ch’il debitur ha pretendi la scussiun per realisar il pegn immobigliar u dapi ch’il concurs è vegnì declerà al debitur fin ch’il bain vegn realisà.
Quest dretg da pegn immobigliar po vegnir fatg valair vers ils debiturs dal tschains pir a partir dal mument ch’els èn vegnids orientads da la scussiun u ch’il concurs è stà publitgà.
Acts giuridics, tras ils quals il proprietari dispona da tschains da locaziun e da fittanza che n’èn anc betg scrudads, sco er l’impegnaziun da tals tras auters crediturs, n’han betg forza e vigur vers il creditur ipotecar che ha – avant ch’ils tschains scrodian – pretendì la scussiun per pudair realisar ses pegn.
III. Surannaziun
Art. 807
Las pretensiuns garantidas tras in pegn immobigliar ed inscrittas en il register funsil na suranneschan betg.
IV. Mesiras da precauziun
1. En cas da reducziuns da la valur
a. Scumond ed agid a sasez
Art. 808
Sch’il proprietari reducescha la valur da la chaussa impegnada, po il creditur dumandar da la dretgira ch’ella dettia il cumond da tralaschar mintga ulteriur act nuschaivel.
Il creditur po vegnir autorisà da la dretgira da prender las mesiras adequatas; el po prender talas er senza autorisaziun, sch’i nascha in privel dal retard.
Per ils custs chaschunads qua tras po el pretender ina indemnisaziun dal proprietari ed el posseda per quai in dretg da pegn vi dal bain immobigliar. Quest dretg da pegn na sto betg vegnir inscrit en il register funsil ed ha la preferenza vers tut las autras grevezzas inscrittas.667
Sche l’import dal dretg da pegn surpassa 1000 francs e sche quel na vegn betg inscrit en il register funsil entaifer 4 mais suenter la terminaziun da las mesiras, na po el betg vegnir fatg valair vers terzas persunas ch’èn sa fidadas da buna fai sin il register funsil.668
b. Garanzia, restabiliment, pajament en ratas
Art. 809
Sche la valur dal bain immobigliar è vegnida reducida, po il creditur pretender dal debitur che ses dretgs vegnian garantids u che la chaussa vegnia restabilida sco ch’ella era.
Sch’i smanatscha il privel d’ina reducziun da la valur, po el pretender la garanzia.
Sch’i na vegn betg satisfatg a la pretensiun entaifer in termin ch’è vegnì fixà da la dretgira, po il creditur pretender in pajament dal debit en ratas ch’è suffizient per satisfar a la garanzia.
2. Reducziun da la valur senza culpa dal proprietari
Art. 810
Sche la valur dal bain immobigliar è vegnida reducida senza ch’il proprietari saja la culpa, po il creditur pretender la garanzia u in pajament en ratas mo uschenavant ch’il proprietari è indemnisà per il donn.
Il creditur ha dentant il dretg da pretender las mesiras necessarias per eliminar u per impedir la reducziun da la valur. Per ils custs chaschunads na po el betg far star bun il proprietari persunalmain, el ha dentant il dretg d’in pegn immobigliar. Quest dretg da pegn na sto betg vegnir inscrit en il register funsil ed ha la preferenza vers tut las autras grevezzas inscrittas.669
Sche l’import dal dretg da pegn surpassa 1000 francs e sche quel na vegn betg inscrit en il register funsil entaifer 4 mais suenter la terminaziun da las mesiras, na po el betg vegnir fatg valair vers terzas persunas ch’èn sa fidadas da buna fai sin il register funsil.670
3. Alienaziun da pitschnas parcellas
Art. 811
Sch’il proprietari alienescha ina part dal bain immobigliar, che sto vegnir valità sin main che in ventgavel da la pretensiun impegnada, na po il creditur betg impedir che questa part vegnia deliberada dal pegn, uschespert ch’i vegn fatg in pajament en ratas proporziunal u uschespert ch’il rest dal bain immobigliar porscha anc ina garanzia suffizienta.
V. Ulteriuras grevezzas
Art. 812
Il proprietari na po betg desister en moda lianta dal dretg da suttametter il bain immobigliar impegnà ad ulteriuras grevezzas.
Sch’i vegn – suenter ch’il pegn immobigliar è constituì – messa ina servitut u ina grevezza immobigliara sin il bain immobigliar, senza ch’il creditur haja dà ses consentiment, ha il pegn immobigliar la preferenza vers la grevezza posteriura, e quella vegn extinguida en il register funsil, sch’ella donnegescha il creditur en cas ch’il bain impegnà vegn realisà.
Tgi che ha il dretg da la servitut u da la grevezza immobigliara, po dentant pretender che lur valur vegnia pajada ad el or dal retgav da la realisaziun, avant ch’ins cuntentia crediturs registrads pir suenter.
VI. Post da pegn
1. Effects
Art. 813
La garanzia furnida tras il pegn immobigliar è limitada al post da pegn ch’è vegnì inditgà tar l’inscripziun.
Ils dretgs da pegn immobigliar pon vegnir constituids en il segund rang u en in auter rang cun la cundiziun che l’inscripziun en il register funsil mantegnia la precedenza per ina summa determinada.
2. Relaziun tranter ils posts da pegn
Art. 814
Sch’in bain immobigliar è engrevgià cun pegns immobigliars da differents rangs, na po il creditur ipotecar dal rang suandant betg pretender da pudair s’avanzar al post ch’è daventà liber pervia da l’extincziun dal pegn immobigliar precedent.
En il lieu dal pegn extinguì poi vegnir constituì in auter pegn immobigliar.
Cunvegnas che dattan il dretg ad in creditur ipotecar da s’avanzar en il post d’in anteriur pegn immobigliar han mo alura in effect real, sch’ellas èn vegnidas prenotadas en il register funsil.
3. Posts da pegn libers
Art. 815
Sch’in pegn immobigliar è vegnì constituì en in rang posteriur senza ch’i saja avant maun in rang precedent, u sch’in debitur n’ha betg disponì d’in titel ipotecar anteriur u sche la pretensiun anteriura n’importa betg la summa registrada, vegn il retgav, che vegn obtegnì tras la realisaziun dal bain immobigliar, attribuì als crediturs effectivs tenor il rang da lur pegn immobigliar senza resguardar ils posts da pegn libers.
VII. Realisaziun dal pegn
1. Moda da la realisaziun
Art. 816
Il creditur ha il dretg da vegnir pajà or dal retgav ch’è vegnì realisà per il bain immobigliar, nun ch’el vegnia cuntentà autramain.
La cunvegna, tenor la quala il creditur duai daventar proprietari dal bain impegnà, sch’el na survegn betg in pajament, è nunvalaivla.
Sche plirs bains immobigliars èn impegnads per la medema pretensiun, sto la scussiun per la realisaziun dal pegn immobigliar sa drizzar a medem temp vers tut ils bains; la realisaziun vegn dentant exequida tenor l’ordinaziun da l’uffizi da scussiun mo uschenavant ch’ella è necessaria.
2. Repartiziun dal retgav
Art. 817
Il retgav da la vendita dal bain immobigliar vegn repartì sin ils crediturs ipotecars tenor lur rang.
Crediturs dal medem rang han tranter els il dretg d’in pajament proporziunal a lur dabun.
3. Dimensiun da la garanzia
Art. 818
Il pegn immobigliar porscha garanzia al creditur:
per il chapital;
per ils custs da la scussiun e per ils tschains da retard;
671per trais tschains annuals ch’èn scrudads il mument da la decleraziun da concurs u da la dumonda per la realisaziun dal pegn immobigliar, sco er per il tschains che curra dapi l’ultim termin da pajament; tar la brev ipotecara vegnan garantids mo ils tschains effectivamain debitads.
Il tschains ch’è vegnì fixà oriundamain na dastga betg vegnir augmentà sin pli che 5 pertschient, sche quai è a disfavur dals crediturs ipotecars posteriurs.
4. Garanzia per expensas necessarias
Art. 819672
Sch’il creditur ha pajà las expensas necessarias per conservar la chaussa impegnada, en spezial las premias d’assicuranza ch’èn debitadas dal proprietari, ha el il dretg d’in pegn immobigliar. Quest dretg da pegn na sto betg vegnir inscrit en il register funsil ed ha la preferenza vers tut las autras grevezzas inscrittas.
Sche l’import dal dretg da pegn surpassa 1000 francs e sche quel na vegn betg inscrit en il register funsil entaifer 4 mais suenter la realisaziun da l’act en dumonda, na po el betg vegnir fatg valair vers terzas persunas ch’èn sa fidadas da buna fai sin il register funsil.
VIII. Dretg da pegn per meglieraziuns dal terren
1. Prioritad
Art. 820
Sche la valur d’in bain immobigliar rural crescha pervia d’ina meglieraziun dal terren che vegn exequida cun la cooperaziun d’autoritads publicas, po il proprietari constituir – per sia part dals custs vi da quai – a favur da ses creditur in pegn immobigliar che vegn inscrit en il register funsil e che ha la preferenza vers tut las autras grevezzas registradas.
Il proprietari dastga constituir in tal pegn immobigliar maximalmain per dus terzs da sia part dals custs, sche la meglieraziun dal terren è vegnida fatga senza subvenziuns dal stadi.
2. Amortisaziun dal debit e fin dal dretg da pegn
Art. 821
Sche la meglieraziun dal terren è vegnida fatga senza subvenziuns dal stadi, sto il debit vegnir amortisà tras pajaments annuals d’almain 5 pertschient da la summa da pegn registrada.
Il dretg da pegn extingua tant per la pretensiun sco er per ils pajaments annuals suenter 3 onns dapi lur scadenza; ils crediturs posteriurs s’avanzan alura mintgamai tenor lur rang.
IX. Dretg sin la summa d’assicuranza
Art. 822
Sch’ina summa d’assicuranza scada, dastga ella vegnir pajada al proprietari dal bain immobigliar assicurà mo cun il consentiment da tut ils crediturs ipotecars.
Sch’i vegn dentant dada ina garanzia suffizienta, po la summa vegnir surdada al proprietari, per ch’el possia restabilir il bain immobigliar engrevgià.
Dal rest restan resalvadas las prescripziuns dals chantuns concernent l’assicuranza cunter fieu.
X. Creditur nunchattabel
Art. 823673
En quels cas che la lescha prevesa ina intervenziun persunala da vart dal creditur da pegn immobigliar e sch’ina tala è urgenta, po la dretgira decretar – sin dumonda dal debitur u d’autras persunas participadas – las mesiras necessarias, sch’ins na po betg identifitgar il creditur u sche ses domicil n’è betg enconuschent.
Segund chapitel L’ipoteca
A. Intent e natira
Art. 824
L’ipoteca po vegnir constituida per garantir ina pretensiun da tge natira ch’i saja, pia tant ina pretensiun preschenta, ina per il futur sco er ina mo eventuala.
Il bain immobigliar impegnà na dovra betg esser la proprietad dal debitur.
B. Constituziun e fin
I. Constituziun
Art. 825
L’ipoteca obtegna in post da pegn determinà en il register funsil, e quai er en cas da pretensiuns d’ina summa variabla u nundeterminada, ed ella mantegna il rang registrà malgrà la variaziun da la pretensiun garantida.
Concernent sia ipoteca po il creditur dumandar in extract dal register funsil; quest extract ha dentant mo la qualitad d’in mussament e betg d’ina vaglia.
Quest extract po vegnir remplazzà tras la conferma da l’inscripziun en il contract.
II. Fin
1. Dretg sin extincziun
Art. 826
Sche la pretensiun n’exista betg pli, po il proprietari dal bain immobigliar engrevgià pretender dal creditur ch’el permettia d’extinguer l’inscripziun.
2. Posiziun dal proprietari
Art. 827
Il proprietari che na debitescha betg sez la summa ch’è garantida tras il pegn po deliberar ses bain immobigliar da l’ipoteca sut las medemas cundiziuns sco quai ch’il debitur po extinguer ses debit.
Sch’el paja il creditur, van ils dretgs da quel vi sin el.
3. Substituziun unilaterala
a. Premissa e procedura
Art. 828
Il dretg chantunal po autorisar la persuna che acquista in bain immobigliar, ch’è engrevgià sur mesira cun debits, per ils quals ella na sto betg star buna persunalmain, da substituir las ipotecas avant che la scussiun vegn introducida, cun porscher als crediturs il pretsch da cumpra u – en cas d’ina acquisiziun gratuita – la valur, sin la quala ella valitescha il bain.
Questa persuna sto communitgar sia intenziun als crediturs en scrit ed almain 6 mais ordavant.
La summa da substituziun vegn repartida tranter ils crediturs tenor lur rang.
b. Ingiant public
Art. 829
Entaifer 1 mais suenter che l’acquistader ha communitgà sia intenziun da substituir las ipotecas, pon ils crediturs, pajond ordavant las spesas, pretender ch’il bain immobigliar engrevgià vegnia vendì sin in ingiant public; quel sto vegnir annunzià tras in clom public e sto vegnir exequì entaifer 1 mais, suenter ch’el è vegnì pretendì.
Sch’i vegn realisà sin l’ingiant in pretsch pli aut che la summa offrida da l’acquistader, serva quel a cuntentar ils crediturs.
Las spesas da l’ingiant vegnan adossadas a l’acquistader, sch’il pretsch realisà è pli aut che sia purschida, cas cuntrari al creditur che ha pretendì l’ingiant.
c. Stimaziun uffiziala
Art. 830
Empè da l’ingiant public po il dretg chantunal prevair ina stimaziun uffiziala che vala sco summa da substituziun per las ipotecas.
4. Disditga
Art. 831
Sch’il proprietari dal bain immobigliar impegnà na debitescha betg sez la summa garantida, sto il creditur disdir la pretensiun tant a quel sco er al debitur per che sia disditga haja effect vers il proprietari.
C. Effect
I. Proprietad ed obligaziun per il debit
1. Alienaziun
Art. 832
Sch’il bain immobigliar engrevgià vegn alienà, resta la responsabladad dal pegn immobigliar e dal debitur, nun ch’i saja vegnì reglà autramain.
Sch’il nov proprietari ha dentant surpiglià il debit, è l’anteriur debitur deliberà da quel, nun ch’il creditur decleria a quel en scrit entaifer 1 onn da betg vulair desister da ses dretgs vers el.
2. Parcellaziun
Art. 833
Sch’i vegn alienà ina part dal bain immobigliar ch’è engrevgià cun in pegn immobigliar u sch’in da plirs bains impegnads dal medem proprietari u sch’il bain engrevgià vegn parcellà, sto la garanzia ipotecara vegnir dividida sin las differentas parts da maniera che mintgina vegn engrevgiada en la proporziun da sia valur, nun ch’i saja avant maun ina cunvegna cuntraria.
Il creditur che na vul betg acceptar questa repartiziun po, entaifer 1 mais dapi ch’ella è entrada en vigur, pretender da vegnir rembursà entaifer 1 onn.
Sch’ils acquistaders han surpiglià ils debits ch’engrevgeschan lur bains immobigliars, è l’anteriur debitur deliberà da quels, nun ch’il creditur decleria a quel en scrit entaifer 1 onn da betg vulair desister da ses dretgs vers el.
3. Communicaziun al creditur
Art. 834
Sche l’acquistader surpiglia il debit, sto l’administratur dal register funsil communitgar quai al creditur.
Il termin dad 1 onn, concedì al creditur per dar sia decleraziun, cumenza il mument ch’el ha obtegnì la communicaziun.
II. Transferiment da la pretensiun
Art. 835
Il transferiment dal credit ipotecar na sto betg vegnir inscrit en il register funsil per esser valaivel.
D. Ipotecas legalas
I. Dal dretg chantunal
Art. 836674
Sch’il dretg chantunal conceda al creditur per pretensiuns che stattan en connex direct cun il bain immobigliar engrevgià il dretg d’in pegn immobigliar, vegn quel constituì tras l’inscripziun en il register funsil.
Dretgs da pegn legals da passa 1000 francs che resultan dal dretg chantunal senza l’inscripziun en il register funsil e che na vegnan betg inscrits en il register funsil entaifer 4 mais suenter la scadenza da la pretensiun respectiva, il pli tard dentant entaifer 2 onns suenter la constituziun da la pretensiun, na pon betg pli vegnir fatgs valair suenter la scadenza dal termin d’inscripziun vers terzas persunas ch’èn sa fidadas da buna fai sin il register funsil.
Regulaziuns pli severas dal dretg chantunal restan resalvadas.
II. Dal dretg privat federal
1. Cas
Art. 837675
Il dretg da laschar constituir in dretg da pegn immobigliar legal han:
il vendider per il bain immobigliar vendì per garantir ses dabun;
ils cunertavels ed ils commembers d’ina indivisiun per ils bains immobigliars che appartegnevan a la cuminanza, per garantir lur dabuns che derivan da la partiziun;
ils mastergnants ed ils impressaris per in bain immobigliar, per il qual els han furnì material e lavur u mo lavur per construcziuns u per autras ovras, per lavurs da demoliziun, per la construcziun da puntanadas, per l’armadira dal stgav u per lavurs sumegliantas per garantir lur dabuns, saja quai dal proprietari dal bain immobigliar, d’in mastergnant u d’in impressari, d’in locatari, d’in fittadin u d’ina autra persuna che ha in dretg sin il bain immobigliar.
Sch’il debitur da las pretensiuns è in locatari, in fittadin u in’autra persuna che ha in dretg sin il bain immobigliar, han ils mastergnants u ils impressaris il dretg da laschar constituir in dretg da pegn immobigliar legal mo, sch’il proprietari dal bain immobigliar ha dà ses consentiment per realisar las lavurs.
Tgi che ha il dretg da pegns immobigliars legals tenor quest artitgel na po betg desister gia ordavant da quels.
2. Vendider, cunertavels e commembers d’ina indivisiun
Art. 838
Il dretg da pegn dal vendider, dals cunertavels u da commembers d’ina indivisiun sto vegnir inscrit en il register funsil sin il pli tard 3 mais suenter il transferiment da la proprietad.
3. Mastergnants ed impressaris
a. Inscripziun
Art. 839676
Il dretg da pegn dals mastergnants e dals impressaris po vegnir inscrit en il register funsil a partir dal mument ch’els han surpiglià la lavur.
L’inscripziun sto vegnir fatga sin il pli tard 4 mais suenter ch’els han finì lur lavur.
Ella dastga mo vegnir fatga, sche la summa da pegn è vegnida renconuschida dal proprietari u constatada da la dretgira, ed ella na po betg vegnir pretendida, sch’il proprietari presta ina garanzia suffizienta per la pretensiun annunziada, inclusiv tschains da retard per ina durada da 10 onns.677
Sch’il bain immobigliar fa incontestadamain part da la facultad administrativa e sch’il debit dal proprietari na resulta betg d’obligaziuns contractualas, sto quel star bun envers ils mastergnants u ils impressaris per las pretensiuns renconuschidas u constatadas da la dretgira, tenor las disposiziuns davart la garanzia simpla; la pretensiun sto dentant esser vegnida fatga valair vers el il pli tard 4 mais suenter la finiziun da la lavur en scrit e rendend attent a la garanzia legala.
Sche l’appartegnientscha dal bain immobigliar a la facultad administrativa è contestada, po il mastergnant u l’interprendider pretender l’inscripziun provisorica dal dretg da pegn en il register funsil fin il pli tard 4 mais suenter la terminaziun da sia lavur.
Sch’i vegn constatà en ina sentenzia ch’il bain immobigliar fa part da la facultad administrativa, sto l’inscripziun provisorica dal dretg da pegn vegnir stizzada. Percunter vegn constituida la garanzia legala, sche las premissas da l’alinea 4 èn ademplidas. Cun l’inscripziun provisorica dal dretg da pegn vala il termin sco observà.
b. Rang
Art. 840
Sche plirs dretgs da pegn legals da mastergnants e d’impressaris èn vegnids inscrits, han els tuts il medem dretg da vegnir cuntentads or dal pegn, er sche las inscripziuns èn da datas differentas.
c. Privilegi
Art. 841
Sche mastergnants ed impressaris ston acceptar ina perdita tar la realisaziun dal pegn, sto la differenza vegnir cumpensada or dal retgav che resta als crediturs precedents e che resulta da la repartiziun suenter che la valur dal terren è vegnida deducida, uschenavant che quests crediturs pudevan percorscher che lur bains immobigliars sajan vegnids engrevgiads per dischavantatg dals mastergnants e dals impressaris.
Sch’il creditur precedent alienescha ses titel ipotecar, sto el star bun vers ils mastergnants e vers ils impressaris per la perdita che vegn chaschunada a quels tras l’alienaziun.
Dal mument ch’il cumenzament da las lavurs è menziunada en il register funsil sin dumonda d’ina persuna autorisada, na dastgan vegnir registrads nagins pegns auter che ipotecas fin ch’il termin d’inscripziun è scadì.
Terz chapitel678 La brev ipotecara
A. Prescripziuns generalas
I. Intent; relaziun cun la pretensiun che deriva da la relaziun immobigliara
Art. 842
La brev ipotecara è ina pretensiun persunala ch’è garantida tras in pegn immobigliar.
Sch’i n’è betg fixà insatge auter, exista la brev ipotecara sper la pretensiun che sto vegnir garantida e che deriva eventualmain da la relaziun immobigliara tranter il creditur ed il debitur.
En quai che concerna la pretensiun da la brev ipotecara po il debitur far valair objecziuns persunalas che resultan da la relaziun immobigliara envers il creditur sco er envers ils successurs legals che n’èn betg da buna fai.
II. Geners
Art. 843
La brev ipotecara vegn concepida sco brev ipotecara registrada u sco brev ipotecara sin palpiri.
III. Posiziun dal proprietari
Art. 844
Concernent il proprietari dal bain immobigliar impegnà, che n’è betg sez debitur, valan las medemas prescripziuns sco quellas che vegnan applitgadas per l’ipoteca.
Il proprietari po far valair tut las objecziuns che cumpetan al debitur.
IV. Alienaziun. Divisiun
Art. 845
Per las consequenzas da l’alienaziun e da la divisiun dal bain immobigliar valan las disposiziuns davart l’ipoteca.
V. Pretensiun da la brev ipotecara e convenziuns accessoricas
1. En general
Art. 846
La pretensiun che resulta da la brev ipotecara na dastga ni sa referir a la relaziun immobigliara ni cuntegnair cundiziuns u cuntraprestaziuns.
La brev ipotecara po cuntegnair convenziuns accessoricas areguard il tschains, l’amortisaziun e la disditga sco er autras convenziuns accessoricas che pertutgan la pretensiun che resulta da la brev ipotecara. In renviament ad ina cunvegna separada è admess.
2. Disditga
Art. 847
Il creditur u il debitur po disdir la brev ipotecara per la fin da mintga mais observond in termin da disditga da 6 mais, nun ch’i saja vegnì fixà insatge auter.
Ina tala cunvegna na dastga betg prevair in termin da disditga pli curt che 3 mais per il creditur, nun ch’il debitur saja en retard cun il pajament da las amortisaziuns u dals tschains.
VI. Protecziun da la buna fai
Art. 848
La pretensiun che resulta da la brev ipotecara ed il dretg da pegn existan tenor l’inscripziun per mintga persuna ch’è sa fidada da buna fai sin l’inscripziun en il register funsil.
VII. Objecziuns dal debitur
Art. 849
Il creditur po far valair mo objecziuns che resultan da l’inscripziun en il register funsil, ch’el ha persunalmain cunter il creditur che porta plant u che resultan dal titel ipotecar en la brev ipotecara sin palpiri.
Cunvegnas che cuntegnan disposiziuns accessoricas davart la pretensiun che resulta da la brev ipotecara pon vegnir fatgas valair envers il cumprader da buna fai da la brev ipotecara mo, sch’ellas èn inscrittas en il register funsil; en il cas da la brev ipotecara sin palpiri ston ellas ultra da quai resultar dal titel.
VIII. Mandatari
Art. 850
Tar la constituziun d’ina brev ipotecara po vegnir dà in plainpudair ad ina persuna. Questa persuna sto far ed acceptar pajaments, prender encunter communicaziuns, permetter che bains immobigliars vegnian distgargiads dal pegn e defender generalmain cun tut quità e cun tutta imparzialitad ils interess tant dals crediturs sco er dal debitur e dal proprietari.
Il num dal mandatari sto vegnir remartgà en il register funsil sco er sin il titel ipotecar.
Sch’il plainpudair extingua e sche las persunas participadas na vegnan betg perina, prenda la dretgira las mesiras necessarias.
IX. Lieu da pajament
Art. 851
Il debitur sto far tut ils pajaments al domicil dal creditur, nun ch’i saja fixà insatge auter.
Sch’il domicil dal creditur n’è betg enconuschent u sch’el è vegnì midà per dischavantatg dal debitur, po quel sa deliberar cun deponer il pajament tar l’autoritad cumpetenta da ses agen domicil u da l’anteriur domicil dal creditur.
X. Modificaziuns en la relaziun giuridica
Art. 852
Sche la relaziun giuridica sa mida a favur dal debitur, en spezial sche ses debit vegn pajà, po il debitur pretender dal creditur ch’el dettia ses consentiment d’inscriver la modificaziun en il register funsil.
Tar la brev ipotecara sin palpiri remartga l’uffizi dal register funsil questa modificaziun sin il titel.
Senza questa inscripziun u questa remartga sin il titel na po l’effect da la modificaziun en la relaziun giuridica betg vegnir fatg valair cunter il cumprader da buna fai da la brev ipotecara.
XI. Pajament
Art. 853
Sche la pretensiun che resulta da la brev ipotecara è pajada, po il debitur pretender dal creditur, che quel:
dettia ses consentiment per transferir la brev ipotecara registrada sin il num dal debitur; u
restitueschia il titel ipotecar da la brev ipotecara sin palpiri senza che quel vegnia annullà.
XII. Fin
1. Mancanza da creditur
Art. 854
Sch’i n’exista nagin creditur u sch’il creditur desista da ses dretg da pegn, po il debitur laschar extinguer l’inscripziun u la laschar vinavant en il register funsil.
Il debitur ha er il dretg da duvrar vinavant la brev ipotecara.
2. Extincziun
Art. 855
La brev ipotecara sin palpiri na dastga betg vegnir extinguida en il register funsil, avant ch’il titel ipotecar è mess ord vigur u annullà da la dretgira.
XIII. Invitaziun al creditur da s’annunziar
Art. 856
Sch’il creditur d’ina brev ipotecara è nunenconuschent dapi 10 onns e sch’i n’èn vegnids pretendids nagins tschains durant quest temp, po il proprietari dal bain immobigliar impegnà pretender ch’il creditur vegnia envidà da la dretgira tras clom public da vulair s’annunziar entaifer 6 mais.
Sch’il creditur na s’annunzia betg entaifer quest termin e sch’i resulta da la retschertga che la pretensiun n’exista fitg probablamain betg pli, vegn tenor la disposiziun da la dretgira:
il dretg da pegn tar la brev ipotecara sin palpiri extinguì en il register funsil; u
la brev ipotecara sin palpiri annullà ed il dretg da pegn extinguì en il register funsil.
B. Brev ipotecara registrada
I. Constituziun
Art. 857
La brev ipotecara registrada vegn constituida cun l’inscripziun en il register funsil.
Ella vegn inscritta sin il num dal creditur u dal proprietari dal bain immobigliar.
II. Transferiment
Art. 858
La brev ipotecara registrada vegn transferida tras l’inscripziun dal nov creditur en il register funsil sin fundament d’ina decleraziun en scrit dal creditur vegl.
In effect liberant han mo prestaziuns dal debitur a la persuna ch’è inscritta il mument dal pajament sco creditura en il register funsil.
III. Impegnaziun e giudida
Art. 859
La brev ipotecara registrada vegn impegnada tras l’inscripziun dal nov creditur da pegn dal bain movibel en il register funsil sin fundament d’ina decleraziun en scrit dal creditur ch’è inscrit en il register funsil.
L’impegnaziun vegn fatga tras l’inscripziun da la restricziun dal dretg da disponer en il register funsil.
La giudida vegn constituida cun l’inscripziun en il register funsil.
C. Brev ipotecara sin palpiri
I. Constituziun
1. Inscripziun
Art. 860
Per mintga brev ipotecara sin palpiri che vegn inscritta en il register funsil vegn adina emess in titel ipotecar.
La brev ipotecara sin palpiri po designar sco ses creditur il titular u ina persuna determinada, particularmain il proprietari dal bain immobigliar sez.
L’inscripziun posseda tut ses effects gia avant l’emissiun dal titel ipotecar.
2. Titel ipotecar
Art. 861
La brev ipotecara sin palpiri vegn emessa da l’uffizi dal register funsil.
Per esser valaivla sto ella vegnir suttascritta da l’administratur dal register funsil. Dal rest fixescha il Cussegl federal sia furma.
Ella dastga vegnir surdada al creditur u a la persuna incaricada da quel mo cun il consentiment expressiv dal debitur e dal proprietari dal bain immobigliar engrevgià.
II. Protecziun da la buna fai
Art. 862
Il titel ipotecar ch’è vegnì emess en furma correcta sco brev ipotecara sin palpiri vala tenor ses cuntegn per mintga persuna ch’è sa fidada da buna fai sin quel.
Sch’il cuntegn dal titel ipotecar na correspunda betg a l’inscripziun u sche quella manca, è decisiv il register funsil.
Tgi che acquista in tal titel ipotecar da buna fai ha dentant il dretg d’ina indemnisaziun tenor las prescripziuns davart il register funsil.
III. Dretgs dal creditur
1. Far valair
Art. 863
La pretensiun che resulta da la brev ipotecara po vegnir alienada, impegnada u insumma fatga valair mo ensemen cun il possess dal titel ipotecar.
Resalvà resta il dretg da far valair la pretensiun en ils cas ch’il titel ipotecar vegn annullà u ch’el n’è insumma anc betg vegnì emess.
2. Transferiment
Art. 864
Per transferir la pretensiun che resulta da la brev ipotecara èsi necessari da transferir il titel ipotecar a l’acquistader.
Sch’il titel ipotecar porta il num d’ina persuna, ston ultra da quai il transferiment ed il num da l’acquistader vegnir menziunads sin il titel.
IV. Annullaziun
Art. 865
Sch’in titel ipotecar è ì a perder u è vegnì destruì senza l’intenziun da metter fin a l’obligaziun, po il creditur pretender che la dretgira annulleschia il titel ipotecar e ch’il debitur vegnia obligà da far il pajament; en cas che la pretensiun n’era anc betg scadida, po el pretender ch’i vegnia emess in nov titel ipotecar.
L’annullaziun vegn fatga tenor las prescripziuns davart l’amortisaziun dals titels al possessur, suenter avair decretà in clom public 6 mais ordavant.
Da medema maniera po il debitur pretender l’annullaziun, sch’in titel pajà è ì a perder.
Art. 866–874
Abolì
Quart chapitel L’emissiun da titels d’emprest cun dretg da pegn immobigliar
A. Obligaziuns per emprests cun dretg da pegn immobigliar
Art. 875
Obligaziuns per emprests che sa cloman sin il num dals crediturs u sin il possessur pon vegnir garantidas cun in pegn immobigliar:
cun constituir ina ipoteca u ina brev ipotecara per l’entir emprest e cun designar in represchentant per ils crediturs e per il debitur;
cun constituir in dretg da pegn immobigliar per l’entir emprest a favur da l’institut u da la persuna che fa l’emissiun e cun dar in dretg da pegn vi da questa pretensiun ipotecara als crediturs da las obligaziuns.
Art. 876-883679
Ventgatraisavel titel Il pegn movibel
Emprim chapitel Pegn manual e dretg da retenziun
A. Pegn manual
I. Constituziun
1. Possess dal creditur
Art. 884
Cun resalva da las excepziuns previsas da la lescha pon chaussas moviblas vegnir impegnadas mo, sche lur possess vegn transferì sin il creditur.
La persuna che retschaiva en buna fai ina chaussa en pegn survegn il dretg da pegn da quella, er sche l’impegnader n’aveva betg il dretg da disponer da la chaussa; ils dretgs da terzas persunas sin questa chaussa che derivan da l’anteriur possess restan resalvads.
Il dretg da pegn n’exista betg uschè ditg che l’impegnader mantegna la pussanza exclusiva da la chaussa.
2. Impegnaziun da muvel
Art. 885
Per garantir pretensiuns d’instituts da daners e d’associaziuns, ch’èn vegnids autorisads da l’autoritad cumpetenta da lur chantun da domicil da far talas fatschentas, poi vegnir constituì in dretg da pegn vi dal muvel, senza transferir il possess, e quai tras l’inscripziun en in register public e tras in avis a l’uffizi da scussiun.
Il Cussegl federal regla, co ch’il register duai vegnir manà.680
Per l’inscripziun en il register e per las lavurs ch’èn colliadas cun quai pon ils chantuns pretender taxas; els designeschan ils circuls ed ils funcziunaris ch’èn cumpetents da manar quests registers.681
3. Impegnaziun posteriura
Art. 886
Ina chaussa gia dada a pegn po vegnir impegnada da nov tras quai che l’emprim creditur vegn avisà en chaussa en scrit ed envidà da restituir la chaussa al creditur posteriur suenter avair survegnì il pajament ch’el aveva da bun.
4. Impegnaziun tras il creditur
Art. 887
Il creditur po impegnar ad in auter la chaussa survegnida en pegn mo cun il consentiment da l’impegnader.
II. Fin
1. Perdita dal possess
Art. 888
Il dretg da pegn va a fin, uschespert ch’il creditur na posseda betg pli la chaussa impegnada e na po er betg pretender enavos quella da terzs possessurs.
Il dretg da pegn n’ha nagin effect uschè ditg che la chaussa sa chatta – cun il consentiment dal creditur – en la pussanza exclusiva da l’impegnader.
2. Obligaziun da restituir
Art. 889
Sch’il dretg da pegn è ì a fin, saja quai tras pajament da la pretensiun u per auters motivs, sto il creditur restituir la chaussa a quel che ha il dretg da quella.
Avant ch’el n’è betg vegnì cuntentà dal tuttafatg, na sto el restituir ni ina part ni l’entira chaussa.
3. Responsabladad dal creditur
Art. 890
Il creditur stat bun per il donn che resulta da la reducziun da la valur u da la perdita da la chaussa impegnada, nun ch’el cumprovia ch’il donn è succedì senza sia culpa.
Sch’il creditur ha alienà u impegnà vinavant arbitrariamain il pegn, stat el bun per tut il donn che resulta da quai.
III. Effects
1. Dretgs dal creditur
Art. 891
Il creditur ha il dretg da vegnir pajà or dal retgav ch’è vegnì realisà per il pegn, nun ch’el vegnia cuntentà autramain.
Il dretg da pegn al dat la garanzia per la pretensiun inclusiv ils tschains tenor contract, ils custs da scussiun ed ils tschains da retard.
2. Dimensiun da la garanzia ipotecara
Art. 892
Il dretg da pegn engrevgescha la chaussa e sias parts accessoricas.
Ils fritgs natirals da la chaussa impegnada sto il creditur restituir al proprietari, uschespert ch’els na furman betg pli ina part integrala da la chaussa, nun ch’i dettia ina cunvegna cuntraria.
Fritgs, ch’èn ina part integrala dal pegn il mument che quel vegn realisà, èn suttamess a la garanzia ipotecara.
3. Rang dals dretgs da pegn
Art. 893
Sche la medema chaussa è impegnada a plirs crediturs, vegnan quels cuntentads tenor lur rang.
Il rang vegn stabilì tenor il mument da la constituziun dals dretgs da pegn.
4. Contract da scadenza
Art. 894
Mintga cunvegna, tenor la quala il creditur duai daventar proprietari dal bain impegnà, sch’el na survegn betg in pajament, è nunvalaivla.
B. Dretg da retenziun
I. Premissas
Art. 895
Chaussas moviblas e vaglias ch’èn – cun il consentiment dal debitur – en possess dal creditur, po quel retegnair fin che ses dabun è vegnì pajà, uschenavant ch’il termin da pajar è scadì ed il dabun stat tenor sia natira en in connex cun l’object retegnì.
Tranter commerziants exista in tal connex, sch’il possess ed il dabun resultan da lur relaziuns da fatschenta.
Il creditur dastga retegnair chaussas retschavidas da buna fai er, sch’ellas n’appartegnan betg al debitur, uschenavant che terzas persunas n’han betg dretgs che derivan da l’anteriur possess.
II. Excepziuns
Art. 896
Il dretg da retenziun na po betg vegnir fatg valair per chaussas che na pon betg vegnir realisadas pervia da lur natira.
La retenziun è medemamain exclusa, sch’ella na sa cunvegn betg cun in’obligaziun surpigliada dal creditur u cun ina prescripziun fatga dal debitur avant u suenter ch’el ha surdà la chaussa, ubain sch’ella cuntrafa a l’urden public.
III. En cas d’insolvenza
Art. 897
En cas d’insolvenza dal debitur ha il creditur in dretg da retenziun er, sch’il termin da scadenza n’è betg scadì.
Sche l’insolvenza è resultada u è vegnida enconuschenta al creditur pir suenter che quel ha obtegnì la chaussa, po el far diever da la retenziun, er sch’ella na sa cunvegn betg cun sia obligaziun surpigliada ordavant u cun la prescripziun speziala dal debitur.
IV. Effects
Art. 898
Sch’il creditur na survegn ni in pajament ni garanzias suffizientas, dastga el realisar la chaussa retegnida, sco sch’i fiss in pegn manual, suenter avair infurmà precedentamain il debitur.
Sche titels nominals èn vegnids retegnids, sto il funcziunari da scussiun u da concurs – sco represchentant dal debitur – far quai ch’è necessari per la realisaziun.
Segund chapitel Il dretg da pegn vi da pretensiuns e vi d’auters dretgs
A. En general
Art. 899
Pretensiuns ed auters dretgs pon vegnir impegnads, sch’els èn transferibels.
Il dretg da pegn vi da quels è suttamess a las disposiziuns davart il pegn manual, nun ch’i saja disponì autramain.
B. Constituziun
I. En cas da pretensiuns cun u senza certificat da debit
Art. 900
Per impegnar ina pretensiun, per la quala i n’exista betg in document u mo in certificat da debit, sto il contract da pegn esser fatg en scrit ed il titel avant maun sto eventualmain vegnir consegnà al creditur.
Il creditur e l’impegnader pon communitgar al debitur ch’il pegn saja constituì.
Per impegnar auters dretgs dovri ultra d’in contract da pegn en scrit la furma previsa per il transferiment.
II. En cas da vaglias
Art. 901
Per impegnar titels al possessur basti da surdar quels al creditur.
En cas d’autras vaglias sto il document vegnir surdà ensemen cun in indossament u cun ina decleraziun da cessiun.
L’impegnaziun da titels contabels sa drizza exclusivamain tenor la Lescha dals 3 d’october 2008682 davart ils titels contabels.683
III. En cas da titels che represchentan rauba
Art. 902
Cun impegnar vaglias che represchentan rauba, vegn quella rauba sezza dada a pegn.
Sch’igl exista ultra d’ina tala vaglia anc in certificat da pegn spezial (warrant), basta l’impegnaziun da quest certificat da pegn per impegnar la rauba, uschenavant che la constituziun dal pegn vegn inditgada sin questa vaglia ensemen cun l’import da la pretensiun e cun il di da la scadenza.
IV. Impegnaziun posteriura
Art. 903
L’impegnaziun posteriura d’ina pretensiun è mo valaivla, sch’il creditur da la pretensiun u sch’il creditur posteriur han communitgà quella en scrit a l’anteriur creditur.
C. Effects
I. Dimensiun da la garanzia ipotecara
Art. 904
Sch’ina pretensiun che porta tschains u autras prestaziuns accessoricas periodicas, sco dividendas, vegn impegnada, cumpiglia il pegn mo la prestaziun currenta ed il creditur n’ha betg il dretg sin las prestaziuns scadidas, nun ch’i saja vegnì reglà autramain.
Sche talas entradas accessoricas èn represchentadas tras titels spezials e sche quai n’è betg reglà autramain, valan quellas sco cumpigliadas en il pegn, uschenavant che quel è constituì vi dad ellas en furma correcta.
II. Represchentanza dad aczias impegnadas e da quotas da basa da societads cun responsabladad limitada684
Art. 905
Aczias impegnadas vegnan represchentadas en la radunanza generala dals acziunaris e betg dals crediturs.
Quotas da basa impegnadas d’ina societad cun responsabladad limitada vegnan represchentadas dals associads e betg dals crediturs en la radunanza dals associads.685
III. Administraziun e rembursament
Art. 906
Sch’ina administraziun conscienziusa pretenda la disditga e l’incassament da la pretensiun impegnada, po il creditur da quella far quai ed il creditur da pegn dastga pretender che quai vegnia fatg.
Suenter esser infurmà davart l’impegnaziun na dastga il debitur betg far pajaments ad in da quels dus senza il consentiment da l’auter.
Manca in tal consentiment sto el deponer la summa debitada.
Terz chapitel L’emprest cunter pegn
A. Institut d’emprest cunter pegn
I. Cumpetenza
Art. 907
Tgi che vul exequir la professiun d’emprestar daners cunter pegn, sto avair in’autorisaziun da la regenza chantunala.
Ils chantuns pon fixar che questa autorisaziun vegnia dada mo ad instituts publics dal chantun u da las vischnancas sco er ad interpresas d’utilitad publica.
Ils chantuns pon pretender taxas dals instituts.
II. Durada
Art. 908
L’autorisaziun vegn dada ad instituts privats mo per in tschert temp, po dentant vegnir renovada.
Ella po vegnir revocada da tut temp, sche l’institut n’observa betg las disposiziuns, a las qualas el è suttamess.
B. Dretg d’emprest cunter pegn
I. Constituziun
Art. 909
L’emprest cunter pegn vegn constituì cun surdar l’object a l’institut cunter ina retschavida da pegn.
II. Effects
1. Vendita dal pegn
Art. 910
Sch’il pegn na vegn betg retratg fin il termin fixà, po l’institut laschar vender l’object d’uffizi, suenter avair envidà il debitur tras clom public da pajar ses debit.
L’institut na po betg far valair ina pretensiun persunala cunter l’emprestader.
2. Dretg sin il surpli
Art. 911
Sch’i resulta da la vendita in pretsch pli aut che la summa ch’è garantida tras il pegn, sto il surpli vegnir restituì a quel che ha il dretg da quel.
Pliras pretensiuns cunter il medem creditur dastgan vegnir adidas per quintar il surpli.
Il dretg dal surpli surannescha 5 onns suenter che la chaussa impegnada è vegnida vendida.
III. Retratga dal pegn
1. Dretg da retrair
Art. 912
Fin ch’il pegn n’è betg vendì, po el vegnir retratg da la persuna interessada cunter la restituziun da la retschavida da pegn.
Sche questa persuna n’è betg en il cas da preschentar la retschavida da pegn, po ella tuttina retrair il pegn suenter ch’il termin fixà per la retratga è scadì, sch’ella è en cas da cumprovar ses dretg.
6 mais suenter che quest termin è scadì po il pegn vegnir retratg cunter la cumprova dal dretg er, sche l’institut aveva resalvà expressivamain da restituir il pegn mo cunter la retschavida da pegn.
2. Dretgs da l’institut
Art. 913
Sch’il pegn vegn retratg, ha l’institut il dretg da pretender il tschains per l’entir mais current.
Sche l’institut ha resalvà expressivamain da dastgar restituir il pegn a mintgin che preschenta la retschavida da pegn, po el far diever da quest dretg, nun ch’el saveva u dueva savair ch’il preschentader da la retschavida haja survegnì quella en possess en moda incorrecta u en moda betg permessa.
C. Cumpra cun il patg da recumpra
Art. 914
La cumpra da pegns cun il patg da recumpra che vegn exequida en moda professiunala è suttamessa a las disposiziuns davart l’emprest cunter pegn.
D. Reglamentaziun chantunala
Art. 915
Ils chantuns pon decretar ulteriuras prescripziuns davart la professiun d’emprestar daners cunter pegn.
...686
Quart chapitel ...
Art. 916–918687
Terza partiziun Possess e register funsil
Ventgaquatteravel titel Il possess
A. Noziun e geners
I. Noziun
Art. 919
Tgi che ha la pussanza effectiva sur d’ina chaussa, è possessur da la chaussa.
En cas da servituts funsilas e da grevezzas funsilas ha il diever effectiv dal dretg il medem status sco il possess da chaussas.
II. Possess independent e dependent
Art. 920
Sch’in possessur ha surdà la chaussa ad in auter per conceder a quel in dretg real limità u in dretg persunal, èn tuts dus possessurs.
Tgi che posseda ina chaussa sco proprietari, è possessur independent, mintga auter è possessur dependent.
III. Interrupziun transitorica
Art. 921
Il possess na va betg a perder, sche ses diever vegn impedì u interrut tras fatgs da natira transitorica.
B. Transferiment
I. Tranter persunas preschentas
Art. 922
Il possess vegn transferì cun surdar a l’acquistader la chaussa sezza ubain ils meds che al dattan la pussanza sur da la chaussa.
La surdada è exequida, uschespert che l’acquistader è – cun la voluntad dal possessur anteriur – en la situaziun da far diever da la pussanza sur da la chaussa.
II. Tranter persunas absentas
Art. 923
Sche la surdada ha lieu tranter absents, è ella exequida, cur che la chaussa è surdada a l’acquistader u a ses substitut.
III. Senza surdada
Art. 924
Il possess sur d’ina chaussa po vegnir acquistà senza surdada, sch’ina terza persuna u sche l’alienader sez resta possessur da la chaussa sin basa d’ina relaziun giuridica speziala.
Vers la terza persuna ha questa surdada dal possess in effect pir, cur che l’alienader l’ha infurmà en chaussa.
La terza persuna po refusar da surdar la chaussa a l’acquistader per ils medems motivs sco quai ch’ella avess pudì refusar da surdar la chaussa a l’alienader.
IV. Titels che represchentan rauba
Art. 925
Sch’i vegnan emess titels che represchentan rauba ch’è consegnada ad in transportader da rauba u ad in magasin, vala la surdada d’in tal document sco surdada da la rauba sezza.
Tgi che ha dentant acquistà la rauba da buna fai, ha la precedenza vers quel che ha acquistà ils titels da buna fai.
C. Effects
I. Protecziun dal possess
1. Dretg da defensiun
Art. 926
Mintga possessur dastga sa defender cun forza cunter usurpaziuns.
Sch’el è vegnì privà da la chaussa tras violenza u en moda clandestina, dastga el sa patrunar immediatamain dal bain immobigliar cun stgatschar l’usurpader e puspè prender davent la chaussa movibla da l’usurpader ch’el ha traplà en flagranti e persequità directamain.
El sto dentant s’abstegnair da mintga act da violenza che n’è betg giustifitgà tenor las circumstanzas.
2. Plant pervia da privaziun dal possess
Art. 927
Tgi che ha prendì davent ina chaussa d’in auter tras usurpaziun, è obligà da restituir la chaussa, er sch’el pretenda d’avair in meglier dretg sin la chaussa.
Sche l’accusà cumprova immediatamain ses meglier dretg e sch’el pudess puspè pretender enavos la chaussa da l’accusader sin basa da quest dretg, po el refusar da restituir la chaussa.
Cun il plant duai vegnir cuntanschì che la chaussa vegnia restituida e ch’il donn vegnia indemnisà.
3. Plant pervia da disturbi dal possess
Art. 928
Sch’il possessur vegn disturbà en ses possess tras in’usurpaziun, po el purtar plant cunter il disturbader, er sche quel pretenda d’avair in dretg.
Cun il plant duai vegnir cuntanschì ch’il disturbi vegnia dismess, che ulteriurs disturbis vegnian tralaschads e ch’il donn vegnia indemnisà.
4. Admissibladad e surannaziun dal plant
Art. 929
Il plant pervia d’usurpaziun è mo admissibel, sch’il possessur pretenda la restituziun da la chaussa e la dismessa dal disturbi immediatamain suenter ch’el ha survegnì enconuschientscha da l’usurpaziun e da l’usurpader.
Il plant surannescha suenter 1 onn; quest termin cumenza a currer cun l’usurpaziun u cun il disturbi, e quai er sch’il possessur ha survegnì pir pli tard enconuschientscha da l’usurpaziun e da l’usurpader.
II. Protecziun giuridica
1. Presumziun da la proprietad
Art. 930
I vegn presumà ch’il possessur d’ina chaussa movibla saja proprietari da tala.
Per mintga possessur anteriur exista la presumziun ch’el saja stà proprietari da la chaussa durant il temp che quella era en ses possess.
2. Presumziun en cas da possess dependent
Art. 931
Tgi che posseda ina chaussa movibla senza vulair esser ses proprietari, po far valair la presumziun da proprietad da la persuna, da la quala el ha survegnì la chaussa en buna fai.
Sch’insatgi posseda ina chaussa movibla sa referind sin in dretg real limità u sin in dretg persunal, vegn presumada l’existenza da quest dretg; vers la persuna, da la quala el ha survegnì la chaussa, na po el dentant betg far valair questa presumziun.
3. Plant cunter il possessur
Art. 932
Vers mintga plant po il possessur d’ina chaussa movibla sa referir a la presumziun che pleda a favur da ses meglier dretg, cun resalva da las disposiziuns davart l’usurpaziun u davart il disturbi dal possess.
4. Dretg da disposiziun e da restituziun
a. Chaussas confidadas
Art. 933
Il possess da quel che survegn en buna fai ina chaussa movibla sut il titel da proprietad u d’in dretg real limità sto vegnir protegì, er sche la chaussa era vegnida confidada a l’alienader senza l’autorisaziun da la transferir.
b. Chaussas persas
Art. 934
Il possessur, dal qual ina chaussa movibla è vegnida engulada, è ida a perder u è vegnida prendida davent autramain cunter sia voluntad, la po pretender enavos da mintga acquistader durant 5 onns. L’artitgel 722 resta resalvà.688
Il dretg da pretender enavos in bain cultural en il senn da l’artitgel 2 alinea 1 da la Lescha federala dals 20 da zercladur 2003689 davart il transferiment da bains culturals, ch’è vegnì prendì davent cunter la voluntad dal proprietari, surannescha 1 onn suenter ch’il proprietari ha survegnì enconuschientscha dal fatg, nua e tar tgi ch’il bain cultural sa chatta, il pli tard dentant 30 onns suenter ch’el è vegnì prendì davent.690
Sche la chaussa è vegnida acquistada sin in ingiant public, sin il martgà u d’in commerziant che martgadescha cun rauba da la medema spezia, po ella vegnir pretendida enavos da l’emprim acquistader e da mintga acquistader posteriur mo cun indemnisar il pretsch ch’el aveva pajà.
Dal rest ha la restituziun lieu tenor las prescripziuns davart ils dretgs dal possessur da buna fai.
c. Daners e titels al purtader
Art. 935
Daners e titels al purtader na pon betg vegnir pretendids enavos da l’acquistader da buna fai, er sch’els èn vegnids prendids davent dal possessur cunter sia voluntad.
d. Mala fai
Art. 936
Tgi che n’ha betg acquistà il possess d’ina chaussa movibla en buna fai, po vegnir sfurzà da tut temp dal possessur anteriur da dar enavos la chaussa.
Sche er il possessur anteriur n’aveva betg acquistà la chaussa en buna fai, na po el betg pretender enavos la chaussa d’in possessur posteriur.
5. Presumziun en cas da bains immobigliars
Art. 937
Areguard ils bains immobigliars inscrits en il register funsil existan ina presumziun dal dretg ed in plant davart il possess mo per la persuna inscritta.
Tgi che ha dentant la pussanza effectiva sur dal bain immobigliar, po purtar plant pervia d’usurpaziun u pervia da disturbi dal possess.
III. Responsabladad
1. Possessur da buna fai
a. Giudida
Art. 938
Tgi che posseda ina chaussa en buna fai e giauda la chaussa tenor ses dretg presumà, na sto betg indemnisar il creditur.
El na sto betg remplazzar quai che va a perder u che vegn donnegià tras questa giudida.
b. Pretensiuns d’indemnisaziun
Art. 939
Sch’il creditur pretenda la restituziun da la chaussa, po il possessur da buna fai pretender ina indemnisaziun da las expensas necessarias ed utilas e refusar l’extradiziun, fin ch’el ha survegnì l’indemnisaziun.
Per autras expensas na po el betg pretender ina indemnisaziun; sch’ina tala na vegn betg offrida ad el, dastga el dentant, avant che restituir la chaussa, deducir las expensas ch’el ha fatg, uschenavant che quai sa lascha far senza donnegiar la chaussa sezza.
Ils fritgs retratgs dal possessur vegnan mess a quint a l’indemnisaziun che po vegnir pretendida per las expensas.
2. Possessur da mala fai
Art. 940
Tgi che posseda ina chaussa en mala fai, la sto dar enavos al creditur ed indemnisar tut ils donns chaschunads tras la retenziun sco er ils fritgs racoltads u tralaschads da racoltar.
El po pretender ina indemnisaziun mo per quellas expensas che fissan stadas necessarias er per il creditur.
Uscheditg ch’il possessur na sa betg, a tgi ch’el duai dar enavos la chaussa, sto el star bun mo per donns chaschunads per sia culpa.
IV. Acquist tras giudida
Art. 941
Il possessur che ha il dretg sin l’acquist tras giudida dastga quintar il possess da ses antecessur tar ses possess, sche er il possess da ses antecessur aveva las qualitads per l’acquist tras giudida.
Ventgatschintgavel titel Il register funsil
A. Instituziun
I. Register funsil
1. En general
Art. 942
Davart ils dretgs vi dals bains immobigliars vegn manà in register funsil.
Il register funsil consista dal register principal e dals documents cumplettants sco plans, sco registers dals bains immobigliars, sco mussaments e sco descripziuns dals bains immobigliars e dal diari.
Il register funsil po vegnir manà sin palpiri u cun agid da l’informatica.691
En cas ch’il register funsil vegn manà cun agid da l’informatica, survegnan las datas ils effects giuridics, sch’ellas èn arcunadas en urden en il sistem e sch’ils apparats da l’uffizi dal register funsil permettan da las leger – grazia als meds d’agid tecnics – sco texts e sco cifras u en furma da plans.692
2. Inscripziun
a. Object
Art. 943693
Sco bains immobigliars vegnan inscrits en il register funsil:
las immobiglias;
ils dretgs independents e permanents vi da bains immobigliars;
las minieras;
las parts da cumproprietad vi da bains immobigliars.
In’ordinaziun dal Cussegl federal fixescha pli detagliadamain las premissas e la moda e maniera per inscriver ils dretgs independents e permanents, las minieras e las parts da cumproprietad vi dals bains immobigliars en il register funsil.
b. Excepziuns
Art. 944
Ils bains immobigliars che na sa chattan betg en proprietad privata e quels che servan al diever public vegnan inscrits en il register funsil mo, sch’i existan vidlonder dretgs reals che duain vegnir inscrits u sch’il dretg chantunal prescriva d’als inscriver.
Sch’in bain immobigliar inscrit en il register funsil sa mida en in tal che na dovra betg vegnir inscrit, vegn el exclus dal register funsil.
...694
3. Registers
a. Register principal
Art. 945
Mintga bain immobigliar obtegna in agen fegl ed in agen numer en il register principal.
La procedura che sto vegnir observada tar la partiziun d’in bain immobigliar u en cas d’ina reuniun da plirs bains immobigliars, vegn fixada tras in’ordinaziun dal Cussegl federal.
b. Fegl dal register funsil
Art. 946
Mintga fegl è dividì en differentas rubricas, nua ch’i vegn inscrit:
la proprietad;
las servituts e las grevezzas funsilas ch’èn colliadas cun il bain immobigliar u che giaschan sin quel;
ils dretgs da pegn, cun ils quals il bain immobigliar è engrevgià.
Sin dumonda dal proprietari vegnan las appartegnientschas inscrittas en il register funsil, e sche quai è capità, pon ellas vegnir stritgadas or dal register funsil mo cun il consentiment da tut las persunas che possedan dretgs confermads en il register.
c. Fegls collectivs
Art. 947
Cun il consentiment dal proprietari pon plirs bains immobigliars vegnir inscrits sin il medem fegl, er sch’els na cunfinan betg in cun l’auter.
Las inscripziuns fatgas sin quest fegl valan per tut quests bains immobigliars ensemen, cun excepziun da las servituts funsilas.
Il proprietari po pretender da tut temp che singuls bains immobigliars vegnian puspè zavrads or dal fegl collectiv, cun resalva dals dretgs ch’existan londervi.
d. Diari, mussaments
Art. 948
Las annunzias per l’inscripziun en il register funsil vegnan inscrittas senza retard en il diari tenor l’urden cronologic cun inditgar la persuna che annunzia e l’object ch’ella annunzia.
Ils mussaments, sin fundament dals quals las inscripziuns vegnan fatgas, ston vegnir ordinads en moda adequata e ston vegnir tegnids en salv.
En ils chantuns che surlaschan la documentaziun publica a l’administratur dal register funsil, pon ils mussaments vegnir remplazzads tras in protocol; las inscripziuns en quel valan sco document public.
4. Ordinaziuns
a. En general695
Art. 949
Il Cussegl federal fixescha ils formulars per il register funsil, decretescha las ordinaziuns necessarias e po prescriver da manar registers auxiliars per reglar ils fatgs dal register funsil.
Concernent las inscripziuns dals dretgs reals vi da bains immobigliars ch’èn suttamess al dretg chantunal, èn ils chantuns autorisads da decretar disposiziuns spezialas che ston dentant vegnir approvadas da la Confederaziun per esser valaivlas.
b. Gestiun dal register funsil cun agid da l’informatica
Art. 949a696
In chantun che vul manar il register funsil cun agid da l’informatica basegna in’autorisaziun dal Departament federal da giustia e polizia.
Il Cussegl federal regla:
la procedura d’autorisaziun;
la dimensiun ed ils detagls tecnics da la gestiun dal register funsil cun agid da l’informatica, en spezial il proceder, tras il qual las registraziuns survegnan vigur legala;
sche e sut tge premissas che la correspundenza cun l’uffizi dal register funsil è admissibla sin via electronica;
sche e sut tge premissas che las datas dal register principal, che pon vegnir consultadas senza ina cumprova da l’interess, vegnan messas a disposiziun a la publicitad;
l’access a las datas, la registraziun da las consultaziuns sco er las premissas per la privaziun da l’autorisaziun d’access en cas d’ina applicaziun abusiva;
la protecziun da datas;
la conservaziun da las datas a lunga vista e lur archivaziun.
Il Departament federal da giustia e polizia sco er il Departament federal da defensiun, protecziun da la populaziun e sport defineschan models da datas ed interfatschas unitaras per il register funsil e per la mesiraziun uffiziala.
4a. Identificatur da persunas en il register funsil
Art. 949b697
Ils uffizis dal register funsil utiliseschan sistematicamain il numer da la AVS per identifitgar persunas.
Els communitgeschan il numer da la AVS mo a posts ed ad instituziuns che basegnan quest numer per ademplir lur incumbensas legalas en connex cun il register funsil e ch’èn autorisads d’utilisar sistematicamain quest numer.
4b. Tschertga da bains immobigliars sin territori naziunal
Art. 949c698
Il Cussegl federal regla tras las autoritads legitimadas la tschertga dals bains immobigliars sin territori naziunal, sin ils quals ina persuna ch’è vegnida identifitgada sin fundament dal numer da la AVS ha dretgs.
4c. Engaschament da persunas privatas per duvrar il register funsil informatisà
Art. 949d699
Ils chantuns che mainan il register funsil cun agid da l’informatica pon engaschar persunas privatas per:
garantir l’access a las datas dal register funsil en la procedura d’invista;
garantir l’access public a las datas dal register principal che pon vegnir consultadas senza stuair cumprovar in interess;
exequir las fatschentas electronicas cun l’uffizi dal register funsil.
Las persunas privatas engaschadas èn suttamessas a la surveglianza dals chantuns ed a la surveglianza suprema da la Confederaziun.
5. Mesiraziun uffiziala
Art. 950700
Ils singuls bains immobigliars vegnan inscrits e descrits en il register funsil tenor in plan che sa basa per regla sin ina mesiraziun uffiziala.
La Lescha federala dals 5 d’october 2007 davart la geoinfurmaziun701 regla las pretensiuns qualitativas e tecnicas a la mesiraziun uffiziala.
II. Gestiun dal register funsil
1. Circuls
a. Appartegnientscha
Art. 951
Per manar ils registers funsils vegnan furmads circuls.
Ils bains immobigliars vegnan inscrits en il register funsil dal circul, en il qual els èn situads.
b. Bains immobigliars en plirs circuls
Art. 952
In bain immobigliar situà en plirs circuls vegn inscrit en il register funsil da mintgin da quels, renviond al register dals auters circuls.
Las annunzias e las inscripziuns che constitueschan dretgs reals ston vegnir fatgas tar il register funsil dal circul, nua ch’è situada la part la pli gronda dal bain immobigliar.
L’administratur dal register funsil sto communitgar las inscripziuns en quest register funsil als uffizis dals auters circuls.
2. Uffizis dal register funsil
Art. 953
L’instituziun dals uffizis dal register funsil, la furmaziun dals circuls, la nominaziun e la salarisaziun dals funcziunaris sco er la surveglianza èn chaussa dals chantuns.
Las prescripziuns chantunalas, cun excepziun da quellas concernent la nominaziun e concernent la salarisaziun dals funcziunaris, ston vegnir approvadas dal Cussegl federal.702
3. Taxas
Art. 954
Ils chantuns dastgan pretender taxas per las inscripziuns en il register funsil e per las lavurs da mesiraziun ch’èn colliadas cun questas inscripziuns.
I na dastgan betg vegnir pretendidas taxas per las inscripziuns che stattan en connex cun meglieraziuns dal terren u cun in barat da terren per cuntanscher in’arrundaziun da bains agriculs.
III. Responsabladad703
Art. 955
Ils chantuns èn responsabels per tut ils donns che naschan dal manar il register funsil.
Els pon prender regress sin ils funcziunaris e sin ils emploiads da l’administraziun dal register funsil sco er sin ils organs da la surveglianza directa, uschenavant ch’ina da questas persunas ha ina culpa.
Els pon pretender ina garanzia dals funcziunaris e dals emploiads.
IV. Surveglianza administrativa
Art. 956704
La gestiun dals uffizis dal register funsil è suttamessa a la surveglianza administrativa dals chantuns.
La Confederaziun ha la surveglianza suprema.
V. Protecziun giuridica
1. Dretg da far recurs
Art. 956a705
Cunter ina disposiziun ch’è vegnida decretada da l’uffizi dal register funsil poi vegnir fatg recurs tar l’autoritad designada dal chantun; sco disposiziun vala er la refusa u il retardament nungiustifitgà d’in act uffizial.
Il dretg da far recurs han:
persunas ch’èn pertutgadas spezialmain d’ina disposiziun da l’uffizi dal register funsil e che han in interess ch’è degn da vegnir protegì vi da l’annullaziun u vi da la midada da quella;
l’autoritad chantunala da surveglianza administrativa, sch’il dretg chantunal prevesa per ella il dretg da far recurs;
l’autoritada da surveglianza suprema da la Confederaziun.
Cunter ina inscripziun, ina midada u in’extincziun da dretgs reals u da prenotaziuns fatgas en il register principal na poi betg pli vegnir fatg recurs.
2. Procedura da recurs
Art. 956b706
Il termin per far recurs tar l’instanza chantunala da recurs importa 30 dis.
Cunter la refusa u il retardament d’in act uffizial tras l’uffizi dal register funsil poi vegnir fatg recurs da tut temp.
Art. 957707
B. Inscripziun
I. Inscripziuns en il register funsil
1. Proprietad e dretgs reals
Art. 958
En il register funsil vegnan inscrits ils suandants dretgs vi da bains immobigliars:
la proprietad;
las servituts e las grevezzas funsilas;
ils dretgs da pegn.
2. Prenotaziuns:
a. Dretgs persunals
Art. 959
Dretgs persunals pon vegnir prenotads en il register funsil, sche quai è previs explicitamain da la lescha, sco en cas dal dretg da precumpra e dal dretg da recumpra, dal dretg da cumpra e dals contracts da fittanza e da locaziun.
Cun la prenotaziun en il register funsil survegnan els forza e vigur vers tut ils auters dretgs che vegnan acquistads pli tard.
b. Restricziuns dal dretg da disponer
Art. 960
Restricziuns dal dretg da disponer per singuls bains immobigliars pon vegnir prenotadas en il register funsil:
sin basa d’ina ordinaziun uffiziala per garantir pretensiuns dispitaivlas u exequiblas;
708sin basa d’ina impegnaziun;
709sin basa d’in act giuridic, per il qual la lescha prevesa ch’el vegnia prenotà en il register funsil, sco per las aspectativas da l’ertavel posteriur.
Cun la prenotaziun en il register funsil survegnan las restricziuns dal dretg da disponer forza e vigur vers tut ils auters dretgs che vegnan acquistads pli tard.
c. Inscripziun provisorica
Art. 961
Inscripziuns provisoricas pon vegnir prenotadas en il register funsil:
per garantir dretgs reals pretendids;
en cas da la cumplettaziun dal document da legitimaziun ch’è admessa da la lescha.
Questas inscripziuns vegnan fatgas cun il consentiment da tut ils participads u sin prescripziun da la dretgira ed han per consequenza ch’il dretg real ha ses effects a partir dal mument ch’el vegn prenotà, per il cas ch’el vegn constatà pli tard.
La dretgira decida davart la dumonda e permetta la prenotaziun, suenter ch’il petent ha fatg plausibla l’existenza dal dretg, stabilind exactamain la durada ed ils effects da l’inscripziun e fixond – en cas da basegn – in termin per far valair la pretensiun davant dretgira.710
d. Inscripziun da dretgs posteriurs
Art. 961a711
Ina prenotaziun n’impedescha betg che dretgs d’in grad posteriur vegnian inscrits.
II. Menziuns
1. Da restricziuns da dretg public
Art. 962712
La communitad u in auter institut ch’è responsabel per incumbensas publicas sto laschar menziunar en il register funsil las restricziuns da la proprietad dal dretg public disponidas per in bain immobigliar, che limiteschan duraivlamain il dretg d’utilisar u da disponer dal bain immobigliar u che imponan al proprietari in’obligaziun che sa referescha al bain immobigliar.
Sche la restricziun da la proprietad extingua, sto la communitad u l’institut ch’è responsabel per incumbensas publicas procurar che la menziun vegnia stizzada dal register funsil. Sche la communitad u l’institut ch’è responsabel per incumbensas publicas resta passiv, po l’uffizi dal register funsil stizzar la menziun d’uffizi.
Il Cussegl federal fixescha en tge champs dal dretg chantunal che las restricziuns da la proprietad ston vegnir menziunadas en il register funsil. Ils chantuns pon prevair ulteriuras menziuns. Els fan ina glista da las categorias da menziuns correspundentas e communitgeschan quella a la Confederaziun.
2. Da represchentanzas
Art. 962a713
En il register funsil pon vegnir menziunads:
il represchentant legal, sin sia dumonda u sin dumonda da l’autoritad cumpetenta;
l’administratur d’ierta, il represchentant dals ertavels, il liquidatur uffizial e l’executur dal testament, sin lur dumonda u sin dumonda d’in ertavel u da l’autoritad cumpetenta;
il represchentant d’in proprietari, d’in creditur ipotecar u d’in giudider da la servitut nunchattabel, sin sia dumonda u sin dumonda da la dretgira;
il represchentant d’ina persuna giuridica u d’in auter subject giuridic en cas ch’i mancan ils organs prescrits, sin sia dumonda u sin dumonda da la dretgira;
l’administratur da la cuminanza da proprietaris en condomini, sin sia dumonda u sin dumonda da la radunanza dals proprietaris en condomini u da la dretgira.
III. Premissa da l’inscripziun
1. Annunzias
a. En cas d’inscripziuns
Art. 963
Las inscripziuns vegnan fatgas sin fundament d’ina decleraziun en scrit dal proprietari dal bain immobigliar, sin il qual sa referescha la disposiziun.
I na dovra betg ina tala decleraziun dal proprietari, sche l’acquistader po sa fundar sin ina prescripziun da la lescha, sin ina sentenzia cun vigur legala u sin in auter document ch’è equivalent a la sentenzia.
Ils funcziunaris ch’èn incaricads cun la documentaziun publica pon vegnir incumbensads dals chantuns d’annunziar sez l’inscripziun da las fatschentas ch’els han documentà.
b. En cas d’extincziuns
Art. 964
Per extinguer u per modifitgar ina inscripziun dovri ina decleraziun en scrit da las persunas che han il dretg da far quai tenor quella inscripziun.
Questa decleraziun po vegnir dada cun la suttascripziun en il diari.
2. Documents da legitimaziun
a. Document valaivel
Art. 965
Disposiziuns en il register funsil sco inscripziuns, midadas u extincziuns dastgan en mintga cas vegnir fatgas mo cun preschentar in document da legitimaziun davart il dretg da disponer e davart il motiv giuridic.
Il dretg da disponer vegn stabilì cun il mussament ch’il petent saja la persuna legitimada per quai tenor las indicaziuns en il register funsil u haja in plainpudair da questa persuna.
Il motiv giuridic vegn stabilì cun il mussament che las furmas prescrittas per sia valaivladad sajan vegnidas ademplidas.
b. Cumplettaziun dal document da legitimaziun
Art. 966
Sch’il document da legitimaziun necessari na vegn betg preschentà, vegn refusada l’annunzia per far ina inscripziun en il register funsil.
Sch’il motiv giuridic è dentant avant maun e sch’i sa tracta mo da cumplettar il document da legitimaziun davart il dretg da disponer, po vegnir fatga ina inscripziun provisorica cun il consentiment dal proprietari u sin disposiziun da la dretgira.
IV. Moda d’inscriver
1. En general
Art. 967
Las inscripziuns en il register principal vegnan fatgas tenor la successiun sco che las annunzias vegnan inoltradas u sco che las documentaziuns ubain las decleraziuns vegnan suttascrittas davant l’administratur dal register funsil.
Sin giavisch vegni dà als participads in extract davart tut las inscripziuns.
La furma da l’inscripziun e da l’extincziun sco er dals extracts vegn fixada tras in’ordinaziun dal Cussegl federal.
2. En cas da servituts
Art. 968
L’inscripziun e l’extincziun da las servituts funsilas vegnan fatgas sin il fegl dal bain immobigliar dominant e sin il fegl dal bain immobigliar engrevgià.
V. Obligaziun d’annunzia
Art. 969
L’administratur dal register funsil sto communitgar als participads tut las inscripziuns ch’èn vegnidas fatgas senza lur savair; en spezial communitgescha el a las persunas autorisadas, da las qualas il dretg da precumpra è prenotà en il register funsil u exista tenor la lescha e resorta dal register funsil, l’acquist da la proprietad tras ina terza persuna.714
Ils termins ch’èn fixads per contestar talas inscripziuns cumenzan cun la data da la communicaziun.
C. Publicitad dal register funsil
I. Infurmaziuns ed invista
Art. 970715
Tgi che cumprova in interess, ha il dretg da prender invista dal register funsil e da survegnir in extract da quel.
Senza in tal interess ha mintga persuna il dretg da survegnir infurmaziuns davart las suandantas datas dal register principal:
la designaziun dal bain immobigliar e la descripziun dal bain immobigliar;
il num e l’identificaziun dal proprietari;
la furma da proprietad e la data d’acquist.
Il Cussegl federal designescha las ulteriuras indicaziuns concernent servituts, grevezzas funsilas ed annotaziuns che dastgan vegnir rendidas publicas senza stuair cumprovar in interess. En quest connex resguarda el la protecziun da la persunalitad.
L’objecziun ch’insatgi n’enconuscheva betg ina inscripziun dal register funsil, na vegn betg acceptada.
II. Publicaziuns
Art. 970a716
Ils chantuns pon prevair la publicaziun da l’acquist da la proprietad vi da bains immobigliars.
La cuntraprestaziun en cas d’ina partiziun da l’ierta, en cas d’ina ierta anticipada, en cas d’in contract matrimonial u en cas d’ina liquidaziun dals bains matrimonials na dastga betg vegnir publitgada.
D. Effects
I. En cas da mancanza d’ina inscripziun
Art. 971
Nua ch’igl e prescrit da far l’inscripziun en il register funsil per constituir in dretg real, exista quel sco dretg real mo, sche l’inscripziun è vegnida fatga.
En il rom da l’inscripziun po il cuntegn d’in dretg vegnir cumprovà cun ils mussaments u en autra moda.
II. En cas d’ina inscripziun
1. En general
Art. 972
Ils dretgs reals naschan e survegnan lur rang e lur data tras l’inscripziun en il register principal.
Lur effects cumenzan cun il mument da l’inscripziun en il diari, premess ch’ils mussaments legals sajan vegnids agiuntads a l’annunzia u sajan, en cas d’ina inscripziun provisorica, vegnids preschentads posteriuramain anc ad ura.
En ils chantuns, nua che la documentaziun publica è confidada a l’administratur dal register funsil e vegn fatga tras l’inscripziun en in protocol, remplazza quella l’inscripziun en il diari.
2. Vers terzas persunas da buna fai
Art. 973
Tgi che ha acquistà proprietad u auters dretgs reals, sa basond en buna fai sin ina inscripziun en il register funsil, sto vegnir protegì en quest acquist.
Questa disposiziun na vala betg per cunfins da bains immobigliars en ils territoris ch’èn designads dal chantun sco territoris cun spustaments da terren.717
3. Vers terzas persunas da mala fai
Art. 974
Sch’in dretg real è inscrit nungiustifitgadamain en il register funsil, na po ina terza persuna betg sa referir a l’inscripziun, sch’ella enconuscha u duess enconuscher la mancanza.
Ina inscripziun è nungiustifitgada, sch’ella è vegnida fatga senza in motiv giuridic u sin fundament d’in act giuridic nunliant.
Tgi ch’è violà en in dretg real tras ina tala inscripziun, po far valair directamain vers la persuna da mala fai che l’inscripziun saja manglusa.
E. Extincziun e modificaziun da las inscripziuns
I. Rectificaziun
1. En cas da divisiun d’in bain immobigliar
Art. 974a718
Sch’in bain immobigliar vegn dividì, ston vegnir rectifitgadas per mintga parcella las servituts, las prenotaziuns e las menziuns.
Il proprietari dal bain immobigliar che vegn dividì sto inditgar a l’uffizi dal register funsil, tge inscripziuns che duain vegnir stizzadas e tgeninas che duain vegnir transferidas sin las parcellas. Cas cuntrari sto la dumonda da divisiun vegnir refusada.
Schi resulta dals mussaments u da las circumstanzas ch’ina inscripziun na pertutga betg ina parcella, sto quella vegnir stizzada per questa parcella. La procedura sa drizza tenor las disposiziuns davart l’extincziun d’ina inscripziun.
2. En cas da reuniun da bains immobigliars
Art. 974b719
Plirs bains immobigliars d’in proprietari pon vegnir reunids mo, sch’i na ston betg vegnir transferids dretgs da pegn immobigliar u grevezzas funsilas dals singuls bains immobigliars sin il bain immobigliar reunì u sch’ils crediturs dattan il consentiment per quai.
Sch’i èn inscrittas servituts, prenotaziuns u menziuns ch’engrevgeschan ils bains immobigliars, pon quels vegnir reunids mo, sche las persunas autorisadas dattan lur consentiment u sche quellas na vegnan betg restrenschidas en lur dretgs pervia da la natira da las grevezzas.
Sche las servituts, las prenotaziuns u las menziuns èn inscrittas a favur dals bains immobigliars, pon quels vegnir reunids mo, sch’ils proprietaris dals bains immobigliars engrevgiads dattan lur consentiment u sche la grevezza na s’augmenta betg tras la reuniun.
Las disposiziuns davart la rectificaziun en cas da divisiun d’in bain immobigliar pon vegnir applitgadas tenor il senn.
II. Inscripziuns nungiustifitgadas720
Art. 975
Sch’in dretg real è inscrit nungiustifitgadamain en il register funsil u sch’ina inscripziun correcta è vegnida extinguida u midada nungiustifitgadamain, po mintgin ch’è vegnì violà qua tras en ses dretgs reals pretender che l’inscripziun vegnia extinguida u modifitgada.
Resalvads restan ils dretgs reals ch’èn vegnids acquistads da terzas persunas da buna fai sin fundament da l’inscripziun e las pretensiuns d’indemnisaziun.
III. Extincziun facilitada
1. Inscripziuns senza dubi irrelevantas
Art. 976721
L’uffizi dal register funsil po extinguer d’uffizi ina inscripziun, sche quella:
è limitada temporarmain ed è daventada giuridicamain irrelevanta, perquai ch’il termin è scadì;
pertutga in dretg d’ina persuna morta che na po betg vegnir transferì u ertà;
na po betg pertutgar il bain immobigliar pervia da la situaziun locala;
pertutga in bain immobigliar ch’è svanì.
2. Autras inscripziuns
a. En general
Art. 976a722
Sch’ina inscripziun n’ha cun gronda probabilitad nagina impurtanza giuridica, en spezial perquai ch’ella na pertutga betg il bain immobigliar tenor ils mussaments u pervia da las circumstanzas, po mintga persuna che vegn engrevgiada tras quella pretender l’extincziun.
Sche l’uffizi dal register funsil è da l’avis che la pretensiun saja giustifitgada, communitgescha el a la persuna autorisada ch’el vegnia ad extinguer l’inscripziun, nun ch’ella fetschia entaifer 30 dis protesta cunter l’extincziun tar l’uffizi dal register funsil.
b. En cas da protesta
Art. 976b723
Sche la persuna autorisada fa protesta, examinescha l’uffizi dal register funsil da nov la pretensiun d’extincziun sin dumonda da la persuna engrevgiada.
Sche l’uffizi dal register funsil concluda d’acceptar la pretensiun malgrà la protesta, communitgescha el a la persuna autorisada, ch’el vegnia ad extinguer l’inscripziun en il register funsil, nun ch’ella fetschia enteifer 3 mais recurs tar la dretgira per laschar constatar, sche l’inscripziun haja ina impurtanza giuridica.
3. Procedura da rectificaziun publica
Art. 976c724
Sche las relaziuns èn sa midadas facticamain u giuridicamain en in territori e sch’in dumber pli grond da servituts, da prenotaziuns u da menziuns è daventà dal tuttafatg u per gronda part obsolet pervia da quai u sche la situaziun n’è betg pli clera, po l’autoritad designada dal chantun decretar la rectificaziun en quest territori.
Quest decret sto vegnir menziunà sin ils fegls correspundents dal register funsil.
Ils chantuns reglan ils detagls e la procedura. Els pon facilitar anc pli fitg las rectificaziuns u decretar prescripziuns che divergeschan dal dretg federal.
IV. Correcturas725
Art. 977
L’administratur dal register funsil na dastga far naginas correcturas senza il consentiment en scrit dals participads, nun ch’i saja avant maun ina disposiziun da la dretgira.
Empè da curreger ina inscripziun faussa, po quella vegnir extinguida e fatga da nov.
Simpels sbagls da scriver vegnan curregids d’uffizi a norma da l’ordinaziun correspundenta dal Cussegl federal.
Titel final:
Disposiziuns davart l’applicaziun e davart l’introducziun dal Cudesch civil726
Emprim chapitel L’applicaziun dal dretg vegl e dal dretg nov727
A. Disposiziuns generalas
I. Princip da la nunretroactivitad da la lescha
Art. 1
1 Ils effects giuridics da fatgs ch’èn capitads avant l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil, vegnan giuditgads er suenter l’entrada en vigur dal Cudesch civil tenor las disposiziuns dal dretg federal e dal dretg chantunal ch’eran valaivlas il mument che quests fatgs en capitads.
2 Per consequenza èn ils acts ch’èn vegnids fatgs avant quest mument suttamess – en quai che concerna lur forza obligatorica e lur effects giuridics – er en l’avegnir a las disposiziuns ch’eran valaivlas dal temp ch’els èn vegnids fatgs.
3 Ils fatgs ch’èn capitads pir suenter l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil ston vegnir giuditgads tenor il dretg nov, nun che la lescha prevesia in’excepziun.
II. Retroactivitad
1. Urden public e morala publica
Art. 2
1 Las disposiziuns dal nov Cudesch civil ch’èn vegnidas fixadas en l’interess da l’urden public e da la morala publica, vegnan applitgadas – uschespert ch’el è entrà en vigur – per tut ils fatgs, nun che la lescha haja previs in’excepziun.
2 A partir da l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil na dastgan per consequenza las prescripziuns dal dretg vegl che cuntradin tenor il dretg nov a l’urden public ed a la morala publica betg pli vegnir applitgadas.
2. Cuntegn da las relaziuns giuridicas stabilidas da la lescha
Art. 3
Relaziuns giuridicas cun in cuntegn ch’è reglà da la lescha independentamain da la voluntad dals participads èn suttamessas al dretg nov a partir dal mument ch’il nov Cudesch civil è entrà en vigur, e quai er sch’ellas èn vegnidas fundadas avant quest termin.
3. Dretgs betg acquistads
Art. 4
Fatgs ch’èn bain capitads sut il domini dal dretg vegl, or dals quals i n’era però betg naschida ina pretensiun protegida dal dretg il mument ch’il nov Cudesch civil è entrà en vigur, èn – en quai che concerna lur effects giuridics – suttamess al dretg nov a partir da quest mument.
B. Dretg da persunas
I. Abilitad d’agir
Art. 5
1 L’abilitad d’agir vegn giuditgada en tut ils cas tenor las disposiziuns dal nov Cudesch civil.
2 Tgi che posseda dentant il mument ch’il nov Cudesch civil entra en vigur l’abilitad d’agir tenor il dretg vegl, ma n’avess betg ella tenor il dretg nov, vegn tuttina renconuschì sco abel d’agir er suenter quest termin.
II. Spariziun
Art. 6
1 La decleraziun da spariziun è suttamessa al nov Cudesch civil suenter ch’el è entrà en vigur.
2 Las decleraziuns da mort u d’absenza ch’èn vegnidas decretadas tenor il dretg vegl possedan suenter l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil ils medems effects sco la decleraziun da spariziun tenor il dretg nov. Las consequenzas giuridicas ch’èn dentant resultadas tenor il dretg vegl avant l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil, sco successiun d’ierta u schliaziun da la lètg, n’èn betg pertutgadas.
3 Sch’ina procedura era pendenta il mument ch’il nov Cudesch civil è entrà en vigur, vegn ella cumenzada danovamain tenor las disposiziuns dal nov Cudesch civil cun quintar il temp gia currì, u ch’ella vegn manada a fin sin dumonda dals pertutgads cun sa tegnair vi da la procedura e vi dals termins dal dretg vegl.
IIa. Banca da datas centrala dal stadi civil
Art. 6a728
1 Il Cussegl federal regla la midada da la gestiun vertenta dals registers a la gestiun electronica dals registers.
2 La Confederaziun surpiglia ils custs d’investiziun fin a 5 milliuns francs.
III. Persunas giuridicas
1. En general729
Art. 6b730
1 Federaziuns da persunas, instituts u fundaziuns che han acquistà la persunalitad sut il dretg vegl, mantegnan quella sut il dretg nov, er sch’ellas na l’avessan betg acquistada tenor las disposiziuns da quel.
2 Las persunas giuridicas existentas, che dovran – tenor il nov Cudesch civil – l’inscripziun en in register public per sa constituir, ston dentant far questa inscripziun entaifer 5 onns suenter l’entrada en vigur dal dretg nov, er sche quai n’era betg necessari tenor il dretg vegl; sch’ellas na fan betg quai, na vegnan ellas betg pli renconuschidas sco persunas giuridicas suenter la scadenza da quest termin.
2bisLas fundaziuns ecclesiasticas e las fundaziuns da famiglia che n’èn betg inscrittas en il register da commerzi cur che la midada dals 12 da december 2014 (art. 52 al. 2) entra en vigur, restan renconuschidas sco persunas giuridicas. Ellas ston sa laschar inscriver en il register da commerzi entaifer 5 onns suenter l’entrada en vigur. Fixond las pretensiuns envers l’inscripziun en il register da commerzi resguarda il Cussegl federal las relaziuns particularas da las fundaziuns ecclesiasticas.731
3 Il cuntegn da la persunalitad vegn determinà per tut las persunas giuridicas tenor il nov Cudesch civil, uschespert ch’el è entrà en vigur.
1a. Uniuns ch’èn obligadas da s’inscriver en il register da commerzi
Art. 6bbis732
Uniuns existentas tenor l’artitgel 61 alinea 2 ston ademplir las obligaziuns tenor ils artitgels 61a e 69 alinea 2 entaifer 18 mais suenter l’entrada en vigur da la midada dals 19 da mars 2021. Uniuns existentas tenor l’artitgel 61 alinea 2 cifra 3 ston plinavant sa laschar registrar en il register da commerzi entaifer quest termin.
2. Contabilitad e post da revisiun
Art. 6c733
Las disposiziuns concernent la midada dals 16 da december 2005734 davart la contabilitad e davart il post da revisiun valan a partir da l’emprim onn che cumenza cun l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil u suenter.
3. Fundaziuns da provediment per il persunal
Art. 6cbis735
Sin dumonda da l’organ suprem da la fundaziun po l’autoritad da surveglianza cumpetenta midar l’intent d’ina fundaziun da provediment per il persunal tenor l’artitgel 89a alinea 7, ch’è vegnida constituida avant l’entrada en vigur da la midada dals 14 da zercladur 2024, sche l’intent vegn midà uschia, ch’el vegn cumplettà cun las prestaziuns tenor l’artitgel 89a alinea 8 cifra 4.
IV. Protecziun da la persunalitad cunter violenza, smanatschas u persecuziuns
Art. 6d736
Per proceduras ch’èn pendentas il mument da l’entrada en vigur da la midada dals 14 da december 2018 vegn applitgà il dretg nov.
C. Dretg da famiglia
I. Maridaglia
Art. 7737
1 Per la maridaglia vala il dretg nov, uschespert che la Lescha federala dals 26 da zercladur 1998738 è entrada en vigur.
2 Lètgs, per las qualas igl è avant maun in motiv da nunvalaivladad tenor il dretg vegl, pon, uschespert ch’il dretg nov è entrà en vigur, vegnir decleradas sco nunvalaivlas mo tenor las disposiziuns da tal. Per fixar ils termins vegn dentant mess a quint il temp ch’è scadì avant l’entrada en vigur dal dretg nov.
Ibis. Nunvalaivladad da lètgs cun persunas minorennas
Art. 7a739
1 Per la nunvalaivladad da lètgs cun persunas minorennas, ch’èn vegnidas celebradas avant l’entrada en vigur da la midada dals 14 da zercladur 2024, vala il dretg nov.
2 Sche tuts dus consorts han cumplenì il 18avel onn da vegliadetgna il mument da l’entrada en vigur dal dretg nov, po il motiv da nunvalaivladad vegnir fatg valair mo da quel consort ch’era minoren il mument da la celebraziun da la maridaglia e che n’ha betg anc cumplenì il 25avel onn da vegliadetgna il mument da l’inoltraziun dal plant da nunvalaivladad.
Iter. Divorzi740
1. Princip
Art. 7abis741
1 Per il divorzi vala il dretg nov, uschespert che la Lescha federala dals 26 da zercladur 1998742 è entrada en vigur.
2 Divorzis, che han survegnì vigur legala tenor il dretg vegl, restan renconuschids; las novas disposiziuns davart l’execuziun vegnan applitgadas per las rentas u per las indemnisaziuns ch’èn vegnidas fixadas sco cumpensaziun dal mantegniment u sco contribuziun da mantegniment.
3 La midada da la sentenzia da divorzi vegn fatga tenor las prescripziuns dal dretg vegl cun resalva da las disposiziuns davart ils uffants e davart la procedura.
2. Process da divorzi pendents
Art. 7b743
1 Per process da divorzi ch’èn pendents tar l’entrada en vigur da la Lescha federala dals 26 da zercladur 1998744 e che ston vegnir giuditgads d’ina instanza chantunala vegn applitgà il dretg nov.
2 Novas pretensiuns giuridicas che vegnan iniziadas tras la midada dal dretg applitgabel èn admissiblas; las parts da la sentenzia che na vegnan betg contestadas restan liantas, uschenavant ch’ellas n’èn betg colliadas materialmain en moda uschè stretga cun pretensiuns giuridicas che ston anc vegnir giuditgadas, ch’i sto vegnir fatg raschunaivlamain in giudicament cumplessiv.
3 Il Tribunal federal decida tenor il dretg vegl, sche la decisiun contestada è vegnida pronunziada avant l’entrada en vigur da la Lescha federala dals 26 da zercladur 1998; quai vala er en cas d’ina eventuala refusa a l’instanza chantunala.
3. Termin da separaziun tar process da divorzi pendents
Art. 7c745
Per process da divorzi ch’èn pendents tar l’entrada en vigur da la midada dals 19 december 2003746 e che ston vegnir giuditgads d’ina instanza chantunala vala il termin da separaziun tenor il dretg nov.
4. Provediment professiunal
Art. 7d
1 Per il provediment professiunal en cas da divorzi vala il dretg nov, uschespert che la midada dals 19 da zercladur 2015 è entrada en vigur.
2 Per process da divorzi ch’èn pendents il mument da l’entrada en vigur da la midada dals 19 da zercladur 2015 davant ina instanza chantunala vegn applitgà il dretg nov.
3 Il Tribunal federal decida tenor il dretg vegl, sche la decisiun contestada è vegnida pronunziada avant l’entrada en vigur da la midada dals 19 da zercladur 2015; quai vala er en cas d’ina eventuala refusa a l’instanza chantunala.
5. Conversiun da rentas existentas
Art. 7e
1 Sche la dretgira ha – en cas d’in divorzi tenor il dretg vegl – concedì al consort creditur suenter l’entrada d’in cas da provediment ina indemnisaziun en furma d’ina renta che scada pir cun la mort dal consort debitur u creditur, po il consort creditur pretender entaifer 1 onn suenter l’entrada en vigur da la midada dals 19 da zercladur 2015 davant dretgira ch’el survegnia empè da quai ina renta per vita duranta tenor l’artitgel 124a, sch’il consort debitur retira ina renta d’invaliditad suenter la vegliadetgna reglamentara da renta u ina renta da vegliadetgna.
2 En cas da decisiuns estras sa drizza la cumpetenza tenor l’artitgel 64 da la Lescha federala dals 18 da december 1987749 davart il dretg internaziunal privat.
3 La renta tenor il dretg vegl vala sco part da la renta attribuida.
Iter. Effects generals da la lètg
1. Princip
Art. 8750
Per ils effects generals da la lètg vala il dretg nov, uschespert che la Lescha federala dals 5 d’october 1984 è entrada en vigur.
2. Num
Art. 8a751
Il consort che ha midà ses num a chaschun da la maridaglia avant l’entrada en vigur da la midada dals 30 da settember 2011 da questa lescha, po declerar da tut temp al funcziunari dal stadi civil ch’el veglia puspè purtar ses num da nubil.
3. Dretg da burgais
Art. 8b752
La Svizra che ha maridà sut il dretg vegl po declerar visavi l’autoritad cumpetenta da ses anteriur chantun d’origin entaifer 1 onn dapi l’entrada en vigur dal dretg nov ch’ella reprendia puspè il dretg da burgais ch’ella ha gì sco nubila.
II. Dretg dals bains matrimonials da las lètgs ch’èn vegnidas serradas avant il 1. da schaner 1912753
Art. 9754
Per ils effects concernent ils bains matrimonials da lètgs ch’èn vegnidas serradas avant il 1. da schaner 1912 valan las disposiziuns dal Cudesch civil davart l’applicaziun dal dretg vegl e dal dretg nov, ch’èn entradas en vigur quest di.
IIbis. Dretg dals bains matrimonials da las lètgs ch’èn vegnidas serradas suenter il 1. da schaner 1912755
1. En general
Art. 9a756
1 Per lètgs ch’existan il mument che la Lescha federala dals 5 d’october 1984 entra en vigur vala il dretg nov, nun ch’i saja vegnì fixà insatge auter.
2 Per ils effects concernent ils bains matrimonials da lètgs ch’èn vegnidas divorziadas avant l’entrada en vigur da la Lescha federala dals 5 d’october 1984 vala il dretg vegl.
2. Midada da l’uniun dals bains ad ina participaziun als acquists
a. Midada da las massas da facultad
Art. 9b757
1 Per consorts ch’èn stads suttamess fin ussa al stadi da l’uniun dals bains, valan – concernent lur relaziuns vicendaivlas e vers terzas persunas – las prescripziuns davart la participaziun als acquists.
2 Las valurs da facultad da mintga consort daventan ses bain propri u ses acquist tenor las prescripziuns davart la participaziun als acquists; ils bains reservads ch’èn fundads tras il contract matrimonial daventan bains propris.
3 La dunna reprenda la proprietad dals bains ch’ella ha appurtà en la lètg e ch’èn passads en la proprietad dal consort u fa valair per quels ina pretensiun d’indemnisaziun.
b. Privilegi
Art. 9c758
Las disposiziuns vertentas davart las pretensiuns d’indemnisaziun da la consorta per bains ch’ella ha appurtà en la lètg e che n’èn betg pli avant maun en cas d’in concurs e d’ina impegnaziun da valurs da facultad dal consort, restan applitgablas anc 10 onns suenter l’entrada en vigur dal dretg nov.
c. Liquidaziun dals bains matrimonials tenor il dretg nov
Art. 9d759
1 Suenter l’entrada en vigur dal dretg nov sa drizza la liquidaziun dals bains matrimonials tranter ils consorts per l’entira durada da l’anteriur stadi dals bains e dal nov stadi ordinari dals bains tenor las prescripziuns davart la participaziun als acquists, nun ch’ils consorts hajan, il mument da l’entrada en vigur dal dretg nov, gia terminà la liquidaziun dals bains matrimonials tenor las disposiziuns davart l’uniun dals bains.
2 Avant l’entrada en vigur dal dretg nov po mintga consort dar part a l’auter en scrit, che lur anteriur stadi dals bains stoppia vegnir schlià tenor las disposiziuns dal dretg vegl.
3 Sch’il stadi dals bains è vegnì schlià perquai ch’in plant, ch’è vegnì inoltrà avant l’entrada en vigur dal dretg nov, è vegnì approvà, vegn la liquidaziun dals bains matrimonials fatga tenor il dretg vegl.
3. Mantegniment da l’uniun dals bains
Art. 9e760
1 Consorts che vivan en il stadi da l’uniun dals bains, senza avair midà quel tras in contract matrimonial, pon sa cunvegnir da mantegnair l’uniun dals bains cun inoltrar ina decleraziun cuminaivla en scrit a l’uffizi da registraziun dals bains matrimonials da lur domicil sin il pli tard 1 onn suenter l’entrada en vigur dal dretg nov; l’uffizi da registraziun dals bains matrimonials maina ina glista uffiziala da las decleraziuns che po vegnir consultada da mintgin.
2 Il stadi dals bains po vegnir fatg valair vers terzas persunas mo, sch’ellas enconuschan u duessan enconuscher quel.
3 Per ils bains reservads dals consorts valan en l’avegnir las novas prescripziuns davart la separaziun dals bains.
4. Mantegniment da la separaziun legala u giudiziala dals bains
Art. 9f761
Sche la separaziun dals bains e vegnida fatga pervia da la lescha u sin ordinaziun da la dretgira, valan per ils consorts las novas disposiziuns davart la separaziun dals bains.
4a. Dretg dals bains matrimonials da las persunas da la medema schlattaina che han maridà a l’exteriur avant che la midada dals 18 da december 2020 è vegnida messa en vigur definitivamain
Art. 9g762
1 Per pèrs da la medema schlattaina che han maridà a l’exteriur avant che la midada dals 18 da december 2020 è vegnida messa en vigur definitivamain, vala retroactivamain a partir dal mument da la maridaglia l’urden ordinari dals bains da la participaziun als acquists, nun ch’els hajan fixà insatge auter cun in contract matrimonial u cun in contract da facultad.
2 Avant che questa midada entra definitivamain en vigur, po mintga consort infurmar l’auter en scrit, che l’anteriur urden dals bains tenor l’artitgel 18 da la Lescha da partenadi dals 18 da zercladur 2004763 (LPart) vegnia mantegnì fin a quest mument.
3 L’anteriur urden dals bains tenor l’artitgel 18 LPart vegn er mantegnì, sch’igl è – il mument che questa midada entra en vigur definitivamain – pendent in plant che chaschuna la schliaziun da l’urden dals bains tenor dretg svizzer.
4 Las ordinaziuns correspundentas prevesan che pèrs che giavischan quai, vegnian inditgads sin actas, sin documents e sin formulars sco consorta e consort respectivamain sco bab e mamma areguard lur uffants.
5. Contract matrimonial
a. En general
Art. 10764
1 Sch’ils consorts han fatg in contract matrimonial tenor las disposiziuns dal Cudesch civil, vala quest contract vinavant e lur entir stadi dals bains matrimonials resta suttamess a las disposiziuns da fin ussa, cun resalva da las disposiziuns da quest titel davart ils bains reservads, davart la vigur legala vers terzas persunas e davart la separaziun dals bains tenor il contract matrimonial.
2 Per ils bains reservads dals consorts valan en l’avegnir las novas prescripziuns davart la separaziun dals bains.
3 Cunvegnas davart la participaziun ad augments ed a deficits en cas d’ina uniun dals bains na dastgan betg pregiuditgar ils dretgs a la part obligatorica dals uffants betg cuminaivels e da lur descendents.
b. Vigur legala vers terzas persunas
Art. 10a765
1 Il stadi dals bains po vegnir fatg valair vers terzas persunas mo, sch’ellas enconuschan u duessan enconuscher quel.
2 Sch’il contract matrimonial n’ha betg vigur legala vers terzas persunas, valan per las relaziuns cun quellas da qua envi las disposiziuns davart la participaziun als acquists.
c. Submissiun al dretg nov
Art. 10b766
1 Consorts che vivan en il stadi da l’uniun dals bains e che han midà quel tras in contract matrimonial, pon sa cunvegnir da suttametter lur relaziuns giuridicas al nov stadi ordinari dals bains da participaziun als acquists cun inoltrar ina decleraziun cuminaivla en scrit a l’uffizi da registraziun dals bains matrimonials da lur domicil sin il pli tard 1 onn suenter l’entrada en vigur dal dretg nov.
2 En quest cas vala la participaziun contractuala a l’augment en il futur per la summa totala dals augments da tuts dus consorts, nun ch’i saja vegnì fixà insatge auter en il contract matrimonial.
d. Separaziun contractuala dals bains tenor il dretg vegl
Art. 10c767
Sch’ils consorts han concludì ina separaziun dals bains sut il dretg vegl, valan per els en il futur las novas disposiziuns davart la separaziun dals bains.
e. Contracts matrimonials fatgs en vista a l’entrada en vigur dal dretg nov
Art. 10d768
Contracts matrimonials ch’èn vegnids fatgs avant l’entrada en vigur da la Lescha federala dals 5 d’october 1984, che duain dentant avair lur effects pir sut il dretg nov, na ston betg vegnir approvads da l’autoritad tutelara.
f. Register dals bains matrimonials
Art. 10e769
1 Cun l’entrada en vigur da la Lescha federala dals 5 d’october 1984 na vegnan betg pli fatgas novas inscripziuns en il register dals bains matrimonials.
2 Il dretg da prender invista dal register resta garantì.
6. Pajament dals debits en cas d’ina liquidaziun dals bains matrimonials
Art. 11770
Sch’il pajament da debits en daners u sche la restituziun da chaussas debitadas chaschuna al consort debitur grondas difficultads en cas d’ina liquidaziun dals bains matrimonials en connex cun l’entrada en vigur dal dretg nov, po el pretender da survegnir termins da pajament; sche las circumstanzas giustifitgeschan quai, sto vegnir prestada ina garanzia.
7. Protecziun dals crediturs
Art. 11a771
Sch’il dretg dals bains matrimonials sa mida cun l’entrada en vigur da la Lescha federala dals 5 d’october 1984, valan – en quai che concerna la responsabladad – las disposiziuns davart la protecziun dals crediturs en cas da midadas dal stadi dals bains.
III. La relaziun da figlialanza en general
Art. 12772
1 La constituziun ed ils effects da la relaziun da figlialanza èn suttamess al dretg nov uschespert ch’il nov Cudesch civil è entrà en vigur; il num da famiglia ed il dretg da burgais ch’èn vegnids acquistads tenor il dretg vegl restan mantegnids.
2 Ils uffants che sa chattan sut avugadia il mument da l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil e ch’èn – tenor il dretg nov – suttamess tenor la lescha a la pussanza dals geniturs, vegnan suttamess a la pussanza da lur geniturs il pli tard 1 onn suenter che quest dretg nov è entrà en vigur, nun ch’i saja vegnì ordinà il cuntrari sin basa da las disposiziuns davart la retratga da la tgira genituriala.
3 In transferiment u ina retratga da la tgira genituriala, ch’è vegnida disponida d’ina autoritad sut il dretg vegl, mantegna sia vigur legala er suenter l’entrada en vigur dal dretg nov.
4 Sche mo in genitur ha la tgira genituriala il mument che la midada dals 21 da zercladur 2013 entra en vigur, po l’auter genitur – entaifer 1 onn suenter l’entrada en vigur da questa midada – dumandar l’autoritad cumpetenta da disponer la tgira genituriala cuminaivla. L’artitgel 298b vegn applitgà tenor il senn.773
5 Il genitur, dal qual la tgira genituriala è vegnida privada a chaschun d’in divorzi, po sa drizzar sulet a la dretgira cumpetenta mo, sch’il divorzi ha gì lieu main che 5 onns avant l’entrada en vigur da la midada dals 21 da zercladur 2013.774
IIIbis. Adopziun
1. Cuntinuaziun dal dretg vegl
Art. 12a775
1 L’adopziun ch’è vegnida pronunziada avant l’entrada en vigur da las novas disposiziuns da la Lescha federala dals 30 da zercladur 1972 davart la midada dal Cudesch civil svizzer, è suttamessa vinavant al dretg ch’è entrà en vigur il 1. da schaner 1912776; ils consentiments ch’èn vegnids dads tenor quest dretg restan en mintga cas valaivels.
2 Persunas che n’èn betg anc 20 onns veglias il mument che la Lescha federala dals 7 d’october 1994 entra en vigur pon anc vegnir adoptadas tenor las disposiziuns davart persunas minorennas er suenter ch’ellas èn daventadas maiorennas, premess che lur dumonda vegnia inoltrada entaifer 2 onns dapi l’entrada en vigur da la lescha federala ed avant lur 20avel anniversari.777
2. Proceduras pendentas
Art. 12b778
Per proceduras d’adopziun ch’èn pendentas il mument da l’entrada en vigur da la midada dals 17 da zercladur 2016 vala il dretg nov.
3. Submissiun al dretg nov
Art. 12c779
Las disposiziuns da la midada dals 17 da zercladur 2016 concernent il secret d’adopziun, concernent las infurmaziuns davart ils geniturs biologics e davart lur descendents sco er concernent la pussaivladad da concluder relaziuns persunalas tranter ils geniturs biologics e l’uffant valan er per adopziuns ch’èn vegnidas pronunziadas avant lur entrada en vigur u ch’èn pendentas il mument da lur entrada en vigur.
Art. 12cbis780
IIIter. Contestaziun da la legitimaziun
Art. 12d781
Las disposiziuns dal dretg nov davart la contestaziun da la renconuschientscha d’in uffant suenter la maridaglia dals geniturs valan tenor il senn per la contestaziun d’ina legitimaziun ch’è vegnida fatga tenor il dretg vegl.
IV. Plant da paternitad
1. Plants pendents
Art. 13782
1 In plant ch’è pendent il mument da l’entrada en vigur dal dretg nov vegn giuditgà tenor il dretg nov.
2 Ils effects fin a l’entrada en vigur dal dretg nov sa drizzan tenor il dretg vegl.
2. Plants novs
Art. 13a783
1 Sche l’obligaziun dal bab da furnir prestaziuns en daners è stada stabilida tras ina decisiun giudiziala u tras in contract avant ch’il dretg nov è entrà en vigur e sche l’uffant n’aveva betg anc cumplenì 10 onns il mument da l’entrada en vigur dal dretg nov, po el purtar plant entaifer 2 onns per laschar constatar la relaziun da figlialanza tenor las disposiziuns dal dretg nov.
2 Sche l’accusà po cumprovar che sia paternitad saja exclusa u main probabla che quella d’in terz, extingua il dretg da l’uffant sin contribuziuns per il mantegniment futur.
IVbis. Termin per constatar e per contestar la relaziun da figlialanza
Art. 13b784
Tgi che daventa maioren tras l’entrada en vigur da la Lescha federala dals 7 d’october 1994, po en mintga cas inoltrar anc durant 1 onn in plant per constatar u per contestar la relaziun da figlialanza.
IVter. Contribuziuns da mantegniment
1. Titels da mantegniment existents
Art. 13c
Contribuziuns da mantegniment a l’uffant ch’èn vegnidas fixadas avant l’entrada en vigur da la midada dals 20 da mars 2015 en in contract da mantegniment approvà u en ina decisiun, vegnan fixadas da nov sin dumonda da l’uffant. Sch’ellas èn vegnidas fixadas ensemen cun contribuziuns da mantegniment al genitur, dastgan ellas vegnir adattadas mo en cas d’ina midada considerabla da las relaziuns.
2. Proceduras pendentas
Art. 13cbis
1 Per proceduras ch’èn pendentas il mument da l’entrada en vigur da la midada dals 20 da mars 2015 vegn applitgà il dretg nov.
2 Il Tribunal federal decida tenor il dretg vegl, sche la decisiun contestada è vegnida pronunziada avant l’entrada en vigur da la midada dals 20 da mars 2015; quai vala er en cas d’ina eventuala refusa a l’instanza chantunala.
IVquater. Num da l’uffant
Art. 13d787
1 Sch’ils geniturs n’han betg pli in num da famiglia cuminaivel sin fundament d’ina decleraziun tenor l’artitgel 8a da quest titel suenter che la midada dals 30 da settember 2011 da questa lescha è entrada en vigur, pon els declerar entaifer 1 onn dapi l’entrada en vigur dal dretg nov, che l’uffant survegnia il num da nubil dal consort che ha fatg questa decleraziun.
2 Sche la tgira genituriala per in uffant da geniturs betg maridads è vegnida surdada als geniturs u sulettamain al bab avant che la midada dals 30 da settember 2011 da questa lescha è entrada en vigur, po la decleraziun ch’è previsa tenor l’artitgel 270a alineas 2 e 3 vegnir fatga entaifer 1 onn dapi l’entrada en vigur dal dretg nov.
3 Il consentiment da l’uffant resta resalvà sa basond sin l’artitgel 270b.
V. Protecziun da creschids
1. Mesiras existentas
Art. 14788
1 Per la protecziun da creschids vala il dretg nov, uschespert che la midada dals 19 da december 2008789 è entrada en vigur.
2 Persunas ch’èn vegnidas avugadadas tenor il dretg vegl, stattan sut curatella cumplessiva cun l’entrada en vigur dal dretg nov. L’autoritad per la protecziun da creschids fa d’uffizi uschè svelt sco pussaivel las adattaziuns necessarias dal dretg nov. En cas che la tgira genituriala vegn prolungada èn ils geniturs deliberads da l’obligaziun d’inventarisar, da l’obligaziun da far in rapport periodic ed in rendaquint sco er da l’obligaziun da dumandar il consentiment per tschertas fatschentas, fin che l’autoritad per la protecziun da creschids decida insatge auter en chaussa.
3 Las ulteriuras mesiras ch’èn vegnidas ordinadas tenor il dretg vegl scadan il pli tard 3 onns suenter l’entrada en vigur da la midada dals 19 da december 2008, nun che l’autoritad per la protecziun da creschids las haja transferidas en mesiras dal dretg nov.
4 Ina privaziun da la libertad per motivs da provediment ch’in medi ha ordinà sin basa da l’artitgel 397b alinea 2 da la versiun dal 1. da schaner 1981790 per ina persuna ch’è ha ina malsogna psichica vegn mantegnida. L’institut communitgescha il pli tard 6 mais suenter l’entrada en vigur dal dretg nov a l’autoritad per la protecziun da creschids, sch’el è da l’avis che las premissas dal plazzament sajan ademplidas er vinavant. L’autoritad per la protecziun da creschids fa ils scleriments ch’èn necessaris tenor las disposiziuns davart l’examinaziun periodica e conferma eventualmain la decisiun da plazzament.
2. Proceduras pendentas
Art. 14a791
1 Cun l’entrada en vigur da la midada dals 19 da december 2008792 cuntinuescha la nova autoritad cumpetenta cun las proceduras pendentas.
2 Il nov dretg da procedura vegn applitgà.
3 L’autoritad decida, sche e quant enavant che la procedura veglia sto vegnir cumplettada.
D. Dretg d’ierta
I. Ierta e successiun d’ierta
Art. 15
1 La successiun d’ierta d’ina persuna ch’è morta avant l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil vegn reglada tenor il dretg vegl er suenter quest termin; il medem vala er per ils effects dals bains matrimonials ch’èn nunseparabels da l’ierta tenor il dretg chantunal e che naschan cun la mort dal bab, da la mamma u d’in consort.
2 Questa prescripziun sa referescha tant als ertavels sco er a la successiun d’ierta.
II. Disposiziuns per causa da mort
Art. 16
1 Sch’in testader ch’è abel da disponer ha fatg u ha revocà – avant l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil – ina disposiziun per causa da mort tenor il dretg ch’era en vigur da quel temp, na po quest act betg vegnir contestà cun la motivaziun, ch’il testader saja mort suenter l’entrada en vigur dal dretg nov e na fiss betg stà abel da disponer tenor quel.
2 Ina disposiziun testamentara na po betg vegnir contestada pervia d’ina mancanza formala, sche las formalitads, che valevan il temp cur che l’act è vegnì fatg u cur ch’il testader è mort, èn vegnidas observadas.
3 Sch’il testader è mort suenter l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil, vegni decidì en mintga cas tenor il dretg nov, sch’ina disposiziun per causa da mort vegn contestada cun la motivaziun che la part disponibla saja surpassada u che la maniera da disponer na saja betg admessa.
E. Dretgs reals
I. En general
Art. 17
1 Ils dretgs reals ch’existan il mument ch’il nov Cudesch civil entra en vigur restan renconuschids er sut il dretg nov, cun resalva da las prescripziuns davart il register funsil.
2 Concernent lur cuntegn èn la proprietad ed ils dretgs reals limitads però suttamess al dretg nov suenter l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil, nun che quel prevesia in’excepziun.
3 Dretgs reals che na pudessan betg pli vegnir constituids tenor il dretg nov, restan suttamess al dretg vegl.
II. Dretg sin inscripziun en il register funsil
Art. 18
1 Sch’ina pretensiun che ha l’intent da constituir in dretg real è vegnida fundada avant l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil, vegn ella renconuschida sco valaivla, sch’ella correspunda a la furma dal dretg vegl u dal dretg nov.
2 L’ordinaziun davart il register funsil fixescha, tge documents d’identitad che ston vegnir preschentads per laschar inscriver tals dretgs.
3 Sch’il cuntegn d’in dretg real e stabilì tras in act giuridic, fatg avant l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil, vegn el er renconuschì sut il dretg nov, uschenavant ch’el sa cumporta cun tal.
III. Acquist tras giudida
Art. 19
1 A partir dal mument ch’il nov Cudesch civil è entrà en vigur, sa drizza l’acquist tras giudida tenor il dretg nov.
2 Sch’in acquist tras giudida che correspunda er al dretg nov ha cumenzà sut il dretg vegl, vegn il temp ch’è passà avant l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil mess a quint proporziunalmain al termin dal dretg nov.
IV. Dretgs da proprietad spezials
1. Bostga sin terren ester
Art. 20793
1 Dretgs da proprietad ch’existan vi da bostga sin terren ester vegnan renconuschids er vinavant tenor il dretg chantunal.
2 Ils chantuns èn autorisads da restrenscher u d’abolir questas relaziuns da dretg.
2. Proprietad en condomini
a. Fatgs originars
Art. 20bis794
La proprietad en condomini, dominada dal dretg chantunal vegl, è suttamessa a las novas prescripziuns dal nov Cudesch civil, er sch’ils plauns u sche las parts da plauns n’èn betg abitaziuns u localitads da fatschenta che furman unitads entiras.
b. Transfurmaziuns
Art. 20ter795
1 Ils chantuns pon er suttametter a las novas disposiziuns la proprietad en condomini ch’è vegnida inscritta en il register funsil en las furmas dal dretg ch’è entrà en vigur il 1. da schaner 1912.
2 Questa submissiun entra en vigur cun las midadas correspundentas da las inscripziuns en il register funsil.
c. Rectificaziun dals registers funsils
Art. 20quater796
Per pudair suttametter la proprietad en condomini transfurmada a las novas prescripziuns e per inscriver la proprietad en condomini originala en il register funsil, pon ils chantuns ordinar ch’ils registers funsils vegnian rectifitgads e decretar prescripziuns da procedura spezialas per quest intent.
V. Servituts funsilas
Art. 21
1 Las servituds funsilas ch’èn vegnidas constituidas avant l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil restan valaivlas suenter l’introducziun dal register funsil er senza ch’ellas sajan inscrittas en quel; ellas na pon dentant betg vegnir fatgas valair vers terzas persunas da buna fai, uschè ditg ch’ellas n’èn betg inscrittas.
2 Obligaziuns colliadas accessoricamain cun servituts ch’èn vegnidas constituidas avant l’entrada en vigur da la midada dals 11 da december 2009797 e che resultan mo da mussaments dal register funsil, pon vegnir fatgas valair er vinavant vers terzas persunas ch’èn sa fidadas da buna fai sin il register funsil.798
VI. Dretgs da pegn funsil
1. Renconuschientscha dals titels da pegn existents
Art. 22
1 Ils titels da pegn ch’existan il mument ch’il nov Cudesch civil entra en vigur, restan valaivels senza ch’els stoppian vegnir adattads al dretg nov.
2 Igl è dentant resalvà als chantuns da prescriver ch’ils titels da pegn existents vegnian renovads ed adattads a las disposiziuns dal dretg nov entaifer in tschert termin.
2. Constituziun da dretgs da pegn
Art. 23
1 Suenter l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil dastgan vegnir constituidas mo quellas spezias da dretgs da pegn funsil ch’èn renconuschidas dal dretg nov.
2 Fin a l’introducziun dal register funsil vegnan els constituids tenor las furmas dal dretg chantunal da fin ussa.
3. Extincziun da titels
Art. 24
1 Suenter ch’il dretg nov è entrà en vigur, vegnan sias disposiziuns applitgadas per extinguer u per midar titels, per decretar in pegn e per chaussas sumegliantas.
2 Uschè ditg ch’il register funsil n’è betg introducì, ston vegnir observadas las furmas tenor il dretg chantunal.
4. Dimensiun da la garanzia ipotecara
Art. 25
1 Per tut ils dretgs da pegn funsil vegn la dimensiun da la garanzia ipotecara determinada tenor il dretg nov.
2 Sche tscherts objects determinads èn vegnids dads en pegn al creditur ensemen cun il bain immobigliar, e quai en moda giuridicamain valaivla sin basa d’ina cunvegna speziala, restan quests objects suttamess al pegn, er sch’els na pudessan betg vegnir impegnads tenor il dretg nov.
5. Dretgs ed obligaziuns che resultan dal pegn immobigliar
a. En general
Art. 26
1 Ils dretgs e las obligaziuns dals crediturs e dals debiturs concernent ils pegns immobigliars ch’existan il mument da l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil vegnan reglads tenor il dretg vegl, uschenavant ch’i sa tracta d’effects da contracts.
2 Er per quests pegns immobigliars vala a partir da quest mument il dretg nov, sch’i sa tracta d’effects ch’èn stabilids tenor la lescha e che na pon betg vegnir midads tras contracts.
3 Sch’il pegn cumpiglia plirs bains immobigliars, restan quels engrevgiads tenor il dretg vegl.
b. Mesiras da garanzia
Art. 27
Ils dretgs dal creditur durant la durada dal pegn, en spezial quels da far ordinar mesiras da garanzia, èn suttamess al dretg nov per tut ils pegns immobigliars, e quai a partir dal mument ch’il nov Cudesch civil entra en vigur; il medem vala er per ils dretgs dal debitur.
c. Disditga, transferiment
Art. 28
Per disdir credits ch’èn garantids tras pegns immobigliars sco er per transferir ils titels d’ina persuna ad in’autra sto vegnir observà il dretg vegl, sch’i sa tracta da pegns ch’èn vegnids constituids gia avant l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil; resalvadas restan dentant las prescripziuns dal dretg nov ch’èn absolutamain liantas.
6. Rang
Art. 29
1 Il rang dals dretgs da pegn vegn fixà dal dretg vegl fin ch’ils bains immobigliars èn inscrits en il register funsil.
2 A partir dal mument da l’introducziun dal register funsil vegn il rang dals crediturs fixà tenor las disposiziuns dal nov Cudesch civil davart il register funsil.
7. Post da pegn
Art. 30
1 Concernent il post da pegn fix u concernent il dretg dal creditur d’entrar e da s’avanzar en in post liber vegn applitgà il dretg nov a partir da l’introducziun dal register funsil, ed en mintga cas 5 onns suenter ch’il nov Cudesch civil è entrà en vigur; ils dretgs spezials ch’existan a favur dal creditur restan resalvads.
2 Ils chantuns pon fixar ulteriuras disposiziuns transitoricas.799
8. ...
Art. 31 e 32800
9. Tractament egual da spezias da pegn veglias cun talas dal dretg nov
Art. 33
1 Las leschas introductivas chantunalas pon fixar che l’ina u l’autra spezia da pegn immobigliar dal dretg vegl vegnia – en general u mo per tschertas relaziuns – tractada da medema maniera sco la furma correspundenta dal dretg nov.
2 Uschenavant che quai vegn fatg, vegnan tals dretgs da pegn chantunals er reglads tras las disposiziuns dal nov Cudesch civil a partir dal mument ch’el è entrà en vigur.
3 ...801
10. Cuntinuaziun dal dretg vegl per spezias da pegn veglias
Art. 33a802
1 Brevs da rendita sco er brevs ipotecaras emessas en serias restan inscrittas en il register funsil.
2 Ellas èn suttamessas er vinavant a las disposiziuns dal dretg vegl.
3 Il dretg chantunal po prevair la transfurmaziun da brevs da rendita ch’èn vegnidas constituidas sin basa da dretg federal u da dretg vegl en spezias da pegn dal dretg vertent. Per imports minimals po la transfurmaziun er cuntegnair l’introducziun d’ina responsabladad persunala dal proprietari dal bain immobigliar impegnà.
11. Transfurmaziun da la spezia da la brev ipotecara
Art. 33b803
Il proprietari d’in bain immobigliar e las persunas che han in dretg sin il bain immobigliar pon pretender cuminaivlamain en scrit ch’ina brev ipotecara sin palpiri, ch’è vegnida inscritta avant l’entrada en vigur da la midada dals 11 da december 2009804, vegnia transfurmada en ina brev ipotecara registrada.
VII. Pegns movibels
1. Furma
Art. 34
1 A partir da l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil pon ils pegns movibels vegnir constituids mo en las furmas che vegnan previsas da quel.
2 Pegns movibels ch’èn vegnids constituids avant quest mument e tenor in’autra furma extinguan suenter 6 mais dapi l’entrada en vigur dal dretg nov, sch’il termin da pajament era gia scrudà, ed en cas ch’il termin scroda pli tard, a partir dal mument ch’el scroda u a partir dal mument che la pretensiun po vegnir disditga.
2. Effects
Art. 35
1 Ils effects dal pegn movibel, ils dretgs e las obligaziuns dal creditur da pegn, da l’impegnader u dal debitur da pegn sa drizzan tenor il nov Cudesch civil a partir dal mument ch’el è entrà en vigur, e quai er, sch’il pegn è vegnì constituì gia avant il mument da l’entrada en vigur.
2 In contract da scadenza dal pegn a favur dal creditur ch’è vegnì fatg avant l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil, daventa nunvalaivel a partir da quest mument.
VIII. Dretg da retenziun
Art. 36
1 Il dretg da retenziun tenor il nov Cudesch civil s’extenda er sin talas chaussas ch’èn vegnidas en ils mauns dal creditur avant sia entrada en vigur.
2 Il creditur po far valair quest dretg er per pretensiuns ch’èn naschidas avant quest mument.
3 Ils dretgs da retenziun ch’èn naschids pli baud èn – en quai che concerna lur effects – suttamess a las disposiziuns dal nov Cudesch civil.
IX. Possess
Art. 37
Il possess è suttamess al dretg nov a partir dal mument ch’il nov Cudesch civil entra en vigur.
X. Register funsil
1. Introducziun dal register funsil
Art. 38
1 Suenter avair tadlà ils chantuns fixescha il Cussegl federal il plan general per introducir il register funsil. Questa cumpetenza po el transferir al departament u a l’uffizi cumpetent.805
2 ...806
2. Mesiraziun uffiziala
a. ...
Art. 39807
...
b. Relaziun cun il register funsil
Art. 40
1 Per regla duai la mesiraziun preceder l’introducziun dal register funsil.
2 Cun il consentiment dal Cussegl federal po il register funsil gia vegnir constituì pli baud, sch’i èn avant maun registers dals bains immobigliars ch’èn precis avunda.
c. Temp da la realisaziun
Art. 41
1 ...808
2 La mesiraziun e l’introducziun dal register funsil pon vegnir realisadas ina suenter l’autra per ils singuls districts d’in chantun.
Art. 42809
3. Inscripziun dals dretgs reals
a. Procedura
Art. 43
1 A chaschun da l’introducziun dal register funsil duain vegnir inscrits ils dretgs reals ch’existan gia da quel temp.
2 Per quest intent sto vegnir decretà in clom public cun l’invitaziun d’annunziar e da laschar inscriver quests dretgs.
3 Ils dretgs reals ch’èn inscrits en registers publics tenor il dretg vegl, vegnan transferids d’uffizi en il register funsil, uschenavant ch’els pon vegnir constituids tenor il dretg nov.
b. Consequenzas, sche l’inscripziun vegn tralaschada
Art. 44
1 Ils dretgs reals tenor il dretg vegl che na vegnan betg inscrits mantegnan bain lur valaivladad, els na pon dentant betg vegnir fatgs valair vers terzas persunas ch’èn sa fidadas da buna fai sin il register funsil.
2 Igl è resalvà a la legislaziun federala u chantunala da declerar tut ils dretgs reals che n’èn betg vegnids inscrits en il register funsil sco abolids a partir d’in tschert termin, suenter ch’igl è vegnì decretà in clom public.
3 Las grevezzas funsilas da dretg public e las ipotecas legalas da dretg chantunal ch’èn resultadas avant l’entrada en vigur da la midada dals 11 da december 2009810 e che n’èn betg inscrittas pon vegnir fatgas valair anc durant 10 onns suenter l’entrada en vigur da la midada vers terzas persunas ch’èn sa fidadas da buna fai sin il register funsil.811
4. Dretgs reals abolids
Art. 45812
1 Dretgs reals che na pon betg pli vegnir constituids tenor il dretg dal register funsil, sco per exempel la proprietad da bostga sin terren ester, dretgs da pegns da giudida e dretgs sumegliants, na vegnan betg inscrits en il register funsil; els ston dentant vegnir remartgads en quel en moda opportuna.
2 Sch’els èn ids a perder per in motiv u l’auter, na pon els betg pli vegnir constituids da nov.
5. Spustament da l’introducziun dal register funsil
Art. 46
1 Cun l’autorisaziun dal Cussegl federal pon ils chantuns spustar d’introducir il register funsil tenor las prescripziuns dal nov Cudesch civil, uschespert che las furmas dal dretg chantunal, cun u senza cumplettaziuns, paran dad esser suffizientas per garantir ils effects dal register funsil en il senn dal dretg nov.
2 En quest cas stoi vegnir fixà exactamain, cun tge furmas dal dretg chantunal ch’ils effects dal dretg nov duain esser colliads.
6. Entrada en vigur dal dretg real avant il register funsil
Art. 47
Il dretg real dal nov Cudesch civil entra generalmain en vigur er senza ch’ils registers funsils sajan vegnids constituids.
7. Effects da furmas chantunalas
Art. 48
1 Cun l’entrada en vigur dal dretg real ed avant l’introducziun dal register funsil pon ils chantuns designar las furmas, a las qualas ils effects dal register funsil vegnan attribuids immediatamain (omologaziun, inscripziun en registers da bains immobigliars, d’ipotecas u da servituts).
2 Ils chantuns pon fixar che questas furmas possedan er senza u avant l’introducziun dal register funsil ils effects ch’èn colliads cun tal e che concernan la constituziun, il transferiment, la midada e l’extincziun dals dretgs reals.
3 Effects dal register funsil a favur da terzas persunas da buna fai n’existan percunter betg avant ch’il register funsil è vegnì introducì u avant ch’in auter institut è vegnì declerà sco equivalent.
F. Surannaziun
Art. 49813
1 Sch’il dretg nov fixescha in termin pli lung ch’il dretg vegl, vala il dretg nov, uschenavant che la surannaziun tenor il dretg vertent n’è betg anc entrada.
2 Sch’il dretg nov fixescha in termin pli curt, vala il dretg vegl.
3 L’entrada en vigur dal dretg nov n’ha nagins effects sin il cumenzament d’ina surannaziun currenta, nun che la lescha disponia insatge auter.
4 Dal rest vala il dretg nov per la surannaziun a partir dal mument ch’el entra en vigur.
G. Furmas da contract
Art. 50
Contracts ch’èn vegnids fatgs avant l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil restan valaivels, er sche lur furma na correspunda betg a las prescripziuns dal dretg nov.
Segund chapitel Disposiziuns introductivas e transitoricas
A. Aboliziun dal dretg civil chantunal
Art. 51
Cun l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil èn abolidas tut las disposiziuns da dretg civil dals chantuns, nun ch’il dretg federal prevesia insatge auter.
B. Disposiziuns chantunalas cumplementaras
I. Dretgs ed obligaziuns dals chantuns
Art. 52
1 Ils chantuns decreteschan las disposiziuns ch’èn previsas per cumplettar il nov Cudesch civil, en spezial en quai che concerna la cumpetenza da las autoritads e l’organisaziun dals uffizis dal stadi civil, dals uffizis d’avugadia814 e dal register funsil.
2 Uschenavant ch’il dretg nov dovra, per pudair vegnir applitgà, necessariamain ina cumplettaziun tras disposiziuns chantunalas, èn ils chantuns obligads da decretar talas; els pon far quai ad interim tras ordinaziuns.815
3 Las disposiziuns chantunalas davart il dretg da register ston vegnir approvadas da la Confederaziun.816
4 Las ulteriuras disposiziuns chantunalas ston vegnir suttamessas a l’Uffizi federal da giustia per laschar prender enconuschientscha.817
II. Ordinaziuns substitutivas da la Confederaziun
Art. 53
1 Sch’in chantun n’ha betg decretà ad uras las disposiziuns necessarias, decretescha il Cussegl federal quellas provisoricamain empè dal chantun, annunziond quai a l’Assamblea federala.
2 Sch’in chantun na decretescha betg in’ordinaziun cumplettanta en ina chaussa, nua ch’ina tala n’è betg absolutamain necessaria, vegnan applitgadas las prescripziuns dal nov Cudesch civil.
C. Designaziun da las autoritads cumpetentas
Art. 54
1 Nua ch’il nov Cudesch civil discurra d’ina autoritad cumpetenta, decidan ils chantuns, tge autoritad ch’exista gia u che sto anc vegnir creada, che duai esser cumpetenta.
2 Nua che la lescha na discurra betg expressivamain da la dretgira u d’ina autoritad administrativa, èn ils chantuns libers da designar sco cumpetenta in’autoritad giudiziala u administrativa.
3 Tant enavant ch’il Cudesch da procedura civila dals 19 da december 2008818 n’è betg applitgabel, reglan ils chantuns la procedura.819
D. Documentaziun publica
I. En general820
Art. 55
1 Ils chantuns fixeschan per lur territori las modalitads da la documentaziun publica.
2 Els han er da decretar las disposiziuns che reglan la constituziun da documentaziuns publicas en ina lingua estra.
II. Copias e legalisaziuns electronicas
Art. 55a821
1 Ils chantuns pon autorisar ils funcziunaris da documentaziun da far copias electronicas da documents publics ch’els han emess.
2 Els pon er autorisar ils funcziunaris da documentaziun da certifitgar electronicamain che las copias electronicas ch’els han emess correspundian als documents originals sin palpiri sco er da legalisar l’autenticitad da suttascripziuns.
3 Il funcziunari da documentaziun sto duvrar ina signatura electronica qualifitgada che sa basa sin in certificat qualifitgà d’in purschider renconuschì da servetschs da certificaziun en il senn da la Lescha federala dals 18 da mars 2016822 davart la signatura electronica.823
4 Il Cussegl federal decretescha las disposiziuns executivas che garanteschan l’interoperabilitad dals sistems d’informatica sco er l’integritad, l’autenticitad e la segirezza da las datas.
E. Concessiuns da dretgs d’aua
Art. 56824
Fin ch’i vegn decretada ina lescha federala davart la concessiun da dretgs d’aua, vala la suandanta disposiziun:
Las concessiuns da dretgs vi dad auas publicas pon vegnir inscrittas en il register funsil sco dretgs independents e permanents, uschenavant ch’ellas en vegnidas dadas per almain 30 onns u per in temp nundeterminà ed uschenavant ch’ellas n’èn betg colliadas sco servituts vi d’in bain immobigliar.
Art. 57825 F.–H. ...
J. Scussiun e concurs
Art. 58826
La Lescha federala dals 11 d’avrigl 1889827 davart scussiun e concurs vegn midada sco suonda suenter l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil:
...828
K. Applicaziun da dretg svizzer ed ester
Art. 59829
1 La Lescha federala dals 25 da zercladur 1891830 davart las relaziuns da dretg civil dals domiciliads e dals dimorants mantegna sia vigur per las relaziuns da dretg dals Svizzers a l’exteriur e dals esters en Svizra ed uschenavant ch’i dat conflicts pervia dal dretg chantunal different.
2 ...831
3 La Lescha federala dals 25 da zercladur 1891 cuntegna la suandanta integraziun: art. 7a–7i
...
L. Aboliziun dal dretg civil federal
Art. 60832
1 Cun l’entrada en vigur dal nov Cudesch civil èn abolidas tut las disposiziuns dal dretg civil da la Confederaziun che stattan en cuntradicziun cun quel.
2 En spezial èn abolidas:
la Lescha federala dals 24 da december 1874833 davart ils acts dal stadi civil e la maridaglia;
la Lescha federala dals 22 da zercladur 1881834 davart l’abilitad d’agir persunala;
la Lescha federala dals 14 da zercladur 1881835 davart il Dretg d’obligaziuns.
3 En vigur restan las leschas spezialas davart il dretg da viafiers, da bastiments a vapur, da posta, da telegraf e da telefon, davart l’impegnaziun e la liquidaziun sfurzada da las viafiers, quellas davart la lavur en fabrica e la responsabladad en manaschis da fabrica ed en autras interpresas sco er tut las leschas federalas davart objects dal Dretg d’obligaziuns, ch’èn vegnidas decretadas ultra da la Lescha federala dals 14 da zercladur 1881 davart il Dretg d’obligaziuns.
M. Disposiziun finala
Art. 61836
1 Il nov Cudesch civil entra en vigur il 1. da schaner 1912.
2 Cun il consentiment da l’Assamblea federala po il Cussegl federal metter en vigur gia pli baud singulas disposiziuns.
Text da las anteriuras disposiziuns837 dal sisavel titel
Sisavel titel Il dretg dals bains matrimonials dals consorts
Emprim chapitel Prescripziuns generalas
A. Urden ordinari dals bains
Art. 178
Ils consorts èn suttamess a las prescripziuns davart l’uniun dals bains, nun ch’els fixeschian insatge auter cun in contract matrimonial u ch’els sajan suttamess a l’urden extraordinari dals bains.
B. Urden dals bains dal contract matrimonial
I. Cuntegn dal contract
Art. 179
1 Il contract matrimonial po vegnir fatg tant avant sco er suenter maridar.
2 Ils spus u ils consorts ston surpigliar per lur contract in dals urdens dals bains ch’èn previs en questa lescha.
3 In contract matrimonial ch’è vegnì fatg suenter maridar na dastga betg periclitar la responsabladad vertenta da la facultad vers terzas persunas.
II. Abilitad da far in contract
Art. 180
1 Per far, per midar e per annullar in contract matrimonial ston las parts contrahentas avair l’abilitad da giuditgar.
2 Sch’ellas èn minorennas u avugadadas, dovri il consentiment da lur represchentanza legala.
III. Furma dal contract
Art. 181
1 Per far, per midar e per annullar en moda valaivla in contract matrimonial dovri ina documentaziun publica sco er la suttascripziun da las persunas contrahentas e da lur represchentanzas legalas.
2 Contracts matrimonials che vegnan fatgs durant la lètg basegnan ultra da quai il consentiment da l’autoritad tutelara.
3 Il contract matrimonial entra en vigur vers terzas persunas tenor las prescripziuns davart il register dals bains matrimonials.
C. Urden extraordinari dals bains
I. Separaziun legala dals bains
Art. 182
1 Sch’ils crediturs han gì perditas tar il concurs d’in consort, vegn ina separaziun dals bains fatga tenor la lescha.
2 Sch’i èn avant maun – il mument ch’ils spus maridan – crediturs, che possedan attests da perdita, pon ils spus constituir la separaziun dals bains cun laschar registrar quest urden dals bains en il register dals bains matrimonials avant la maridaglia.
II. Separaziun giudiziala dals bains
1. Sin dumonda da la consorta
Art. 183
La dretgira sto ordinar la separaziun dals bains sin dumonda da la consorta, sche:
il consort n’ha betg quità dal mantegniment da la dunna e da l’uffant tenor sia obligaziun;
el na presta betg la garanzia pretendida per il bain ch’è vegnì apportà da la consorta;
il consort u il bain cuminaivel è surdebità.
2. Sin dumonda dal consort
Art. 184
La dretgira sto ordinar la separaziun dals bains sin dumonda dal consort, sche:
la consorta è surdebitada;
la consorta refusa nungiustifitgadamain da dar a ses consort il consentiment ch’è necessari tenor la lescha u tenor l’urden dals bains per disponer davart la facultad matrimoniala;
la consorta ha pretendì garanzias per il bain ch’ella ha apportà.
3. Sin dumonda dals crediturs
Art. 185
La dretgira sto ordinar la separaziun dals bains sin dumonda d’in creditur, sche quel ha gì ina perdita tras la scussiun sin impegnaziun ch’è vegnida fatga cunter in consort.
III. Cumenzament da la separaziun dals bains
Art. 186
1 La separaziun dals bains pervia da concurs cumenza il mument ch’ils attests da perdita vegnan emess; en quai che concerna la facultad ch’ils consorts han acquistà tras ierta u en in’autra moda e maniera dapi l’avertura dal concurs ha ella dentant pir effect a partir dal mument da l’acquist.
2 La separaziun giudiziala dals bains cumenza il mument che la dumonda vegn fatga.
3 En cas d’in concurs u d’ina sentenzia giudiziala vegn la separaziun dals bains annunziada d’uffizi al register dals bains matrimonials per vegnir inscritta.
IV. Annullaziun da la separaziun dals bains
Art. 187
1 La separaziun dals bains ch’è entrada pervia d’in concurs u ch’è vegnida ordinada pervia d’ina perdita tras scussiun sin impegnaziun na vegn betg abolida mo cun cuntentar ils crediturs.
2 Sin dumonda d’in consort po la dretgira ordinar che l’urden dals bains vegl vegnia restabilì.
3 Il restabiliment sto vegnir annunzià d’uffizi per l’inscripziun en il register dals bains matrimonials.
D. Midada da l’urden dals bains
I. Responsabladad
Art. 188
1 Cun liquidar ils bains matrimonials tranter ils consorts u cun midar l’urden dals bains na dastgan ils crediturs d’in consort u da la cuminanza conjugala betg vegnir restrenschids en lur dretg da vegnir indemnisads or da la facultad dal consort u da la cuminanza conjugala.
2 Sch’ina tala facultad è passada en proprietad d’in consort, sto quel pajar ils debits. El po però sa deliberar da questa obligaziun, sch’el cumprova che la facultad obtegnida na basta betg per pajar quests debits.
3 La summa che la consorta survegn or dal concurs dal consort u or da l’impegnaziun adesiva, resta privada dals crediturs dal consort, nun che quels sajan er crediturs da la consorta.
II. Liquidaziun en cas da la separaziun dals bains
Art. 189
1 Sche la separaziun dals bains ha lieu durant la lètg, sa divida la facultad matrimoniala – cun resalva dals dretgs dals crediturs – en il bain propri da l’um ed en il bain propri da la dunna.
2 In avanzament vegn attribuì als consorts tenor l’urden dals bains vegl, ina diminuziun sto il consort surpigliar, nun ch’el cumprovia che la consorta haja chaschunà quella.
3 Sch’il consort salva la pussanza da disponer dal bain propri da la consorta durant la liquidaziun, sto el – sin dumonda da la consorta – prestar garanzias.
E. Bains reservads
I. Constituziun
1. En general
Art. 190
1 Il bain reservà vegn constituì tras in contract matrimonial, tras ina contribuziun da terzas persunas u tenor la lescha.
2 La part obligatorica ch’in consort survegn da ses parents tras ierta, n’al po betg vegnir attribuida sco bain reservà.
2. Tenor la lescha
Art. 191
Tenor la lescha èn bains reservads:
ils objects che servan ad in consort exclusivamain per il diever persunal;
las valurs da facultad dal bain da la consorta, cun las qualas la consorta pratitgescha ina professiun u in mastergn;
il gudogn da la consorta che deriva d’ina lavur independenta.
II. Effects
Art. 192
1 Il bain reservà suttastat per regla, ed en spezial en vista a l’obligaziun da la consorta da gidar a purtar ils custs da la lètg, a las reglas da la separaziun dals bains.
2 La consorta sto duvrar ses gudogn che deriva da la lavur – sche necessari – per ils basegns da la chasada.
III. Chargia da cumprova
Art. 193
Sch’in consort pretenda ch’ina valur da facultad appartegnia al bain reservà, sto el cumprovar quai.
Segund chapitel L’uniun dals bains
A. Relaziuns da proprietad
I. Facultad matrimoniala
Art. 194
1 L’uniun dals bains reunescha tut las facultads, che appartegnan als consorts il mument da la maridaglia u che passan ad els durant la lètg, a la facultad matrimoniala.
2 Exceptads da quai è il bain reservà da la consorta.
II. Proprietad dal consort e da la consorta
Art. 195
1 La part da la facultad matrimoniala che tutga a la consorta il mument ch’ella marida u che passa gratuitamain ad ella durant la lètg per motiv d’ierta u en autra moda e maniera, è il bain ch’ella ha apportà en la lètg e resta en sia proprietad.
2 Il consort ha la proprietad dal bain ch’el ha apportà en la lètg e da tut las facultads matrimonialas che na tutgan betg tar il bain da la consorta.
3 Il gudogn da la consorta e dals fritgs natirals dal bain da la consorta daventa proprietad dal consort il mument da sia scadenza u da la separaziun, cun resalva da las disposiziuns davart ils bains reservads.
III. Cumprova
Art. 196
1 Sch’in consort pretenda ch’ina valur da facultad appartegnia al bain da la consorta, sto el cumprovar quai.
2 Sch’i vegnan fatgas acquisiziuns durant la lètg per remplazzar valurs da facultad da la consorta, vegni supponì che quellas tutgian tar il bain da la consorta.
IV. Inventari
1. Constituziun e forza da cumprova
Art. 197
1 Tant il consort sco er la consorta pon pretender da tut temp ch’i vegnia fatg in inventari public dals bains propris ch’els han apportà en la lètg.
2 Sch’in tal inventari vegn fatg entaifer 6 mais suenter ch’ils bains èn vegnids apportads, vegn quel supponì sco correct.
2. Impurtanza da la stimaziun
Art. 198
1 Sch’i vegn colliada ina stimaziun cun l’inventari e sche la stimaziun vegn fatga en in document public, vegn l’obligaziun vicendaivla dals consorts da cumpensar las valurs da facultad mancantas fixada tras questa stimaziun.
2 Sche objects èn vegnids alienads da buna fai durant la lètg per in pretsch pli bass che la valur da stimaziun, remplazza il retgav la summa da stimaziun.
V. Proprietad dal consort vi dal bain da la consorta
Art. 199
Tras la stimaziun po vegnir colliada – 6 mais suenter ch’il bain da la consorta è vegnì apportà – la disposiziun ch’il bain da la consorta passa en la proprietad dal consort per la summa da stimaziun e ch’il bain da la consorta na duai betg vegnir midà, resguardond las prescripziuns davart il contract matrimonial.
B. Administraziun, utilisaziun, e cumpetenza da disponer
I. Administraziun
Art. 200
1 Il consort administrescha la facultad matrimoniala.
2 El surpiglia ils custs da l’administraziun.
3 La consorta ha il dretg d’administrar la facultad matrimoniala, uschenavant ch’ella è autorisada da represchentar la cuminanza conjugala.
II. Utilisaziun
Art. 201
1 Il consort ha il dretg d’utilisar il bain che la consorta ha apportà en la lètg ed è responsabel per quel sco in giudider.
2 Questa responsabladad na vegn betg augmentada tras la stimaziun dal bain da la consorta en l’inventari.
3 Daner blut, autras chaussas ed auters titels al purtader remplazzabels ch’èn vegnids fixads mo tenor lur gener, passan a la proprietad dal consort; la consorta daventa creditura da las valurs.
III. Cumpetenza da disponer
1. Dal consort
Art. 202
1 Per disponer davart las valurs da facultad dal bain che la consorta ha apportà en la lètg e che n’è betg passà en la proprietad dal consort dovra quel il consentiment da la consorta, sch’i sa tracta da dapli che da l’administraziun usitada.
2 Terzas persunas dastgan dentant premetter quest consentiment, sch’ellas na san betg u na duessan betg savair ch’el manca, u sch’i na sa tracta betg da valurs da facultad che mintgin po enconuscher sco valurs che appartegnan a la consorta.
2. Da la consorta
a. En general
Art. 203
La consorta po disponer da la facultad matrimoniala, sche la represchentanza da la cuminanza conjugala giustifitgescha quai.
b. Refusa d’iertas
Art. 204
1 Per refusar ina ierta dovra la consorta il consentiment dal consort.
2 Sch’il consort refusa da dar ses consentiment, po la consorta recurrer a l’autoritad tutelara.
C. Garanzia dal bain da la consorta
Art. 205
1 Sin dumonda da la consorta è il consort obligà d’infurmar ella da tut temp davart il stadi dal bain ch’ella ha apportà en la lètg.
2 La consorta po pretender da tut temp ina garanzia.
3 Il plant da contestaziun tenor la Lescha federala dals 11 d’avrigl 1889838 davart scussiun e concurs resta resalvada.
D. Responsabladad
I. Responsabladad dal consort
Art. 206
Il consort stat bun:
per ses debits d’avant la lètg;
per ils debits ch’el ha fatg durant la lètg;
per ils debits che resultan tras la represchentanza da la cuminanza conjugala tras la consorta.
II. Responsabladad da la consorta
1. Cun l’entira facultad
Art. 207
1 La consorta stat buna cun sia entira facultad, senza prender resguard dals dretgs dal consort che derivan da l’urden dals bains:
per ses debits d’avant la lètg;
per ils debits ch’ella fa cun il consentiment dal consort u a favur dal consort cun il consentiment da l’autoritad tutelara;
per ils debits che resultan cun pratitgar regularmain sia professiun u ses mastergn;
per ils debits or d’iertas che pervegnan ad ella;
per ils debits tras acts illegals.
2 Per ils debits ch’ella u che ses consort fa per la chasada cuminaivla stat ella buna, sch’il consort è insolvent.
2. Cun il bain reservà
Art. 208
1 Durant e suenter la lètg sto la consorta star buna mo cun la valur da ses bains reservads:
per ils debits ch’ella fa sco debits dal bain reservà;
per ils debits ch’ella fa senza il consentiment dal consort;
per ils debits ch’ella fa, surpassond sia cumpetenza da represchentar la cuminanza conjugala.
2 Resalvadas restan las pretensiuns che resultan tras enritgiment nungiustifitgà.
E. Pretensiuns d’indemnisaziun
I. Scadenza
Art. 209
1 Sch’ils debits, per ils quals il bain che la consorta ha apportà en la lètg stat bun, èn vegnids pajads cun il bain dal consort u sch’ils debits dal consort èn vegnids pajads cun il bain che la consorta ha apportà en la lètg, exista ina pretensiun d’indemnisaziun che sto dentant vegnir pajada pir, cur che l’uniun dals bains vegn annullada, cun resalva da las excepziuns legalas.
2 Sche debits che derivan dal bain reservà da la consorta vegnan pajads cun la facultad matrimoniala u sche debits, per ils quals la facultad matrimoniala stat buna, vegnan pajads cun il bain reservà, po la gulivaziun vegnir pretendida gia durant la lètg.
II. Concurs dal consort ed impegnaziun
1. Dretg da la consorta
Art. 210
1 La consorta po far valair sias pretensiuns d’indemnisaziun per il bain ch’ella ha apportà en la lètg e che n’exista betg pli tar il concurs e tar l’impegnaziun da las valurs da facultad dal consort.
2 Las cuntrapretensiuns dal consort vegnan deducidas.
3 Las valurs da facultad ch’èn anc avant maun po la consorta surpigliar sco proprietaria.
2. Privilegi
Art. 211
1 Sch’il bain che la consorta ha apportà en la lètg na vegn betg cuvrì per la mesadad, en cas ch’ella surpiglia sia proprietad e ch’ella survegn garanzias, vegn la pretensiun d’indemnisaziun per il rest da questa mesadad privilegiada tenor la Lescha federala dals 11 d’avrigl 1889839 davart scussiun e concurs.
2 La cessiun dal privilegi sco er la renunzia al privilegi a favur da singuls crediturs èn nunvalaivlas.
F. Dissoluziun da la facultad matrimoniala
I. Mort da la consorta
Art. 212
1 Sche la consorta mora, croda il bain ch’ella ha apportà en la lètg a ses ertavels, cun resalva da las pretensiuns dal dretg d’ierta dal consort.
2 Quai che manca sto il consort indemnisar, sch’el è responsabel, cun metter a quint sias pretensiuns a la consorta.
II. Mort dal consort
Art. 213
Sch’il consort mora, prenda la consorta enavos il bain ch’ella ha apportà en la lètg e ch’è anc avant maun; ella po far valair cunter ils ertavels la pretensiun d’indemnisaziun per las parts che mancan.
III. Avanzament e diminuziun
Art. 214
1 Sch’i resulta in avanzament suenter la determinaziun dal bain dal consort e da la consorta, tutga el per in terz a la consorta u a ses ertavels ed il rest al consort u a ses ertavels.
2 Sche la facultad matrimoniala vegn diminuida, surpiglian il consort u ses ertavels la diminuziun, nun ch’i vegnia cumprovà che la consorta haja chaschunà quella.
3 Tras in contract matrimonial poi vegnir fixada in’autra participaziun a l’avanzament u a la diminuziun.
Terz chapitel La cuminanza dals bains
A. Cuminanza generala dals bains
I. Facultad matrimoniala
Art. 215
1 La cuminanza generala dals bains unescha la facultad e las entradas dal consort e da la consorta en in unic bain cuminaivel; quel appartegna nundivididamain e cumplettamain a tuts dus consorts.
2 Ni il consort ni la consorta na po disponer da sia part dal bain cuminaivel.
3 Sch’in consort pretenda ch’ina valur da facultad n’appartegnia betg al bain cuminaivel, sto el cumprovar quai.
II. Administraziun e cumpetenza da disponer
1. Administraziun
Art. 216
1 Il consort administrescha il bain cuminaivel.
2 Ils custs da l’administraziun van a quint dal bain cuminaivel.
3 La consorta ha il dretg d’administrar il bain cuminaivel, uschenavant ch’ella è autorisada da represchentar la cuminanza conjugala.
2. Cumpetenza da disponer
a. Disposiziun dal bain cuminaivel
Art. 217
1 Per disponer da las valurs da facultad dal bain cuminaivel dovri ina decleraziun dals dus consorts u il consentiment d’in consort als acts da disposiziun da l’auter, nun ch’i sa tractia da l’administraziun ordinaria.
2 Terzas persunas dastgan dentant premetter quest consentiment, sch’ellas na san betg u na duessan betg savair ch’el manca, u sch’i na sa tracta betg da valurs da facultad che mintgin po enconuscher sco valurs che appartegnan al bain cuminaivel.
b. Refusa d’iertas
Art. 218
1 Per refusar iertas dovra in consort durant la lètg il consentiment da l’auter.
2 Sche ses consentiment è vegnì refusà, po el recurrer a l’autoritad tutelara.
III. Responsabladad
1. Debits dal consort
Art. 219
Il consort stat bun persunalmain e cun il bain cuminaivel:
per ils debits da tuts dus consorts d’avant la lètg;
per ils debits che resultan tras la represchentanza da la cuminanza conjugala tras la consorta;
per tut ils auters debits che vegnan fatgs durant la lètg tras el u – sin donn e cust dal bain cuminaivel – tras la consorta.
2. Debits da la consorta
a. Da la consorta e dal bain cuminaivel
Art. 220
1 Ultra dal bain cuminaivel stat la consorta buna persunalmain:
per ses debits d’avant la lètg;
per ils debits ch’ella fa cun il consentiment dal consort u a favur dal consort cun il consentiment da l’autoritad tutelara;
per ils debits che resultan cun pratitgar regularmain sia professiun u ses mastergn;
per ils debits or d’iertas che pervegnan ad ella;
per ils debits tras acts illegals.
2 Per ils debits ch’ella u che ses consort fa per la chasada cuminaivla stat ella buna, sch’il bain cuminaivel na basta betg.
3 Per ils auters debits dal bain cuminaivel na stat ella betg buna persunalmain.
b. Dals bains reservads da la consorta
Art. 221
1 Durant e suenter la lètg sto la consorta star buna mo cun la valur da ses bains reservads:
per ils debits ch’ella fa tras debits dals bains reservads;
per ils debits ch’ella fa senza il consentiment dal consort;
per ils debits ch’ella fa, surpassond sia cumpetenza da represchentar la cuminanza conjugala.
2 Resalvadas restan las pretensiuns che resultan tras enritgiment nungiustifitgà.
3. Execuziun sfurzada
Art. 222
Durant la cuminanza dals bains sa drizza l’execuziun sfurzada per ils debits, per ils quals il bain cuminaivel stat bun, cunter il consort.
IV. Pretensiuns d’indemnisaziun
1. En general
Art. 223
1 Sche debits, per ils quals il bain cuminaivel stat bun, vegnan pajads or dal bain cuminaivel, na resultan naginas pretensiuns d’indemnisaziun tranter ils consorts.
2 Sche debits cuminaivels vegnan pajads or dals bains reservads u sche debits dals bains reservads vegnan pajads or dal bain cuminaivel, resulta ina pretensiun d’indemnisaziun che po vegnir fatga valair gia durant la lètg.
2. Bain da la consorta
Art. 224
1 En il concurs dal consort ed en cas d’ina impegnaziun da valurs da facultad dal bain cuminaivel po la consorta far valair ina pretensiun per ses bain appurtà; per la mesadad da questa pretensiun giauda ella in privilegi tenor la Lescha federala dals 11 d’avrigl 1889840 davart scussiun e concurs.
2 La cessiun dal privilegi sco er la renunzia al privilegi a favur da singuls crediturs èn nunvalaivlas.
V. Dissoluziun da la facultad matrimoniala
1. Grondezza da las parts
a. Tenor lescha
Art. 225
1 Sch’in consort mora, va ina mesadad dal bain cuminaivel al consort survivent.
2 L’autra mesadad va als ertavels dal defunct, cun resalva da las pretensiuns dal dretg d’ierta dal survivent.
3 Sch’il consort survivent n’è betg degn d’ertar, na po el pretender en nagin cas dapli or da la cuminanza dals bains che quai ch’el survegniss en cas da divorzi.
b. Tenor contract
Art. 226
1 Empè da la partiziun mez a mez poi vegnir fixada in’autra partiziun en in contract matrimonial.
2 Ils descendents dal consort defunct han dentant en mintga cas il dretg sin in quart da la facultad totala ch’è avant maun il mument da sia mort.
2. Responsabladad dal survivent
Art. 227
1 Il consort survivent resta persunalmain responsabel per tut ils debits dal bain cuminaivel.
2 La consorta surviventa sa deliberescha – refusond sia part da l’ierta – da mintga responsabladad per ils debits dal bain cuminaivel che n’èn betg a medem temp ses debits persunals.
3 Sch’ella surpiglia sia part da l’ierta, è ella responsabla; ella po dentant sa deliberar da questa responsabladad, uschenavant ch’ella po cumprovar ch’ils bains surpigliads na bastan betg per pajar il debit.
3. Imputaziun dals apports
Art. 228
Tar la partiziun po il consort survivent pretender che las valurs da facultad ch’el ha appurtà vegnian surlaschadas ad el, imputond quellas a sia part.
B. Cuntinuaziun da la cuminanza dals bains
I. Premissa
Art. 229
1 Il consort survivent po cuntinuar la cuminanza dals bains cun ils uffants cuminaivels.
2 Sch’ils uffants èn minorens, dovri il consentiment da l’autoritad tutelara per quest intent.
3 Sche la cuminanza dals bains vegn cuntinuada, na pon vegnir fatgas valair naginas pretensiuns dal dretg d’ierta, fin che la cuminanza dals bains è terminada.
II. Dimensiun
Art. 230
1 La cuminanza dals bains cuntinuada cumpiglia – ultra da la facultad matrimoniala vertenta – las entradas e l’acquist dals participads, cun excepziun dals bains reservads.
2 Quai che pervegn als uffants u al consort durant questa cuminanza en consequenza da la successiun d’ierta u en in’autra moda gratuita, daventa lur bain reservà, nun che quai saja disponì autramain.
3 L’execuziun sfurzada è limitada tranter ils participads da medema maniera sco tranter ils consorts.
III. Administraziun e represchentanza
Art. 231
1 Sch’ils uffants èn minorens, ha il consort survivent d’administrar e da represchentar la cuminanza dals bains cuntinuada.
2 Sch’els èn maiorens, poi vegnir fixà insatge auter en ina cunvegna.
IV. Schliaziun
1. Tras decleraziun
Art. 232
1 Il consort survivent po abolir da tut temp la cuminanza dals bains cuntinuada.
2 Ils uffants maiorens pon extrar da tut temp individualmain u cuminaivlamain da la cuminanza.
3 Per uffants minorens po l’autoritad tutelara declerar l’extrada.
2. Tenor la lescha
Art. 233
1 La cuminanza dals bains cuntinuada vegn abolida tenor la lescha:
sch’il consort survivent mora u marida puspè;
tras il concurs dal consort survivent u dals uffants.
2 Sche mo in dals uffants fa concurs, pon ils ulteriurs participads pretender l’exclusiun da quest uffant.
3 Sch’il bab fa concurs sco er sche valurs da facultad dal bain cuminaivel vegnan impegnadas, remplazzan ils uffants la mamma defuncta.
3. Tras sentenzia
Art. 234
1 Sch’in creditur ha subì ina perdita en la scussiun sin impegnaziun fatga cunter in dals uffants, po el pretender da la dretgira che la cuminanza dals bains vegnia abolida.
2 Sche questa aboliziun vegn pretendida dal creditur d’in uffant, pon ils ulteriurs participads pretender l’exclusiun da quest uffant.
4. Tras maridaglia u tras mort d’in uffant
Art. 235
1 Sch’in uffant marida, pon ils ulteriurs participads pretender l’exclusiun da quest uffant.
2 Sch’in uffant mora, laschond enavos descendents, pon ils ulteriurs participads pretender l’exclusiun da quests descendents.
3 Sch’in uffant mora, senza laschar enavos descendents, resta sia part tar il bain cuminaivel, cun resalva dals dretgs d’ertavels che na fan betg part da la cuminanza.
5. Moda da parter
Art. 236
1 Sche la cuminanza dals bains cuntinuada vegn schliada u sch’in uffant vegn exclus, ha la partiziun u l’indemnisaziun lieu tenor la situaziun da la facultad ch’è avant maun quest mument.
2 Il consort mantegna las pretensiuns da dretg d’ierta sin las parts che pervegnan als singuls uffants.
3 La liquidaziun na dastga betg vegnir fatga da temp maladattà.
C. Cuminanza dals bains limitada
I. Cun separaziun dals bains
Art. 237
1 Tras in contract matrimonial pon ils consorts fixar ina cuminanza dals bains limitada, excludend da la cuminanza singulas valurs da facultad u tschertas spezias da bains, sco en spezial las immobiglias.
2 Las valurs da facultad exclusas èn suttamessas a las reglas da la separaziun dals bains.
II. Cun uniun dals bains
Art. 238
1 Tras in contract matrimonial po il bain da la consorta ch’è exclus da la cuminanza vegnir suttamess a las reglas da l’uniun dals bains.
2 Ina tala cunvegna vegn presumada, sche la consorta ha surlaschà al consort l’administraziun e l’utilisaziun da questa facultad tras il contract matrimonial.
III. Cuminanza d’acquist
1. Dimensiun
Art. 239
1 Tras in contract matrimonial po la cuminanza dals bains vegnir limitada a l’acquist.
2 Quai ch’è vegnì acquistà durant la lètg, senza quai ch’è vegnì acquistà per remplazzar valurs da facultad appurtadas, furma l’acquist ed è suttamess a las reglas da la cuminanza dals bains.
3 La facultad appurtada dals consorts al cumenzament e durant la lètg è suttamessa a las reglas da l’uniun dals bains.
2. Participaziun a l’avanzament u a la diminuziun
Art. 240
1 In avanzament ch’è avant maun, cur che la cuminanza vegn abolida, vegn partì mez a mez tranter ils consorts u lur ertavels.
2 Ina diminuziun vegn surpigliada dal consort u da ses ertavels, nun ch’i vegnia cumprovà ch’ella è vegnida chaschunada da la consorta.
3 Tras in contract matrimonial poi vegnir fixada in’autra participaziun a l’avanzament u a la diminuziun.
Quart chapitel La separaziun dals bains
A. Dimensiun
Art. 241
1 La separaziun dals bains che vegn constituida tenor la lescha u tras ina sentenzia giudiziala sa referescha a l’entira facultad da tuts dus consorts.
2 Sch’ella vegn constituida tras in contract matrimonial, sa referescha ella a l’entira facultad, nun ch’il contract cuntegnia excepziuns spezialas.
B. Proprietad, administraziun ed utilisaziun
Art. 242
1 Mintga consort mantegna la proprietad vi da sia facultad sco er l’administraziun e l’utilisaziun da tala.
2 Sche la consorta ha surdà l’administraziun al consort, vegni presumà ch’el n’haja betg da dar quint ad ella durant la lètg e ch’el dastgia utilisar las entradas or da la facultad transferida sco contribuziun per las grevezzas matrimonialas.
3 La consorta na po betg renunziar valaivlamain a ses dretg da puspè surpigliar da tut temp l’administraziun.
C. Responsabladad
I. En general
Art. 243
1 Il consort stat bun persunalmain per ses debits d’avant la lètg sco er per ils debits che vegnan fatgs durant la lètg dad el ubain da la consorta, represchentond ella la cuminanza conjugala.
2 La consorta stat buna persunalmain per ses debits d’avant la lètg sco er per ses debits che resultan durant la lètg.
3 Per ils debits che vegnan fatgs dal consort u da la consorta per la chasada cuminaivla stat la consorta buna en cas d’insolvenza dal consort.
II. Concurs dal consort ed impegnaziun
Art. 244
1 En il concurs dal consort ed en cas d’impegnaziun da valurs da facultad dal consort n’ha la consorta nagin privilegi, er betg sch’ella ha surdà al consort l’administraziun da sia facultad.
2 Resalvadas restan las disposiziuns davart la taglia matrimoniala.
D. Entradas ed acquist
Art. 245
Las entradas e l’acquist appartegnan a quel consort che las ha procurà tras sia facultad u tras sia lavur.
E. Purtar las grevezzas matrimonialas
Art. 246
1 Il consort po pretender che la consorta al prestia ina contribuziun adequata per purtar las grevezzas matrimonialas.
2 Sch’ils consorts n’arrivan betg da sa cunvegnir davart l’autezza da la contribuziun, vegn quella fixada da l’autoritad cumpetenta sin giavisch dad in dad els.
3 Il consort na sto betg indemnisar las prestaziuns da la consorta.
F. Taglia matrimoniala
Art. 247
1 Il contract matrimonial po fixar ina summa dal bain da la consorta, che la consorta attribuescha sco taglia matrimoniala al consort per purtar las grevezzas matrimonialas.
2 Quai che la consorta surlascha da tala maniera al consort, è suttamess a las reglas da l’uniun dals bains, nun che quai saja vegnì reglà autramain.
Tschintgavel chapitel Il register dals bains matrimonials
A. Vigur legala
Art. 248
1 Ils contracts matrimonials e las disposiziuns giudizialas che concernan il dretg dals bains sco er ils acts giuridics tranter consorts concernent il bain appurtà da la consorta u il bain cuminaivel, ston vegnir inscrits en il register dals bains matrimonials e vegnir publitgads, per ch’i entrian en vigur vers terzas persunas.
2 Ils ertavels dal consort defunct na vegnan betg considerads sco terzas persunas.
B. Inscripziun
I. Object
Art. 249
1 Inscrittas vegnan las disposiziuns che duain avair in effect vers terzas persunas.
2 L’inscripziun vegn fatga sin giavisch d’in dals consorts, nun che la lescha disponia autramain u ch’il contract matrimonial n’excludia betg expressivamain l’inscripziun.
II. Lieu
Art. 250
1 L’inscripziun vegn fatga en il register dal domicil dal consort.
2 Sch’il consort transferescha ses domicil en in auter district da register, sto l’inscripziun vegnir fatga entaifer 3 mais er al nov domicil.
3 L’inscripziun en il register dal domicil anteriur perda ses effect giuridic suenter 3 mais, quintà a partir da la midada dal domicil.
C. Gestiun dal register
Art. 251
1 Il register dals bains matrimonials vegn manà da l’uffizi dal register da commerzi, nun ch’ils chantuns designeschian districts spezials e manaders dal register spezials.
2 Mintgin ha il dretg da prender invista dal register dals bains matrimonials u da pretender extracts.
3 La publicaziun dals contracts matrimonials sto mo inditgar, tge urden dals bains ch’ils consorts han tschernì.