831.10
Lescha federala
davart l’assicuranza per vegls e survivents
(LAVS)1
dals 20 da december 1946 (versiun dal 1. da schaner 2021)
Preambel
L’Assamblea federala da la Confederaziun svizra,
sa basond sin l’artitgel 34quater da la Constituziun federala2,3
suenter avair gì invista da las missivas dal Cussegl federal dals 24 e 29 da matg e dals 24 da settember 19464,
concluda:
Emprima part L’assicuranza
Emprim chapitel Applitgabladad da la LPGA
Art. 1
Las disposiziuns da la Lescha federala dals 6 d’october 20006 davart la part generala dal dretg d’assicuranza sociala (LPGA) èn applitgablas per l’assicuranza per vegls e survivents ch’è reglada en l’emprima part, nun che questa lescha prevesia expressivamain ina divergenza da la LPGA.
La LPGA n’è, cun excepziun dals artitgels 32 e 33, betg applitgabla per la concessiun da contribuziuns per promover l’agid a persunas attempadas (art. 101bis).7
Emprim chapitel a Las persunas assicuradas
Art. 1a9 Persunas assicuradas obligatoricamain10
Assicurads tenor questa lescha èn:11
12las persunas natiralas che han lur domicil en Svizra;
las persunas natiralas che han in’activitad da gudogn en Svizra;
13burgais svizzers che lavuran a l’exteriur:
en servetsch da la Confederaziun svizra,
en servetsch da las organisaziuns internaziunalas, cun las qualas il Cussegl federal ha fatg ina convenziun da sedia e che valan sco patruns en il senn da l’artitgel 12,
en servetsch d’organisaziuns d’agid privatas subvenziunadas en moda relevanta da la Confederaziun svizra tenor l’artitgel 11 da la Lescha federala dals 19 da mars 197614 davart la cooperaziun da svilup e l’agid umanitar sin plaun internaziunal.
Il Cussegl federal regla ils detagls da l’alinea 1 litera c.15
Betg assicuradas n’èn:
16persunas estras che giaudan privilegis ed immunitads tenor las reglas dal dretg internaziunal;
persunas che fan part d’ina assicuranza per vegls e survivents d’in stadi ester, sche l’integraziun en l’assicuranza fiss per ellas ina chargia dubla betg supportabla;
17persunas cun activitad da gudogn independenta sco er lavurants da patruns che n’èn betg obligads da pajar contribuziuns, che adempleschan las premissas ch’èn menziunadas en l’alinea 1 mo per in temp relativamain curt; il Cussegl federal regla ils detagls.
Cuntinuar cun l’assicuranza pon:
persunas che lavuran a l’exteriur per in patrun cun sedia en Svizra e che vegnan salarisadas da quel, sch’il patrun dat ses consentiment;
students senza activitad da gudogn che bandunan lur domicil en Svizra per far ina scolaziun a l’exteriur, fin ils 31 da december da l’onn ch’els cumpleneschan 30 onns.18
Sa participar a l’assicuranza pon:
persunas cun domicil en Svizra che n’èn betg assicuradas pervia d’ina cunvegna internaziunala;
19emploiads svizzers d’ina instituziun privilegiada tenor l’artitgel 2 alinea 1 da la Lescha davart il stadi ospitant dals 22 da zercladur 200720 che giaudan privilegis, immunitads e facilitaziuns, nun ch’els sajan assicurads obligatoricamain en Svizra sin basa d’ina cunvegna cun questa instituziun;
conjugals senza activitad da gudogn domiciliads a l’exteriur da persunas cun activitad da gudogn ch’èn assicuradas tenor l’alinea 1 litera c, alinea 3 litera a u pervia d’ina cunvegna internaziunala.21
Il Cussegl federal determinescha en detagl las cundiziuns per la cuntinuaziun da l’assicuranza tenor l’alinea 3 e per la participaziun tenor l’alinea 4; plinavant fixescha el ils detagls areguard la retratga ed areguard l’exclusiun.22
Art. 223 Assicuranza facultativa
Ils burgais da la Svizra e dals stadis commembers da la Communitad europeica u da l’Associaziun europeica da commerzi liber che na vivan betg en in dals stadis commembers da la Communitad europeica u da l’Associaziun europeica da commerzi liber, pon sa participar a l’assicuranza facultativa, sch’els eran assicurads obligatoricamain directamain ordavant durant almain 5 onns consecutivs.24
Las persunas assicuradas pon sa retrair da l’assicuranza facultativa.
Las persunas assicuradas che na dattan betg las infurmaziuns necessarias u che na pajan betg a temp lur contribuziuns, vegnan exclusas da l’assicuranza facultativa.
Las contribuziuns da las persunas assicuradas cun activitad da gudogn importan 8,7 pertschient da l’entrada decisiva. Las persunas assicuradas ston dentant pajar en mintga cas la contribuziun minimala da 826 francs25 per onn.26
Las persunas senza activitad da gudogn pajan ina contribuziun tenor lur relaziuns socialas. La contribuziun minimala importa 826 francs27 per onn. La contribuziun maximala correspunda a 25 giadas la contribuziun minimala.28
Il Cussegl federal decretescha prescripziuns cumplementaras davart l’assicuranza facultativa; el fixescha en spezial il termin e las modalitads da la participaziun, da la retratga e da l’exclusiun. Plinavant regla el la fixaziun e l’incassament da las contribuziuns sco er la concessiun da prestaziuns. El po adattar a las particularitads da l’assicuranza facultativa las disposiziuns concernent la durada da l’obligaziun da pajar contribuziuns, la calculaziun da las contribuziuns sco er l’incassament da las contribuziuns.
Segund chapitel Las contribuziuns
A. Las contribuziuns da las persunas assicuradas
I. L’obligaziun da pajar contribuziuns
Art. 3 Persunas obligadas da pajar contribuziuns
Las persunas assicuradas èn obligadas da pajar contribuziuns, uscheditg ch’ellas han in’activitad da gudogn. Per persunas senza activitad da gudogn cumenza l’obligaziun da pajar contribuziuns il 1. da schaner suenter la cumplenida dal 20. onn e dura fin a la fin dal mais che dunnas han cumplenì 64 onns ed umens han cumplenì 65 onns.29
Deliberads da l’obligaziun da pajar contribuziuns èn:
30ils uffants cun activitad da gudogn fin ils 31 da december da l’onn ch’els cumpleneschan 17 onns;
b. e c. 31…
32confamigliars che collavuran e che na retiran nagin salari en daner blut, fin ils 31 da december da l’onn ch’els cumpleneschan 20 onns;
33…
Las atgnas contribuziuns valan sco pajadas, sch’il conjugal ha pajà contribuziuns en l’import d’almain duas giadas la contribuziun minimala, en cas da:
conjugals senza activitad da gudogn da persunas assicuradas cun activitad da gudogn;
persunas assicuradas che collavuran en il manaschi da lur conjugal, sch’ellas na retiran nagin salari en daner blut.34
L’alinea 3 vegn er applitgà per ils onns chalendars, en ils quals:
la lètg vegn serrada u schliada;
il conjugal cun activitad da gudogn retira u suspenda ina renta da vegliadetgna.35
II. Las contribuziuns da las persunas assicuradas cun activitad
da gudogn
Art. 436 Calculaziun da las contribuziuns
Las contribuziuns da las persunas assicuradas cun activitad da gudogn vegnan fixadas en pertschients da l’entrada or da l’activitad da gudogn dependenta ed independenta.
Il Cussegl federal po excluder da la calculaziun da las contribuziuns:
las entradas da gudogn or d’ina activitad pratitgada a l’exteriur;
37las entradas da gudogn da dunnas suenter la cumplenida dal 64. onn, dad umens suenter la cumplenida dal 65. onn fin a l’import dad 1,5 giadas l’import minimal da la renta da vegliadetgna tenor l’artitgel 34 alinea 5.
Art.
5 Contribuziuns d’entradas or da l’activitad da gudogn dependenta
1. Princip
Da l’entrada or da l’activitad da gudogn dependenta, numnà salari decisiv en quai che suonda, vegn incassada ina contribuziun da 4,35 pertschient.38
Sco salari decisiv valan tut las remuneraziuns per lavurs prestadas en ina plazza dependenta durant in temp determinà u nundeterminà. Il salari decisiv cumpiglia er supplements da chareschia ed auters supplements da salari, provisiuns, gratificaziuns, prestaziuns en natiralias, indemnisaziuns da vacanzas e da firads sco er autras prestaziuns, plinavant bunamauns, sche quels correspundan ad ina part essenziala dal salari.
Per confamigliars che collavuran vala sco salari decisiv mo il salari en daner blut:
fin ils 31 da december da l’onn ch’els cumpleneschan 20 onns; sco er
suenter l’ultim di dal mais che dunnas han cumplenì 64 onns ed umens han cumplenì 65 onns.39
Il Cussegl federal po excluder dal salari decisiv prestaziuns socialas sco er pajaments ch’in patrun ha fatg a ses lavurants a chaschun d’eveniments spezials.
...40
Art. 641 2. Contribuziuns dals lavurants da patruns che n’èn betg obligads da pajar contribuziuns
Ils lavurants d’in patrun che n’è betg obligà da pajar contribuziuns, pajan contribuziuns dad 8,7 pertschient sin lur salari decisiv.
Las contribuziuns dals lavurants da patruns che n’èn betg obligads da pajar contribuziuns, pon vegnir incassadas tenor l’artitgel 14 alinea 1, sch’il patrun dat ses consentiment. En quest cas importa la tariffa da contribuziun per il patrun e per il lavurant mintgamai 4,35 pertschient dal salari decisiv.
Art. 742 3. Salaris globals
Il Cussegl federal po fixar salaris globals per confamigliars che collavuran en l’agricultura.
Art.
843 Contribuziuns d’entradas or da l’activitad da gudogn independenta
1. Princip
Da l’entrada or da l’activitad da gudogn independenta vegn incassada ina contribuziun dad 8,1 pertschient. Per calcular la contribuziun vegn l’entrada arrundada giu sin ils proxims 100 francs. Sche quella importa main che 57 400 francs44 per onn, dentant almain 9600 francs45 per onn, sa reducescha la tariffa da contribuziun fin a 4,35 pertschient tenor ina scala degressiva che vegn fixada dal Cussegl federal.
Sche l’entrada or da l’activitad da gudogn independenta importa 9500 francs46 per onn u damain, sto la persuna assicurada pajar la contribuziun minimala da 413 francs47 per onn, nun che quest import saja gia vegnì pajà sin ses salari decisiv. En quest cas po ella pretender che la contribuziun per l’activitad da gudogn independenta vegnia incassada tenor la tariffa la pli bassa da la scala degressiva.
Art. 9 2. Noziun ed eruida
Entradas or da l’activitad da gudogn dependenta èn tut las entradas da gudogn che na derivan betg d’ina indemnisaziun per lavurs prestadas en plazza dependenta.
Per eruir las entradas or da l’activitad da gudogn independenta vegnan deducids da l’entrada brutta:
ils custs ch’èn necessaris per realisar l’entrada brutta;
las amortisaziuns e las retenziuns motivadas da la fatschenta dal manaschi commerzial, che correspundan a la svalitaziun;
las perditas da fatschenta effectivas e cudeschadas;
48las contribuziuns ch’il possessur d’ina fatschenta ha pajà durant la perioda da calculaziun ad instituziuns da provediment a favur da l’agen persunal, sch’igl è exclus che quellas vegnian duvradas cuntrari a l’intent, sco er contribuziuns per intents exclusivamain d’utilitad publica;
49ils apports persunals ad instituziuns dal provediment professiunal, sch’els correspundan a la part usitada dal patrun;
50il tschains da l’agen chapital ch’è vegnì investì en il manaschi; la tariffa da tschains correspunda a la rendita media annuala en francs svizzers dals emprests dals debiturs naziunals betg publics.
Il Cussegl federal è autorisà da permetter sche necessari ulteriuras deducziuns da l’entrada brutta or da l’activitad da gudogn independenta.
Las entradas or da l’activitad da gudogn independenta e l’agen chapital ch’è vegnì investì en il manaschi vegnan eruids da las autoritads chantunalas da taglia e communitgads a las cassas da cumpensaziun.51
Las deducziuns admessas tenor il dretg fiscal da las contribuziuns tenor l’artitgel 8 da questa lescha sco er tenor l’artitgel 3 alinea 1 da la Lescha federala dals 19 da zercladur 195952 davart l’assicuranza d’invaliditad (LAI) e tenor l’artitgel 27 alinea 2 da la Lescha federala dals 25 da settember 195253 davart l’urden da cumpensaziun dal gudogn per persunas che prestan servetsch ed en cas d’ina maternitad ston vegnir adidas da las cassas da cumpensaziun tar las entradas communitgadas da las autoritads da taglia. Las entradas communitgadas ston vegnir messas a quint 100 pertschient a norma da las tariffas da contribuziun vertentas.54
Art. 9bis55 Adattaziun da la scala degressiva da las contribuziuns e da la contribuziun minimala
Il Cussegl federal po adattar a l’index da las rentas tenor l’artitgel 33ter ils cunfins da la scala degressiva da las contribuziuns tenor l’artitgel 8 sco er la contribuziun minimala tenor ils artitgels 2, 8 e 10.
III. Las contribuziuns da las persunas assicuradas senza activitad da gudogn
Art. 1056
Las persunas senza activitad da gudogn pajan ina contribuziun tenor lur relaziuns socialas. La contribuziun minimala importa 413 francs57, la contribuziun maximala correspunda a 50 giadas la contribuziun minimala. Las persunas cun activitad da gudogn che pajan l’onn chalendar – eventualmain inclusiv la contribuziun dal patrun – main che 413 francs, valan sco persunas senza activitad da gudogn. Il Cussegl federal po augmentar l’import minimal tenor las relaziuns socialas da la persuna assicurada, sche quella n’ha betg permanentamain in’activitad da gudogn cumplaina.58
La contribuziun minimala pajan:
students senza activitad da gudogn fin ils 31 da december da l’onn ch’els cumpleneschan 25 onns;
persunas senza activitad da gudogn che survegnan in’entrada minimala u autras prestaziuns da l’agid social public;
persunas senza activitad da gudogn che vegnan sustegnidas finanzialmain da terzas persunas.59
Il Cussegl federal po prevair la contribuziun minimala per ulteriuras persunas senza activitad da gudogn, sch’i n’è betg raschunaivel da pretender dad ellas contribuziuns pli autas.60
Il Cussegl federal decretescha prescripziuns pli detagliadas davart il circul da persunas che valan sco persunas senza activitad da gudogn sco er davart la calculaziun da las contribuziuns. El po fixar che las contribuziuns pajadas or da las entradas da gudogn vegnian quintadas sin giavisch da la persuna assicurada tar las contribuziuns che quel debitescha sco persuna senza activitad da gudogn.
Il Cussegl federal po obligar scolas d’annunziar a la cassa da cumpensaziun cumpetenta tut ils students che pudessan esser obligads da pajar contribuziuns sco persunas senza activitad da gudogn. La cassa da cumpensaziun po delegar a la scola l’incumbensa d’incassar las contribuziuns debitadas, sche quella dat ses consentiment.61
IV. Reducziun e relasch da contribuziuns
Art. 1162
Las contribuziuns tenor ils artitgels 6, 8 alinea 1 u 10 alinea 1, che na pon betg vegnir pretendidas da las persunas assicuradas obligatoricamain, pon vegnir reducidas sin dumonda motivada adequatamain per in temp determinà u nundeterminà; ellas na dastgan però betg esser pli bassas che la contribuziun minimala.
Sch’i fiss ina gronda direzza per ina persuna assicurada obligatoricamain da pajar la contribuziun minimala, vegn quella relaschada, sch’igl è avant maun ina dumonda motivada e sch’ina autoritad designada dal chantun da domicil è vegnida consultada. Per questas persunas assicuradas paja il chantun da domicil la contribuziun minimala. Ils chantuns pon obligar las vischnancas da domicil da gidar a pajar la contribuziun minimala.
B. Las contribuziuns dals patruns
Art. 12 Patruns obligads da pajar contribuziuns
Sco patrun vala tgi che paja a persunas assicuradas obligatoricamain indemnisaziuns per lavurs tenor l’artitgel 5 alinea 2.
Obligads da pajar contribuziuns èn tut ils patruns che han in manaschi en Svizra u che occupan persunas assicuradas obligatoricamain en lur tegnairchasa.63
Resalvadas restan cunvegnas internaziunalas e praticas da dretg internaziunal areguard:
l’obligaziun da pajar contribuziuns da patruns senza manaschi en Svizra;
la deliberaziun da l’obligaziun da pajar contribuziuns da patruns cun in manaschi en Svizra.64
Art. 1365 Autezza da la contribuziun dal patrun
La contribuziun dal patrun importa 4,35 pertschient da la summa dals salaris decisivs ch’èn vegnids pajads a las persunas ch’èn obligadas da pajar contribuziuns.
C. L’incassament da las contribuziuns
Art. 14 Termins e procedura da l’incassament
Las contribuziuns da las entradas or da l’activitad da gudogn dependenta ston vegnir deducidas da mintga salari pajà. Ellas ston vegnir pajadas dal patrun periodicamain ensemen cun la contribuziun dal patrun.
Las contribuziuns da l’entrada or da l’activitad da gudogn independenta, las contribuziuns da las persunas senza activitad da gudogn sco er las contribuziuns dals lavurants d’in patrun che n’è betg obligà da pajar contribuziuns, ston vegnir fixadas e pajadas periodicamain. Il Cussegl federal fixescha las periodas da calculaziun e da contribuziun.66
Las contribuziuns da requirents d’asil, da persunas admessas provisoricamain e da persunas cun basegn da protecziun senza permissiun da dimora e senza activitad da gudogn, ston vegnir fixadas cun resalva da l’artitgel 16 alinea 1 pir, cura:
che questas persunas èn vegnidas renconuschidas sco fugitivs;
che questas persunas han survegnì ina permissiun da dimora; u
ch’i cumenza in dretg d’ina prestaziun en il senn da questa lescha u da la LAI67 pervia da la vegliadetgna, da la mort u da l’invaliditad da questas persunas.68
Per regla vegnan las contribuziuns che ston vegnir pajadas dals patruns, incassadas en ina procedura nunformala tenor l’artitgel 51 LPGA69. Quai vala en divergenza da l’artitgel 49 alinea 1 LPGA er per contribuziuns considerablas.70
Il Cussegl federal decretescha prescripziuns davart:
ils termins da pajament per las contribuziuns;
la procedura d’admoniziun e da taxaziun;
71il pajament posteriur da contribuziuns pajadas memia pauc;
72il relasch dal pajament posteriur, er en divergenza da l’artitgel 24 LPGA;
73...74
Il Cussegl federal po fixar ch’i na ston vegnir pajadas naginas contribuziuns sin in salari decisiv annual fin a l’import da la renta da vegliadetgna mensila maximala; el po excluder questa pussaivladad per activitads determinadas. Il lavurant po dentant pretender en mintga cas ch’il patrun paja las contribuziuns.75
Il Cussegl federal po ultra da quai fixar che contribuziuns sin in’entrada annuala or d’ina activitad da gudogn independenta exequida en occupaziun accessorica fin a l’import da la renta da vegliadetgna mensila maximala vegnian incassadas mo sin dumonda da la persuna assicurada.76
Art. 14bis77 Supplements
Sch’in patrun occupa lavurants senza scuntrar lur salaris cun la cassa da cumpensaziun, pretenda quella in supplement da 50 pertschient sin las contribuziuns debitadas. En cas da repetiziun augmenta la cassa da cumpensaziun il supplement fin a maximalmain 100 pertschient da las contribuziuns debitadas. Il supplement na dastga betg vegnir deducì dal salari dal lavurant.
L’incassament da supplements premetta ch’il patrun saja vegnì sentenzià pervia d’in delict u pervia d’in surpassament en il senn dals artitgels 87 ed 88.
Ils supplements vegnan pajads da la cassa da cumpensaziun al Fond da cumpensaziun da la AVS78. Il Cussegl federal fixescha la part che las cassas da cumpensaziun dastgan salvar per cuvrir lur custs.
Art. 15 Execuziun da pretensiuns da contribuziun
Contribuziuns che na vegnan betg pajadas malgrà in’admoniziun, ston vegnir incassadas senza retard sin la via da scussiun, nun ch’ellas possian vegnir scuntradas cun rentas debitadas.
Las contribuziuns vegnan per regla er incassadas sin la via d’impegnaziun envers in debitur ch’è suttamess a la scussiun da concurs (art. 43 da la Lescha federala dals 11 d’avrigl 188979 davart scussiun e concurs).
Art. 1680 Surannaziun
Sche contribuziuns na vegnan betg fatgas valair cun decretar ina disposiziun entaifer 5 onns suenter la scadenza da l’onn chalendar, per il qual ellas vegnan debitadas, na pon ellas betg pli vegnir pretendidas u pajadas. En divergenza da l’artitgel 24 alinea 1 LPGA81 finescha il termin da surannaziun per contribuziuns tenor ils artitgels 6 alinea 1, 8 alinea 1 e 10 alinea 1 pir 1 onn suenter la scadenza da l’onn chalendar che la taxaziun decisiva da la taglia è entrada en vigur.82 Sch’ina pretensiun posteriura vegn deducida d’in malfatg, per il qual il dretg penal prescriva ina surannaziun pli lunga, è decisiva questa surannaziun.
La pretensiun da contribuziuns fatga valair tenor l’alinea 1 finescha 5 onns suenter la scadenza da l’onn chalendar ch’ella è entrada en vigur.83 Il termin vegn suspendì per la durada d’in inventari public u d’in moratori da relasch. Sch’ina procedura da scussiun u da concurs è pendenta cur ch’il termin scada, finescha il termin cun la conclusiun da questa procedura. L’artitgel 149a alinea 1 da la Lescha federala dals 11 d’avrigl 188984 davart scussiun e concurs na po betg vegnir applitgà.85 Pretensiuns da contribuziun che n’èn betg extinguidas il mument ch’il dretg d’ina renta cumenza, pon en mintga cas anc vegnir scuntradas tenor l’artitgel 20 alinea 386.
Il dretg da restituziun da contribuziuns pajadas memia bler finescha cun la scadenza da l’onn che la persuna ch’è obligada da pajar contribuziuns ha survegnì enconuschientscha da sias prestaziuns memia autas, il pli tard dentant 5 onns suenter la scadenza da l’onn chalendar che las contribuziuns èn vegnidas pajadas. Per contribuziuns tenor ils artitgels 6 alinea 1, 8 alinea 1 e 10 alinea 1 finescha il termin – en divergenza da l’artitgel 25 alinea 3 LPGA – en mintga cas pir 1 onn suenter la scadenza da l’onn chalendar che la taxaziun decisiva da la taglia è entrada en vigur. Sche contribuziuns dal patrun e dal lavurant èn vegnidas pajadas da prestaziuns ch’èn suttamessas a la taglia federala directa or dal retgav net da persunas giuridicas, finescha il dretg da restituziun – en divergenza da l’artitgel 25 alinea 3 LPGA – 1 onn suenter la scadenza da l’onn chalendar che la taxaziun da la taglia è entrada en vigur.87
Art. 1788
Terz chapitel Las rentas
A. Il dretg d’ina renta
I. Disposiziuns generalas
Art. 18 Dretg d’ina renta89
Il dretg da rentas da vegliadetgna e per survivents han burgais svizzers, persunas estras e persunas senza naziunalitad tenor las suandantas disposiziuns.90 …91
Las persunas estras sco er lur survivents senza dretg da burgais svizzer han il dretg da rentas, uschè ditg ch’els han lur domicil e lur dimora ordinaria (art. 13 LPGA92) en Svizra.93 Questa premissa sto vegnir ademplida persunalmain da mintga persuna che survegn ina renta.94 Resalvadas restan las prescripziuns spezialas dal dretg federal davart il status dals fugitivs e da las persunas senza naziunalitad sco er las cunvegnas internaziunalas divergentas, en spezial cun stadis, dals quals la legislaziun conceda als burgais svizzers ed a lur survivents avantatgs ch’èn circa equivalents a quels da questa lescha.95 96
Per il dretg d’ina renta en cas da persunas che han gì successivamain pliras naziunalitads è decisiva la naziunalitad durant la retratga da la renta.97
A las persunas estras che han lur domicil a l’exteriur e che derivan d’in stadi, cun il qual i n’è vegnida fatga nagina cunvegna internaziunala, sco er a lur survivents pon vegnir restituidas las contribuziuns ch’els han pajà tenor ils artitgels 5, 6, 8, 10 u 13. Il Cussegl federal regla ils detagls, en spezial la dimensiun da la restituziun.98 99
Art. 19100
Art. 20101 Execuziun sfurzada e cumpensaziun da las rentas102
Il dretg d’ina renta n’è betg suttamess a l’execuziun sfurzada.103
Cun prestaziuns pajablas pon vegnir cumpensadas:
las pretensiuns sin fundament da questa lescha, da la LAI104, da la Lescha federala dals 25 da settember 1952105 davart l’urden da cumpensaziun dal gudogn per persunas che fan servetsch en l’armada, servetsch civil e da protecziun civila sco er da la Lescha federala dals 20 da zercladur 1952106 davart ils supplements da famiglia en l’agricultura;
las restituziuns da prestaziuns supplementaras tar l’assicuranza per vegls, survivents ed invaliditad;
las restituziuns da rentas e da diarias da l’assicuranza obligatorica cunter accidents, da l’assicuranza militara, da l’assicuranza cunter la dischoccupaziun sco er da l’assicuranza da malsauns.107
II. Il dretg d’ina renta da vegliadetgna
Art. 21108 Renta da vegliadetgna109
Il dretg d’ina renta da vegliadetgna han:
umens che han cumplenì 65 onns;
dunnas che han cumplenì 64 onns.
Il dretg da la renta da vegliadetgna cumenza l’emprim di dal mais che suonda il mais, en il qual la vegliadetgna decisiva tenor l’alinea 1 è cumplenida. El finescha cun la mort.
Art. 22110
Art. 22bis111 Renta supplementara
Dunnas ed umens che han retratg ina renta supplementara da l’assicuranza d’invaliditad fin al cumenzament dal dretg d’ina renta da vegliadetgna, survegnan vinavant questa renta, fin ch’il conjugal acquista il dretg d’ina renta da vegliadetgna u d’ina renta d’invaliditad. Ina persuna divorziada ha il medem status sco ina persuna maridada, sch’ella procura predominantamain per ils uffants ch’èn attribuids ad ella e sch’ella na po pretender nagina renta d’invaliditad u da vegliadetgna per sasezza.112
En divergenza da l’artitgel 20 LPGA113 sto la renta supplementara vegnir pajada al conjugal che n’ha betg il dretg da la renta:
sin sia dumonda, sch’il conjugal che ha il dretg da la renta n’ademplescha betg sia obligaziun da mantegniment envers la famiglia;
sin sia dumonda, sch’ils conjugals vivan separadamain;
d’uffizi, sch’ils conjugals èn divorziads.114
Ordinaziuns divergentas da la dretgira civila restan resalvadas en ils cas da l’alinea 2.115
Art. 22ter116 Renta per uffants
Persunas che retiran ina renta da vegliadetgna han il dretg d’ina renta per uffants, e quai per mintga uffant che pudess far valair ina renta per orfens, sch’ellas murissan. Per uffants confidads che vegnan prendids en tgira pir suenter il cumenzament dal dretg d’ina renta da vegliadetgna u d’ina renta da l’assicuranza d’invaliditad precedenta a la renta da vegliadetgna, n’exista nagin dretg d’ina renta per uffants, nun ch’i sa tractia d’uffants da l’auter conjugal.
La renta per uffants vegn pajada ora sco la renta, a la quala ella sa referescha. Resalvadas restan las disposiziuns davart l’utilisaziun tenor l’intent (art. 20 LPGA117) ed ordinaziuns divergentas da la dretgira civila. Il Cussegl federal po reglar il pajament per cas spezials en divergenza da l’artitgel 20 LPGA, particularmain per uffants da geniturs separads u divorziads.118
III. Il dretg d’ina renta per vaivas u vaivs
Art. 23120 Renta per vaivas u vaivs
Il dretg d’ina renta per vaivas u vaivs han vaivas e vaivs che han uffants il mument ch’il conjugal mora.
Il medem status sco uffants da vaivas u vaivs han:
uffants dal conjugal mort che vivan – il mument da la mort – en la medema chasada cun la vaiva u il vaiv e che vegnan recepids da la vaiva u dal vaiv sco uffants confidads en il senn da l’artitgel 25 alinea 3;
uffants confidads en il senn da l’artitgel 25 alinea 3 che vivan – il mument da la mort – en la medema chasada cun la vaiva u il vaiv e che vegnan adoptads da la vaiva u dal vaiv.
Il dretg d’ina renta per vaivas u vaivs cumenza l’emprim di dal mais che suonda il mais da la mort dal conjugal, en cas da l’adopziun d’in uffant confidà tenor l’alinea 2 litera b l’emprim di dal mais che suonda il mais da l’adopziun.
Il dretg finescha:
cun ina remaridaglia;
cun la mort da la vaiva u dal vaiv.
Il dretg recumenza, sche la nova lètg vegn divorziada u declerada per nunvalaivla. Il Cussegl federal regla ils detagls.
Art. 24121 Disposiziuns spezialas
Vaivas han ultra da quai il dretg d’ina renta per vaivas, sch’ellas n’han – il mument da la mort dal conjugal – nagins uffants e nagins uffants confidads en il senn da l’artitgel 23, ma sch’ellas han cumplenì 45 onns ed èn stadas maridadas durant almain 5 onns. Sche la vaiva è stada maridada pliras giadas, vegn quintada la durada totala da las lètgs.
Ultra da las cundiziuns da finiziun menziunadas en l’artitgel 23 alinea 4 finescha il dretg da la renta per vaivs, sche l’ultim uffant dal vaiv ha cumplenì 18 onns.
Art. 24a122 Conjugals divorziads
Ina persuna divorziada ha il medem status sco ina vaiva u in vaiv, sche:
ella ha in u plirs uffants e la lètg ha durà almain 10 onns;
la lètg ha durà almain 10 onns ed è vegnida divorziada suenter che la persuna divorziada ha cumplenì 45 onns;
l’uffant il pli giuven ha cumplenì 18 onns suenter che la persuna divorziada ha cumplenì 45 onns.
Sche la persuna divorziada n’ademplescha betg almain ina da las premissas da l’alinea 1, exista il dretg d’ina renta per vaivas u vaivs mo, sche ed uschè ditg che la persuna divorziada ha uffants sut 18 onns.
Art. 24b Concurrenza tranter rentas per vaivas u vaivs e rentas da vegliadetgna u d’invaliditad
Sch’ina persuna ademplescha a medem temp las premissas per ina renta per vaivas u vaivs e per ina renta da vegliadetgna u per ina renta tenor la LAI123, vegn pajada ora mo la renta pli auta.
IV. Il dretg d’ina renta per orfens
Art. 25124 Renta per orfens
Uffants, dals quals il bab u la mamma è mort, han il dretg d’ina renta per orfens. Sche tuts dus geniturs èn morts, han els il dretg da duas rentas per orfens.
Uffants chattads han il dretg d’ina renta per orfens.
Il Cussegl federal regla il dretg d’ina renta per orfens per uffants confidads.
Il dretg d’ina renta per orfens cumenza l’emprim di dal mais che suonda il mais da la mort dal bab u da la mamma. El finescha cun la cumplenida dal 18. onn u cun la mort da l’orfen.
Per uffants ch’èn anc en scolaziun dura il dretg da questa renta fin ch’els han terminà la scolaziun, maximalmain dentant fin ch’els han cumplenì 25 onns. Il Cussegl federal po fixar, tge che vala sco scolaziun.
Art. 26–28125
Art. 28bis126 Concurrenza tranter rentas per orfens ed autras rentas
Sch’in orfen ademplescha a medem temp las premissas per ina renta per orfens e per ina renta per vaivas u vaivs u per ina renta tenor la LAI127, vegn pajada ora mo la renta pli auta. Sche tuts dus geniturs èn morts, vegn fatga la cumparegliaziun sin basa da la summa da las duas rentas per orfens.
B. Las rentas ordinarias
Art. 29 Circul dals retschaviders. Rentas cumplainas e parzialas
Il dretg d’ina renta da vegliadetgna u per survivents han persunas, a las qualas pon vegnir messas a quint entradas, bunificaziuns d’educaziun u bunificaziuns da tgira per almain in entir onn, u lur survivents.128
Las rentas ordinarias vegnan pajadas sco:
rentas cumplainas per persunas assicuradas cun ina durada da contribuziun cumpletta;
rentas parzialas per persunas assicuradas cun ina durada da contribuziun incumpletta.129
I. Basas per calcular las rentas ordinarias
Art. 29bis130 Disposiziuns generalas per calcular las rentas
Per calcular las rentas vegnan resguardads ils onns da contribuziun, las entradas da gudogn sco er las bunificaziuns d’educaziun e da tgira da la persuna che ha il dretg da survegnir ina renta tranter il 1. da schaner suenter ch’ella ha cumplenì 20 onns ed ils 31 da december avant ch’il cas assicurà è capità (vegliadetgna da renta u mort).
Il Cussegl federal regla l’imputaziun dals mais da contribuziun durant l’onn ch’il dretg da la renta cumenza, da las periodas da contribuziun avant il 1. da schaner suenter che la persuna ha cumplenì 20 onns, sco er dals onns supplementars.131
Art. 29ter132 Durada da contribuziun cumpletta
La durada da contribuziun è cumpletta, sch’ina persuna ha tuttina blers onns da contribuziun sco sia annada.
Sco onns da contribuziun valan las periodas:
durant las qualas ina persuna ha pajà contribuziuns;
durant las qualas il conjugal tenor l’artitgel 3 alinea 3 ha pajà almain la contribuziun minimala dubla;
per las qualas pon vegnir messas a quint bunificaziuns d’educaziun u da tgira.
Art.
29quater133 Entradas medias annualas
1. Princip
La renta vegn calculada a norma da las entradas medias annualas. Quellas sa cumponan:
da las entradas da gudogn;
da las bunificaziuns d’educaziun;
da las bunificaziuns da tgira.
Art. 29quinquies134 2. Entradas da gudogn sco er contribuziuns da persunas senza activitad da gudogn
En cas da persunas cun activitad da gudogn vegnan resguardadas mo las entradas, per las qualas èn vegnidas pajadas contribuziuns.
Las contribuziuns da persunas senza activitad da gudogn vegnan multiplitgadas cun 100, divididas tras la tariffa da contribuziun dubla tenor l’artitgel 5 alinea 1 e lura quintadas sco entradas da gudogn.
Las entradas ch’ils conjugals han cuntanschì durant ils onns chalendars da la lètg cuminaivla vegnan divididas ed attribuidas mintgamai per la mesadad als dus conjugals. Las entradas vegnan divididas:
sche tuts dus conjugals han il dretg d’ina renta;
sch’ina vaiva u in vaiv ha il dretg d’ina renta da vegliadetgna;
sche la lètg vegn schliada tras divorzi.135
A la divisiun ed a l’imputaziun vicendaivla èn dentant suttamessas mo entradas:
che derivan dal temp tranter il 1. da schaner suenter la cumplenida dal 20. onn ed ils 31 da december avant ch’il cas assicurà è capità tar il conjugal che ha sco emprim il dretg da la renta; e
136che derivan da temps, nua che tuts dus conjugals èn stads assicurads tar l’assicuranza svizra per vegls e survivents.
L’alinea 4 n’è betg applitgabel per l’onn chalendar, en il qual la lètg vegn serrada u schliada.137
Il Cussegl federal regla la procedura. El fixescha en spezial, tge cassa da cumpensaziun che sto reparter las entradas.138
Art. 29sexies139 3. Bunificaziuns d’educaziun
A persunas assicuradas vegn messa a quint ina bunificaziun d’educaziun per quels onns, durant ils quals ellas han la tgira genituriala per in u plirs uffants da main che 16 onns. Ma a geniturs che han cuminaivlamain la tgira genituriala, na vegnan betg concedidas duas bunificaziuns cumulativas. Il Cussegl federal regla ils detagls, en spezial l’imputaziun da la bunificaziun d’educaziun, sche:140
141geniturs han quità d’uffants, senza avair la tgira genituriala per tals;
mo in genitur è assicurà tar l’assicuranza svizra per vegls e survivents;
las premissas per metter a quint ina bunificaziun d’educaziun na vegnan betg ademplidas durant l’entir onn chalendar;
142geniturs divorziads u nunmaridads han cuminaivlamain la tgira genituriala.
La bunificaziun d’educaziun correspunda a l’import da la renta da vegliadetgna annuala minimala traidubla tenor l’artitgel 34 il mument ch’il dretg da la renta cumenza.
En cas da persunas maridadas vegn la bunificaziun d’educaziun attribuida – durant ils onns chalendars da la lètg – mintgamai per la mesadad als dus conjugals. A la divisiun èn dentant suttamessas mo las bunificaziuns per il temp tranter il 1. da schaner suenter la cumplenida dal 20. onn ed ils 31 da december avant ch’il cas assicurà è capità tar il conjugal che ha sco emprim il dretg da la renta.
Art. 29septies143 4. Bunificaziuns da tgira
Persunas assicuradas che tgiran parents en lingia ascendenta u descendenta u fragliuns che han in dretg renconuschì d’ina indemnisaziun da la AVS, da la AI, da l’assicuranza obligatorica cunter accidents u da l’assicuranza militara a persunas dependentas d’agid, han il dretg da l’imputaziun d’ina bunificaziun da tgira, sch’ellas pon cuntanscher facilmain las persunas ch’ellas tgiran. Ellas ston far valair quest dretg mintga onn en scrit. Ils conjugals, ils sirs ed ils uffants figliasters sco er il partenari da vita che maina dapi almain 5 onns nuninterruttamain ina chasada cuminaivla cun la persuna assicurada, han il medem status sco ils parents.144
Sch’igl exista durant la medema perioda in dretg d’ina bunificaziun d’educaziun, na po vegnir messa a quint nagina bunificaziun da tgira.
Il Cussegl federal po circumscriver pli detagliadamain il criteri da la cuntanschibladad facila tenor l’alinea 1.145 El regla la procedura sco er l’imputaziun da la bunificaziun da tgira per ils cas che:
pliras persunas adempleschan las premissas per metter a quint ina bunificaziun d’educaziun;
mo in conjugal è assicurà tar l’assicuranza svizra per vegls e survivents;
las premissas per metter a quint ina bunificaziun da tgira na vegnan betg ademplidas durant l’entir onn chalendar.
La bunificaziun da tgira correspunda a l’import da la renta da vegliadetgna annuala minimala traidubla tenor l’artitgel 34 il mument ch’il dretg da la renta cumenza. Ella vegn registrada en il conto individual.
Sch’il dretg d’ina bunificaziun da tgira na vegn betg fatg valair entaifer 5 onns suenter la fin da l’onn chalendar, en il qual ina persuna è vegnida tgirada, na vegn la bunificaziun per l’onn respectiv betg pli registrada en il conto individual.
En cas da persunas maridadas vegn la bunificaziun da tgira attribuida – durant ils onns chalendars da la lètg – mintgamai per la mesadad als dus conjugals. A la divisiun èn dentant suttamessas mo las bunificaziuns per il temp tranter il 1. da schaner suenter la cumplenida dal 20. onn ed ils 31 da december avant ch’il cas assicurà è capità tar il conjugal che ha sco emprim il dretg da la renta.
Art. 30146 5. Eruida da las entradas medias annualas
La summa da las entradas da gudogn vegn revalitada confurm a l’index da las rentas tenor l’artitgel 33ter. Il Cussegl federal lascha eruir annualmain ils facturs da revalitaziun.
La summa da las entradas da gudogn revalitadas sco er las bunificaziuns d’educaziun e da tgira vegnan divididas tras il dumber d’onns da contribuziun.
Art. 30bis147 Prescripziuns per calcular las rentas148
Il Cussegl federal decretescha prescripziuns per calcular las rentas.149 Per quest intent po el arrundar si u giu las entradas imputablas e las rentas.150 El po decretar prescripziuns per metter a quint parts dad onns e las entradas correspundentas e prevair che onns da contribuziun ed entradas da gudogn per la perioda, entaifer la quala ina renta d’invaliditad è vegnida retratga, na vegnian betg mess a quint.151
Art. 30ter152 Contos individuals
Per mintga persuna assicurada obligada da pajar contribuziuns vegnan manads contos individuals, en ils quals vegnan inscrittas las indicaziuns necessarias per calcular las rentas ordinarias. Il Cussegl federal regla ils detagls.
Las entradas da gudogn cuntanschidas d’in lavurant, da las qualas il patrun ha deducì las contribuziuns legalas, vegnan registradas en il conto individual, er sch’il patrun n’ha betg pajà las contribuziuns correspundentas a la cassa da cumpensaziun.153
Las entradas, per las qualas ils lavurants ston pajar contribuziuns, vegnan registradas en il conto individual sut quel onn ch’ellas èn vegnidas pajadas ora. Las entradas vegnan dentant registradas sut l’onn ch’ellas èn vegnidas cuntanschidas, sch’il lavurant:
na lavura betg pli per il patrun il mument ch’il salari vegn pajà;
cumprova che l’entrada, per la quala el sto pajar contribuziuns, deriva d’ina activitad da gudogn ch’el ha exequì durant in onn precedent e per la quala igl è vegnì pajà pli pauc che la contribuziun minimala.154
Las entradas da las persunas cun activitad da gudogn independenta, dals lavurants da patruns che n’èn betg obligads da pajar contribuziuns sco er da las persunas senza activitad da gudogn vegnan adina registradas sut quel onn, per il qual las contribuziuns vegnan fixadas.155
Art. 31156157 Fixaziun d’ina nova renta
Sch’ina renta da vegliadetgna sto vegnir fixada da nov, perquai ch’il conjugal survegn il dretg da la renta u perquai che la lètg vegn schliada, èn decisivas las prescripziuns da calculaziun che valevan cur che la renta è vegnida calculada per l’emprima giada. La renta fixada da nov sin basa da questas disposiziuns sto vegnir actualisada.
Art. 32158
Art. 33159160 Renta per survivents
Per calcular la renta per vaivas u vaivs e la renta per orfens èn decisivas la durada da contribuziun e las entradas medias annualas dal defunct, eruidas sin basa da las entradas betg partidas sco er sin basa da sias bunificaziuns d’educaziun u da tgira. L’alinea 2 resta resalvà.
Sch’ils geniturs èn morts, èn decisivas per la calculaziun da las duas rentas per orfens la durada da contribuziun da mintga genitur e las entradas medias annualas dals defuncts, eruidas tenor ils princips generals (art. 29quater ss.).
Sch’il defunct n’ha betg anc 45 onns, cur ch’el mora, vegn la media da sias entradas da gudogn augmentada procentualmain per calcular la renta per survivents. Il Cussegl federal fixescha las procentualas tenor la vegliadetgna dal defunct.
Art. 33bis161 Remplazzament d’ina renta d’invaliditad162
Rentas da vegliadetgna u per survivents che remplazzan in renta tenor la LAI163, vegnan calculadas sin basa dals medems criteris sco per la renta d’invaliditad, sch’i resulta uschia in avantatg per la persuna che ha il dretg da la renta.
En cas da conjugals sto la calculaziun da las rentas vegnir adattada tenor l’alinea 1, sche las premissas per la divisiun e per l’imputaziun vicendaivla da las entradas èn ademplidas.164
Sche la renta d’invaliditad è vegnida calculada tenor l’artitgel 37 alinea 2 LAI, vala questa disposiziun tenor il senn er per la renta da vegliadetgna u per survivents che vegn calculada sin basa dals medems criteris sco per la renta d’invaliditad.165
Sche rentas ordinarias da vegliadetgna u per survivents remplazzan las rentas extraordinarias d’invaliditad calculadas tenor ils artitgels 39 alinea 2 e 40 alinea 3 LAI, importan quellas – en cas d’ina durada da contribuziun cumpletta – almain 1331/3 pertschient da las tariffas minimalas da las rentas cumplainas respectivas.166
Per calcular la renta da vegliadetgna d’ina persuna, da la quala il conjugal retira u ha retratg ina renta d’invaliditad, vegnan las entradas medias annualas dal conjugal invalid, ch’eran decisivas il mument dal cumenzament da la renta d’invaliditad, resguardadas sco entradas da gudogn en il senn da l’artitgel 29quinquies durant la retratga da la renta d’invaliditad. Sch’il grad d’invaliditad importa main che 60 pertschient, vegn resguardada mo in part correspundenta da las entradas medias annualas.167 Il Cussegl federal regla ils detagls e la procedura.168
Art. 33ter169 Adattaziun da las rentas al svilup dals salaris e dals pretschs
Il Cussegl federal adattescha – per regla mintga 2 onns per il cumenzament da l’onn chalendar – las rentas ordinarias al svilup dals salaris e dals pretschs, tras quai ch’el fixescha da nov l’index da las rentas sin proposta da la Cumissiun federala per l’assicuranza per vegls, survivents ed invaliditad.
L’index da las rentas è la media aritmetica da l’index naziunal determinà dal Secretariat da stadi per l’economia (SECO)170 e da l’index naziunal dals pretschs da consum.
Tut tenor la situaziun finanziala da l’assicuranza propona il Cussegl federal da midar la relaziun tranter las duas valurs dals dus indexs tenor l’alinea 2.
Il Cussegl federal adattescha pli baud las rentas ordinarias, sche l’index naziunal dals pretschs da consum è s’augmentà entaifer 1 onn per dapli che 4 pertschient.171
Il Cussegl federal po decretar prescripziuns cumplementaras, arrundar si u giu l’index da las rentas e reglar la procedura per l’adattaziun da las rentas.
II. Las rentas cumplainas
Art.
34172 Calculaziun ed autezza da las rentas cumplainas
1. La renta da vegliadetgna
La renta mensila da vegliadetgna (furmla da las rentas) sa cumpona:
d’ina part da l’import minimal da la renta da vegliadetgna (part fixa);
d’ina part da las entradas medias annualas decisivas (part variabla).
Valair valan las suandantas disposiziuns:
sche las entradas medias annualas decisivas èn pli pitschnas u tuttina grondas sco l’import minimal da la renta da vegliadetgna multiplitgà cun 36, importa la part fixa 74/100 da l’import minimal da la renta da vegliadetgna e la part variabla 13/600 da las entradas medias annualas decisivas;
sche las entradas medias annualas decisivas èn pli grondas che l’import minimal da la renta da vegliadetgna multiplitgà cun 36, importa la part fixa 104/100 da l’import minimal da la renta da vegliadetgna e la part variabla 8/600 da las entradas medias annualas decisivas.
L’import maximal da la renta da vegliadetgna correspunda al dubel da l’import minimal.
L’import minimal vegn concedì, sche las entradas medias annualas decisivas èn maximalmain 12 giadas pli autas che l’import minimal, e l’import maximal vegn concedì, sche las entradas medias annualas decisivas èn almain 72 giadas pli autas che l’import minimal.
L’import minimal da la renta da vegliadetgna cumplaina da 1195 francs correspunda ad in index da las rentas da 217,3 puncts.173
Art. 35174 2. Summa da las duas rentas per conjugals
La summa da las duas rentas dals dus conjugals importa maximalmain 150 pertschient da l’import maximal da la renta da vegliadetgna, sche:
tuts dus conjugals han il dretg d’ina renta da vegliadetgna;
in conjugal ha il dretg d’ina renta da vegliadetgna e l’auter d’ina renta da l’assicuranza d’invaliditad.
La reducziun croda tar conjugals, dals quals la chasada cuminaivla è vegnida schliada en consequenza d’ina decisiun giudiziala.
Las duas rentas ston vegnir reducidas en proporziun da lur parts vi da la summa da las rentas betg reducidas. Il Cussegl federal regla ils detagls, en spezial la reducziun da las duas rentas en cas da persunas assicuradas cun ina durada da contribuziun incumpletta.
Art. 35bis175176 3. Supplement per vaivas e vaivs che retiran ina renta da vegliadetgna
Vaivas e vaivs che retiran rentas da vegliadetgna han il dretg d’in supplement da 20 pertschient sin lur renta. La renta ed il supplement na dastgan betg surpassar l’import maximal da la renta da vegliadetgna.
Art. 35ter177 4. Renta per uffants
La renta per uffants importa 40 pertschient da la renta da vegliadetgna che correspunda a las entradas medias annualas decisivas. Sche tuts dus geniturs han in dretg d’ina renta per uffants, ston las duas rentas per uffants vegnir reducidas, uschenavant che lur summa surpassa 60 pertschient da la renta da vegliadetgna maximala. Per reducir las rentas è applitgabel l’artitgel 35 tenor il senn.
Art. 36178 5. Renta per vaivas u vaivs
La renta per vaivas u vaivs importa 80 pertschient da la renta da vegliadetgna che correspunda a las entradas medias annualas decisivas.
Art. 37179 6. Renta per orfens
La renta per orfens importa 40 pertschient da la renta da vegliadetgna che correspunda a las entradas medias annualas decisivas. La renta per orfens dals uffants che avevan ina relaziun da figlialanza mo cun il genitur defunct, importa 60 pertschient da la renta da vegliadetgna che correspunda a las entradas medias annualas decisivas.
Sche tuts dus geniturs èn morts, ston las rentas per orfens vegnir reducidas, uschenavant che lur summa surpassa 60 pertschient da la renta da vegliadetgna maximala. Per reducir las rentas è applitgabel l’artitgel 35 tenor il senn.
Uffants chattads survegnan ina renta per orfens da 60 pertschient da la renta da vegliadetgna maximala.
Art. 37bis180 7. Concurrenza tranter rentas per orfens e rentas per uffants
Sch’i vegnan ademplidas per il medem uffant tant las premissas per ina renta per orfens sco er per ina renta per uffants, importa la summa da las duas rentas maximalmain 60 pertschient da la renta da vegliadetgna maximala. Per reducir las rentas è applitgabel l’artitgel 35 tenor il senn.
III. Las rentas parzialas
Art. 38181 Calculaziun
La renta parziala correspunda ad ina part da la renta cumplaina, calculada tenor ils artitgels 34–37.
Per calcular questa part vegnan resguardadas la relaziun tranter ils onns da contribuziun cumplains da la persuna assicurada ed ils onns da contribuziun da sia annada sco er las midadas ch’igl ha dà tar las tariffas da contribuziun.182
Il Cussegl federal decretescha prescripziuns pli detagliadas davart la graduaziun da las rentas.183
IV. La vegliadetgna flexibla da renta184
Art. 39185 Pussaivladad ed effect da la suspensiun
Persunas che han il dretg d’ina renta ordinaria da vegliadetgna pon suspender il cumenzament da la retratga per almain 1 onn e per maximalmain 5 onns e pretender entaifer questa perioda che la renta vegnia pajada a partir d’in tschert mais.186
La renta da vegliadetgna suspendida e la renta per survivents che remplazza eventualmain la renta da vegliadetgna, vegnan auzadas per la cuntravalur che la prestaziun betg retratga ha en reguard tecnic d’assicuranza.187
Il Cussegl federal fixescha en moda unifurma ils facturs da l’augment per umens e dunnas e regla la procedura. El po excluder singuls tips da rentas da la suspensiun.
Art. 40188 Pussaivladad ed effect da la retratga anticipada
Umens e dunnas che adempleschan las premissas per ina renta ordinaria da vegliadetgna, pon retrair la renta 1 u 2 onns pli baud. En quests cas cumenza il dretg da la renta per ils umens l’emprim di dal mais suenter ch’els han cumplenì 64 u 63 onns e per las dunnas l’emprim di dal mais suenter ch’ellas han cumplenì 63 u 62 onns. Durant il temp da la retratga anticipada da la renta na vegnan pajadas naginas rentas per uffants.
La renta da vegliadetgna che vegn retratga anticipadamain sco er las rentas per vaivas u vaivs e las rentas per orfens vegnan reducidas.
Il Cussegl federal fixescha la tariffa da reducziun tenor princips tecnics d’assicuranza.189
V. La reducziun da las rentas ordinarias190
Art. 41191 Reducziun pervia da surassicuranza
En divergenza da l’artitgel 69 alineas 2 e 3 LPGA192 vegnan reducidas las rentas per uffants e per orfens, uschenavant ch’ellas surpassan ensemen cun la renta dal bab u cun la renta da la mamma 90 pertschient da las entradas medias annualas ch’èn mintgamai decisivas per questa renta.193
Il Cussegl federal fixescha dentant in import minimal.194
Il Cussegl federal po reglar ils detagls e decretar prescripziuns spezialas per las rentas parzialas.
C. Las rentas extraordinarias195
Art. 42196 Circul dals retschaviders
Il dretg d’ina renta extraordinaria han burgais svizzer che han lur domicil e lur dimora ordinaria (art. 13 LPGA197) en Svizra, ch’èn stads assicurads tuttina blers onns sco lur annada, ma che n’han betg il dretg d’ina renta ordinaria, perquai ch’els n’èn – fin al cumenzament dal dretg d’ina renta – betg stads suttamess durant in entir onn a l’obligaziun da pajar contribuziuns.198 Quest dretg han er lur survivents.
La premissa dal domicil e da la dimora ordinaria sto vegnir ademplida persunalmain da mintga persuna assicurada che survegn ina renta.
Il conjugal ch’è maridà cun ina persuna svizra assicurada obligatoricamain e che viva a l’exteriur, ma che na fa – sin basa d’ina cunvegna bilaterala u d’ina isanza internaziunala – betg part da l’assicuranza per vegls, survivents ed invaliditad da ses stadi da domicil, ha il medem status sco ils conjugals da burgais svizzers che abitan en Svizra.
Art. 43 Autezza da las rentas extraordinarias
Las rentas extraordinarias correspundan a l’import minimal da las rentas ordinarias cumplainas respectivas. Resalvà resta l’alinea 3.199
…200
En divergenza da l’artitgel 69 alineas 2 e 3 LPGA201 vegnan reducidas las rentas extraordinarias per uffants e per orfens, uschenavant ch’ellas surpassan ensemen cun las rentas dal bab e da la mamma in import maximal che vegn fixà dal Cussegl federal.202
D. L’indemnisaziun a persunas dependentas d’agid, la contribuziun d’assistenza ed ils meds auxiliars203
Art. 43bis204 Indemnisaziun a persunas dependentas d’agid205
Il dretg d’ina indemnisaziun a persunas dependentas d’agid han persunas che retiran rentas da vegliadetgna u prestaziuns supplementaras, che han lur domicil e lur dimora ordinaria (art. 13 LPGA206) en Svizra e che han ina inabilitad da gidar sasez d’in grad grev, mesaun u lev (art. 9 LPGA).207 La retratga anticipada da la renta ha il medem status sco la retratga d’ina renta da vegliadetgna.208
Il dretg d’ina indemnisaziun per ina inabilitad da gidar sasez d’in grad lev croda en cas d’ina dimora en ina chasa da tgira.209
Il dretg d’ina indemnisaziun a persunas dependentas d’agid cumenza l’emprim di dal mais, en il qual tut las premissas èn ademplidas, premess che l’inabilitad da gidar sasez d’in grad grev, mesaun u lev haja existì nuninterruttamain durant almain 1 onn. El finescha a la fin dal mais, en il qual las premissas tenor l’alinea 1 n’èn betg pli ademplidas.210
L’indemnisaziun mensila per ina inabilitad da gidar sasez d’in grad grev importa 80 pertschient, per ina inabilitad da gidar sasez d’in grad mesaun 50 pertschient e per ina inabilitad da gidar sasez d’in grad lev 20 pertschient da l’import minimal da la renta da vegliadetgna tenor l’artitgel 34 alinea 5.211
Sch’ina persuna dependenta d’agid ha retratg ina indemnisaziun a persunas dependentas d’agid da l’assicuranza d’invaliditad, fin ch’ella ha cuntanschì la vegliadetgna da renta u fin ch’ella ha retratg anticipadamain la renta, la vegn concedida vinavant l’indemnisaziun almain en l’autezza sco fin lura.212
Il Cussegl federal po prevair ina prestaziun proporziunala a l’indemnisaziun a persunas dependentas d’agid da l’assicuranza cunter accidents, en cas che l’inabilitad da gidar sasez è d’attribuir mo per part ad in accident.213
Per calcular l’inabilitad da gidar sasez èn applitgablas las disposiziuns da la LAI214 tenor il senn.215 La calculaziun da l’inabilitad da gidar sasez per mauns da las cassas da cumpensaziun è chaussa dals uffizis da l’assicuranza d’invaliditad216. Il Cussegl federal po decretar prescripziuns cumplementaras.
Art. 43ter217 Contribuziun d’assistenza
Sch’ina persuna ha retratg ina contribuziun d’assistenza da l’assicuranza d’invaliditad, fin ch’ella ha cuntanschì la vegliadetgna da renta u fin ch’ella ha retratg anticipadamain la renta, la vegn concedida vinavant la contribuziun d’assistenza maximalmain en l’autezza sco fin lura. Per il dretg e per la dimensiun valan ils artitgels 42quater–42octies LAI218 tenor il senn.
Art. 43quater219 Meds auxiliars
Il Cussegl federal fixescha, sut tge cundiziuns che persunas che retiran rentas da vegliadetgna u prestaziuns supplementaras, che han lur domicil e lur dimora ordinaria (art. 13 LPGA220) en Svizra e che basegnan apparats chars per sa muventar, per stabilir contacts cun l’ambient u per garantir l’atgna independenza, han il dretg da meds auxiliars.221
El fixescha, en tge cas che persunas che retiran rentas da vegliadetgna u prestaziuns supplementaras, che han lur domicil e lur dimora ordinaria en Svizra, han il dretg da meds auxiliars per exercitar in’activitad da gudogn u lur lavurs usitadas.222
El designescha ils meds auxiliars che vegnan consegnads da l’assicuranza u per ils quals l’assicuranza conceda ina contribuziun als custs; el regla la consegna sco er la procedura e fixescha, tge prescripziuns da la LAI223 ch’èn applitgablas.
E. Differentas disposiziuns
Art. 43quinquies225 Surveglianza da l’equiliber finanzial
Il Cussegl federal lascha examinar periodicamain, sch’il svilup finanzial da l’assicuranza è equilibrà, e suttametta il resultat da questa examinaziun a la Cumissiun federala per l’assicuranza per vegls, survivents ed invaliditad. Sche necessari propona el da midar la lescha.
Art. 44226 Pajament da rentas e d’indemnisaziuns a persunas dependentas d’agid
Las rentas e las indemnisaziuns a persunas dependentas d’agid vegnan per regla assegnadas sin in conto da banca u da posta. Sin dumonda dal retschavider al pon ellas vegnir pajadas ora directamain. Il Cussegl federal regla la procedura.
Rentas parzialas, da las qualas l’import na surpassa betg 10 pertschient da la renta cumplaina minimala, vegnan pajadas ora – en divergenza da l’artitgel 19 alineas 1 e 3 LPGA227 – ina giada per onn posteriuramain il december. La persuna che ha il dretg da la renta po pretender il pajament mensil.
Art. 45228
Art. 46229 Pajament posteriur da rentas e d’indemnisaziuns a persunas dependentas d’agid betg retratgas
Il dretg d’in pajament posteriur sa drizza tenor l’artitgel 24 alinea 1 LPGA230.
Sch’ina persuna assicurada fa valair il dretg d’ina indemnisaziun a persunas dependentas d’agid pli che 12 mais suenter il cumenzament dal dretg, vegn pajada l’indemnisaziun – en divergenza da l’artitgel 24 alinea 1 LPGA – mo per ils 12 mais che precedan la dumonda. Pajaments posteriurs per periodas pli lungas vegnan concedids, sche la persuna assicurada na pudeva betg enconuscher ils fatgs che motiveschan il dretg da l’indemnisaziun e sch’ella inoltrescha sia dumonda entaifer 12 mais a partir dal mument ch’ella ha survegnì enconuschientscha da quests fatgs.
En divergenza da l’artitgel 24 alinea 1 LPGA po il Cussegl federal restrenscher u excluder il pajament posteriur da rentas ordinarias da vegliadetgna, per las qualas la suspensiun vegn en dumonda.
Art. 47231
Art. 48232
Art. 48bis–48sexies233
Quart chapitel L’organisaziun
A. Disposiziuns generalas
Art. 49234 Princip
L’assicuranza per vegls e survivents vegn exequida sut la surveglianza da la Confederaziun (art. 76 LPGA235) tras ils patruns e tras ils lavurants, tras las cassas da cumpensaziun da las federaziuns, tras las cassas chantunalas da cumpensaziun, tras las cassas da cumpensaziun da la Confederaziun e tras in Uffizi central da cumpensaziun.
Art. 49a236 Sistems d’infurmaziun
Suenter avair tadlà ils posts pertutgads po il Cussegl federal obligar ils posts executivs d’utilisar sistems d’infurmaziun ch’èn vegnids sviluppads per ademplir las incumbensas tenor l’agiunta II da la Cunvegna dals 21 da zercladur 1999237 tranter la Confederaziun svizra e la Communitad europeica cun ses stadis commembers davart la libra circulaziun da persunas (Cunvegna davart la libra circulaziun) sco er autras cunvegnas internaziunalas davart la segirezza sociala.
Art. 49b238 Elavuraziun da datas persunalas
Ils organs ch’èn incumbensads da realisar, da controllar u da survegliar la realisaziun da questa lescha èn autorisads d’elavurar u da laschar elavurar las datas persunalas, inclusiv las datas spezialmain sensiblas ed ils profils da la persunalitad, ch’els dovran per ademplir las incumbensas confidadas ad els tenor questa lescha u en il rom da cunvegnas internaziunalas, numnadamain per:
calcular ed incassar las contribuziuns d’assicuranza;
giuditgar dretgs da prestaziuns sco er calcular, garantir e coordinar cun prestaziuns d’autras assicuranzas socialas;
giuditgar dretgs da contribuziuns sco er calcular e garantir contribuziuns e survegliar l’utilisaziun da talas;
far valair il dretg da prender regress sin ina terza persuna responsabla;
exequir la surveglianza davart la realisaziun da questa lescha;
far statisticas;
attribuir u verifitgar il numer d’assicuranza.
Art. 50239
Art. 50a240 Communicaziun da datas
Uschenavant che nagins interess privats predominants na s’opponan a quai, dastgan organs ch’èn incumbensads da realisar, da controllar u da survegliar la realisaziun da questa lescha, communitgar datas en divergenza da l’artitgel 33 LPGA241:242
a. ad auters organs ch’èn incumbensads da realisar sco er da controllar u da survegliar la realisaziun da questa lescha, sche las datas èn necessarias per ademplir las incumbensas surdadas ad els tras questa lescha;
b. ad organs d’ina autra assicuranza sociala, sch’ina obligaziun da render enconuschentas questas datas resulta tras ina lescha federala en divergenza da l’artitgel 32 alinea 2 LPGA;
bbis. 243ad organs d’ina autra assicuranza sociala ed ad ulteriurs posts u instituziuns che han il dretg d’utilisar il numer d’assicuranza, sche las datas èn necessarias per attribuir u per verifitgar quest numer;
bter. 244als posts ch’èn incaricads cun la gestiun da la banca da datas centrala per la documentaziun publica dal stadi civil u cun la gestiun dal sistem d’infurmaziun per il sectur da persunas estras e d’asil, sche las datas èn necessarias per attribuir u per verifitgar quest numer;
c. als organs da la statistica federala, tenor la Lescha da statistica dals 9 d’october 1992245;
cbis. 246als registers chantunals da cancer ed al register da cancer d’uffants, tenor la Lescha federala dals 18 da mars 2016247 davart la registraziun da las malsognas da cancer;
d. a las autoritads d’inquisiziun penala, sche la denunzia u l’impediment d’in crim pretenda da communitgar las datas;
dbis.248 al Servetsch d’infurmaziun da la Confederaziun (SIC) u als organs da segirezza dals chantuns per mauns dal SIC, sch’igl è avant maun ina smanatscha concreta per la segirezza interna u externa tenor l’artitgel 19 alinea 2 da la Lescha federala dals 25 da settember 2015249 davart il servetsch d’infurmaziun;
e. en il cas singul e sin ina dumonda motivada en scrit:
ad autoritads d’agid social, sche las datas èn necessarias per determinar, midar u pretender enavos prestaziuns respectivamain per impedir retratgas betg giustifitgadas,
a dretgiras civilas, sche las datas èn necessarias per giuditgar ina dispita da dretg da famiglia u d’ierta,
a dretgiras penalas ed ad autoritads d’inquisiziun penala, sche las datas èn necessarias per sclerir in crim u in delict,
ad uffizis da scussiun, tenor ils artitgels 91, 163 e 222 da la Lescha federala dals 11 d’avrigl 1889250 davart scussiun e concurs,
ad autoritads da taglia, sche las datas èn necessarias per applitgar las leschas da taglia,
251a las autoritads per la protecziun d’uffants e da creschids tenor l’artitgel 448 alinea 4 CCS252,
253...
254a las autoritads da migraziun tenor l’artitgel 97 alinea 1 da la Lescha federala dals 16 da december 2005255 davart las persunas estras e l’integraziun.256
Las datas ch’èn necessarias per cumbatter la lavur illegala dastgan vegnir communitgadas da las autoritads federalas, chantunalas e communalas pertutgadas sin fundament dals artitgels 11 e 12 da la Lescha federala dals 17 da zercladur 2005257 davart la lavur illegala.258
Las datas ch’èn d’in interess general e che sa refereschan a l’applicaziun da questa lescha, dastgan vegnir publitgadas en divergenza da l’artitgel 33 LPGA. L’anonimitad da las persunas assicuradas sto restar garantida.259
En ils ulteriurs cas dastgan datas vegnir communitgadas a terzas persunas – en divergenza da l’artitgel 33 LPGA – sco suonda:260
datas che na sa refereschan betg a persunas, sche la communicaziun correspunda ad in interess predominant;
datas persunalas, sche la persuna pertutgada ha dà ses consentiment en scrit en il cas singul u, sch’i n’è betg pussaivel d’obtegnair il consentiment, sch’i dastga vegnir premess tenor las circumstanzas che lur communicaziun saja en l’interess da la persuna assicurada.
I dastgan vegnir communitgadas mo las datas ch’èn necessarias per l’intent che stat en dumonda.
Il Cussegl federal regla las modalitads da la communicaziun e l’infurmaziun da la persuna pertutgada.
Per regla vegnan las datas communitgadas en scrit e gratuitamain. Il Cussegl federal po prevair l’incassament d’ina taxa, sch’i ston vegnir fatgas lavurs che dovran spezialmain bler temp.
Art. 50b261 Procedura d’invista
Il register central da las persunas assicuradas sco er il register central da las prestaziuns currentas (art. 71 al. 4) èn accessibels als suandants posts tras ina procedura d’invista:
a l’Uffizi central da la 2. pitga, en il rom da l’artitgel 24d da la Lescha dals 17 da december 1993262 davart la libra circulaziun;
a las cassas da cumpensaziun, als uffizis da la AI ed a l’uffizi federal cumpetent, per las datas ch’els dovran per ademplir las incumbensas attribuidas ad els tenor questa lescha e tenor la LAI263;
264als assicuraders cunter accidents tenor la Lescha federala dals 20 da mars 1981265 davart l’assicuranza d’accidents, per examinar ils dretgs da las persunas che retiran rentas currentas;
266a l’assicuranza militara, per examinar ils dretgs da las persunas che retiran rentas currentas.
Il Cussegl federal regla la responsabladad per la protecziun da datas, las datas ch’èn da registrar e lur termins da conservaziun, l’access a las datas, la collavuraziun tranter ils utilisaders, la segirezza da las datas sco er la participaziun dals assicuraders cunter accidents e da l’assicuranza militara als custs.267
Art. 50c268 Numer d’assicuranza
In numer d’assicuranza vegn attribuì a mintga persuna che:
ha ses domicil u sia dimora ordinaria (art. 13 LPGA269) en Svizra;
abita a l’exteriur e retira u dumonda contribuziuns u prestaziuns.
In numer d’assicuranza vegn ultra da quai attribuì ad ina persuna, sche quai è necessari:
per realisar la AVS; u
per il contact cun in post u cun ina instituziun che ha il dretg d’utilisar sistematicamain il numer.
La cumposiziun dal numer d’assicuranza na dastga betg pussibilitar da trair conclusiuns a la persuna, a la quala il numer vegn attribuì.
Art. 50d270 Utilisaziun sistematica dal numer d’assicuranza sco numer d’assicuranza sociala
Posts ed instituziuns ch’èn incaricads cun incumbensas da l’assicuranza sociala ordaifer la AVS, pon utilisar sistematicamain il numer d’assicuranza, sch’ina lescha federala prevesa quai e sche l’intent da l’utilisaziun sco er ils utilisaders legitimads èn definids.
Posts ed instituziuns che adempleschan incumbensas da l’assicuranza sociala chantunala, pon utilisar sistematicamain il numer d’assicuranza per ademplir lur incumbensas legalas.
Art. 50e271 Utilisaziun sistematica dal numer d’assicuranza en ulteriurs secturs
Il numer d’assicuranza po vegnir utilisà sistematicamain ordaifer l’assicuranza sociala da la Confederaziun mo, sch’ina lescha federala prevesa quai e sche l’intent da l’utilisaziun sco er ils utilisaders legitimads èn definids.
Ils suandants posts e las suandantas instituziuns ch’èn incaricads cun l’execuziun dal dretg chantunal, pon utilisar sistematicamain il numer d’assicuranza per ademplir lur incumbensas legalas:
ils posts incaricads cun l’execuziun da la reducziun da las premias en l’assicuranza da malsauns;
ils posts incaricads cun l’execuziun da l’agid social;
ils posts incaricads cun l’execuziun da la legislaziun fiscala;
las instituziuns da furmaziun.
Auters posts ed autras instituziuns ch’èn incaricads cun l’execuziun dal dretg chantunal, pon utilisar sistematicamain il numer d’assicuranza per ademplir lur incumbensas, sch’ina lescha chantunala prevesa quai.
Art. 50f272 Communicaziun dal numer d’assicuranza tar l’execuziun dal dretg chantunal
Posts ed instituziuns che utiliseschan sistematicamain il numer d’assicuranza tenor l’artitgel 50d alinea 2 u tenor l’artitgel 50e alineas 2 e 3, pon communitgar quel, sche nagins interess da la persuna pertutgada evidentamain degns da vegnir protegids na s’opponan a quai e sche:
la communicaziun da las datas è necessaria per ademplir las incumbensas, en spezial per verifitgar il numer;
la communicaziun da las datas è – en il cas singul – indispensabla per il retschavider per ademplir las incumbensas legalas; u
la persuna pertutgada ha – en il cas singul – dà ses consentiment, u ses consentiment dastga vegnir presumà tenor las circumstanzas.
Art. 50g273 Mesiras da segirezza
Posts ed instituziuns che utiliseschan sistematicamain il numer d’assicuranza tenor l’artitgel 50d u 50e, annunzian quai al post ch’è cumpetent per l’attribuziun dal numer d’assicuranza. Quel maina ina glista dals posts e da las instituziuns che utiliseschan sistematicamain il numer d’assicuranza. La glista vegn publitgada mintga onn.
Ils posts e las instituziuns annunziadas ston:
prender mesiras tecnicas ed organisatoricas per l’utilisaziun dal dretg numer d’assicuranza e per la protecziun cunter in’utilisaziun abusiva dal numer;
metter a disposiziun al post ch’è cumpetent per l’attribuziun dal numer d’assicuranza las datas ch’èn necessarias per verifitgar il numer d’assicuranza;
far las correcturas vi dal numer d’assicuranza, che vegnan ordinadas dal post ch’è cumpetent per l’attribuziun dal numer d’assicuranza.
En enclegientscha cun il Departament federal da finanzas fixescha il Departament federal da l’intern ils standards minimals per las mesiras tenor l’alinea 2 litera a.
Il post ch’è cumpetent per l’attribuziun dal numer d’assicuranza po incassar taxas per sia lavur che resulta en connex cun l’utilisaziun dal numer d’assicuranza ordaifer la AVS.
B. Ils patruns
Art. 51 Incumbensas
Ils patruns ston deducir la contribuziun dal lavurant da mintga salari en il senn da l’artitgel 5 alinea 2.274
…275 276
Sin basa da documents d’identitad uffizials ston ils patruns examinar las indicaziuns ch’ils lavurants han fatg en la dumonda da survegnir in certificat d’assicuranza. Els quintan giu periodicamain cun la cassa da cumpensaziun las contribuziuns deducidas e las contribuziuns ch’els debiteschan sezs sco er las rentas e las indemnisaziuns a persunas dependentas d’agid ch’els han pajà ora, e fan las indicaziuns necessarias per manar ils contos individuals dals lavurants.277
Il Cussegl federal po delegar als patruns ulteriuras incumbensas en connex cun l’incassament da las contribuziuns u cun il pajament da las rentas.
Art. 52278 Responsabladad
Sch’in patrun chaschuna – intenziunadamain u per greva negligientscha – in donn a l’assicuranza cun betg observar prescripziuns, sto el reparar quest donn.
Sch’il patrun è ina persuna giuridica, stattan buns subsidiarmain ils commembers da l’administraziun e tut las persunas ch’èn incumbensadas cun la gestiun u cun la liquidaziun. Sche pliras persunas èn responsablas per il medem donn, stattan ellas bunas per tut il donn en moda solidarica.279
Il dretg d’indemnisaziun surannescha tenor las disposiziuns dal Dretg d’obligaziuns280 davart ils acts illegals.281
La cassa da cumpensaziun cumpetenta fa valair l’indemnisaziun cun decretar ina disposiziun.282
En divergenza da l’artitgel 58 alinea 1 LPGA283 è cumpetenta en cas da recurs la dretgira d’assicuranzas dal chantun, en il qual il patrun ha ses domicil.
La responsabladad tenor l’artitgel 78 LPGA è exclusa.
C. Las cassas da cumpensaziun
I. Las cassas da cumpensaziun da las federaziuns
Art.
53284 1. Premissas
a. Constituziun da cassas da cumpensaziun dals patruns285
La cumpetenza da constituir cassas da cumpensaziun per lur federaziuns han ina u pliras federaziuns professiunalas svizras sco er ina u pliras federaziuns interprofessiunalas svizras u regiunalas da patruns u da persunas cun activitad da gudogn independenta, sche:286
287igl è da supponer – sin basa dal dumber e da la cumposiziun dals commembers da la federaziun – che la cassa da cumpensaziun ch’è da constituir, cumpiglia almain 2000 patruns respectivamain persunas cun activitad da gudogn independenta u ch’ella vegnia ad incassar contribuziuns d’almain 50 milliuns francs per onn;
il conclus per constituir ina cassa da cumpensaziun è vegnì prendì da l’organ da la federaziun ch’è cumpetent per midar ils statuts cun ina maioritad da trais quarts da las vuschs consegnadas, e documentà publicamain.
Sche pliras da las federaziuns numnadas en l’alinea 1 constitueschan cuminaivlamain ina cassa da cumpensaziun u sch’ina tala federaziun vul sa participar a la gestiun d’ina cassa da cumpensaziun existenta, ha mintga federaziun da prender ina decisiun tenor l’alinea 1 litera b davart la gestiun cuminaivla da la cassa.
Art. 54 b. Constituziun da cassas da cumpensaziun pariteticas288
Singulas u pliras federaziuns da lavurants cuminaivlamain, che reuneschan almain la mesadad dals lavurants che fan part d’ina cassa da cumpensaziun ch’è da constituir u ch’exista gia, han il dretg da pretender la participaziun paritetica a l’administraziun da questa cassa da cumpensaziun. Quest dretg han er federaziuns da lavurants che reuneschan almain in terz dals lavurants che fan part da la cassa da cumpensaziun, uschenavant che tut las autras federaziuns da lavurants, a las qualas appartegnan – ad ina suletta u ensemen cun autras – almain 10 pertschient dals lavurants che fan part d’ina cassa, dattan expressivamain il consentiment a l’administraziun paritetica da la cassa.
Sche federaziuns da lavurants fan diever dal dretg ch’ellas han tenor l’alinea 1, han las federaziuns da patruns e las federaziuns da lavurants participadas da stabilir cuminaivlamain in reglament per la cassa che regla definitivamain tuttas dumondas impurtantas per manar la cassa.
Las dispitas che resultan cun stabilir il reglament per la cassa vegnan giuditgadas d’ina dretgira da cumpromiss che vegn convocada da la Cumissiun federala per l’assicuranza per vegls, survivents ed invaliditad289 or da ses ravugl ed en la quala ston esser represchentads ils patruns ed ils lavurants cun il medem dumber. En sia decisiun sto questa dretgira da cumpromiss repartir tut ils dretgs e tut las obligaziuns che resultan da l’administraziun da la cassa en parts egualas sin las federaziuns dals patruns e sin las federaziuns dals lavurants.290 Cunter la decisiun da la dretgira da cumpromiss poi vegnir fatg recurs tar il Tribunal administrativ federal.291 Il Cussegl federal regla la procedura da cumpromiss.292
Federaziuns da lavurants che n’acceptan betg la decisiun da la dretgira da cumpromiss perdan il dretg da la participaziun paritetica a l’administraziun da la cassa; federaziuns da patruns che n’acceptan betg la decisiun da la dretgira da cumpromiss perdan il dretg da constituir ina cassa da cumpensaziun per lur federaziun.
Art. 55 2. Prestaziun d’ina garanzia
Federaziuns che vulan constituir ina cassa da cumpensaziun, ston prestar ina garanzia per cuvrir eventuals donns, per ils quals ellas ston star bunas tenor l’artitgel 78 LPGA293 e tenor l’artitgel 70 da questa lescha.294
La garanzia sto vegnir prestada tenor libra decisiun da las federaziuns:
cun depositar in import da daners en valuta svizra;
cun impegnar vaglias svizras;
cun preschentar in’obligaziun da garanzia.
La garanzia sto vegnir prestada en l’autezza d’in dudeschavel da la summa da las contribuziuns che la cassa da cumpensaziun vegn probablamain ad incassar durant l’onn; ella sto dentant importar almain 200 000 francs e na dastga betg surpassar 500 000 francs. Sche la summa da contribuziun effectiva divergescha per dapli che 10 pertschient da la summa stimada, sto la garanzia vegnir adattada correspundentamain.295
Il Cussegl federal decretescha las prescripziuns detagliadas davart la prestaziun da la garanzia.
Art. 56 3. Procedura
Federaziuns che vulan constituir ina cassa da cumpensaziun ston inoltrar ina dumonda en scrit al Cussegl federal, agiuntond il sboz d’in reglament da cassa. Il medem mument ston ellas cumprovar che las premissas tenor l’artitgel 53 ed eventualmain tenor l’artitgel 54 èn ademplidas.
Il Cussegl federal conceda la permissiun per constituir ina cassa da cumpensaziun per la federaziun, uschenavant che las premissas tenor l’artitgel 53 ed eventualmain tenor l’artitgel 54 èn ademplidas e la garanzia tenor l’artitgel 55 è prestada.
La cassa da cumpensaziun da la federaziun vala sco constituida e survegn la persunalitad giuridica cun l’approvaziun dal reglament da la cassa tras il Cussegl federal.
Art. 57 4. Reglament da la cassa
Il reglament da la cassa vegn stabilì da las federaziuns fundaturas. Quellas èn er sulettas cumpetentas da midar quel. Il reglament da la cassa ed eventualas midadas da quel ston vegnir approvads dal Cussegl federal.
Il reglament sto cuntegnair disposiziuns davart:
la sedia da la cassa da cumpensaziun;
la cumposiziun da la suprastanza da la cassa e la moda da tscherner tala;
las incumbensas e las cumpetenzas da la suprastanza da la cassa e dal manader da la cassa;
l’organisaziun interna da la cassa;
la constituziun da filialas sco er las incumbensas e las cumpetenzas da quellas;
ils princips per incassar las contribuziuns als custs d’administraziun;
la revisiun da la cassa e la controlla dals patruns;
296en cas da pliras federaziuns fundaturas, lur participaziun a la prestaziun da la garanzia tenor l’artitgel 55 e la regulaziun dal regress en cas che la garanzia stuess vegnir prestada tenor l’artitgel 78 LPGA297 e tenor l’artitgel 70 da questa lescha.
Art.
58 Organisaziun
1. La suprastanza da la cassa
L’organ suprem d’ina cassa da cumpensaziun d’ina federaziun è la suprastanza da la cassa.
La suprastanza da la cassa sa cumpona da represchentants da las federaziuns fundaturas ed eventualmain da represchentants da las organisaziuns da lavurants, uschenavant che almain 10 pertschient dals lavurants registrads tar la cassa da cumpensaziun fan part da questas organisaziuns. Il president sco er la maioritad dals commembers da la suprastanza vegnan tschernids da las federaziuns fundaturas, ils ulteriurs commembers, però almain in terz, da las organisaziuns da lavurants ch’èn participadas, e quai a norma dal dumber da lavurants ch’èn registrads tar la cassa da cumpensaziun e che vegnan represchentads da talas organisaziuns. Sco commembers da la suprastanza dastgan vegnir tschernids mo burgais svizzers che fan part da la cassa da cumpensaziun correspundenta sco assicurads u sco patruns.
La suprastanza da cassas da cumpensaziun da federaziuns pariteticas sa cumpona tenor il reglament da talas.
La suprastanza da la cassa ha las suandantas incumbensas:
organisar internamain la cassa;
nominar il manader da la cassa;
fixar las contribuziuns als custs d’administraziun;
ordinar las revisiuns da la cassa e las controllas dals patruns;
approvar il quint annual ed il rapport annual.
Il reglament po surdar ulteriuras incumbensas e cumpetenzas a la suprastanza da la cassa.
Art. 59 2. Il manader da la cassa
Il manader da la cassa maina las fatschentas da la cassa da cumpensaziun, nun che la suprastanza da la cassa saja cumpetenta per quai.
Il manader da la cassa sto preschentar a la suprastanza da la cassa mintga onn in rapport davart las fatschentas liquidadas e preschentar a quella in rendaquint annual.
Art. 60 Dissoluziun
Il conclus davart la dissoluziun d’ina cassa da cumpensaziun d’ina federaziun sto vegnir prendì da l’organ da la federaziun ch’è cumpetent per la midada dals statuts cun ina maioritad da trais quarts da las vuschs consegnadas, sto vegnir laschà documentar publicamain e sto vegnir communitgà immediatamain al Cussegl federal. Il Cussegl federal fixescha alura il termin da la dissoluziun.
Sch’ina da las premissas numnadas en ils artitgels 53 e 55 n’è betg ademplida per in temp pli lung u sch’ils organs d’ina cassa da cumpensaziun han violà repetidamain en greva moda lur obligaziuns, vegn la cassa da cumpensaziun dissolvida dal Cussegl federal. Sche cassas da cumpensaziun constituidas avant il 1. da schaner 1973 na cuntanschan betg la summa minimala da contribuziuns, vegnan ellas dissolvidas mo, sch’ellas incasseschan contribuziuns da main che 1 milliun francs per onn. Per las cassas da cumpensaziun constituidas dapi il 1. da schaner 1973 fin a l’entrada en vigur da questa disposiziun vala ina limita da 10 milliuns francs.298
Il Cussegl federal decretescha las prescripziuns detagliadas per la liquidaziun da cassas da cumpensaziun da federaziuns.
II. Las cassas da cumpensaziun chantunalas
Art. 61 Decrets chantunals
Mintga chantun constituescha cun in decret spezial ina cassa da cumpensaziun chantunala sco institut autonom da dretg public.
Il decret chantunal sto vegnir approvà da la Confederaziun299 e sto cuntegnair disposiziuns davart:
las incumbensas e las cumpetenzas dal manader da la cassa;
l’organisaziun interna da la cassa;
la constituziun da filialas sco er las incumbensas e las cumpetenzas da quellas;
ils princips per incassar las contribuziuns als custs d’administraziun;
la revisiun da la cassa e la controlla dals patruns.
III. Las cassas da cumpensaziun da la Confederaziun
Art. 62300 Constituziun ed incumbensas
Il Cussegl federal constituescha ina cassa da cumpensaziun per il persunal da l’administraziun federala e dals instituts federals.
El constituescha ina cassa da cumpensaziun che exequescha l’assicuranza facultativa, che ademplescha las incumbensas che vegnan attribuidas ad ella tras cunvegnas internaziunalas e che paja prestaziuns a persunas a l’exteriur. Plinavant surpiglia la cassa da cumpensaziun ils students assicurads tenor l’artitgel 1a alinea 3 litera b.301 302
IV. Prescripziuns cuminaivlas
Art. 63 Incumbensas da las cassas da cumpensaziun
A norma da las disposiziuns legalas han las cassas da cumpensaziun las suandantas incumbensas:
fixar, reducir u relaschar las contribuziuns;
fixar las rentas e las indemnisaziuns a persunas dependentas d’agid303;
304incassar las contribuziuns sco er pajar las rentas e las indemnisaziuns a persunas dependentas d’agid;
far il rendaquint davart las contribuziuns incassadas e davart las rentas e las indemnisaziuns a persunas dependentas d’agid305 pajadas ora, d’ina vart cun las persunas affiliadas (patruns, persunas cun activitad da gudogn independenta e persunas senza activitad da gudogn) e da l’autra vart cun l’Uffizi central da cumpensaziun;
decretar disposiziuns da taxaziun ed exequir la procedura d’admoniziun e d’execuziun;
manar ils contos individuals306;
incassar las contribuziuns als custs d’administraziun.
Las cassas da cumpensaziun chantunalas han ultra da quai l’incumbensa da controllar, che tut las persunas obligadas da pajar contribuziuns sajan registradas.
Il Cussegl federal po surdar a las cassas da cumpensaziun ulteriuras incumbensas en il rom da questa lescha. El regla la collavuraziun tranter las cassas da cumpensaziun e l’Uffizi central da cumpensaziun e procura per in’utilisaziun cunvegnenta dals indrizs tecnics.307
A las cassas da cumpensaziun pon vegnir surdadas da la Confederaziun e, cun approvaziun dal Cussegl federal, dals chantuns e da las federaziuns fundaturas ulteriuras incumbensas, en spezial talas da la protecziun da persunas militaras e da la protecziun da la famiglia.
Las cassas da cumpensaziun pon surdar tschertas incumbensas a terzas persunas. Per quai dovran ellas ina permissiun dal Cussegl federal. La permissiun po vegnir colliada cun cundiziuns e cun pretensiuns. Ils incumbensads e lur persunal suttastattan a l’obligaziun da discreziun tenor l’artitgel 33 LPGA308 per las incumbensas da la cassa ch’els exequeschan. Ultra da quai ston els observar las prescripziuns da questa lescha concernent l’elavuraziun e la communicaziun da datas. La responsabladad tenor l’artitgel 78 LPGA e tenor l’artitgel 70 da questa lescha per incumbensas da las cassas ch’èn vegnidas liquidadas da terzas persunas incumbensadas dad ellas resta tar las federaziuns fundaturas u tar ils chantuns.309
Art. 64 Appartegnientscha a las cassas ed obligaziun d’annunzia310
A las cassas da cumpensaziun da las federaziuns vegnan affiliads tut ils patruns e tut las persunas cun activitad da gudogn independenta che fan part d’ina federaziun fundatura. Ils patruns u las persunas cun activitad da gudogn independenta che fan part tant d’ina federaziun professiunala sco er d’ina federaziun interprofessiunala vegnan affiliads tenor libra tscherna a la cassa da cumpensaziun d’ina da questas duas federaziuns.
A las cassas da cumpensaziun chantunalas vegnan affiliads tut ils patruns e tut las persunas cun activitad da gudogn independenta che na fan betg part d’ina federaziun fundatura d’ina cassa da cumpensaziun da las federaziuns, plinavant las persunas senza activitad da gudogn ed ils lavurants assicurads da patruns che n’èn betg obligads da pajar contribuziuns.
Las persunas assicuradas che smettan lur activitad da gudogn avant ch’ellas cuntanschan la vegliadetgna ordinaria da renta, restan affiliadas a la cassa da cumpensaziun, ch’è stada cumpetenta per ellas fin a quel mument, sco persunas senza activitad da gudogn, uschenavant ch’ellas han cuntanschì quel mument ina limita da vegliadetgna ch’il Cussegl federal ha fixà. Il Cussegl federal po fixar ch’ils conjugals da questas persunas assicuradas fetschian part da la medema cassa da cumpensaziun, sch’els n’han nagina activitad da gudogn ed èn obligads da pajar contribuziuns.311
L’appartegnientscha d’in patrun ad ina cassa s’extenda sin tut ils lavurants, per ils quals el sto pajar la contribuziun da patrun.
Las persunas assicuradas tenor l’artitgel 1a alinea 4 litera c fan part da la medema cassa da cumpensaziun sco lur conjugals.312
Il Cussegl federal decretescha las prescripziuns davart l’appartegnientscha ad ina cassa da patruns e da persunas cun activitad da gudogn independenta che fan part da dapli che ina federaziun professiunala u dals quals l’activitad s’extenda sin dapli ch’in chantun.313
Sch’els n’èn registrads en nagina cassa da cumpensaziun, ston patruns, persunas cun activitad da gudogn independenta, persunas senza activitad da gudogn e lavurants assicurads da patruns che n’èn betg obligads da pajar contribuziuns, s’annunziar tar la cassa da cumpensaziun chantunala.314
En divergenza da l’artitgel 35 LPGA315 decida l’uffizi federal cumpetent en cas da dispitas davart l’appartegnientscha ad ina cassa. Cunter sia decisiun pon appellar las cassas da cumpensaziun participadas e las persunas pertutgadas entaifer 30 dis dapi ch’ellas han survegnì la communicaziun da l’appartegnientscha a la cassa.316
Art. 64a317 Cumpetenza per fixar e per pajar las rentas da conjugals
Cumpetenta per fixar e per pajar las rentas da conjugals è la cassa da cumpensaziun ch’è incumbensada da pajar la renta dal conjugal che ha cuntanschì sco emprim la vegliadetgna da renta; l’artitgel 62 alinea 2 resta resalvà. Il Cussegl federal regla la procedura.
Art. 65 Filialas
Las cassas da cumpensaziun da las federaziuns pon constituir filialas en singuls territoris linguistics u en chantuns, en ils quals sa chatta in dumber pli grond da patruns e da persunas cun activitad da gudogn independenta. Sch’in dumber pli grond da patruns e da persunas cun activitad da gudogn independenta che fa part da la cassa da cumpensaziun pretenda quai en in territori linguistic u en in chantun, sto vegnir constituida là ina filiala.
Las cassas da cumpensaziun chantunalas mainan per regla ina filiala en mintga vischnanca. Nua che las relaziuns giustifitgeschan quai, po vegnir constituida ina filiala cuminaivla per pliras vischnancas.
Las regenzas chantunalas èn autorisadas da constituir filialas da la cassa da cumpensaziun chantunala per il persunal da las administraziuns chantunalas e dals manaschis chantunals sco er per ils emploiads e per ils lavurants da las vischnancas.
Art. 66 Posiziun dals organs da la cassa, dals organs da revisiun e dals organs da controlla
...318
Il manader d’ina cassa da cumpensaziun d’ina federaziun sco er ses substitut na dastgan betg star en ina relaziun da servetsch cun las federaziuns fundaturas.
Art. 67 Regulaziun dals quints e dals pajaments; contabilitad
Il Cussegl federal decretescha las prescripziuns necessarias pertutgant la regulaziun dals quints e dals pajaments da las cassas da cumpensaziun cun las persunas affiliadas (patruns, persunas cun activitad da gudogn independenta, persunas senza activitad da gudogn e persunas che retiran ina renta) d’ina vart e cun l’Uffizi central da cumpensaziun da l’autra vart sco er pertutgant la contabilitad da las cassas da cumpensaziun.
Art. 68 Revisiuns da las cassas e controllas dals patruns
Mintga cassa da cumpensaziun inclusiv sia filiala sto vegnir revedida periodicamain. La revisiun sto cumpigliar la contabilitad e la gestiun. Ella sto vegnir fatga d’in post da revisiun che correspunda a las pretensiuns da l’alinea 3. Ils chantuns pon surdar la revisiun da lur cassa da cumpensaziun ad in post chantunal da controlla adattà. Il Cussegl federal è autorisà da laschar far revisiuns cumplementaras, sche quai è necessari.
Ils patruns affiliads a la cassa da cumpensaziun ston vegnir controllads periodicamain, sch’els observan las disposiziuns legalas. La controlla sto vegnir fatga d’in post da revisiun che correspunda a las pretensiuns da l’alinea 3 u d’ina partiziun speziala da la cassa da cumpensaziun. Sche las controllas dals patruns prescrittas na vegnan betg fatgas u na vegnan betg fatgas confurm a l’urden, ordinescha il Cussegl federal ch’ellas vegnian fatgas sin donn e cust da la cassa da cumpensaziun respectiva.
Ils posts da revisiun incumbensads cun las revisiuns da las cassas e cun las controllas dals patruns tenor ils alineas 1 e 2 na dastgan betg esser participads a la gestiun da la cassa e na dastgan betg exequir autras incumbensas per las federaziuns fundaturas che quellas che stattan en connex cun las revisiuns da las cassas e cun las controllas dals patruns; els dastgan exequir exclusivamain l’activitad da revisiun e ston dar en tuts reguards la garanzia che las revisiuns e las controllas vegnian exequidas irreproschablamain ed objectivamain.
Il Cussegl federal decretescha las prescripziuns detagliadas davart l’admissiun da posts da revisiun sco er davart l’execuziun da las revisiuns da las cassas e da las controllas dals patruns.
Art. 69 Cuvrida dals custs d’administraziun
Per cuvrir ils custs da lur administraziun incasseschan las cassas da cumpensaziun da lur commembers (patruns, persunas cun activitad da gudogn independenta, lavurants da patruns che n’èn betg obligads da pajar contribuziuns, persunas senza activitad da gudogn e persunas assicuradas facultativamain tenor l’art. 2) contribuziuns spezialas che ston vegnir graduadas tenor la capacitad finanziala da las parts obligadas da pajar questas contribuziuns.319 L’artitgel 15 è applitgabel. Il Cussegl federal è autorisà da prender las mesiras necessarias per impedir che las tariffas da las contribuziuns als custs d’administraziun divergeschian memia fitg d’ina cassa da cumpensaziun a l’autra.
Per lur custs d’administraziun pon vegnir concedids pajaments supplementars a las cassas da cumpensaziun or dal Fond da cumpensaziun da la AVS. L’autezza da quels vegn fixada dal Cussegl federal resguardond commensuradamain la structura ed il champ d’incumbensas da la singula cassa.
Per realisar la procedura da rendaquint simplifitgada tenor ils artitgels 2 e 3 da la Lescha federala dals 17 da zercladur 2005320 davart la lavur illegala vegnan concedidas a las cassas da cumpensaziun indemnisaziuns or dal Fond da cumpensaziun da la AVS; l’autezza da questas indemnisaziuns vegn fixada dal Cussegl federal.321
Las contribuziuns als custs d’administraziun tenor l’alinea 1 ed ils pajaments supplementars tenor l’alinea 2 ston vegnir duvrads exclusivamain per cuvrir ils custs d’administraziun da las cassas da cumpensaziun e da lur filialas sco er per cuvrir ils custs da revisiun e da controlla. Las cassas da cumpensaziun ston manar in quint separà davart questas contribuziuns e davart quests pajaments.
Per cuvrir ils custs d’administraziun da cassas da cumpensaziun da federaziuns pariteticas pon las federaziuns fundaturas far cunvegnas spezialas che ston vegnir inscrittas en il reglament da cassa.
Art. 70322 Responsabladad per donns
Las federaziuns fundaturas, la Confederaziun ed ils chantuns stattan buns envers l’assicuranza per vegls e survivents per donns ch’èn vegnids chaschunads da lur organs da la cassa u da singuls funcziunaris da la cassa cun commetter acts chastiabels u cun violar intenziunadamain u per greva negligientscha prescripziuns. Pretensiuns d’indemnisaziun vegnan fatgas valair da l’uffizi federal cumpetent cun ina disposiziun. La procedura vegn reglada tras la Lescha federala dals 20 da december 1968323 davart la procedura administrativa.
Pretensiuns d’indemnisaziun da persunas assicuradas e da terzas persunas tenor l’artitgel 78 LPGA324 ston vegnir fatgas valair tar la cassa da cumpensaziun cumpetenta; quella decida en chaussa cun ina disposiziun.
La pretensiun d’indemnisaziun finescha:
en cas da l’alinea 1, sche l’uffizi federal cumpetent na decretescha betg ina disposiziun entaifer 1 onn dapi ch’el ha survegnì enconuschientscha dal donn, en mintga cas 10 onns suenter l’acziun donnegianta;
en cas da l’alinea 2, sch’il donnegià n’inoltrescha betg sia pretensiun entaifer 1 onn dapi ch’el ha survegnì enconuschientscha dal donn, en mintga cas 10 onns suenter l’acziun donnegianta.
Donns, per ils quals stattan bunas las federaziuns fundaturas d’ina cassa da cumpensaziun d’ina federaziun, ston vegnir cuvrids or da la garanzia prestada. La segirezza sto, sche quai è necessari, vegnir cumplettada entaifer 3 mais sin l’import prescrit. Las federaziuns fundaturas da la cassa da cumpensaziun stattan solidaricamain bunas per in donn che surpassa la garanzia prestada.
Donns, per ils quals stattan buns ils chantuns, pon vegnir scuntrads cun contribuziuns federalas.
D. L’Uffizi central da cumpensaziun
Art. 71 Constituziun ed incumbensas
Il Cussegl federal constituescha in Uffizi central da cumpensaziun en il rom da l’administraziun federala.
L’Uffizi central da cumpensaziun è responsabel per la contabilitad da las assicuranzas socialas assicuranza per vegls e survivents, assicuranza d’invaliditad ed urden da cumpensaziun dal gudogn. El maina separadamain ils quints da las trais assicuranzas socialas e fa bilantschas annualas sco er mensilas e quints economics annuals sco er mensils.325
L’Uffizi central da cumpensaziun fa periodicamain giu quint cun las cassas da cumpensaziun concernent las contribuziuns incassadas e concernent las rentas e las indemnisaziuns a persunas dependentas d’agid326 pajadas ora. El surveglia la regulaziun dals quints e po per quest intent controllar sin il plaz ils rendaquints da las cassas da cumpensaziun u pretender mussaments.
L’Uffizi central da cumpensaziun procura ch’ils saldos che resultan dals rendaquints vegnian assegnads da las cassas da cumpensaziun al Fond da cumpensaziun da la AVS respectivamain ch’els vegnian bunifitgads a las cassas da cumpensaziun or da quest fond. Per quest intent sco er per conceder pajaments anticipads a las cassas da cumpensaziun po el ordinar pajaments directamain sin il Fond da cumpensaziun da la AVS.
L’Uffizi central da cumpensaziun maina:
in register central da las persunas assicuradas, che cuntegna ils numers d’assicuranza attribuids a las persunas assicuradas, ils numers d’assicuranza esters necessaris per realisar cunvegnas internaziunalas d’assicuranza sociala sco er las cassas da cumpensaziun che mainan in conto individual per ina persuna assicurada;
in register central da las prestaziuns currentas, inclusiv las indicaziuns davart la concessiun da rentas estras, che cuntegna las prestaziuns en daners e che serva ad evitar pajaments nungiustifitgads, a facilitar l’adattaziun da las prestaziuns ed ad annunziar mortoris a las cassas da cumpensaziun.327
L’Uffizi central da cumpensaziun procura ch’i vegnian resguardads tut ils contos individuals da la persuna assicurada il mument ch’il dretg da sia renta cumenza.328
Art. 71a329 Responsabladad
Per la responsabladad è applitgabel tenor il senn l’artitgel 70 alineas 1–3.
E. La surveglianza da la Confederaziun
Art. 72 Autoritad da surveglianza
Per ademplir sia funcziun da surveglianza tenor l’artitgel 76 LPGA330 po il Cussegl federal incumbensar l’uffizi federal cumpetent da decretar directivas concernent in’execuziun unitara per ils posts incaricads cun l’execuziun da l’assicuranza. Ultra da quai po el autorisar l’uffizi federal da far tabellas liantas per calcular las contribuziuns e las prestaziuns.331
Funcziunaris da cassa che n’adempleschan betg lur obligaziuns confurm a l’urden, vegnan, en cas da grevas violaziuns da lur obligaziuns, relaschads da lur uffizi – sin giavisch dal Cussegl federal – tras ils chantuns respectivamain tras la suprastanza da la cassa.
En cas che las prescripziuns legalas vegnan violadas repetidamain en greva moda tras ina cassa da cumpensaziun, po il Cussegl federal ordinar l’administraziun tras in cumissari. Resalvada resta la dissoluziun d’ina cassa da cumpensaziun d’ina federaziun tenor l’artitgel 60.
Las cassas da cumpensaziun ston suttametter al Cussegl federal periodicamain in rapport davart lur gestiun, e quai en ina furma unitara prescritta da quel. Ils posts da revisiun e da controlla ston suttametter al Cussegl federal tenor sias directivas in rapport davart las revisiuns da las cassas e davart las controllas dals patruns ch’els han fatg tenor l’artitgel 68. Il Cussegl federal procura che las mancanzas constatadas vegnian eliminadas.
Ils organs executivs mettan a disposiziun al Cussegl federal mintga onn las indicaziuns statisticas necessarias.332
Art. 73 Cumissiun federala per l’assicuranza per vegls, survivents ed invaliditad333
Il Cussegl federal nominescha ina Cumissiun federala per l’assicuranza per vegls, survivents ed invaliditad334, en la quala ston esser represchentads adequatamain las persunas assicuradas, las federaziuns economicas svizras, las instituziuns d’assicuranza …335, la Confederaziun ed ils chantuns. Per tractar fatschentas spezialas po la cumissiun furmar giuntas.
Ultra da las incumbensas menziunadas explicitamain en questa lescha ha la cumissiun l’incumbensa da giuditgar per mauns dal Cussegl federal dumondas davart l’execuziun e davart l’ulteriur svilup da l’assicuranza per vegls e survivents. Il Cussegl federal po surdar ad ella ulteriuras incumbensas. Ella ha il dretg da suttametter da sai anora propostas al Cussegl federal.336
Tschintgavel chapitel …
Art. 74–83337
Sisavel chapitel La giurisdicziun
Art. 84338 Cumpetenza speziala
Davart recurs cunter disposiziuns e cunter decisiuns da protesta da cassas da cumpensaziun chantunalas decida – en divergenza da l’artitgel 58 alinea 1 LPGA339 – la dretgira d’assicuranzas al lieu da la cassa da cumpensaziun.
Art. 85340
Art. 85bis341 Autoritad federala da recurs
Davart recurs da persunas a l’exteriur decida – en divergenza da l’artitgel 58 alinea 2 LPGA342 – il Tribunal administrativ federal. Il Cussegl federal po prevair che questa cumpetenza vegnia attribuida a la dretgira d’assicuranzas dal chantun, en il qual il patrun da la persuna assicurada ha ses domicil u sia sedia.343
En cas da dispitas davart prestaziuns è la procedura gratuita per las partidas; ad ina partida che sa cumporta nunponderadamain u da levsenn pon però vegnir adossads custs. Per las autras dispitas sa drizzan ils custs tenor l’artitgel 63 da la Lescha federala dals 20 da december 1968344 davart la procedura administrativa.345
Sch’i resulta da l’examinaziun preliminara avant u suenter ina correspundenza ch’il recurs al Tribunal administrativ federal è inadmissibel u apparentamain nunmotivà, po in derschader singul decider cun ina motivaziun summarica da betg entrar en quest recurs u d’al refusar.346
Art. 86347
Settavel chapitel Disposiziuns penalas da l’emprima part348
Art. 87 Delicts
Tgi che obtegna – tras indicaziuns faussas u incumplettas u en autra moda – per sasez u per in auter ina prestaziun sin basa da questa lescha, da la quala el n’ha nagin dretg,
tgi che sa retira – tras indicaziuns faussas u incumplettas u en autra moda – dal tuttafatg u per part da l’obligaziun da pajar contribuziuns,
tgi che tralascha sco patrun da s’affiliar ad ina cassa da cumpensaziun e da far il rendaquint dals salaris da ses lavurants, per ils quals i ston vegnir pajadas contribuziuns, entaifer il termin ch’il Cussegl federal fixescha sa basond sin l’artitgel 14,349
tgi che paja, sco patrun, ad in lavurant salaris, dals quals el ha reducì las contribuziuns e las dovra sez u paja cun talas autras pretensiuns empè da pajar las contribuziuns dal lavurant che vegnan debitadas a la cassa da cumpensaziun,350
tgi che violescha l’obligaziun da discreziun u surdovra, exequind questa lescha, sia posiziun sco organ u sco funcziunari per dischavantatg da terzas persunas u per ses agen avantatg,
tgi che violescha sia obligaziun d’annunzia (art. 31 al. 1 LPGA351),352
tgi che violescha sco revisur u sco assistent dal revisur en moda gravanta las obligaziuns ch’el sto observar cun far ina revisiun respectivamain ina controlla u cun rediger ubain cun conceder il rapport da revisiun respectivamain da controlla,
tgi che dovra sistematicamain il numer d’assicuranza, senza avair l’autorisaziun per quai,353
vegn chastià cun in chasti pecuniar fin a 180 taxas per di, nun ch’i sa tractia d’in crim u d’in delict tenor il Cudesch penal354 che vegn chastià cun in chasti pli grev.355
Art. 88356 Surpassaments
Tgi che violescha l’obligaziun da dar infurmaziuns, dond sapientivamain infurmaziuns faussas ubain refusond da dar infurmaziuns,
tgi che s’oppona ad ina controlla ordinada dal post cumpetent u impedescha ina tala en autra moda,
tgi che n’emplenescha betg ils formulars prescrits u als emplenescha en ina moda che na correspunda betg a la vardad,
tgi che na prenda naginas mesiras en il senn da l’artitgel 50g alinea 2 litera a, sch’el dovra sistematicamain il numer d’assicuranza,357
vegn chastià cun multa, nun ch’i saja ademplì in causal tenor l’artitgel 87.358
Art. 89 Cuntravenziuns commessas en interpresas
Sche la cuntravenziun vegn commessa en l’interpresa d’ina persuna giuridica, d’ina societad da persunas u d’ina firma singula, vegnan las disposiziuns penalas tenor ils artitgels 87 ed 88 applitgadas per las persunas che han agì u che avessan stuì agir en lur num; per regla sto la persuna giuridica, la societad da persunas u il possessur da la firma singula star bun solidaricamain per la multa e per ils custs.
L’alinea 1 vegn er applitgà per cuntravenziuns ch’èn vegnidas commessas en l’interpresa d’ina corporaziun u d’in institut dal dretg public.
Art. 90359 Consegna da sentenzias e da disposiziuns da sistida
Las sentenzias sco er las disposiziuns da sistida ston vegnir consegnadas immediatamain ed integralmain a la cassa da cumpensaziun che ha atgisà l’act chastiabel.
Art. 91360 Multas disciplinaras
Tgi che violescha prescripziuns disciplinaras e da controlla, senza che la violaziun saja chastiabla tenor l’artitgel 87 u 88, vegn chastià da la cassa da cumpensaziun cun ina multa disciplinara fin a 1000 francs, suenter ch’el è vegnì admonì. En cas da repetiziun entaifer 2 onns po vegnir pronunziada ina multa disciplinara fin a 5000 francs.361
La disposiziun da multa sto vegnir motivada.362
Otgavel chapitel Differentas disposiziuns
Art. 92363
Art. 92a364
Art. 93365 Annunzia a l’assicuranza cunter la dischoccupaziun
L’Uffizi central da cumpensaziun cumpareglia las retratgas da diarias da l’assicuranza cunter la dischoccupaziun, ch’èn vegnidas annunziadas ad el, cun las registraziuns en ils contos individuals, ch’èn vegnidas annunziadas ad el da las cassas da cumpensaziun. Sch’el constatescha en quest connex ch’ina persuna, che ha retratg ina diaria da l’assicuranza cunter la dischoccupaziun, ha realisà per la medema perioda entradas cun in’activitad da gudogn, annunzia el quai d’uffizi al post cumpetent da l’assicuranza cunter la dischoccupaziun per in scleriment supplementar.
Art. 93bis366 Annunzia al Secretariat da stadi per migraziun
L’Uffizi central da cumpensaziun cumpareglia periodicamain ils numers d’assicuranza che al vegnan transferids dal Secretariat da stadi per migraziun (SEM) per persunas dal sectur d’asil e d’esters, per las qualas ils chantuns survegnan indemnisaziuns pauschalas, cun las endataziuns en ils contos individuals che al vegnan annunziadas da las cassas da cumpensaziun.
Sch’el constatescha ch’ina persuna annunziada ha realisà entradas cun in’activitad da gudogn, annunzia el quai d’uffizi al SEM per laschar controllar las indemnisaziuns pauschalas pajadas e per laschar far in rendaquint correct da la taxa speziala.
La Confederaziun paja ina contribuziun pauschala per indemnisar proporziunalmain ils custs ch’èn resultads a l’Uffizi central da cumpensaziun ed a las cassas da cumpensaziun tras la cumparegliaziun da las datas, tras il transferiment da las datas e tras la tgira da las datas.
Art. 94367
Art. 95368 Surpigliada dals custs e taxas postalas
Il Fond da cumpensaziun da la AVS indemnisescha a la Confederaziun ils custs:
da l’administraziun dal Fond da cumpensaziun da la AVS;
da l’Uffizi central da cumpensaziun; sco er
da la cassa da cumpensaziun menziunada en l’artitgel 62 alinea 2 per exequir l’assicuranza per vegls e survivents. Ils custs per exequir l’assicuranza facultativa vegnan indemnisads fin a quel import che n’è betg cuvrì tras las contribuziuns als custs d’administraziun.369 370
Il Fond da cumpensaziun da la AVS indemnisescha a la Confederaziun plinavant ils ulteriurs custs che resultan ad ella tras l’adempliment da la surveglianza, tras l’execuziun da l’assicuranza per vegls e survivents e tras ina infurmaziun generala da las persunas assicuradas davart las contribuziuns e davart las prestaziuns da l’assicuranza.371 Suenter avair tadlà il cussegl d’administraziun dal Fond da cumpensaziun da la AVS fixescha il Cussegl federal l’import che dastga vegnir duvrà per infurmar las persunas assicuradas.372 373
Il Fond da cumpensaziun da la AVS surpiglia ultra da quai ils custs da la Confederaziun per evaluaziuns scientificas che quella fa u lascha far en connex cun la realisaziun e cun la controlla da l’efficacitad da questa lescha per meglierar l’execuziun da l’assicuranza.374
Sin dumonda da l’uffizi federal cumpetent surpiglia il Fond da cumpensaziun da la AVS ils custs per sviluppar applicaziuns d’informatica per las cassas che portan levgiaments tant per las cassas da cumpensaziun sco er per las persunas assicuradas e per ils patruns.375
Il Fond da cumpensaziun da la AVS surpiglia las taxas postalas che resultan tras l’execuziun da l’assicuranza per vegls e survivents.376 Ellas vegnan indemnisadas pauschalmain a la Posta. Il Cussegl federal decretescha prescripziuns davart la dimensiun da la francatura pauschala.
Ils custs che resultan a l’Uffizi central da cumpensaziun cun exequir la Lescha federala dals 20 da zercladur 1952377 davart ils supplements da famiglia en l’agricultura, sco er las expensas per la francatura pauschala vegnan cuvrids a norma dals artitgels 18 alinea 4 e 19 da la lescha menziunada.378
Art. 95a379 Indemnisaziun d’ulteriurs custs
Il fond da cumpensaziun da la AVS indemnisescha a la Confederaziun – ultra dals custs tenor l’artitgel 95 – ils custs per sviluppar e per manar sistems d’infurmaziun che servan ad ademplir las incumbensas tenor l’agiunta II da la Cunvegna davart la libra circulaziun380.
Art. 96381
Art. 97382
Art. 98383
Art. 99384
Art. 100385
Art. 101386
Art. 101bis387 Contribuziuns per promover l’agid da vegliadetgna
L’assicuranza po conceder ad instituziuns privatas d’utilitad publica ch’èn activas en l’entira Svizra contribuziuns als custs da persunal e d’organisaziun per exequir las suandantas incumbensas a favur da persunas attempadas:388
cussegliar, tgirar ed occupar persunas attempadas;
dar curs che servan a mantegnair ed a meglierar las abilitads spiertalas e corporalas, a segirar l’independenza sco er a crear contacts cun ils conturns;
389surpigliar incumbensas da coordinaziun e da svilup;
390realisar furmaziuns supplementaras per il persunal d’agid.
Contribuziuns vegnan concedidas sin basa da contracts da prestaziuns. Il Cussegl federal determinescha ils criteris da subvenziun e fixescha las limitas maximalas da las contribuziuns. Lur pajament po el far dependent d’ulteriuras premissas u colliar cun cundiziuns. L’uffizi federal cumpetent fa ils contracts da prestaziun e regla la calculaziun da las contribuziuns sco er ils detagls da las premissas per il dretg da contribuziuns.391
…392
Uschenavant ch’i vegnan concedidas contribuziuns ad expensas en il senn da l’alinea 1 sin basa d’autras leschas federalas, na paja l’assicuranza naginas contribuziuns.
Art. 101ter393
Segunda part La finanziaziun
Emprim chapitel La procuraziun dals meds finanzials
Art. 102394 Princip395
Las prestaziuns da l’assicuranza per vegls e survivents vegnan finanziadas tras:
las contribuziuns da las persunas assicuradas e dals patruns;
396la contribuziun da la Confederaziun;
ils tschains dal Fond da cumpensaziun da la AVS;
397las entradas dal regress sin terzas persunas responsablas.
L’indemnisaziun a persunas dependentas d’agid vegn finanziada unicamain tras la Confederaziun.398
Art. 103399 Contribuziun federala
La contribuziun federala importa 19,55 pertschient da las expensas annualas da l’assicuranza; da quest import vegn deducida la contribuziun a l’indemnisaziun a persunas dependentas d’agid tenor l’artitgel 102 alinea 2.400
La contribuziun federala tenor l’alinea 1 vegn augmentada. L’augment correspunda:
a las consequenzas fiscalas staticas stimadas per la Confederaziun, per ils chantuns e per las vischnancas areguard:
la taglia sin il gudogn,
la deducziun per l’atgna finanziaziun e las adattaziuns tar la taglia sin il chapital,
l’imposiziun da dividendas, ed
il princip da l’apport da chapital;
minus:
las entradas supplementaras or da l’augment da la tariffa da contribuziun a la AVS, e
l’autezza da la part federala al pertschient demografic a favur da la AVS.401
L’augment vegn arrundà sin 20avels puncts procentuals.402
L’augment vegn fixà sin basa da la stimaziun da las valurs il mument che la Lescha federala dals 28 da settember 2018403 davart la refurma fiscala e la finanziaziun da la AVS vegn deliberada.404
Supplementarmain assegna la Confederaziun a l’assicuranza il retgav da la taxa sin bancas da gieu.
Art. 104405 Cuvrida da la contribuziun federala
La Confederaziun paja sia contribuziun en emprima lingia or dal retgav da las taxas sin tubac e sin bavrondas destilladas. Ella prenda sia contribuziun or da la reserva tenor l’artitgel 111.
Il rest vegn cuvrì cun meds finanzials generals.
Art. 105 e 106406
Segund chapitel Il Fond da cumpensaziun da l’assicuranza per vegls e survivents
Art. 107 Constituziun
Sut la designaziun «Fond da cumpensaziun da l’assicuranza per vegls e survivents» (Fond da cumpensaziun da la AVS) vegn constituì in fond, al qual vegnan bunifitgadas tut las entradas tenor l’artitgel 102 ed il qual vegn engrevgià cun tut las prestaziuns tenor il terz chapitel da l’emprima part, cun ils pajaments supplementars tenor l’artitgel 69 alinea 2 da questa lescha sco er cun las expensas sin basa dal regress tenor ils artitgels 72–75 LPGA407.408
La Confederaziun paja mintga mais sia contribuziun al Fond da cumpensaziun da la AVS.409
Il Fond da cumpensaziun da la AVS na dastga per regla betg sa sbassar sut l’import d’ina expensa annuala.410
Art. 108411
Art. 109412 Administraziun
L’administraziun dal fond da cumpensaziun da la AVS sa drizza tenor la Lescha dals 16 da zercladur 2017413 davart il fond da cumpensaziun.
Art. 110414
Terz chapitel La reserva da la Confederaziun415
Art. 111416
Ils retgavs da l’imposiziun da taglia sin tubac e sin bavrondas destilladas vegnan bunifitgads cuntinuadamain a las reservas da la Confederaziun per l’assicuranza per vegls, survivents ed invaliditad. La reserva na vegn betg tschainsida.
Art. 112417
Quart chapitel …
Art. 113–153418
Terza part Relaziun cun il dretg europeic
Art. 153a420
Per las persunas, per las qualas valan u valevan las prescripziuns giuridicas da la segirezza sociala da la Svizra ubain d’in u da plirs stadis commembers da l’Uniun europeica e ch’èn burgaisas da la Svizra u d’in stadi commember da l’Uniun europeica, per fugitivs u per persunas senza naziunalitad cun domicil en Svizra u en in stadi commember da l’Uniun europeica sco er per lur confamigliars e per ils survivents da questas persunas pon vegnir applitgads – areguard las prestaziuns en il champ d’applicaziun da questa lescha – ils suandants decrets en la versiun ch’è lianta per la Svizra da l’agiunta II, secziun A da la Cunvegna dals 21 da zercladur 1999421 tranter la Confederaziun svizra d’ina vart e l’Uniun europeica e ses stadis commembers da l’autra vart davart la libra circulaziun da persunas (Cunvegna davart la libra circulaziun):
Ordinaziun (CE) nr. 883/2004422;
Ordinaziun (CE) nr. 987/2009423;
Ordinaziun (CEE) nr. 1408/71424;
Ordinaziun (CEE) nr. 574/72425.
Per persunas, per las qualas valan u valevan las prescripziuns giuridicas da la segirezza sociala da la Svizra, da l’Islanda, dal Liechtenstein u da la Norvegia e ch’èn burgaisas da la Svizra, da l’Islanda, dal Liechtenstein u da la Norvegia u vivan sco fugitivs u sco persunas senza naziunalitad en Svizra u en il territori da l’Islanda, dal Liechtenstein u da la Norvegia, sco er per lur confamigliars e per ils survivents da questas persunas pon vegnir applitgads – areguard las prestaziuns en il champ d’applicaziun da questa lescha – ils suandants decrets en la versiun ch’è lianta per la Svizra da l’appendix 2 da l’agiunta K da la Convenziun dals 4 da schaner 1960426 davart la constituziun da l’Associaziun europeica da commerzi liber (Convenziun AECL):
Ordinaziun (CE) nr. 883/2004;
Ordinaziun (CE) nr. 987/2009;
Ordinaziun (CEE) nr. 1408/71;
Ordinaziun (CEE) nr. 574/72.
Il Cussegl federal adatta mintgamai ils renviaments als acts giuridics da l’Uniun europeica menziunads en ils alineas 1 e 2, sch’ina adattaziun da l’agiunta II da la Cunvegna davart la libra circulaziun e da l’appendix 2 da l’agiunta K da la Convenziun AECL è vegnida concludida.
Las noziuns «stadis commembers da l’Uniun europeica», «stadis commembers da la Communitad europeica», «stadis da l’Uniun europeica» e «stadis da la Communitad europeica» en la lescha qua avant maun designeschan ils stadis, per ils quals vala la Cunvegna davart la libra circulaziun.
Quarta part Disposiziuns finalas
Art. 154 Entrada en vigur ed execuziun
Questa lescha entra en vigur il 1. da schaner 1948. Il Cussegl federal è autorisà, cur che la lescha è publitgada en la Collecziun uffiziala da las leschas federalas, da metter en vigur singulas disposiziuns da natira organisatorica gia avant il 1. da schaner 1948428.
Il Cussegl federal vegn incumbensà cun l’execuziun e decretescha las ordinaziuns necessarias per quest intent.
Art. 155429
Disposiziuns finalas da la midada dals 28 da zercladur 1974430
Disposiziuns finalas da la midada dals 24 da zercladur 1977
(9. revisiun da la AVS)431
a. Emprima adattaziun da las rentas tras il Cussegl federal432
1 L’emprima adattaziun da las rentas ha lieu suenter che l’index naziunal dals pretschs da consum ha cuntanschì il stadi da 175,5 puncts. Per quest mument vegn fixà l’index da las rentas tenor l’artitgel 33ter alinea 2 LAVS sin 100 puncts, medemamain sias cumponentas index dals pretschs ed index dals salaris.433
2 L’import minimal da la renta da vegliadetgna simpla cumplaina tenor l’artitgel 34 alinea 2 LAVS sto alura vegnir fixà sin 550 francs per il proxim termin pussaivel. Fin a quel mument fixescha il Cussegl federal mintga onn il factur da revalitaziun tenor l’artitgel 30 alinea 4 sin basa dal stadi da l’index da 167,5.
3 Il pli baud per il medem mument po el er adattar correspundentamain las limitas d’entradas tenor l’artitgel 42 alinea 1 LAVS e tenor l’artitgel 2 alinea 1 da la Lescha federala dals 19 da mars 1965434 davart las prestaziuns supplementaras tar l’assicuranza per vegls, survivents ed invaliditad (LPS) sco er la scala degressiva tenor ils artitgels 6 ed 8 LAVS.
b.–d.435 …
e. Applicaziun dal regress sin terzas persunas responsablas
Ils artitgels 72–75 LPGA437 valan per cas, en ils quals l’eveniment che motivescha la cumpensaziun è capità suenter l’entrada en vigur da questas disposiziuns.
f. Applicaziun dal nov artitgel 30 alineas 2 e 2bis LAVS
L’artitgel 30 alineas 2 e 2bis LAVS438 vala per las rentas che resultan da nov suenter sia entrada en vigur. Per las rentas che curran quel mument valan vinavant las disposiziuns vertentas, er sch’il gener da la renta sa mida.
g. …
Disposiziuns finalas da la midada dals 20 da mars 1981440
Disposiziun finala da la midada dals 7 d’october 1983441
Disposiziuns finalas da la midada dals 7 d’october 1994
(10. revisiun da la AVS)442
a. Subordinaziun sut l’obligaziun da s’assicurar
1 Per persunas ch’èn assicuradas tenor l’artitgel 1 alinea 1 litera c da fin ussa, vala vinavant il dretg vegl. Ma ellas pon declerar ch’ellas vulan vegnir tractadas tenor il dretg nov. En cas d’ina midada dal patrun, vala il dretg nov.
2 Las persunas tenor l’artitgel 1 alinea 3 ch’èn stadas assicuradas durant main che 3 onns, pon – en enclegientscha cun il patrun – sa participar a l’assicuranza entaifer 1 onn dapi l’entrada en vigur da questa midada da lescha.
b. …
c. Introducziun dal nov sistem da rentas
1 Las novas disposiziuns valan per tut las rentas ch’ins po far valair suenter ils 31 da december 1996. Ellas valan er per rentas da vegliadetgna simplas currentas da persunas, da las qualas il conjugal ha il dretg sin ina renta da vegliadetgna suenter ils 31 da december 1996 u da las qualas la lètg vegn separada suenter quest termin.
2 Per calcular las rentas da vegliadetgna da persunas vaivas e divorziadas ch’èn naschidas avant il 1. da schaner 1953, vegn resguardada ina bunificaziun transitorica, sche n’han betg pudì vegnir attribuidas ad ellas bunificaziuns d’educaziun u da tgira durant almain 16 onns.
3 La bunificaziun transitorica correspunda a l’import da la mesa bunificaziun d’educaziun. Ella vegn graduada sco suonda:
Annada | Bunificaziun transitorica en l’import da la mesa bunificaziun d’educaziun per |
|---|---|
1945 e pli vegl | 16 onns |
1946 | 14 onns |
1947 | 12 onns |
1948 | 10 onns |
1949 | 8 onns |
1950 | 6 onns |
1951 | 4 onns |
1952 | 2 onns |
La bunificaziun transitorica dastga dentant vegnir attribuida maximalmain per il medem dumber dad onns che quels che vegnan resguardads per determinar la scala da la renta da la persuna che ha il dretg da survegnir ina renta.
4 Per calcular la renta da vegliadetgna da persunas divorziadas vegn applitgà l’artitgel 29quinquies alinea 3 er, sche la lètg è vegnida separada avant il 1. da schaner 1997.
5 Las rentas da vegliadetgna currentas per conjugals vegnan remplazzadas 4 onns suenter l’entrada en vigur da questa midada da lescha cun rentas da vegliadetgna tenor il dretg nov tenor il suandants princips:
La scala da la renta vertenta vegn mantegnida.
A mintga conjugal vegn attribuida la mesadad da las entradas medias annualas vertentas ch’èn stadas decisivas per la renta per conjugals.
A mintga conjugal vegn attribuida ina bunificaziun transitorica tenor l’alinea 3.
6 Sch’i resulta da quai ina renta pli auta per ils conjugals, po la dunna pretender a partir dal 1. da schaner 1997 che la renta per conjugals da ses um vegnia remplazzada cun duas rentas simplas tenor ils princips da l’alinea 5 e che sia renta vegnia determinada sin fundament da la scala da la renta che correspunda a sia atgna durada da contribuziun.
7 Las rentas da vegliadetgna simplas currentas a persunas vaivas e las rentas a persunas divorziadas, ch’èn vegnidas determinadas resguardond las entradas da l’um e da la dunna, vegnan remplazzadas cun rentas da vegliadetgna tenor il dretg nov 4 onns suenter l’entrada en vigur da questa midada da lescha tenor ils suandants princips:
La scala da la renta vertenta vegn mantegnida.
Las entradas medias annualas ch’èn stadas decisivas per la renta vertenta vegnan smesadas.
A las persunas che han il dretg da la renta vegn attribuida ina bunificaziun transitorica tenor l’alinea 3.
Las persunas vaivas survegnan in supplement tenor l’artitgel 35bis.
8 L’artitgel 31 vala er per rentas da vegliadetgna a persunas vaivas e divorziadas ch’èn vegnidas determinadas tenor il dretg vegl, sche quai chaschuna rentas pli autas. El è applitgabel tenor il senn per rentas che han stuì vegnir determinadas da nov tenor il dretg vegl pervia d’in divorzi u pervia d’ina remaridaglia. Las rentas pli autas vegnan dentant pajadas mo sin dumonda ed a partir da l’entrada en vigur da questa midada da lescha.
9 Las persunas divorziadas, da las qualas la renta da vegliadetgna simpla vertenta è vegnida determinada exclusivamain sin basa da lur atgnas entradas e senza resguardar las bunificaziuns d’educaziun, survegnan ina bunificaziun transitorica tenor l’alinea 3 4 onns suenter l’entrada en vigur da questa midada da lescha.
10 Las novas entradas decisivas na dastgan betg chaschunar prestaziuns pli bassas. Il Cussegl federal decretescha prescripziuns da calculaziun en chaussa.
d. Auzament da la vegliadetgna da renta da las dunnas ed introducziun da la retratga anticipada da la renta
1 La vegliadetgna da renta da la dunna vegn auzada sin 63 onns 4 onns suenter l’entrada en vigur da la dieschavla revisiun da la AVS e sin 64 onns 8 onns suenter l’entrada en vigur.
2 La retratga anticipada da la renta vegn introducida:
il mument da l’entrada en vigur da la dieschavla revisiun da la AVS, per ils umens, suenter avair cumplenì il 64. onn da vegliadetgna;
4 onns suenter l’entrada en vigur da la dieschavla revisiun da la AVS, per ils umens, suenter avair cumplenì il 63. onn da vegliadetgna e per las dunnas, suenter avair cumplenì il 62. onn da vegliadetgna.
3 Las rentas da las dunnas che fan diever da la retratga anticipada da la renta tranter il 1. da schaner 2001 ed ils 31 da december 2009, vegnan scursanidas per la mesadad da la tariffa da reducziun tenor l’artitgel 40 alinea 3.
e. Aboliziun da la renta supplementara per la conjugala en la AVS
1 La vegliadetgna minimala che la conjugala sto avair per survegnir la renta supplementara tenor l’artitgel 22bis alinea 1 vertent, vegn adattada sco suonda: Per mintga onn chalendar passà suenter l’entrada en vigur dal nov artitgel 22bis alinea 1, vegn augmentada l’anteriura limita da vegliadetgna da 55 onns per 1 onn.
2 Sch’in assicurader che retira anticipadamain sia renta da vegliadetgna ha il dretg da survegnir ina renta supplementara per sia conjugala, sto vegnir reducida la renta supplementara tenor l’artitgel 40 alinea 3.
f. Novas disposiziuns davart la renta per vaivas ed introducziun da la renta per vaivs
1 Il dretg d’ina renta per vaivas per las dunnas divorziadas che han cumplenì lur 45. onn da vegliadetgna il 1. da schaner 1997, sa drizza tenor las disposiziuns vertentas, nun ch’i na resultia nagin dretg tenor il nov artitgel 24a.
2 Sch’i resulta in dretg da prestaziun da las novas disposiziuns, vegnan applitgads ils artitgels 23–24a sco er 33 er per cas assicurads ch’èn capitads avant il 1. da schaner 1997. Ma las prestaziuns vegnan pajadas mo sin dumonda ed il pli baud a partir dal mument da l’entrada en vigur.
g. Ulteriura valaivladad dal dretg vertent
1 L’artitgel 2 dal Conclus federal dals 19 da zercladur 1992444 concernent la meglieraziun da las prestaziuns da la AVS e da la AI sco er lur finanziaziun vala er suenter ils 31 da december 1995 per rentas, da las qualas il dretg è resultà avant il 1. da schaner 1997. L’artitgel 2 vala tenor il senn er per persunas assicuradas nubilas.
2 L’artitgel 29bis alinea 2 da fin ussa vala per ils onns da contribuziun avant il 1. da schaner 1997 er sche la renta vegn determinada suenter l’entrada en vigur da la dieschavla revisiun da la AVS.
3 Ils patruns che han pajà ora – sin basa da l’artitgel 51 alinea 2 – il 1. da schaner 1997 sezs las rentas a lur lavurants u als survivents da quels, pon pajar er vinavant las rentas sut las medemas premissas sco fin ussa.
h. Prestaziuns a burgais da stadis senza cunvegnas davart las assicuranzas socialas cun la Svizra
L’artitgel 18 alinea 2 vala er per cas assicurads ch’èn capitads avant il 1. da schaner 1997, sche las contribuziuns da la AVS n’èn betg vegnidas restituidas. Ma in dretg da rentas ordinarias resulta il pli baud il mument da l’entrada en vigur. L’artitgel 18 alinea 3 po vegnir applitgà per persunas, a las qualas n’èn anc vegnidas restituidas naginas contribuziuns da la AVS e da las qualas il dretg da restituziun n’è anc betg surannà.
Disposiziuns finalas da la midada dals 19 da mars 1999445
1 Il conclus federal dals 4 d’october 1985446 davart la contribuziun da la Confederaziun e dals chantuns a la finanziaziun da l’assicuranza per vegls e survivents vegn abolì.
2 …447
Disposiziuns finalas da la midada dals 23 da zercladur 2000448
1 Ils burgais svizzers che vivan en in pajais da la Communitad europeica e che appartegnan – il mument da l’entrada en vigur da questa lescha449 – a l’assicuranza facultativa, pon restar assicurads vinavant durant maximalmain 6 onns consecutivs a partir dal mument da l’entrada en vigur da questa lescha. Quellas persunas che han gia cumplenì 50 onns il mument che questa lescha entra en vigur, pon restar assicuradas vinavant, fin ch’ellas cuntanschan la vegliadetgna ordinaria da renta.
2 Ils burgais svizzers che vivan en in pajais ordaifer la Communitad europeica e che appartegnan – il mument da l’entrada en vigur da questa lescha450 – a l’assicuranza facultativa, pon restar assicurads uschè ditg ch’els adempleschan las cundiziuns d’assicuranza.
3 Prestaziuns d’assistenza currentas per burgais svizzers a l’exteriur vegnan pajadas en la medema dimensiun er suenter l’entrada en vigur da questa lescha, e quai uschè ditg ch’els adempleschan en quest reguard las premissas concernent las entradas.
Disposiziuns finalas da la midada dals 14 da december 2001451
1 Las persunas che vivan en Islanda, en il Liechtenstein u en Norvegia e che appartegnan – il mument da l’entrada en vigur da la Lescha federala concernent las disposiziuns davart la libra circulaziun da persunas en la Cunvegna dals 21 da zercladur 2001452 per midar la Convenziun per la fundaziun da l’Associaziun europeica da commerzi liber – a l’assicuranza facultativa, pon restar assicuradas vinavant durant maximalmain 6 onns consecutivs a partir dal mument da l’entrada en vigur da la midada dals 14 da december 2001453. Persunas che han gia cumplenì 50 onns il mument che questa midada entra en vigur, pon restar assicuradas vinavant, fin ch’ellas cuntanschan la vegliadetgna ordinaria da renta.
2 Prestaziuns d’assistenza currentas per burgais svizzers en Islanda, en il Liechtenstein u en Norvegia vegnan pajadas en la medema dimensiun er suenter l’entrada en vigur da la midada dals 14 da december 2001, e quai uschè ditg ch’els adempleschan en quest reguard las premissas concernent las entradas.
Disposiziun finala da la midada dals 19 da december 2003454
Disposiziuns finalas da la midada dals 17 da december 2004455
1 Persunas che vivan en la Republica Tscheca, en Estonia, en Cipra, en Lettonia, en Lituania, en Ungaria, a Malta, en Pologna, en Slovenia u en la Republica Slovaca e che appartegnan – il mument da l’entrada en vigur dal protocol dals 26 d’october 2004456 concernent l’extensiun da la Cunvegna davart la libra circulaziun da persunas sin ils novs stadis commembers da la CE – a l’assicuranza facultativa, pon restar assicuradas vinavant durant maximalmain 6 onns consecutivs a partir da l’entrada en vigur da quest protocol. Persunas che han gia cumplenì 50 onns il mument che questa midada entra en vigur, pon restar assicuradas vinavant, fin ch’ellas cuntanschan la vegliadetgna ordinaria da renta.
2 Prestaziuns d’assistenza currentas per burgais svizzers en la Republica Tscheca, en Estonia, en Cipra, en Lettonia, en Lituania, en Ungaria, a Malta, en Pologna, en Slovenia ed en la Republica Slovaca vegnan pajadas en la medema dimensiun er suenter l’entrada en vigur dal protocol dals 26 d’october 2004 concernent l’extensiun da la Cunvegna davart la libra circulaziun da persunas sin ils novs stadis commembers da la CE, e quai uschè ditg ch’ils retschaviders adempleschan en quest reguard las premissas concernent las entradas.
Disposiziuns finalas da la midada dals 23 da zercladur 2006457
1 A tut las persunas, a las qualas èn attribuids numers d’assicuranza tenor il dretg vegl il mument da l’entrada en vigur da questa midada, vegn attribuì in nov numer d’assicuranza.
2 Il Cussegl federal regla ils cas, en ils quals po vegnir attribuì in numer d’assicuranza tenor il dretg vegl suenter l’entrada en vigur da questa midada.
3 Ils servetschs e las instituziuns che n’adempleschan betg las premissas per duvrar sistematicamain il numer d’assicuranza tenor il dretg nov, dastgan duvrar anc durant 5 onns il numer d’assicuranza tenor il dretg vegl.
Disposiziun transitorica da la midada dals 6 d’october 2006458
1 Fin a l’entrada en vigur d’ina regulaziun chantunala per finanziar la tgira ed assistenza a chasa determineschan ils chantuns – sin basa dals salaris da l’onn precedent e sin basa da la procentuala ch’è decisiva per l’autezza da las contribuziuns da l’onn chalendar – la summa da las subvenziuns che vegnan pajadas ad instituziuns privatas d’utilitad publica (instituziuns responsablas per la spitex) che han survegnì subvenziuns da la AVS tenor l’artitgel 101bis dal dretg vegl. Els ston far quai avant l’entrada en vigur da la Lescha federala dals 6 d’october 2006459 davart il relasch e la midada da decrets tar la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la Confederaziun ed ils chantuns (NGF). Ultra da quai ston els pajar 30 francs per mintga di da dimora en in center da di ed 1 franc per mintga past che vegn repartì.
2 …460
Disposiziuns transitoricas da la midada dals 13 da zercladur 2008461
1 Persunas che vivan en Bulgaria u en Rumenia e che appartegnan – il mument da l’entrada en vigur dal protocol dals 27 da matg 2008462 concernent l’extensiun da la cunvegna dals 21 da zercladur 1999 davart la libra circulaziun da persunas sin ils novs stadis commembers da la CE Bulgaria e Rumenia – a l’assicuranza facultativa, pon restar assicuradas vinavant durant maximalmain 6 onns consecutivs a partir da l’entrada en vigur da quest protocol. Persunas che han gia cumplenì 50 onns il mument che questa midada entra en vigur, pon restar assicuradas vinavant fin ch’ellas cuntanschan la vegliadetgna ordinaria da renta.
2 Prestaziuns d’assistenza currentas per burgais svizzers en Bulgaria ed en Rumenia vegnan pajadas en la medema dimensiun er suenter l’entrada en vigur dal protocol dals 27 da matg 2008 concernent l’extensiun da la cunvegna davart la libra circulaziun da persunas sin ils novs stadis commembers da la CE Bulgaria e Rumenia, e quai uschè ditg ch’ils retschaviders adempleschan en quest reguard las premissas concernent las entradas.
Disposiziun transitorica da la midada dals 17 da zercladur 2011463
Scuntrada da deducziuns admessas tenor il dretg fiscal
L’artitgel 9 alinea 4 vala per tut las entradas or d’activitad da gudogn independenta, ch’èn vegnidas annunziadas da las autoritads fiscalas suenter l’entrada en vigur da questa midada.
Disposiziuns transitoricas tar la midada dals 17 da zercladur 2016464
1 Persunas che vivan en Croazia e che appartegnan – il mument da l’entrada en vigur dal protocol dals 4 da mars 2016465 tar la Cunvegna dals 21 da zercladur 1999466 tranter la Confederaziun svizra d’ina vart e la Communitad europeica e ses stadis commembers da l’autra vart davart la libra circulaziun da persunas – a l’assicuranza facultativa, pon restar assicuradas vinavant durant maximalmain 6 onns consecutivs a partir da l’entrada en vigur da quest protocol en vista a l’admissiun da la Republica da la Croazia sco part contractanta pervia da sia participaziun a l’Uniun europeica. Persunas che han gia cumplenì 50 onns il mument che questa midada entra en vigur, pon restar assicuradas vinavant fin ch’ellas cuntanschan la vegliadetgna ordinaria da renta.
2 Prestaziuns d’assistenza currentas per burgais svizzers en Croazia vegnan pajadas en la medema dimensiun er suenter l’entrada en vigur da quest protocol, e quai uschè ditg ch’ils retschaviders adempleschan en quest reguard las premissas concernent las entradas.