Il chantun promova e sustegna l'agricultura en il rom da la legislaziun federala sco er cun atgnas mesiras.
910.000
Lescha per mantegnair e promover l'agricultura
(lescha d'agricultura)
dals 25-09-1994 (versiun dals 31-12-2025)
Preambel
acceptada dal pievel ils 25 da settember 1994[1]
1. Disposiziuns generalas
Art. 1 * Intent
Art. 2 Egualitad da las schlattainas
Las indicaziuns davart las persunas, davart las funcziuns e davart las professiuns en questa lescha sa refereschan ad omaduas schlattainas, uschenavant ch'i na resulta nagut auter or dal senn da questa lescha.
2. Possess funsil puril
2.1. Dretg funsil puril
Art. 3 Dretgs da precumpra chantunals
Il dretg da precumpra han las suandantas instituziuns autorisadas:
| 1. | Corporaziuns ch'èn vegnidas fundadas per l'intent da meglierar il funs han il dretg da precumpra da bains immobigliars agriculs ch'èn situads en il territori cumpiglià, premess che l'acquist serva a l'intent da la corporaziun. Il dretg da precumpra exista mo fin al mument che la regenza decida davart l'acquist da proprietad. | ||
| 2. * | En connex cun l'alienaziun d'alps exista in dretg da precumpra tenor la suandanta successiun (i n'exista nagin dretg da precumpra, sche l'alp vegn alienada sco part d'in manaschi agricul u sco ina part essenziala d'in tal): | ||
| a) | corporaziuns da dretg public ed associaziuns d'alp cun sedia en quella vischnanca che dovra las alps per alpegiar il muvel che vegn er envernà en vischnanca; | ||
| b) | associaziuns d'alp grischunas e corporaziuns da dretg public, premess ch'ellas dovran las pastgiras per il muvel da lur commembers e cultiveschan quellas gia il mument da la midada da maun; | ||
| c) | associaziuns d'alp grischunas e corporaziuns da dretg public che dovran las pussaivladads d'alpegiar per il muvel da lur commembers; | ||
| d) | la vischnanca, en la quala la chaussa è situada; | ||
| e) | autras vischnancas grischunas per chargiar il muvel dals possessurs dal lieu. | ||
| 3. | En cas da l'alienaziun da dretgs parzials ha l'associaziun d'alp u la corporaziun da dretg public, a la quala quests dretgs parzials appartegnan, in dretg da precumpra. I n'exista nagin dretg da precumpra, sch'ils dretgs parzials vegnan alienads ensemen cun in manaschi agricul u sco parts essenzialas d'in tal. | ||
2.2. Fittanza agricula
Art. 4 1. Dretg da prefittanza
Sche alps, dretgs da participaziun u dretgs d'utilisaziun d'alps vegnan fittads danovamain, han in dretg da prefittanza:
| 1. | corporaziuns da dretg public ed associaziuns d'alp privatas, premess ch'ellas chargian l'alp en emprima lingia cun il muvel da lur commembers: | ||
| a) | cun sedia en la vischnanca ch'è proprietaria da l'alp, | ||
| b) | cun domicil da la maioritad dals alpegiants al lieu, nua che la chaussa sa chatta, | ||
| c) | cun sedia en l'ulteriur chantun; | ||
| 2. | purs che dovran l'alp per alpegiar lur muvel: | ||
| a) | cun domicil al lieu, nua che la chaussa sa chatta, | ||
| b) | cun domicil en l'ulteriur chantun. | ||
Il dretg da prefittanza croda, sche:
| 1. | l'affittader dat a fit main che 5 dretgs d'utilisaziun da la medema alp; | ||
| 2. | l'affittaziun vegn fatga ensemen cun in manaschi agricul; | ||
| 3. | l'affittaziun è insupportabla per il titular dal dretg da prefittanza. | ||
Alps destinadas per l'affittaziun ston – en cas d'ina midada dal fittadin – vegnir publitgadas da l'affittader en il fegl uffizial dal chantun fin ad ina data fixada da la regenza.
Art. 5 2. Dretg d'utilisaziun
Ils proprietaris ed ils fittadins d'alps e da pastgiras ston per regla surpigliar muvel da possessurs da muvel domiciliads en il chantun Grischun per l'alpegiada a cundiziuns adequatas.
A candidats extrachantunals dastgan vegnir concedids dretgs per l'alpegiada da muvel pir suenter ina data fixada da la regenza.
En cas da discordia po il possessur da muvel pretender la decisiun da la regenza.
3. Furmaziun, cussegliaziun ed experiments agriculs
3.1. Furmaziun professiunala agricula
Art. 6 1. Princip
Il chantun è l'instituziun responsabla per la furmaziun professiunala agricula. El promova la furmaziun professiunala agricula e la furmaziun supplementara a norma da la legislaziun federala e dal dretg chantunal.
La furmaziun cumpiglia er la furmaziun professiunala e la furmaziun supplementara en las professiuns agriculas spezialas.
Art. 7 2. Purschida da furmaziun
Il chantun mantegna ina scola agricula cun in bain puril.
Per professiuns agriculas spezialas po il chantun far contracts cun instituziuns responsablas datadas e sustegnair cun contribuziuns la frequentaziun da lieus da scolaziun interchantunals.
3.2. Cussegliaziun agricula
Art. 8 Cussegliaziun
La cussegliaziun da manaschis agriculs ha l'intent da meglierar la situaziun economica e sociala da l'agricultura. Ella sveglia ina chapientscha pli profunda per ina producziun confurma al martgà ed als animals e che schanegia l'ambient.
Per ademplir questas incumbensas mantegna il chantun in servetsch da cussegliaziun agricula.
3.3. Experiments agriculs
Art. 9 Experiments
Ils uffizis pon vegnir autorisads da far experiments che s'orienteschan a la pratica.
3.4. Disposiziuns cuminaivlas
Art. 10 Contribuziuns
Per promover las stentas dal servetsch da cussegliaziun sco er per realisar experiments pratics e per prender mesiras spezialas po il chantun conceder contribuziuns.
4. Disposiziuns economicas
4.1. En general
Art. 11 1. Mesiras chantunalas
Il chantun promova sco cumplettaziun dal dretg federal:
- ina cultivaziun orientada al martgà ed adattada als animals sco er che schanegia l'ambient, spezialmain la producziun, l'elavuraziun e la commerzialisaziun dals products correspundents;
- la meglieraziun da las cundiziuns d'existenza, spezialmain en regiuns periferas;
- il mantegniment da la basa agricula e da las particularitads en il chantun Grischun.
Art. 12 2. Credits d'investiziun ed agid a manaschis
Il chantun sustegna las mesiras tenor la legislaziun federala davart ils credits d'investiziun e l'agid a manaschis en l'agricultura.
4.2. Cultivaziun e protecziun da plantas
Art. 13 Cultivaziun e protecziun da plantas
Il chantun prenda mesiras adattadas per promover la cultivaziun d'ers, da pavel, da puma, da legums e da vignas sco er per proteger las plantas. La preferenza han mesiras da protecziun biologicas.
4.3. Allevament, vendita d'animals ed assicuranza da muvel
Art. 14 * 1. Allevament d'animals a) princip
Per l'allevament d'animals po il chantun sustegnair atgnas mesiras da promoziun e pajar contribuziuns.
Art. 17 * 2. Vendita d'animals
Il chantun promova la vendita d'animals da niz cun sustegnair mesiras da reclama sco er mesiras per dischimpegnar las fieras da muvel e cun sa participar a las mesiras da la confederaziun per dischimpegnar la fiera.
Per finanziar mesiras spezialas per promover la vendita da muvel gross po l'uniun purila grischuna mantegnair in fond per l'agid a sasez.
Il fond vegn augmentà tras las contribuziuns annualas dals possessurs da muvel gross e tras ina contribuziun dal chantun che ha maximalmain il medem import.
4.4. 4.4. … *
4.5. Economia da latg ed economia d'alp *
Art. 24 * Economia da latg ed economia d'alp
Il chantun sustegna mesiras per promover l'economia da latg e l'economia d'alp.
5. Finanziaziun, contribuziuns e taxas
Art. 25 1. Finanziaziun
En tut quels cas che contribuziuns chantunalas èn la premissa per contribuziuns federalas vala la regla ch'il chantun conceda las contribuziuns che vegnan pretendidas dad el tenor la legislaziun federala.
Il cussegl grond po en atgna cumpetenza fixar definitivamain mintga onn en il budget ils credits per las contribuziuns dal chantun sin fundament da questa lescha sco er da las ordinaziuns executivas dal cussegl grond, sche questas contribuziuns n'èn anc betg fixadas en la lescha u en las ordinaziuns. *
Per mesiras chantunalas independentas en il senn da questa lescha vegn fixà in import da maximalmain 5 milliuns francs. Il Cussegl grond po adattar quest import a las relaziuns economicas midadas. Resalvadas restan contribuziuns da promoziun a questas mesiras or da la finanziaziun speziala Protecziun dal clima ed innovaziun[2]. *
Art. 26 2. Prestaziuns dal stadi a) contribuziuns
La regenza concluda da conceder contribuziuns ed autras mesiras da promoziun en il senn da questa lescha sco er da las ordinaziuns executivas dal cussegl grond ed en il rom dals credits fixads dal cussegl grond.
Ella po cumbinar mesiras chantunalas da promoziun e contribuziuns chantunalas cun cundiziuns e pretensiuns.
Art. 27 b) restituziun
Prestaziuns dal stadi retratgas nungiustifitgadamain ston vegnir restituidas, spezialmain er, sche las cundiziuns e las pretensiuns colliadas cun il pajament na vegnan betg observadas. Ulteriuras mesiras pon vegnir fixadas en las ordinaziuns executivas.
La dumonda da restituziun pertutga la cumpetenza da l'uffizi, dal qual il champ commerzial vegn pertutgà da la contribuziun.
Il dretg da restituziun surannescha tenor las prescripziuns dal dretg federal.
Art. 28 3. Taxas ed indemnisaziuns
L'incassament dals custs sa drizza tenor las disposiziuns da la lescha davart la giurisdicziun administrativa[3] e tenor l'ordinaziun che vegn relaschada sin basa da quella lescha. *
Il cussegl grond è autorisà da fixar disposiziuns spezialas davart las taxas per las activitads da tut las autoritads e da tut ils funcziunaris ch'èn incumbensads cun l'execuziun da questa lescha sco er da las disposiziuns executivas correspundentas e regla lur indemnisaziun, sch'i na ston betg vegnir applitgadas las disposiziuns d'indemnisaziun generalas. El po surdar a la regenza da relaschar tariffas da taxas inditgadas spezialmain e da reglar singulas indemnisaziuns.
6. Protecziun giuridica e disposiziuns penalas
6.1. Protecziun giuridica
Art. 29 * Meds legals
Sche la cumpetenza è tar in uffizi subordinà, tar ina persuna giuridica dal dretg public u tar in'organisaziun privata cun cumpetenzas suveranas, po vegnir fatg recurs administrativ tar il departament cumpetent.
Cunter decisiuns e cunter disposiziuns dal departament po vegnir fatg recurs tar la Dretgira superiura. *
Resalvadas restan disposiziuns dal dretg federal e chantunal davart meds legals spezials e davart proceduras.
Art. 29a * Fatgs da contribuziun
Cunter decisiuns dal departament davart contribuziuns, per las qualas i n'exista nagin dretg legal, po vegnir fatg recurs tar la regenza. Quella decida definitivamain.
6.2. Disposiziuns penalas
Art. 30 * 1. Chastiabladad a) cuntravenziuns
Tgi che violescha sapientivamain u per negligientscha questa lescha u relaschs che sa basan sin quella e disposiziuns dal chantun u da la vischnanca, vegn chastià cun ina multa.
Art. 31 b) resalva d'ulteriuras disposiziuns penalas
Ils causals penals dal dretg federal e chantunal restan resalvads.
Art. 32 c) persunas giuridicas e societads
Sch'i vegn commess ina cuntravenziun cun exequir ina fatschenta d'ina persuna giuridica, d'ina societad collectiva u commanditara, d'ina firma singula u d'ina collectivitad senza persunalitad giuridica u cun executar fatschentas u servetschs per in'autra persuna, ston vegnir applitgadas las disposiziuns penalas per quellas persunas, en il num da las qualas igl è vegnì agì u avess stuì vegnir agì. Per multas e per custs stat buna solidaricamain la persuna giuridica, la societad u la collectivitad da persunas.
Art. 33 d) surannaziun
Cuntravenziuns cunter questa lescha u cunter relaschs che sa basan sin quella suranneschan entaifer 2 onns dapi che l'act chastiabel è vegnì terminà. La surannaziun absoluta entra en vigur suenter 5 onns. Il chasti d'ina cuntravenziun surannescha en 5 onns.
Art. 34 2. Cumpetenza e procedura
Cuntravenziuns cunter relaschs e disposiziuns dal chantun vegnan giuditgadas da l'autoritad cumpetenta dal chantun, cuntravenziuns cunter relaschs e disposiziuns da la vischnanca vegnan giuditgadas da la vischnanca.
La cumpetenza e la procedura en detagl sa drizzan tenor las disposiziuns davart la procedura penala davant autoritads administrativas. *
7. Cumpetenza ed execuziun
Art. 35 1. Cussegl grond
Il cussegl grond relascha las ordinaziuns executivas tar questa lescha, cun resalva d'ina assegnaziun expressiva da las cumpetenzas correspundentas a la regenza.
Art. 36 2. Regenza
La regenza relascha las disposiziuns executivas.
Dal rest ha la regenza l'incumbensa d'exequir questa lescha, sch'i n'èn betg fixadas ulteriuras cumpetenzas d'execuziun en questa lescha u en las ordinaziuns executivas. Il cussegl grond e la regenza pon surdar las cumpetenzas executivas per singuls champs specifics als departaments u als uffizis sutordinads a quels.
Art. 37 3. Departament cumpetent
Il departament cumpetent en il senn da questa lescha sco er da las disposiziuns executivas è il departament da l'intern e da l'economia publica, nun che la regenza designeschia in auter departament.
Art. 38 4. Organisaziuns privatas
Il cussegl grond e la regenza pon surdar tschertas incumbensas e cumpetenzas ad organisaziuns privatas.
Uschenavant ch'i vegn surdà incumbensas uffizialas ad organisaziuns privatas, han quellas la cumpetenza. En quest connex po vegnir applitgada confurm al senn la lescha da responsabladad[4] per questas organisaziuns e per las persunas che ageschan en lur num.
Art. 39 5. Concordats
Il chantun po sa participar ad instituziuns interchantunalas per la scolaziun e per la furmaziun supplementara agricula sco er ad ulteriuras cunvegnas interchantunalas.
El paja las contribuziuns ed ils custs da scolaziun ch'èn colliads cun la commembranza.
Davart la participaziun decidan las autoritads tenor l'artitgel 33 da la constituziun chantunala[5]. Sche la participaziun è vegnida decidida dal pievel, decida il cussegl grond davart midadas posteriuras.
8. Disposiziuns finalas e transitoricas
Art. 40 Aboliziun dal dretg vertent
Cun l'entrada en vigur da questa lescha vegnan abolids tut ils relaschs chantunals e tut las prescripziuns che stattan en cuntradicziun cun questa lescha, spezialmain:
- la lescha introductiva tar la lescha federala dals 12 da zercladur 1951 davart il mantegniment da la proprietad funsila purila dals 27 da settember 1953[6];
- la lescha davart il servetsch da cussegliaziun agricula dals 2 da mars 1958[7];
- la lescha davart la subvenziun da maschinas agriculas e d'utensils per l'agricultura dals 24 d'avrigl 1966[8];
- la lescha davart l'introducziun e la finanziaziun da la lescha federala davart ils supplements da famiglia per lavurants agriculs e per purs da muntogna dals 27 da settember 1953[9];
- la lescha introductiva tar la lescha federala davart la fittanza agricula dals 5 d'avrigl 1987[10];
- la lescha davart la promoziun da l'allevament d'animals e da la vendita da muvel dals 9 d'october 1960[11];
- la lescha davart l'assicuranza da muvel en il chantun Grischun dals 4 da mars 1962[12].
Art. 41 Disposiziun transitorica
Las prescripziuns abolidas restan applitgablas per tut ils fatgs ch'èn capitads durant il temp da lur validitad.
Art. 42 Entrada en vigur
Questa lescha vegn messa en vigur da la regenza[13] suenter ch'ella è vegnida acceptada dal pievel.
Egress
-
Tabella da las modificaziuns - tenor conclus
| Conclus | Entrada en vigur | Element | Modificaziun | Publicaziun en la CUL |
|---|---|---|---|---|
| 25-09-1994 | 01-01-1995 | relasch | emprima versiun | - |
| 26-11-2000 | 01-01-2001 | Art. 1 | revisiun totala | - |
| 26-11-2000 | 01-01-2001 | Art. 3 al. 1, 2. | midada | - |
| 26-11-2000 | 01-01-2001 | Art. 3bis | aboliziun | - |
| 26-11-2000 | 01-01-2001 | Art. 16 | aboliziun | - |
| 26-11-2000 | 01-01-2001 | Art. 17 | revisiun totala | - |
| 26-11-2000 | 01-01-2001 | Art. 18 | aboliziun | - |
| 26-11-2000 | 01-01-2001 | Art. 19 | aboliziun | - |
| 26-11-2000 | 01-01-2001 | Art. 20 | aboliziun | - |
| 26-11-2000 | 01-01-2001 | Art. 21 | aboliziun | - |
| 26-11-2000 | 01-01-2001 | Art. 22 | aboliziun | - |
| 26-11-2000 | 01-01-2001 | Titel 4.4. | aboliziun | - |
| 26-11-2000 | 01-01-2001 | Art. 23 | aboliziun | - |
| 26-11-2000 | 01-01-2001 | Titel 4.5. | midada | - |
| 26-11-2000 | 01-01-2001 | Art. 24 | revisiun totala | - |
| 31-08-2006 | 01-01-2007 | Art. 28 al. 1 | midada | 2006, 3327 |
| 31-08-2006 | 01-01-2007 | Art. 29 | revisiun totala | 2006, 3327 |
| 31-08-2006 | 01-01-2007 | Art. 29a | integraziun | 2006, 3327 |
| 18-04-2007 | 01-01-2008 | Art. 14 | revisiun totala | 2007, 2007 |
| 18-04-2007 | 01-01-2008 | Art. 15 | aboliziun | 2007, 2007 |
| 16-06-2010 | 01-01-2011 | Art. 30 | revisiun totala | 2010, 2414 |
| 16-06-2010 | 01-01-2011 | Art. 34 al. 2 | midada | 2010, 2414 |
| 25-09-2012 | 01-12-2012 | Art. 25 al. 2 | midada | - |
| 14-06-2022 | 01-01-2025 | Art. 29 al. 2 | midada | 2023-008 |
| 24-04-2025 | 31-12-2025 | Art. 25 al. 3 | midada | 2025-056 |
Tabella da las modificaziuns - tenor element
| Element | Conclus | Entrada en vigur | Modificaziun | Publicaziun en la CUL |
|---|---|---|---|---|
| relasch | 25-09-1994 | 01-01-1995 | emprima versiun | - |
| Art. 1 | 26-11-2000 | 01-01-2001 | revisiun totala | - |
| Art. 3 al. 1, 2. | 26-11-2000 | 01-01-2001 | midada | - |
| Art. 3bis | 26-11-2000 | 01-01-2001 | aboliziun | - |
| Art. 14 | 18-04-2007 | 01-01-2008 | revisiun totala | 2007, 2007 |
| Art. 15 | 18-04-2007 | 01-01-2008 | aboliziun | 2007, 2007 |
| Art. 16 | 26-11-2000 | 01-01-2001 | aboliziun | - |
| Art. 17 | 26-11-2000 | 01-01-2001 | revisiun totala | - |
| Art. 18 | 26-11-2000 | 01-01-2001 | aboliziun | - |
| Art. 19 | 26-11-2000 | 01-01-2001 | aboliziun | - |
| Art. 20 | 26-11-2000 | 01-01-2001 | aboliziun | - |
| Art. 21 | 26-11-2000 | 01-01-2001 | aboliziun | - |
| Art. 22 | 26-11-2000 | 01-01-2001 | aboliziun | - |
| Titel 4.4. | 26-11-2000 | 01-01-2001 | aboliziun | - |
| Art. 23 | 26-11-2000 | 01-01-2001 | aboliziun | - |
| Titel 4.5. | 26-11-2000 | 01-01-2001 | midada | - |
| Art. 24 | 26-11-2000 | 01-01-2001 | revisiun totala | - |
| Art. 25 al. 2 | 25-09-2012 | 01-12-2012 | midada | - |
| Art. 25 al. 3 | 24-04-2025 | 31-12-2025 | midada | 2025-056 |
| Art. 28 al. 1 | 31-08-2006 | 01-01-2007 | midada | 2006, 3327 |
| Art. 29 | 31-08-2006 | 01-01-2007 | revisiun totala | 2006, 3327 |
| Art. 29 al. 2 | 14-06-2022 | 01-01-2025 | midada | 2023-008 |
| Art. 29a | 31-08-2006 | 01-01-2007 | integraziun | 2006, 3327 |
| Art. 30 | 16-06-2010 | 01-01-2011 | revisiun totala | 2010, 2414 |
| Art. 34 al. 2 | 16-06-2010 | 01-01-2011 | midada | 2010, 2414 |