441.1 — LLing
Rumantsch è ina lingua naziunala, ma ina lingua parzialmain uffiziala da la Confederaziun, numnadamain en la correspundenza cun persunas da lingua rumantscha. La translaziun d’in decret federal serva a l’infurmaziun, n’ha dentant nagina validitad legala.
dals 5 d’october 2007 (stadi dal 1. da schaner 2026)
L’Assamblea federala da la Confederaziun svizra,
sa basond sin ils artitgels 4, 18 e 70 da la Constituziun federala 1 ,
suenter avair gì invista dal rapport da la Cumissiun per scienza, educaziun e cultura dal Cussegl naziunal dals 15 da settember 2006 2 e da la posiziun dal Cussegl federal dals 18 d’october 2006 3 ,
concluda:
Questa lescha regla:
Cun questa lescha vul la Confederaziun:
Ademplind sias incumbensas resguarda la Confederaziun spezialmain ils suandants princips:
Per ademplir sias incumbensas da politica da linguas e da chapientscha collavura la Confederaziun stretgamain cun ils chantuns.
Questa part vala per las suandantas autoritads federalas:
Sche las finamiras ch’èn fixadas en questa lescha pretendan quai, po il Cussegl federal prevair che:
Las linguas uffizialas da la Confederaziun èn il tudestg, il franzos ed il talian. Il rumantsch è lingua uffiziala en il contact cun persunas da questa lingua.
Las autoritads federalas dovran las linguas uffizialas en lur furmas da standard.
Tgi che sa drizza ad in’autoritad federala, po far quai en la lingua uffiziala da sia tscherna.
Las autoritads federalas respundan en la lingua uffiziala duvrada da lur interlocutura u da lur interlocutur. Ellas pon sa cunvegnir cun ella u cun el da duvrar in’autra lingua uffiziala.
Las persunas da lingua rumantscha pon sa drizzar a las autoritads federalas en lur idioms u en rumantsch grischun. Quellas respundan en rumantsch grischun.
Il Cussegl federal po restrenscher la libra tscherna da las linguas uffizialas per il contact cun autoritads, da las qualas l’activitad è limitada sin ina part dal territori svizzer.
En il contact cun persunas che na san nagina lingua uffiziala dovran las autoritads federalas sche pussaivel ina lingua che questas persunas chapeschan.
Las disposiziuns spezialas da l’organisaziun giudiziala restan resalvadas.
Las autoritads federalas sa stentan da duvrar ina lingua adequata, clera e chapaivla sco er formulaziuns na sexistas.
Il Cussegl federal prenda las mesiras necessarias; el procura spezialmain per la scolaziun e per la furmaziun supplementara dal persunal e per ils meds auxiliars necessaris. 5
En la consultaziun da las Chombras federalas e da lur cumissiuns s’exprima mintga deputada e mintga deputà en ina lingua naziunala da sia tscherna.
Per la consultaziun en las Chombras federalas ed en lur cumissiuns duain las missivas, ils rapports, ils sbozs da decrets e las propostas per regla star a disposiziun en tudestg, en franzos ed en talian.
Las commembras ed ils commembers dal Cussegl federal, la chanceliera federala u il chancelier federal e las emploiadas ed ils emploiads da l’administraziun federala lavuran tenor libra tscherna en lingua tudestga, franzosa u taliana.
Las patrunas federalas ed ils patruns federals en il senn da la legislaziun davart il persunal da la Confederaziun mettan a disposiziun ils meds auxiliars necessaris.
Ils decrets da la Confederaziun ed auters texts che ston vegnir publitgads en la Collecziun uffiziala ed en la Collecziun sistematica dal dretg federal u en il Fegl uffizial federal tenor la Lescha dals 18 da zercladur 2004 6 davart las publicaziuns uffizialas u sin fundament d’autras disposiziuns dal dretg federal, vegnan publitgads en tudestg, en franzos ed en talian, sche la lescha na dispona betg autramain. 7
La publicaziun vegn fatga a medem temp en tudestg, en franzos ed en talian.
Texts d’impurtanza speziala sco er il material per las elecziuns e per las votaziuns federalas vegnan publitgads er en rumantsch. La Chanzlia federala definescha quests texts suenter avair consultà la Chanzlia chantunala dal Grischun ed ils posts federals interessads.
Per avis a la populaziun tschernan las autoritads federalas la lingua uffiziala locala.
Las autoritads federalas sa preschentan vers anora en las quatter linguas uffizialas, spezialmain per concepir:
Documents da legitimaziun persunals vegnan realisads en las quatter linguas uffizialas.
Ils formulars da la Confederaziun ch’èn destinads per il public ston star a disposiziun en tut las linguas uffizialas. Las autoritads federalas pon prevair excepziuns per formulars ch’èn destinads per in circul da persunas limità.
Per ils contracts bilaterals ch’èn suttamess a l’obligaziun da vegnir publitgads sto exister ina versiun originala en almain ina lingua uffiziala da la Confederaziun.
Per ils contracts multilaterals ch’èn suttamess a l’obligaziun da vegnir publitgads ston ins tschertgar da realisar ina versiun originala en almain ina lingua uffiziala da la Confederaziun.
Resalvadas restan excepziuns tenor l’artitgel 14 alinea 2 da la Lescha dals 18 da zercladur 2004 8 davart las publicaziuns uffizialas e sin fundament da disposiziuns spezialas da la legislaziun federala.
La Confederaziun ed ils chantuns promovan il barat da scolaras e da scolars sco er da persunas d’instrucziun da tut ils stgalims da scola.
La Confederaziun po conceder agids finanzials als chantuns sco er ad organisaziuns da barat.
La Confederaziun ed ils chantuns procuran en il rom da lur cumpetenza che la lingua d’instrucziun, numnadamain en sia furma da standard, vegnia suttamessa ad ina tgira speziala sin tut ils stgalims da l’instrucziun.
Els promovan en il rom da lur cumpetenza la plurilinguitad da las persunas che emprendan e da las persunas che instrueschan.
En il rom da lur cumpetenza s’engaschan els per ina instrucziun da linguas estras che garantescha che las scolaras ed ils scolars disponan a la fin dal temp da scola obligatoric da cumpetenzas en almain ina segunda lingua naziunala ed en in’ulteriura lingua estra. L’instrucziun en las linguas naziunalas tegna quint dals aspects culturals d’in pajais pluriling.
La Confederaziun po conceder als chantuns agids finanzials per:
Per coordinar, per introducir e per realisar la perscrutaziun applitgada en il sectur da las linguas e da la plurilinguitad pon la Confederaziun ed ils chantuns sustegnair in center da cumpetenza scientific ch’è adattà per quai.
La Confederaziun po conceder agids finanzials a:
La Confederaziun po conceder agids finanzials ad organisaziuns ed ad instituziuns senza finamira da rendita, ch’èn activas en l’entira Svizra, per translaziuns en scrit tranter las linguas naziunalas.
La Confederaziun promova las enconuschientschas da ses persunal en las linguas naziunalas.
La Confederaziun procura per ina represchentanza adequata da las cuminanzas linguisticas en las autoritads federalas sco er en las cumissiuns extraparlamentaras ed ella promova la plurilinguitad en l’armada.
La Confederaziun ed ils chantuns sa mettan a disposiziun vicendaivlamain e gratuitamain las bancas da datas terminologicas.
En il rom dals credits approvads conceda la Confederaziun agids finanzials als chantuns plurilings per ademplir lur incumbensas spezialas.
Chantuns plurilings èn ils chantuns Berna, Friburg, Grischun e Vallais.
Incumbensas spezialas èn cunzunt:
En il rom dals credits approvads conceda la Confederaziun agids finanzials als chantuns Grischun e Tessin per sustegnair:
Cun l’intent da mantegnair e da promover la lingua rumantscha po la Confederaziun sustegnair mesiras en favur da la pressa rumantscha.
L’agid finanzial da la Confederaziun importa maximalmain 75 pertschient dals custs totals.
La Confederaziun sustegna mesiras per mantegnair e promover la lingua rumantscha e taliana ordaifer ils territoris linguistics tradiziunals.
La Confederaziun po conceder agids finanzials ad organisaziuns ed ad instituziuns, en spezial per:
L’agid finanzial da la Confederaziun importa maximalmain 75 pertschient dals custs totals.
La Confederaziun conceda ils agids finanzials sin dumonda. Las dumondas ston dar infurmaziuns davart las mesiras previsas e cuntegnair in plan da finanziaziun.
La Confederaziun conceda agids finanzials en furma d’ina cunvegna da prestaziun u d’ina disposiziun. Las cunvegnas da prestaziun vegnan, sche pussaivel, fatgas per plirs onns.
Per la medema mesira na pon betg vegnir concedids plirs agids finanzials tenor questa lescha.
Ils chantuns, las organisaziuns e las instituziuns rapportan periodicamain a la Confederaziun davart il diever dals agids finanzials.
La Confederaziun examinescha regularmain l’opportunitad e l’efficacitad da las mesiras.
En collavuraziun cun il chantuns fa ella ina statistica davart il barat scolastic tenor l’artitgel 14. Ils chantuns mettan a disposiziun a la Confederaziun las datas necessarias en ina furma standardisada. 12
L’aboliziun e la midada dal dretg vertent vegnan regladas en l’agiunta.
Questa lescha è suttamessa al referendum facultativ.
Il Cussegl federal fixescha l’entrada en vigur. Data da l’entrada en vigur: 13 1. da schaner 2010 La cifra I da l’agiunta vegn messa en vigur il medem mument sco l’Ordinaziun da linguas.
(art. 26)
I
La Lescha federala dals 6 d’october 1995 14 davart agids finanzials per mantegnair e promover la lingua e cultura rumantscha e taliana vegn abolida.
II
Las leschas federalas qua sutvart vegnan midadas sco suonda:
… 15